Jaarverslag 2017.pdf

Het mes snijdt dus aan twee kanten.’ Douwe Oosterveen 25

Percentage inwoners dat tevreden is over de speelmogelijkheden voor kinderen | bron: inwonersonderzoek 2017 80% 60% | 63% | 66% | 64% | 65% 40% | 52% 20% 0% 2011 | 2013 | 2015 | 2017 | Doelstelling 2017 Ontwikkeling doelstellingen Na analyse van de in- en output MOR is de conclusie dat het huidige werkproces niet gaat leiden tot het gewenste resultaat. In het eerste halfjaar van 2018 wordt een voorstel gedaan om zowel intake, controle als afhandeling van de MOR op een andere wijze vorm te geven. De teams Ontvangst, Faciliteiten & Ondersteuning en Openbare Ruimte zijn in gesprek over een aangepast integraal werkproces dat moet leiden tot het gewenste resultaat. De tevredenheid over de speelvoorzieningen is nagenoeg gelijk gebleven ten opzichte van het eerdere inwonersonderzoek. We verwachten dat de tevredenheid weer stijgt, zodra er weer voorzieningen vervangen worden.

Ambitie 7: Veiligheid voorop Wat wilden we bereiken in | Norm 2017 | Wat is er bereikt in 2017? | Gehaald? 2017? | = gehaald x = niet gehaald Onze inwoners zijn tevreden over | ≥47% | In 2017 is 49% van onze inwoners tevreden over de | de verkeersveiligheid in de buurt | verkeersveiligheid in de buurt De overlast door te hard rijden | <45% | In 2017 heeft 41% van onze inwoners overlast van hard | neemt af (% dat overlast ervaart) | rijden Basisscholen nemen deel aan | 450 leerlingen | In 2017 hebben 450 leerlingen praktijkexamen verkeer | verkeerseducatieprogramma | doen | gedaan praktijkexamen Onze inwoners voelen zich veilig | >86% | 87% van onze inwoners voelt zich in 2017 veilig. | Onze inwoners doen mee met | S >IJ | 18% van onze inwoners doen mee met Burgernet. In de | Burgernet | regio IJsselland is dit 13% en landelijk 10%. Het aantal misdrijven in | S < IJ | Het aantal misdrijven in Steenwijkerland ligt in 2017 ruim | Steenwijkerland ligt blijvend onder | onder het gemiddelde van de politieregio IJsselland. het gemiddelde van de politieregio IJsselland 26

Rapportcijfer voor veiligheidsgevoel in onze gemeente | bron: inwonersonderzoek 2017 90% 86% | 85% | 87% | 86% 80% | 81% 70% 60% 2011 | 2013 | 2015 | 2017 | Doelstelling 2017 Percentage inwoners dat overlast ervaart door te hard rijden in de wijk | bron: inwonersonderzoek 2017 60% 55% 50% 45% | 45% | 45% 40% | 43% | 43% | 41% 35% 30% 2011 | 2013 | 2015 | 2017 | Doelstelling 2017 Oudejaarshuisjes: Een vlekkeloze viering ‘De afspraken die we ook in 2017 weer hebben gemaakt met de jongens en meiden van de oudejaarshuisjes zijn geweldig nageleefd. Het was een vlekkeloze viering. Een kwestie van leven en laten leven; als gemeente moet je rekening houden met zo’n diepgewortelde traditie, maar je mag wél verlangen van de tijdelijke keetbewoners dat ze met respect met hun leefomgeving omgaan. En dat doen ze zeker, met inachtneming van bijvoorbeeld de zondagsrust in kernen waar dat belangrijk is, door er geen carbid te schieten.’ Rob Bats Ontwikkeling doelstellingen Tussen Veilig Verkeer Nederland – afdeling Steenwijkerland, politie en gemeente Steenwijkerland is een goede samenwerking. Als er meldingen over onveilige situaties bij een van de partijen binnenkomen, dan is hierover contact met elkaar. Een van de actiepunten is dat VVN Steenwijkerland ter plaatse gaat meten.

Als er veel (of grote) snelheidsovertredingen zijn, houdt de politie ook steekproefsgewijs controles en vanuit de gemeente worden matrixborden geplaatst waarmee de automobilist bewust wordt gemaakt van zijn snelheid. Vanzelfsprekend krijgt de melder een terugkoppeling. Het aantal misdrijven in Steenwijkerland is ten opzichte van 2016 gedaald met 19%. In IJsselland is het aantal misdrijven afgelopen jaar met 12% gedaald. Ambitie 8: Goed toegankelijk Wat wilden we bereiken in | Norm 2017 | Wat is er bereikt in 2017? | Gehaald? 2017? | = gehaald x = niet gehaald Onze inwoners zijn tevreden over | ≥58% | 53% van onze inwoners is tevreden over het onderhoud | X het onderhoud van wegen en | van de wegen; voor de fietspaden is dat 55. Gemiddeld fietspaden | is dus 54% tevreden. 27

Ambitie 8: Goed toegankelijk Onze inwoners zijn tevreden over | ≥75% | 74% van onze inwoners is tevreden over het aanbod van | X het aanbod van fietspaden in de | fietspaden in de gemeente. gemeente Onze inwoners zijn tevreden over de | ≥78% | 78% van onze inwoners is tevreden over de | toegankelijkheid van de openbare | toegankelijkheid van de openbare ruimte ruimte Onze inwoners zijn tevreden over de | ≥62% | 72% van onze inwoners is tevreden over de | parkeermogelijkheden in de | parkeermogelijkheden in de gemeente gemeente Onze inwoners zijn tevreden over | ≥48% | 48% van onze inwoners is tevreden over het openbaar | het openbaar vervoer in onze | vervoer in onze gemeente gemeente Percentage inwoners dat tevreden is over het onderhoud van wegen en fietspaden | bron: inwonersonderzoek 2017 65% 60% 55% | 58% | 59% | 58% 50% | 53% | 54% 45% 40% 35% 30% 2011 | 2013 | 2015 | 2017 | Doelstelling 2017 Percentage inwoners tevreden over openbaar vervoer | bron: inwonersonderzoek 2017 60% 55% 50% | 50% 45% | 47% | 48% | 48% 40% | 44% 35% 30% 25% 20% 2011 | 2013 | 2015 | 2017 | Doesltelling 2017 Ontwikkeling doelstellingen Een mogelijke verklaring voor de afname van de tevredenheid over het onderhoud is dat het (basis) onderhoudsniveau niet overeenkomt met de verwachtingen van de inwoners. Verder raakt het wegennet ‘op leeftijd’.

Daarnaast speelt ook het natte jaargetijde waarin de vraag is voorgelegd, wellicht een rol. Zeker de afgelopen periode hebben de bermen langs wegen in het buitengebied het flink te verduren gehad. Dit is zeker van invloed op de beleving van de gebruiker. De komende jaren wordt de bermverharding in het buitengebied gefaseerd aangepakt. De afnemende waardering voor fietspaden is meegenomen in de beleidsplannen verkeer en wegen. Hierin is extra geld vrijgemaakt om een aantal fietspaden te verbeteren. 28

29 Ambitie 9: Initiatiefrijk Wat wilden we bereiken in 2017? Norm 2017 Wat is er bereikt in 2017? Gehaald? = gehaald x = niet gehaald Betrokken bewoners zijn tevreden over de mate van burgerparticipatie bij projecten in de openbare ruimte Stijging t.o.v. monitor Bij projecten zoals de herinrichting Torenlanden, gebiedsgerichte aanpak Giethoorn, diverse matrix dorpsplanprojecten zijn betrokkenen zeer tevreden over hun rol en inbreng bij het proces. Faciliteren dorpsplannen 10 projecten We voeren overeenkomstig de matrix dorpsplannen uit. PBW’s zijn tevreden over de samenwerking met de gemeente (cijfer) 7,0 In de evaluatie kernen en wijkenbeleid 2017 kwam naar voren dat over het algemeen de samenwerking naar tevredenheid loopt. Kernen/wijken hebben (deel van) de openbare ruimte in zelfbeheer 3 We zijn in gesprek met drie kernen (Kallenkote, Dwarsgracht en Onna) Meedenkende inwoners? Begin met goed luisteren ‘Inwonersparticipatie betekent voor mij als bestuur der: goed luisteren naar onze inwoners en onderneme rs. Als gemeente zijn we er tenslotte voor hen. Dan moet je weten wat er leeft. Een nog jong instrument dat we in 2017 hebbe n gelanceerd is de webapp. Die zit nog in de testfase, maar het idee i s dat mensen tijdens raadsvergaderingen een stem he bben; ze kunnen digitaal meepraten door op stellingen te reageren d ie ook direct in de raad besproken worden.

Gewoon v anuit huis, met je mobiele telefoon. Zo’n app werkt drempelverlagend en is breed inzetbaar.’ ‘In 2017 hebben we voor ’t eerst een vlogger ingeze t; door onze raadsvergaderingen te vertalen in kort e filmpjes op YouTube hopen we ook jonger publiek te interesseren voor de lokale gemeentepolitiek.’ Kleurrijk Steenwijk: Jeugd drukt eigen stempel op de stad ‘Ik vind het belangrijk dat ook de groep 12- tot 20-jarigen actief deelneemt aan het maatschappelijke proces in dit “huis”. Daarom ben ik ook zo blij met de nieuwe Jongeren Actie Raa d (JAR) als adviesorgaan van de gemeente. Zij bepal en de agenda op thema’s waarop ze ons scherp willen houden; duurzaa mheid bijvoorbeeld. Zo gaf de JAR aan een inhoudeli jke rol te willen hebben in de G1000-burgertop van Steenwijkerland. Dat ook jongeren hun visie laten zien is bijzonder en mooi. Zo kwam een groepje middelbare scholieren met een eige n burgerinitiatief: Kleurrijk Steenwijk. Het idee, om het centrum op te fleuren met gekleurde handafdrukken, is door de raad omarmd en gaan we dan ook uitvoeren.’ Rob Bats Ontwikkeling doelstellingen In 2017 lag de nadruk sterk op zelforganisatie en i ntegraliteit. Met meerdere disciplines naar een vra agstuk kijken waarbij de samenleving (bijvoorbeeld een plaatselijk belang) e en belangrijke rol heeft. Niet alleen op vraagstukn iveau maar ook over algemene ontwikkelingen in een kern.

Initiatieven v oor zelfbeheer worden toegejuicht. Dit kan op versc hillende vlakken: van bermbeheer tot het overnemen van het beheer van een hertenkamp door vrijwilligers. Ook bij grootschali ge projecten, zoals de herinrichting van de wijk De Torenlanden en de gebi edsaanpak in Giethoorn betrekken wij bewoners bij h et proces en doen we een stevig beroep op hen. We vragen ze om mee te denken en hierdoor invloed uit te oefenen op hun leefomgeving.

Overzicht baten en lasten programma Steenwijkerlanders voelen zich thuis 2. Steenwijkerl'ANDERS' voelen zich thuis (Baten en lasten excl. mutatie reserves) 50.000 40.000 | 47.627 30.000 | 34.703 | 32.671 | Lasten 20.000 | Baten 10.000 | 13.578 | 11.581 8.418 0 Rekening | Actuele | Rekening 2016 | Begroting | 2017 Waaraan is het geld besteed? Lasten 2017 | Bedragen x €1.000 2. Steenwijkerl'ANDERS' voelen zich thuis 0.3 Beheer overige gebouwen en gronden | 1.817 1.1 Crisisbeheersing en brandweer | 2.799 1.2 Openbare orde en veiligheid | 1.041 2.1 Verkeer en vervoer | 3.710 2.2 Parkeren | 124 2.4 Economische havens en waterwegen | 1.694 2.5 Openbaar vervoer | 47 3.1 Economische ontwikkeling | 124 3.2 Fysieke bedrijfsinfrastructuur | 514 3.3 Bedrijvenloket en bedrijfsregelingen | 3 5.5 Cultureel erfgoed | 287 5.7 Openbaar groen en (openlucht) recreatie | 2.903 6.1 Samenkracht en burgerparticipatie | 382 7.2 Riolering | 4.195 7.3 Afval | 3.886 7.4 Milieubeheer | 859 7.5 Begraafplaatsen en crematoria | 693 8.1 Ruimtelijke ordening | 867 8.2 Grondexploitatie (niet bedrijventerreinen) | 4.134 8.3 Wonen en bouwen | 2.593 30

31 2.3 Steenwijkerlanders doen het samen Waar gaan we voor? We gaan voor een samenleving waarin onze inwoners k unnen meedoen aan het sociale- , maatschappelijke- en economische verkeer en daarbij in staat zijn om hun eigen keuze s te maken. Het vermogen van inwoners om zonder hul p van de overheid mee te doen aan de samenleving (zelfredzaamheid) st aat centraal, met aanvullend samenredzaamheid: met behulp van het eigen netwerk, zonder de overheid, meedoen. Wanneer dit niet (helemaal) lukt, zorgt de gemeente voor v angnetvoorzieningen. In eerste instantie gericht op het vergroten van de vaardigheden van inwoners zodat zij weer op eigen kracht kunnen meedoen, waar dit niet mogelijk is ondersteuning voor langer e tijd. Dit hebben we vastgelegd in het in 2016 doo r de gemeenteraad vastgestelde beleidsplan Sociaal domein 2017-2020. In 2017 zijn we, om het gestelde in het beleidsplan te kunnen bereiken, gaan werken met een integrale gemeentelijke toegang Wmo en jeugd waarbij we de zorgvraag integraal en voor het hele gezin oppakken. Daarnaast hebben we het Sociaal Werk aanbesteed en ondergebracht bij één partij; dichter bij de inwone rs en de buurt. Hierbij zijn ook onze beweegcoaches ingezet, aangezien ook zij een mogelijkheid bieden aan de inwoners om mee te doen. Ook is er gewerkt aan een andere wijze van inkoop en bekostig ing van zowel Wmo als jeugdhulp.

Zichtbaar wordt da t er binnen de Jeugdwet en de Wmo sprake is van een intensivering van complexe problematiek die zich vertaalt naar inzet van duurdere zorg. Dit maakt mede de transformatie binnen het sociaal domein noodzakelijk om ook in de toekomst specialis tische zorg aan onze inwoners beschikbaar te kunnen stellen. In 2017 is ook, samen met de inwoners, verenigingen en andere organisaties, gewerkt aan een brede cult uurvisie. Het is de verwachting dat deze visie begin 2018 door de raad is vastgesteld. De komende jaren willen we ons verder inzetten om d e zelfredzaamheid van inwoners te versterken en de vangnetvoorzieningen op een effectievere en efficië ntere manier te organiseren. We willen daarbij zoek en naar oplossingen die passen bij de mogelijkheden van het individu/gezin en gebruikmaken van de kracht van de samenleving. W e onderzoeken wat nodig is om zelfredzaam te kunnen blijven en zorgen dat we hiertoe de juiste ondersteuning kunnen bied en. Dit doen we niet alleen, maar samen met inwoners en organisaties. 80% 20% Doelstellingen 2017 Gerealiseerde doelstellingen Niet gerealiseerde doelstellingen Trends en ontwikkelingen Economische groei; positie effect op het inkomen van de huishoudens. Door de economische groei neemt ook de werkgelegenheid toe. Er worden hogere eisen voor het onderwijs en op de arbeidsmarkt gesteld.

Het tekort bij de Noordwestgroep (Wsw) neemt verder toe. Ambitie 10: Een leefbaar Steenwijkerland Wat wilden we bereiken in 2017? Norm 201 7 Wat is er bereikt in 201 7? Gehaald? = gehaald x = niet gehaald Inwoners beoordelen de toegang via de gemeente tot gemeentelijke en In het laatste cliënttevredenheidsonderzoek Wmo hebben de cliënten de toegang beoordeeld met een 7,6. Het cijfer

Ambitie 10: Een leefbaar Steenwijkerland maatwerk voorzieningen Wmo met | 7,3 | in het vorige cliënttevredenheidsonderzoek lag op 7,4. een 7,3 of hoger Inwoners beoordelen de toegang via | In het laatste cliënttevredenheidsonderzoek Jeugd het toegangsteam tot jeugdhulp met | 6,7 = | hebben de cliënten de toegang beoordeeld met een 7,1. | een nog nader te bepalen cijfer | nulmeting | Het cijfer in het vorige cliënttevredenheidsonderzoek lag (afhankelijk nulmeting) | op 6,7. Een nog nader te bepalen % van de | Uit het inwonersonderzoek over 2017 komt de gevraagde inwoners weet waar zij terecht | 45% | score uit op 42%. Dit is niet de gestelde norm, maar wel | X kunnen met vragen over participatie | hoger dan de 39% uit het vorige inwonersonderzoek uit of zelfredzaamheid (afhankelijk | 2015. nulmeting) De ouders weten waar zij terecht | Uit het inwonersonderzoek over 2017 komt de gevraagde kunnen met vragen over opgroeien | 85% | score uit op 87%. Dit is 2% minder dan de 89% die in het | en opvoeden. | vorige inwonersonderzoek (2015) naar voren kwam. Het percentage vrijwilligers dat zich | Uit het inwonersonderzoek over 2017 komt de gevraagde voldoende ondersteund voelt | 88% | score uit op 92%. Dit is gelijk aan het cijfer in het vorige | inwonersonderzoek (2015).

Het percentage mantelzorgers dat zich | Uit het inwonersonderzoek over 2017 komt de gevraagde voldoende ondersteund voelt | 73% | score uit op 77%. Dit is 3% hoger dan de 74% die in het | vorige inwonersonderzoek (2015) naar voren kwam. Aantal laaggeletterden dat een | Er hebben in 2017 in totaal 216 personen een taalcursus taalcursus of een programma met | 150 | of programma met een taalcoach gevolgd. | taalcoach heeft gevolgd % ingezette schulphulp- | 65% = nulmeting | In 2017 is 70% van het aantal ingezette schuldhulpver- verleningstrajecten succesvol | leningstrajecten succesvol afgerond. | afgesloten (afhankelijk nulmeting) Sociaal Werk De Kop, “een kanjer”: Batterij hulpverleners werkt samen ‘De voorbereiding om te komen tot Sociaal Werk De Kop in Steenwijkerland vergde veel tijd en energie, maar ik ben zo trots op het resultaat! Alle vormen van maatschappelijk werk, welzijnswerk, mantelzorg, taalcoördinatie, sport en bewegen vallen nu onder één paraplu: Sociaal Werk De Kop. Een voorliggend veld van hulpverleners, onze “sociale politieagenten” die gebiedsgericht in teams werken. Ze zijn een laagdrempelig aanspreekpunt in de wijk. De ervaring? Hoe eerder we bij de mensen zijn, hoe kleiner de problemen blijven.

Sociaal Werk De Kop is echt mijn kanjer.’ Dieke Frantzen Ontwikkeling doelstellingen Het jaar 2017 was een jaar met grote wijzigingen binnen het sociaal domein: het beëindigen van de subsidies aan de bestaande welzijnspartijen, de overgang naar sociaal werk De Kop en het samenvoegen van de toegangsteams voor jeugdhulp en Wmo bij de gemeente. Alle deze grote wijzigingen leiden tot onzekerheid en onduidelijkheid voor inwoners, personeel en andere betrokkenen. Desalniettemin zijn vrijwel alle doelstellingen uit dit programma behaald en is er zelfs op veel fronten een verbetering te zien ten opzichte van vorig jaar. Alleen het resultaat op de doelstelling ‘inwoners weten waar zij terecht kunnen met vragen op het gebied van zelfredzaamheid of participatie’ blijft achter op de doelstelling. Dit zou te maken kunnen hebben met de vraagstelling in het inwonersonderzoek, waarin de termen ‘zelfredzaamheid’ en ‘participatie’ terugkomen, terwijl inwoners waarschijnlijk minder bekend zijn met deze termen. Overigens blijkt uit het cliënttevredenheidsonderzoek dat cliënten – d.w.z. de inwoners die problemen ervaren op het gebied van zelfredzaamheid en participatie - de weg naar de juiste ondersteuning over het algemeen wel makkelijk weten te vinden. 32

Ambitie 11: Zorg voor en met elkaar Wat wilden we bereiken in | Norm 2017 | Wat is er bereikt in 2017? | Gehaald? 2017? | = gehaald x = niet gehaald Het rapportcijfer voor de | In het laatste cliënttevredenheidsonderzoek Wmo hebben tevredenheid over de | ≥7,3 | de cliënten de maatwerkvoorzieningen beoordeeld met | maatwerkvoorzieningen* is | een 8. Het cijfer in het vorige cliënttevredenheidsonder- zoek lag op 7,6. Voor de jeugdhulp zijn deze cijfers respectievelijk een 7,3 en een 7,4. Een nog nader te bepalen % | Nul-meting | Hier zal in 2018 een nulmeting over uitgezet worden. | X inwoners mist geen hulp- of ondersteunings-aanbod in Steenwijkerland Transformatie: Een dikke voldoende van WMO-cliënten ‘In deze fase van transformatie zoeken we naar betaalbare zorg op maat voor iedereen en ik ben blij met de manier waarop we die zorg inkopen: zorgaanbieders krijgen budget voor het resultaat. Dat wordt ook als heel positief ervaren; cliënten die gebruik maken van WMO-voorzieningen geven gemiddeld een 8. We werken aan een dementievriendelijke gemeente, onder meer door scholing aan hulpdiensten en voor de jeugd-ggz is een praktijkondersteuner huisartsen ingezet die meer tijd heeft voor kinderen die specifieke aandacht vragen. Na de start in Tuk en Steenwijk worden nu ook Oldemarkt en Vollenhove betrokken.

Het streven van de gemeente was: mensen helpen die niet zelfredzaam zijn en tegelijk een goede opdrachtgever zijn. Daarin hebben we mooie stappen gezet.’ Dieke Frantzen Ontwikkeling doelstellingen De doelstelling van het programma ten aanzien van de tevredenheid van inwoners over de maatwerkvoorzieningen in de Wmo zijn behaald. Daarnaast beoordeelt het overgrote deel van de deelnemers (80%) aan het cliënttevredenheidsonderzoek 2016 de kwaliteit van de ondersteuning als goed. In 2017 is een aanbesteding gedaan om te komen tot één voorziening voor sociaal werk. De herinrichting van het voorliggend veld met één organisatie die bovendien gebiedsgericht werkt, betekent een extra - en drempelloze - voorziening voor inwoners met ondersteuningsvragen. In 2017 is ook inkoop van maatwerkvoorzieningen Wmo doorontwikkeld. In intensieve gesprekken met de aanbieders is een model van resultaatgerichte bekostiging uitgewerkt, dat ingaat per 1 januari 2018. Dit geeft meer inzicht in de effectiviteit van de ondersteuning. Voor inwoners betekent dit meer mogelijkheden om hun ondersteuning naar behoefte vorm te geven. Bovendien maakt deze wijze van bekostigen het voor aanbieders eenvoudiger om maatwerk te bieden aan de cliënt.

Rapportcijfer voor WMO voorzieningen | bron: enquête cliënttevredenheid 9,0 8,5 8,0 7,5 | 8,0 7,0 | 7,6 | 7,5 | 7,6 | 7,3 6,5 | 7,1 6,0 5,5 5,0 2012 | 2013 | 2014 | 2015 | 2016 | Doelstelling 33

Ambitie 12: Gezond en veilig opgroeien Wat wilden we bereiken in 2017? | Norm 2017 | Wat is er bereikt in 2017? | Gehaald? = gehaald x = niet gehaald - | - | Geen doelstellingen geformuleerd | - Ontwikkeling doelstellingen In 2017 heeft de focus gelegen op het versterken van het preventief jeugdbeleid. De praktijkondersteuner jeugd-GGZ bij de huisarts (POH-er) is gestart bij twee praktijken en inmiddels actief bij 4 praktijken (5 locaties). De resultaten zijn veelbelovend. De aanbesteding sociaal werk heeft geresulteerd in één partij die verantwoordelijk is voor de lichte ondersteuning van jeugdigen en hun ouders, evenals voor het versterken van wijken en buurten, ook als het gaat om opvoeden en opgroeien. Met scholen en kinderdagverblijven is de transformatie-agenda jeugdhulponderwijs opgesteld, waarin afspraken zijn gemaakt met scholen over de vraagstukken die onderwijs en gemeente de komende drie jaar in gezamenlijkheid gaan oppakken. Het nieuwe beleid ten aanzien van voorschoolse voorzieningen biedt de basis om de aansluiting van zorg en educatieve voorzieningen verder te versterken. Daarnaast is geïnvesteerd in de ontwikkeling en implementatie van een nieuwe bekostigingssystematiek van geïndiceerde jeugdhulp, die onder meer de samenwerking tussen zorgaanbieders versterkt.

Integraal huisvestingsplan: Investeren in onderwijs, niet in loze ruimte ‘Vorig jaar zijn alle schoolgebouwen in kaart gebracht en bleek 10.000 vierkante meter overtollig. Daar moeten we iets mee. We willen investeren in onderwijs, niet in loze ruimte. Helaas er is veel leegstand in Steenwijkerland. Overleg tussen de gemeente en de schoolbesturen van basis- en voortgezet onderwijs heeft in 2017 geleid tot het integraal huisvestingsplan “Ruimte voor talent”. De komende vijftien jaar zal, fasegewijs, worden gekeken naar de noodzaak van renovatie of nieuwbouw, maar ook naar mogelijkheden van schoolfusies of het huisvesten van meerdere scholen onder één dak. Bestaande leegstand kunnen we zo verminderen en de prognose is dat het aantal leerlingen nog verder daalt. Ik vind de fusie van onze twee middelbare scholen in Steenwijk een goed voorbeeld. Zij verwachten de komende jaren samen 600 leerlingen minder te huisvesten en vormen daarom nu één scholengemeenschap met twee gebouwen; een ondernemende en een onderzoekende school.’ Dieke Frantzen Overzicht baten en lasten programma Steenwijkerlanders doen het samen 3. Steenwijkerl'ANDERS' doen het samen (Baten en lasten excl. mutatie reserves) 70.000 60.000 | 66.812 | 64.660 | 64.741 50.000 40.000 | Lasten 30.000 | Baten 20.000 10.000 | 17.068 | 14.675 | 15.793 0 Rekening | Actuele | Rekening 2016 | Begroting | 2017 34

Waaraan is het geld besteed? Lasten 2017 | Bedragen x €1.000 3. Steenwijkerl'ANDERS' doen het samen 4.2 Onderwijshuisvesting | 1.916 4.3 Onderwijsbeleid en leerlingenzaken | 2.333 5.1 Sportbeleid en activering | 306 5.2 Sportaccommodaties | 3.239 5.3 Cultuurpresentatie, cultuurproductie en cultuurparticipatie | 837 5.4 Musea | 507 5.6 Media | 881 6.1 Samenkracht en burgerparticipatie | 2.663 6.2 Wijkteams | 1.566 6.3 Inkomensregelingen | 17.238 6.4 Begeleide participatie | 8.415 6.5 Arbeidsparticipatie | 2.426 6.6 Maatwerkvoorzieningen (WMO) | 681 6.71 Maatwerkdienstverlening 18+ | 9.698 6.72 Maatwerkdienstverlening 18- | 10.125 6.81 Geëscaleerde zorg 18+ | 45 6.82 Geëscaleerde zorg 18- | 337 7.1 Volksgezondheid | 1.529 35

2.4 | Steenwijkerlanders zijn actief Waar gaan we voor? Samen willen we aan het werk. Het is belangrijk dat iedereen aan het werk kan, waar mogelijk in ons eigen gebied. Het hebben van werk is van belang voor de economie, het sociaal domen en de mensen zelf. Samen met ondernemers (organisaties) en de Regio Zwolle zijn we hier actief mee aan de slag. Doelstellingen 2017 80% 20% | Gerealiseerde doelstellingen Niet gerealiseerde doelstellingen Trends en ontwikkelingen | Het voorzichtig economische herstel zet door en vertaalt zich o.a. in meer belangstelling voor kavels op de bedrijventerreinen. De verkopen laten een licht stijgende lijn zien. | De samenwerking met de Business Club Steenwijkerland op het gebied van werkgeversdienstverlening verloopt goed: mensen met een afstand tot de arbeidsmarkt worden geplaatst bij bedrijven. | Er is draagvlak voor het continueren van het ondernemersfonds in de binnenstad van Steenwijk (BIZ). De BIZ is met 5 jaar verlengd. | Het werkloosheidspercentage in Steenwijkerland is gedaald | De positie en het functioneren van de binnenstad van Steenwijk staat door diverse trends en ontwikkelingen in de retail onder druk.

Ambitie 13: Behoud en ontwikkeling werkgelegenheid in Steenwijkerland Wat wilden we bereiken in | Norm 2017 | Wat is er bereikt in 2017? | Gehaald? 2017? | = gehaald x = niet gehaald Revitalisering bedrijventerreinen | 80% afspraken | Met de BCS is met enthousiasme uitwerking gegeven aan “2.0” is omgezet in duurzaam, veilig | uitgevoerd | Parkmanagement 3.0. Accenten daarbinnen zijn: | en efficiënt gebruik van de | arbeidsmarkt en veiligheid. gebieden. Ondernemers zijn tevreden over het | Continue inzet voor verbetering dienstverlening en | ondernemersklimaat | 6,0 | ondernemersklimaat i.s.m. ondernemersnetwerken. (In 2017 is geen meting uitgevoerd). Plaatsen mensen met een | In 2017 zijn er 20 personen met een arbeidsbeperking | X arbeidsbeperking | 50 | met een loonkostensubsidie geplaatst op een reguliere ( ex-Wajong en Wsw) | baan. Jaarlijks stromen gemiddeld 150 | In 2017 zijn er in totaal 130 personen uitgestroomd van 36

Ambitie 13: Behoud en ontwikkeling werkgelegenheid in Steenwijkerland personen met een afstand tot de | 150 | de Participatiewet naar betaald werk. Dit is lager dan de | X arbeidsmarkt uit de WWB naar | norm en ook 36 lager dan in 2016. De instroom lag in betaald werk. | 2017 echter ook aanzienlijk lager dan in 2016 (resp. 256 en 321 in 2017 en 2016). Alle cliënten met een grote afstand tot de arbeidsmarkt verrichten naar vermogen een tegenprestatie voor hun uitkering in de vorm van | 95% | 44% | X vrijwilligerswerk, mantelzorg of anderszins maatschappelijk nuttige activiteiten. Efficiënte en robuuste uitvoering van | Als gevolg van het onderzoek om de toegangstaken van de Participatiewet | de IGSD te verbinden met de gemeentelijke toegangstaken WMO/Jeugd is in de 2e helft 2017 ook de samenwerking tussen de IGSD en NWG in een ander daglicht komen te staan. Beide organisaties worden weer | vanuit één directie aangestuurd en ook wordt de onderlinge toerekening van kosten weer op basis van werkelijke inzet gedaan. Dat laat overigens onverlet dat de samenwerking op uitvoeringsniveau op het gebied van toeleiding naar werk wel in stand is gebleven.

Het werkloosheids-percentage in de | Eind 2017 was het verschil tussen het werkloosheids- gemeente Steenwijkerland bron | percentage in de gemeente Steenwijkerland en het | UWV) groeit dichter toe naar het | <1,2% | Werkbedrijf regio Zwolle 0,7. Halverwege 2017 lag dit werkloosheids-percentage in de | cijfer nog op 1,4 Werkbedrijf regio Zwolle* (bron UWV) Werkloosheidscijfers 11 10 | 10,3 9 | 9,4 8 | 8,4 7 | 8,1 6 | 6,2 5 | 5,7 4 | 5,0 3 2 Regio 2015 | SWL 2015 | Regio 2016 | SWL 2016 | Regio 2017 | SWL 2017 | Doelstelling Aantal clienten WWB per 1 januari 1.000 900 800 | 861 | 843 700 | 789 | 777 | 744 | 761 | 760 600 500 400 2014 | 2015 | 2016 | 2017 | 2018 | Gem. 2017 Doelst. 2017 37

Ontwikkeling doelstellingen In 2017 is er door de IGSD verder uitvoering gegeven aan het Plan van Aanpak. Hierbij kan worden opgemerkt dat de beoogde daling van het uitkeringsbestand zich vanaf het derde kwartaal 2017 stabiliseert rond de 800 cliënten (Participatiewet, IOAW/Z). Hiermee is de gewenste doelstelling van het Plan van Aanpak nog niet volledig behaald. De oorzaak hiervan is dat het resterende uitkeringsbestand een grote afstand tot de arbeidsmarkt heeft en dat er hierdoor ook een mismatch ontstaat tussen vraag en aanbod op de arbeidsmarkt. Het werkloosheidspercentage is daarentegen van 9,4% in 2016 naar 5,7% in 2017 wel fors gedaald in 2017 en ook het verschil ten opzichte van het gemiddelde van het werkbedrijf regio Zwolle is gehalveerd. Ambitie 14: Meer kansen voor vrije tijdseconomie Wat wilden we bereiken in | Norm 2017 | Wat is er bereikt in 2017? | Gehaald? 2017? | = gehaald x = niet gehaald We streven naar een groei van het | De werkgelegenheid (in de toeristisch/recreatieve) sector aantal arbeidsplaatsen in de | wordt weergegeven op de website: www.lisa.nl recreatiesector.

| 2% groei | Jaar | Banen 2012 | 2.220 2013 | 2.170 2014 | 2.170 2015 | 2.070 2016 | 2.250 2017 | 2.360 We streven naar een jaarlijkse | Meer dan 25 mensen met een afstand tot de toename van het aantal | 25 | arbeidsmarkt hebben in 2017 werk gekregen in de | arbeidsplaatsen in de | recreatiesector. recreatiesector voor mensen met een afstand tot de arbeidsmarkt. Ontwikkeling doelstellingen De groei van het aantal banen in de recreatiesector is in 2017 verder doorgezet. Ten opzichte van 2015 is de werkgelegenheid met 14% toegenomen. In vergelijking met omliggende gemeenten waarbij de werkgelegenheid in deze sector nauwelijks is toegenomen of zelfs is afgenomen is dit een goed resultaat. Aangenomen wordt dat dit, naast de gemeentelijke inspanningen, voor een groot deel te maken heeft met het herstel van de economie in combinatie met de toenemende belangstelling vanuit het buitenland voor Giethoorn. Dit heeft zowel positieve als negatieve gevolgen voor de leefbaarheid in Giethoorn. Samen met bewoners en ondernemers uit Giethoorn wordt gewerkt aan het verminderen van de negatieve aspecten.

Ambitie 15: Vitaliteit en leefbaarheid centraal Wat wilden we bereiken in | Norm 2017 | Wat is er bereikt in 2017? | Gehaald? 2017? | = gehaald x = niet gehaald Nationaal Park Weerribben Wieden | Nationaal Park | Op 6 oktober 2017 is de stichting ingetekend bij de is een door gebiedspartners | WW is gevormd | notaris. Vervolgens is per 1 november 2017 een directeur gedragen zelfstandige | en operationeel | aangesteld. Hiermee is de stichting officieel gevormd en gebiedsentiteit | operationeel. De doelstelling dat het Nationaal Park Weerribben- Wieden is gevormd en operationeel is gehaald. Na een overgangsperiode van april t/m september bestaat sinds 38

39 Ambitie 15: Vitaliteit en leefbaarheid centraal 6 oktober 2017 de stichting Weerribben -Wieden. Een mooi begin van een zelfstandige organisatie waarin negen gebiedspartners samenwerken om een economische en ecologische boost te geven aan onze omgeving. Sinds 1 november 2017 geeft Jurr van Dalen als directeur richting aan de werkorganisatie en voert hij de ambities in het eindadvies uit. Nominatie van Koloniën van Weldadigheid voor aanwijzing tot Unesco Werelderfgoed Het rijk heeft nominatie-dossier ingediend Indiening dossier. Toename van het aantal groen/blauwe diensten Uitvoering van afspraken De regeling Groene en Blauwe Diensten is in 2016 beëindigd door de provincie. Steenwijkerland heeft als bekroning op het werk van de afgelopen periode de Landschapsprijs 2017 gewonnen. De provincie wil in een 5-tal pilots werken aan een vernieuwde vorm van Groene en Blauwe Diensten. Steenwijkerland heeft zich aangemeld voor deelname aan de pilot. Hiervoor is in de begroting voor 2018 geld gereserveerd. Investeringen in leefbaarheid vergroten (m.b.v. investeringen Leader programma). Realiseren investeringsprog. module 2017 In 2017 zijn de eerste projecten vanuit Steenwijkerland ingediend bij Leader. Ook zijn er stimuleringsactiviteiten geweest om projectinitiatiefnemers te ondersteunen bij het ontwikkelen van projecten. Het tot 2020 beschikbare Leaderbudget is nog niet uitgeput.

Ruimte voor herbestemming leegstand vastgoed 3 a 4 De leegstand op de bedrijventerreine n valt relatief gezien mee. Dit mede als gevolg van de conjunctuur. De mogelijkheden voor herontwikkeling voor een aantal structurele leegstaande locaties worden verkend. Buitengebied Steenwijkerland ontsloten met snel internet. Start uitrol Op 18 dec ember 2017 is de vraagbundeling voor de aanleg van glasvezel in het buitengebied succesvol afgesloten. De benodigde 50% is ruimschoots gehaald. In de loop van 2018 zal worden gestart met de aanleg. Grote animo glasvezel: Overijssel “verglaast” ‘Dat in het buitengebied nu glasvezel wordt aangelegd, ervaar ik echt als een gezamenlijke verdienste. Het was een pittig traject: Steenwijkerland werkte in een groot verband met Sta phorst, Zwartewaterland, Kampen-Noord en Zwolle. He t ging om enorme afstanden én het was de uitdaging om zoveel mogelij k bewoners enthousiast te krijgen voor het nut en d e noodzaak van glasvezel, want we moesten een minimale deelname va n 50 procent hebben. Dat is gelukt, zelfs 61,7 proc ent doet mee, ofwel ruim 1600 adressen in het buitengebied. Overijssel is straks de eerste provincie van Nederland die “ve rglaast”.

Snel internet dient de economie, maar ook de zorg; wie digitaal verbonden is kan langer zelfstandig thuis blijven wonen.’ Wim Brus Ontwikkeling doelstellingen Leader: Leader is een stimuleringsprogramma voor initiatie ven van onderop. De gemeente initieert niet, het on dersteunt door cofinanciering en enthousiasmering. De eerste projectvoorstellen op het Leaderthema ‘vrijetijdseconomie’ zijn ingediend. Leader helpt potentiele initiatiefnemers ook door bij te d ragen aan de ontwikkeling van het projectidee. Daar voor biedt Leader een ontwikkelbudget van € 5.000. Daarvan zijn binnen Steenwijkerland voor twee projecten budgetten toegekend. De doelstelling om het investeringsprogramma Leader te starten is gehaald. Het verdient aandacht om de kansen die er voor de komende jaren nog zijn, goed te verzilveren. Nationaal Park Weerribben-Wieden: De doelstelling dat het Nationaal Park Weerribben-Wieden is gevormd en operationeel is, is gehaald. Na een overgangsperiode van april t/m s eptember bestaat sinds 6 oktober 2017 de stichting Weerribben-Wieden. Een mooi begin van een zelfstandige organisatie waa rin negen gebiedspartners samenwerken om een econom ische en ecologische boost te geven aan onze omgeving. Sinds 1 november 2017 geeft Jurr van Dalen als directeur richting aan de werkorganisatie en voert hij de ambities in het eindadvies uit.

Nominatie van Koloniën van Weldadigheid voor aanwijzing tot UNESCO Werelderfgoed. In januari 2017 is het dossier bij UNESCO in Parijs ingediend. De verwachting is dat in de zomer van 2018 tijdens de vergadering van het Werelderfgoedcomité in Bahrein, een besluit over de plaatsing op de Werelderfgoedlijst wordt genomen. Nominatie Werelderfgoed: De “Oscar” van Steenwijkerland ‘Dat we de zeven gezamenlijke Koloniën van Weldadigheid vorig jaar in Parijs als UNESCO-nominatie hebben ingediend, was een van mijn bestuurlijke hoogtepunten. Dat maak je maar eens in je leven mee. Of die inspanningen – er wordt al vanaf 2010 aan dit dossier gewerkt – bekroond worden weten we deze zomer, dan valt het besluit. Het ligt nu buiten onze macht en dat is spannend. Ik ben echt gegrepen door het verhaal van de Maatschappij van Weldadigheid, met Willemsoord als een van de koloniën; het raakt aan cultuur, toerisme, economie en zet Steenwijkerland, naast ons Nationaal Park en andere highlights, op de kaart. We gaan ervanuit dat de nominatie wordt verzilverd en dat Steenwijkerland deze “Oscar” wint. Maar de fun en reuring vooraf geven al zoveel dynamiek en spin-off dat het hoe dan ook een succes is.’ Wim Brus Overzicht baten en lasten programma Steenwijkerlanders zijn actief 4. Steenwijkerl'ANDERS' zijn actief (Baten en lasten excl.

mutatie reserves) 3.500 3.000 | 3.202 | 3.247 2.500 2.000 | 2.206 | Lasten 1.500 | Baten 1.000 500 | 982 | 833 618 0 Rekening | Actuele | Rekening 2016 | Begroting | 2017 Waaraan is het geld besteed? Lasten 2017 | Bedragen x €1.000 4. Steenwijkerl'ANDERS' zijn actief 2.3 Recreatieve havens | 76 3.1 Economische ontwikkeling | 436 3.2 Fysieke bedrijfsinfrastructuur | 235 3.3 Bedrijvenloket en bedrijfsregelingen | -16 3.4 Economische promotie | 732 5.1 Sportbeleid en activering | 20 5.3 Cultuurpresentatie, cultuurproductie en cultuurparticipatie | 11 5.7 Openbaar groen en (openlucht) recreatie | 621 7.4 Milieubeheer | 93 40

2.5 | Financiën en bedrijfsvoering Waar gaan we voor? Het jaar 2017 stond in het teken van de implementatie van de nieuwe organisatiestructuur naar aanleiding van de eerder vastgestelde Toekomstagenda. Wij willen een wendbare en flexibele organisatie zijn, waarbij de vraag van inwoners, ondernemers en instellingen centraal staat. Vanaf 1 juli 2017 werken wij met vier eenheden (Dienstverlening, Beheer en Realisatie, Organisatie Ondersteuning en Ontwikkeling), een kleiner management en een andere manier van werken (samenwerken, netwerken). De taken, verantwoordelijkheden en bevoegdheden van het management zijn gewijzigd, evenals de profielen van teamleiders. De rol van procesregisseur is geïntroduceerd om voortaan meer procesgericht te kunnen werken. Ambitie voor 2017 was een sobere, transparante en doelmatige besteding van gemeentelijke gelden. Ook willen we voldoen aan de wettelijke financiële vereiste, zoals de regels vanuit het BBV (Besluit Begroting en Verantwoording) die ons ook helpen om die transparante en doelmatige besteding te realiseren. Tegelijkertijd moeten de gemeentefinanciën ons in staat stellen om flexibel op toekomstige ontwikkelingen in te kunnen spelen. Wij zijn in staat gebleken om een positief resultaat over 2017 te presenteren en een sluitende meerjarenbegroting voor 2018 en latere jaren.

Daarnaast heeft de raad in 2017 een nieuwe Nota Reserves en Voorzieningen vastgesteld op grond waarvan in totaal 11 reserves zijn opgeheven. De bijbehorende middelen zijn toegevoegd aan de algemene middelen (algemene reserve vrij besteedbaar). Hierdoor is het inzicht in de gemeentelijke financiën vergroot (eenvoudiger). Bovendien komt het de integrale afweging van de raad met het oog op toekomstige begrotingsvoorstellen ten goede. In 2017 is een kwartiermaker aangetrokken voor de invoering van de algemene verordening gegevensbescherming (AVG). Doelstellingen 2017 89% Gerealiseerde doelstellingen 11% | Niet gerealiseerde doelstellingen Trends en ontwikkelingen | Instroom van 14 medewerkers jonger dan 30 jaar. | Gunstige ontwikkeling algemene uitkering gemeentefonds. | Medewerkerstevredenheid is niet gemeten. Ambitie 16: Verantwoorde gemeentefinanciën Wat wilden we bereiken in | Norm 2017 | Wat is er bereikt in 2017? | Gehaald? 2017? | = gehaald x = niet gehaald De uitgaven en inkomsten zijn | De uitgaven en | Het resultaat van de jaarrekening 2017 is positief. De | inclusief bezuinigingsmaatregelen | inkomsten zijn | programmabegroting 2018-2021 is structureel en reëel in structureel en reëel in evenwicht | structureel en | evenwicht.

reëel in evenwicht Meerjarige visies: Misschien niet “sexy”… maar wel solide ‘Wat deze collegeperiode kenmerkt is het grote aantal meerjarige visies dat in de steigers is gezet. Binnenstad, cultuur, decentralisaties, wegen, beschoeiingen. Misschien niet sexy, maar wel solide. Bestuurlijke visies zijn vertaald in klinkende euro’s 41

en dat betekent dat we de boel financieel tiptop op orde hebben. De Visie Binnenstad is zo’n voorbeeld, met de Markt in een prominente rol. Dat was een mooi en uitdagend proces, omdat plannen van onderaf kwamen en je met meerdere functies én belangen te maken had. In de stad komt alles samen: bewoners, bezoekers, toerisme en cultuur. De sfeer, de beleving wordt steeds belangrijker in de binnenstad en dat dwingt ons ook om na te denken over de toekomst van onze musea en monumenten. Het is nu tijd voor uitvoering. Ik ben blij dat de schop de grond in kan, na de Nacht van Steenwijk.’ Wim Brus Ontwikkeling doelstellingen Ten aanzien van de jaarrekening en de begroting zijn de resultaten dus positief. Daarnaast streven wij er ook naar de verhoging van rioolrechten, afvalstoffenheffing en onroerendzaakbelastingen gemiddeld niet meer dan trendmatig te laten zijn. Op deze manier willen wij de burger ontzien. De gemiddelde tarieven in 2017 zijn voor de eigenaar met 1,3% gestegen en voor de gebruiker met 1,5%. Dit is iets meer dan de gemiddelde stijging met inflatie. De oorzaak is een stijging van de tarieven van de rioolrechten met 2%, conform het watertakenplan. Deze tarieven zullen in 2018 dalen met 10%.

Ambitie 17: Wendbare bedrijfsvoering Wat wilden we bereiken in | Norm 2017 | Wat is er bereikt in 2017? | Gehaald? 2017? | = gehaald x = niet gehaald Inkoop efficiënt en robuust | Naast realisatie | Waar vorig jaar nog sprake was van een pilot kunnen we | georganiseerd | achtervang ook | nu melden dat de pilot is geslaagd en dat er nu sprake is procesmatig de | van 1 uniform beleid. samenwerking op elkaar aansluiten Verminderen kwetsbaarheid op het | Goed werkende | Een goed werkende uitwijk is gerealiseerd en een test is | gebied van ICT | uitwijk | met succes uitgevoerd. Beheersing van interne | 12 processen | In het kader van risicomanagement vindt interne controle | werkprocessen (zelfcontrolerend) | plaats voor een goede beheersing van de interne werkprocessen. Van de 30 werkprocessen die gecontroleerd worden, wordt in 12 gevallen de controle door de afdelingen/teams zelf uitgevoerd naast de verbijzonderde interne controle door AO/IC. Doel is dit aantal de komende jaren te laten groeien. Planning | De planning is uitgevoerd, een deel is al gerealiseerd | Informatiebeveiligingsrisico’s | informatie- | (onderdeel bewustwording). In 2018 wordt het plan geminimaliseerd | beveiligingsplan | geactualiseerd. 2017 uitgevoerd Medewerkers- | Er heeft in 2017 geen medewerkers | X tevredenheid | tevredenheidsonderzoek plaatsgevonden.

Er is een dynamische, plezierige en | ≥7,5 gezonde werkomgeving | Ziekteverzuim <5,3% | Het ziekteverzuim in 2017 was 5,04%. Geen integriteits-schendingen | Geen integriteits- | In 2017 zijn er geen integriteitsschendingen gemeld. | schendingen Een evenwichtige leeftijdsopbouw | Instroom van 2 | In 2017 zijn er 14 medewerkers jonger dan 30 jaar | van de organisatie | medewerkers | ingestroomd. onder de 30 jaar 42

Ziekteverzuim 6,00% 5,00% | 5,26% | 5,3% 5,05% | 5,04% 4,00% | 4,60% 3,00% | 3,70% 2,00% 2013 | 2014 | 2015 | 2016 | 2017 | Norm Percentage inhuur 14,0% 12,0% | 13,7% 10,0% | 11,4% 10,3% | 10,0% 8,0% | 9,3% 7,6% | 8,4% 6,0% 4,0% 2012 | 2013 | 2014 | 2015 | 2016 | 2017 | Norm Ontwikkeling doelstellingen Zowel het percentage voor ziekteverzuim als ook het percentage voor inhuur is gedaald ten opzichte van 2016. Het percentage inhuur is echter nog wel net boven de gestelde doelstelling van 10% uitgekomen. Voor de rest kunnen we constateren dat alle doelstellingen ten aanzien van een wendbare bedrijfsvoering zijn gerealiseerd met uitzondering van het medewerkers tevredenheidsonderzoek dat er in 2017 niet is geweest. Groene cijfers, gedaalde lasten ‘Onze begroting is positief en in evenwicht. De provincie gaf Steenwijkerland nog “oranje” licht toen we begonnen, maar we eindigen deze bestuursperiode in het “groen”. Een gespreid bedje dus voor een nieuw college. Conform onze voornemens zijn de lasten voor huishoudens ook niet gestegen, in sommige gevallen zelfs gedaald: vorig jaar betaalden inwoners 30 euro minder per aansluiting. Dat lijkt niet veel, maar voor een gemeente met 20.000 adressen praat je dan over een half miljoen aan minder inkomsten. Toch hadden we nog voldoende investeringsruimte, te danken aan degelijk beleid.’ Wim Brus 43

Overzicht baten en lasten programma Financiën en bedrijfsvoering 5. Financiën en bedrijfsvoering (Baten en lasten excl. mutatie reserves) 100.000 80.000 | 93.021 | 90.399 | 90.927 60.000 | Lasten 40.000 | Baten 20.000 | 17.652 | 16.609 0 | 4.000 Rekening | Actuele | Rekening 2016 | Begroting | 2017 Waaraan is het geld besteed? Lasten 2017 | Bedragen x €1.000 5. Financiën en bedrijfsvoering 0.4 Overhead | 15.520 0.5 Treasury | 363 0.61 OZB woningen | 485 0.64 Belastingen overig | 39 0.8 Overige baten en lasten | 162 3.4 Economische promotie | 5 7.2 Riolering | 22 7.3 Afval | 12 44

45 3. Specifieke paragrafen 3.1 Lokale heffingen De lokale heffingen zijn ook in 2017 een belangrijk e inkomstenbron voor onze gemeente geweest. Deze in komsten werden verkregen van burgers en bedrijven, welke gebaseerd zijn op publiekrechtelijke regelingen. Bij het ver krijgen van deze inkomsten is de gemeente aan regels gebonden. De lokale heffingen zijn onder te verdelen in twee categorieën: - de belastingen en - de rechten. Belastingen zijn heffingen waar geen aanwijsbare tegenprestatie van de overheid i.c. de gemeente tegenover staat. Beleidsuitgangspunt belastingen De belangrijkste functie van belastingen is de budg ettaire functie. Dit houdt in dat de opbrengst van de heffing bedoeld is voor het financieren van collectieve goederen en dienste n waarvan de politiek bepaald dat zij algemeen toeg ankelijk moeten zijn. Te denken valt onder andere aan wegen, onderwijs, politie, etc.. De raad heeft een grote mate van vrijheid bij het v aststellen van de belastingtarieven. In 2017 zijn d e opbrengsten aangepast verhoogd met 1%, te weten het inflatiepercentage. Beleidsuitgangspunt rechten Door het karakter van de rechten als bestemmingshef fing bestaat er een duidelijke relatie tussen de op brengst van de rechten en de kosten van de door de gemeente geleverde pres tatie. Uitgangspunt is daarom een reden voor kostendekkendheid van de betrokken tegenprestatie.

De mate hiervan bepaalt in principe het in rekening brengen van het tarief aan de inwoner. Zowel voor de afvalstoffenheffing als de rioolheffing geldt dat vanaf 2017 de tarieven maximaal 100% kostendekkend mogen zijn. De dekkingspercentages 2017 voor afval en riool zijn uitgekomen op 97% en 106%. Het dekkingspercentage van 106% rioolheffing wordt veroorzaakt door: 1. Een hogere opbrengst van rioolheffing grootverbruik 2. Een renteaanpassing van bijna € 600.000 op grond van de notitie rente van de commissie BBV. 3. Lasten die in 2018 worden gemaakt, maar die waren opgenomen in de begroting 2017. ( Voorgesteld wordt om een bedrag van € 210.000 beschikbaar te stellen ten laste van de voorziening riolering) De middelen zijn niet toegevoegd aan algemene middelen, maar gestort in de voorziening riolering. Hiermee wordt invulling gegeven aan het uitgangspunt ( BBV artikel 44 lid 2 ) dat deze door derden verkregen middelen specifiek ingezet moeten worden. Door de verplichte bijstelling van de rente zijn de tarieven in 2018 met 10% verlaagd. Kwijtscheldingsbeleid Het kwijtscheldingsbeleid is vastgelegd in de Leidr aad Invordering Gemeentelijke Belastingen. Kwijtsch elding wordt verleend over de onroerende zaakbelastingen, rioolheffing en afvalstoffenheffing.

Wat de afvalstoffenheffing betreft is het mogelijk dat een burger maximaal € 138 kwijtschelding krijgt over het vaste tarief met GFT en € 15,08 over het variabele deel. In 2017 zijn voorlopige kwijtscheldingen verleend, daar de definitieve afrekening van de afvalstoffenh effing pas in februari 2018 zijn verzonden. In 2017 zijn 1.225 aanvragen binnengekomen, waarvan er 902 deels of volledig zijn gehonoreerd. 323 ver zoeken zijn afgewezen.

bedragen x € 1.000 Kwijtscheldingen | Actuele | Rekening | Verschil | Rekening Begroting | 2017 | 2016 Bedrag Lasten | - 228 | - 223 | 5 V | - 251 Aantal Aantal binnengekomen verzoeken | 900 | 1.225 | 325 | 1.201 Aantal (deels) gehonoreerde verzoeken | 865 | 902 | 37 | 990 Het totale beeld van belastingen en heffingen over 2017 ziet er als volgt uit: bedragen x € 1.000 Lokale belastingen en heffingen | Actuele | Rekening | Verschil | Rekening Begroting | 2017 | 2016 Belastingen Onroerende zaak belasting gebruikers | 1.065 | 1.146 | 81 V | 1.056 Onroerende zaak belasting eigenaren | 5.800 | 5.822 | 23 V | 5.726 Toeristenbelasting | 472 | 619 | 147 V | 496 Forensenbelasting | 826 | 769 | - 57 N | 843 Hondenbelasting | 197 | 182 | - 15 N | 189 Totaal Belastingen | 8.359 | 8.538 | 179 V | 8.310 Heffingen Rioolheffing | 5.533 | 5.688 | 155 V | 5.410 Reinigingsrechten en afvalstoffenheffing | 3.149 | 3.126 | - 22 N | 3.100 Marktgelden | 18 | 19 | 1 V | 22 Totaal Heffingen | 8.700 | 8.834 | 134 V | 8.533 Leges en rechten Secretarieleges burgerzaken | 422 | 502 | 80 V | 490 Begraafplaatsrechten | 438 | 516 | 79 V | 436 Overige leges en rechten | 1.120 | 1.133 | 13 V | 1.061 Totaal Leges en rechten | 1.980 | 2.152 | 172 V | 1.987 Totaal lokale belastingen en heffingen | 19.039 | 19.524 | 485 V | 18.829 In onderstaande cirkeldiagram wordt het aandeel van de belastingsoorten en

verschillende heffingen in het totaal van de gemeentelijke belastingen in beeld gebracht. Lokale heffingen - Rekening 2017 0,9% | Onroerende zaakbelasting (35,2%) 3,1% | 15,8% | Forensenbelasting (3,9%) 3,9% | 28,7% Toeristenbelasting (3,1%) Hondenbelasting (0,9%) 35,2% | 12,4% | Reinigingsrechten en afvalstoffenheffing (15,8%) Rioolheffing (28,7%) Overige leges en rechten (12,4%) Woonlasten 2017 In het collegeprogramma was afgesproken dat de tarieven van de gemeentelijke belastingen alleen maar trendmatig mochten worden verhoogd met het jaarlijks inflatiepercentage. Uitzondering hierop zijn echter de rioolheffingen en de afvalstoffenheffingen. Deze zijn aangepast in verband met een aantal ontwikkelingen. 46

Een verdere stijging van de tarieven is bespreekbaar, mits de extra middelen worden geïnvesteerd in de kwaliteit van het voorzieningenniveau, c.q. sociale infrastructuur van de gemeente Steenwijkerland. Lasten- | Lasten- Woonlasten eigenaar en gebruiker | 2017 | 2016 | stijging | stijging (€) | (%) Eigenaar en gebruiker OZB eigenaar | € 211,73 | € 209,63 | € 2,10 | 1,0% Afvalstoffenheffing, inclusief GFT | € 165,06 | € 163,63 | € 1,43 | 0,9% Rioolrechten/rioolheffing | € 252,45 | € 247,50 | € 4,95 | 2,0% Woonlasten eigenaar en gebruiker | € 629,24 | € 620,76 | € 8,48 | 1,4% Gebruiker Afvalstoffenheffing, inclusief GFT | € 165,06 | € 163,63 | € 1,43 | 0,9% Rioolrechten/rioolheffing | € 252,45 | € 247,50 | € 4,95 | 2,0% Woonlasten gebruiker | € 417,51 | € 411,13 | € 6,38 | 1,6% De lokale belastingdruk is voor de eigenaar met € 8,48 toegenomen en voor de gebruiker met € 6,38. Verder wordt opgemerkt dat de gemeente Steenwijkerland met ingang van 1 januari 2013 het begrip “rioolheffing” in plaats van “rioolrechten”. Nu worden ook onbebouwde percelen voor de rioolheffing aangeslagen. Er is immers sprake van waterbeheer in de ruimste zin van het woord en gaat het niet meer alleen om het afvoeren en verwerken van rioolwater.

Woonlastendruk COELO Jaarlijks wordt door het centrum voor Onderzoek van Economie voor Lagere Overheden (COELO) een uitgave verzorgd met hierin een vergelijking van de lasten voor de burger per gemeente. Ter vergelijking is een aantal omringende gemeenten in beeld gebracht voor 2017 en 2016 respectievelijk de bijbehorende plaats in de COELO atlas. Hierbij dient opgemerkt te worden dat de COELO atlas nog geen rekening houdt met door de gemeente Steenwijkerland gewijzigde vorm van afvalverwijdering. Dit zal naar verwachting in de toekomst wanneer meer gemeente overgaan op omgekeerd inzamelen wel het geval zijn. Op basis van onze tariefstelling is de plaats op de ranglijst van 141 aan de hoge kant. Netto woonlastendruk De gemeente werkt voortdurend aan een goed leefklimaat voor haar inwoners, ondernemers en bezoekers. Dit heeft de nodige inspanningen van de gemeente gekost. .Deze inspanningen hebben veel geld gekost. Uiteindelijk bepaalt de gemeenteraad welke bijdrage jaarlijks wordt gevraagd van de inwoners en ondernemers van Steenwijkerland. De raad heeft de nieuwe tarieven vast voor de lokale belastingen en heffingen medio december 2016 vastgesteld.

Woonlasten Coelo Atlas meerpersoonshuishouden | 2017 | 2016 | Ranglijst | Ranglijst 2017 | 2016 Meppel | 597 | 595 | 20 | 22 Hoogeveen | 659 | 662 | 74 | 71 Weststellingwerf | 687 | 676 | 76 | 90 De Wolden | 711 | 710 | 134 | 135 Steenwijkerland | 716 | 718 | 141 | 149 Noordoostpolder | 734 | 735 | 174 | 179 Staphorst | 745 | 746 | 190 | 198 Westerveld | 678 | 691 | 91 | 106 Hardenberg | 792 | 791 | 281 | 280 Zwartewaterland | 865 | 880 | 361 | 364 Geconcludeerd kan worden dat de doelstelling net als in 2016 ook in 2017 is gehaald door een stijging van de 149e plaats naar 141e plaats. Wel wordt opgemerkt dat de lastendruk in onze gemeente negatief wordt beïnvloed doordat de tarieven van de leges voor begraafrechten niet 100% kostendekkend zijn. Verder zijn van invloed de kosten van het aanleggen van riolering op plaatsen waar een slechte bodemstructuur en natuurlijk ook extra kosten in verband met de uitgestrektheid van onze gemeente. 47

48 500 550 600 650 700 750 800 850 900 Woonlasten Coelo Atlas meerpersoonshuishouden 2017 2016

49 3.2 Weerstandsvermogen en risicobeheersing In de nota van aanbieding hebben we gemeld dat het noodzakelijk is dat er een goed inzicht bestaat in de risico’s die de gemeente loopt. Op basis hiervan kan een juiste analyse worden gemaakt voor de beoordeling en beheersing van de risico’s. De paragraaf weerstandsvermogen geeft aan hoe robuu st de begroting is geweest van de gemeente Steenwij kerland. Opgemerkt wordt dat het proces van risico control nog de nodige aandacht verdient. Daarom heeft het college de volgende doelstellingen gehanteerd: - dat het optreden van risico’s mag geen effect hebbe n op de uitvoering van bestaand beleid en op de gem eentelijke voorzieningen; - dat er een koppeling bestaat tussen het risicoprofiel en de omvang van de weerstandscapaciteit; - dat de (project)risico’s worden beheerst; - dat het bewust denken in risico’s een onderdeel is van de beleidsprocessen. Risicomanagement Dit is het identificeren en kwantificeren van risico’s, alsmede het vaststellen van beheersmaatregelen om risico’s zoveel mogelijk te voorkomen. Belangrijk is dat bewust nagedacht moet worden over mogelijke risico’s bij onze beleidsprocessen. Bij het opstellen van de begroting is getracht het risicomanagement verder te verbeteren.

Hierbij gaat het om de volgende zaken: - de processen binnen onze organisatie zodanig in te richten en op te zetten, zodat risico’s worden voor komen, c.q. worden weggenomen dan wel in een vroeg stadium worden onderkend en herkend; - de risico-inventarisatie zo goed mogelijk te voorzien van een plan van aanpak om deze risico’s te beheersen. Dit houdt in dat maatregelen worden genomen om risico’s weg te nemen. Overigens kan het ook voorkomen dat voor niet-beïnv loedbare risico’s, dus risico’s waar de gemeente ni ets aan kan doen, vooraf geen maatregelen getroffen kunnen worden. Bij de begroting is een inventarisatie gemaakt van de risico’s om te komen tot een risicoprofiel voor onze gemeente. Hieronder treft u de diverse beleidsterreinen aan waarbij risico wordt gelopen: - Minimabeleid; - Participatiewet (re-integratie en WSW); - Achterstallig onderhoud openbare ruimte; - WMO; - Jeugdzorg; - Invoering vennootschapsbelasting; - WWB (onderdeel rijksbudget); - WWB (onderdeel verstrekte uitkeringen); - Investeringsprojecten ruimtelijk domein; - ontwikkeling algemene uitkering uit het gemeente fonds; - wettelijk opgelegde fysieke RUD i.p.v. netwerkva riant; - grondexploitatie. Minimabeleid Uitkeringen bijzondere bijstand en minimabeleid zij n zogenaamde open eind financieringen.

Afhankelijk van het aantal aanvragen en hoogte van de uitkeringen kunnen er on der- dan wel overschrijdingen plaatsvinden. Het eve ntuele overschrijdingsrisico werd ingeschat op 10%, in de categorie laag. Bij de najaarsnota is, net als vorig jaar, € 200.000 extra budget gevraagd. Het volledige budget werd daarmee € 1.809.000. Dit is inclusief de regeling Chronisch zieken 2015 en 2016. Uiteindelijk is het volledige budget besteed. Er is een kleine overschrijding van € 8.400. Het minimabeleid is overigens onderdeel van het Sociaal Domein. Sociaal domein Participatiewet (re-integratie en Wsw) De invoering van de Participatiewet per 1 januari 2 015 is gepaard gegaan met een forse korting op het beschikbare rijksbudget. Ook al lijkt de economie zich iets te herstellen, e r is nog steeds sprake van een economisch moeilijke tijd. Ook bestond er een ruime risicokans dat het beschikbare budget niet toereikend zou zijn, ondanks de voorgestelde maatregelen.

50 Er wordt nog steeds gewerkt aan het plan van aanpak bij de IGSD en NWG dat moet leiden tot het plaatse n van mensen met een arbeidsbeperking. Helaas wordt het in dienst ne men van mensen met een arbeidsbeperking door veel w erkgevers nog steeds als te risicovol ervaren. Bij de NJN is daar om gevraagd het budget op te hogen met € 413.000 om het tekort bij de NWG te kunnen opvangen. Het uiteindelijke tekort is € 8 0.000 lager gebleken. Bij de inzet van de re-integr atiemiddelen is € 200.000 overgebleven op het budget. Voorzieningen Wmo Op 1 januari 2015 is de nieuwe Wmo in werking getre den. Met deze wetswijziging zijn er nieuwe taken na ar de gemeente gekomen met daarbij behorende (gekorte) budgetten. De eerste twee jaren (2015 en 2016) schommelden de uitgaven van de nieuwe Wmo rond de € 4 miljoen. Dit jaar zijn de uitgaven gestegen naar € 4,7 miljoen. De stijging w ordt niet zozeer veroorzaakt door meer cliënten of uitgezette voorzieningen, als wel door hogere kosten per cliënt (of voorzieni ng). Met de nieuwe wijze van inkopen voor 2018 is h ier op ingespeeld. Er wordt dan niet meer gefinancierd op basis van gelev erd uur of dagdeel dienstverlening maar op basis va n het behaalde resultaat. Of hiermee bereikt wordt dat de uitgaven per cliënt of traject lager wordt zal in de loop v an het jaar 2018 blijken. Het budget van € 4,7 miljoen werd met € 610.000 overschreden.

Een grote risicofactor in 2017 was het (opnieuw) on derbrengen van de schoonmaakondersteuning bij de ma atwerk- voorzieningen. De raad heeft dit in 2016 besloten e n hiervoor de budgetten beschikbaar gesteld. De aan besteding voor de schoonmaakondersteuning moest toen nog plaatsvinden en ook was toen nog niet duidelijk hoeveel mensen gebruik zouden gaan maken van de maatwerkvoorziening. Na bijstelli ng van het budget bij de PPN (een verlaging van € 6 00.000) is er eind 2017 bijna € 980.000 overgebleven op het budget. Bij de oude Wmo-voorzieningen is vooral de woonvoorziening een risicofactor. De uitgaven bij deze voorziening kunnen jaarlijks aanzienlijk verschillen. Dit jaar lagen de uitgaven iets boven het budget (+ € 50.000). Bij de andere oude voorzieningen (rollen en vervoer) bleef, dank zij een gunstige aanbesteding van de hulpmiddelen, € 330.000 over. Uiteindelijk is er op de Wmo-voorzieningen € 650.00 0 overgebleven. Bij de najaarsnota was dit al voorz ien. Het overschot zou worden gebruikt voor het verwachte tekort bij de Jeugdhulp. Voorzieningen Jeugd Op 1 januari 2015 is de Jeugdwet in werking getrede n. Hiermee is de verantwoordelijkheid voor de gehel e jeugdzorg bij de gemeenten gelegd. Ook hier gold, net als bij de Wmo , dat de hiermee gepaard gaande budgetten met een f orse korting zijn overgeheveld naar de gemeente.

Deze forse korting is overigens in de loop van 2016 en 2017 bijgesteld. De ontwikkeling van de kosten liet zien dat de budgetten tot grote tekorte n zouden leiden. Uiteindelijk is het door het rijk beschikbaar gestelde budget met € 1 miljoen verhoogd. Ondanks de stijging van de budgetten is het budget in 2017 niet toereikend gebleken. De kosten voor de jeugdhulp zijn in 2017 hoger uitgekomen dan begroot. Dit door een onverwachte toename in het 4 e kwartaal. De overschrijding bedraagt € 925.000. Ook hier geldt, net als bij de Wmo, dat er geen spr ake is van een toename van aantal cliënten maar dat de trajecten per cliënt duurder zijn geworden. Ook hier is in 2017 een aanb esteding geweest, regionaal uitgevoerd door de BVO (nu Regionaal Serviceteam Jeugd), om deze trend te kunnen vermind eren of zelfs omkeren. De uitkomsten van deze nieuw e wijze van bekostiging zullen in 2018 goed gemonitord worden. Toch is het wel duidelijk dat komende jaren vooral dit budget voor jeugdzorg sterk onder druk zal komen te staan en da t de gemeente Steenwijkerland, net als alle andere gemeenten, hier grote risico’s loopt. Er was in 2017 geen verevening van de kosten meer, de kosten zijn op basis van de indicerende gemeente toebedeeld.