Huisvesting asielzoekers statushouders en ontheemden versie 1.4.pdf

0 HUISVESTING ASIELZOEKERS, STATUSHOUDERS EN OEKRAÏNERS 1 Inhoud Aanleiding: ............................................................................................................................................................ 2 Leeswijzer ...................................................................................................................................................... 2 Asielzoekers: ......................................................................................................................................................... 3 Crisis Noodopvang (CNO).......................................................................................................................... 3 Asielzoekerscentra (AZC) ........................................................................................................................... 3 Bestuurlijke afspraken Asielketen .............................................................................................................. 4 De Spreidingswet ......................................................................................................................................... 4 Uitvoeringsagenda Flexibilisering Asielketen. .........................................................................................

4 Transitieplan afbouw Crisisnoodopvang asielzoekers (CNO) ............................................................... 4 Statushouders. ....................................................................................................................................................... 6 Verwachting huisvesting statushouders en mutatiegraad 2023 in Steenwijkerland .......................... 6 Alleenstaande Minderjarige Vluchtelingen (AMV-ers) .......................................................................... 7 Oekraïense ontheemden: ..................................................................................................................................... 8 Ontwikkelingen Oekraïneopvang .............................................................................................................. 8 Prognose ........................................................................................................................................................ 8 Huisvesting ................................................................................................................................................... 8 Tijdelijke huisvesting: ..................................................................................................................................

8 Permanente huisvesting .............................................................................................................................. 8 Tijdelijke Wet opvang ontheemden Oekraïne .......................................................................................... 9 Ontwikkelingen van de lokale woningbehoefte: ........................................................................................... 10 2 Aanleiding: Oorlog in Oekraïne, natuurrampen (aardbevingen in Turkije/ Syrië) en de uitzichtloosheid voor vele Afrikaanse jongeren op het Afrikaanse continent die daardoor de keuze maken om naar Europa te komen om hier een toekomst op te bouwen. Dit alles maakt dat er mensenstromen op gang komen die elders een veilig heenkomen zoeken of een nieuwe toekomst op willen bouwen. Dichterbij zien we daar de gevolgen van: een toenemende druk op de asielketen, de behoefte van het COA aan duurzame opvanglocaties en de wettelijke verplichting om voor statushouders voldoende (huur)woningen beschikbaar te stellen. Een nog steeds stijgend aantal Oekraïense ontheemden, waarvoor tijdelijke opvang gezocht wordt en hoeveel hiervan uiteindelijk zich definitief in Nederland willen vestigen.

Onzeker is welke gevolgen dit op langere termijn heeft voor onze woningbouwopgave, waarbij op dit moment niet zeker is hoelang de oorlog duurt De woningbouwsector zelf heeft ook uitdagingen waarmee we als gemeente dagelijks worden geconfronteerd: denk daarbij onder andere aan de opgave rondom stikstof, Pfas en de stijgende kosten van bouw- en grondstoffen. Al deze ontwikkelingen hebben invloed op onze (lokale) woningbouwopgave. Onze inwoners worden nu al geconfronteerd met de beperkte beschikbaarheid van betaalbare (huur) woningen. Leeswijzer Om inzichtelijk te maken voor welke (doel)groepen er opgaven bestaan hebben we er voor gekozen om, aanvullend op de huidige woningzoeker, op drie groepen dieper in te zoomen en per (doel)groep een beschrijving van de omstandigheden te geven. Het gaat hierbij om asielzoekers, statushouders (waaronder jonge Alleenstaande Minderjarige Vreemdelingen) en Oekraïense ontheemden Vervolgens gaan we in op wat dit aanvullend betekent voor onder andere de huidige huisvestingsopgave zoals we die in de woonagenda hebben opgenomen. 3 Asielzoekers: Crisis Noodopvang (CNO) Het Landelijk Veiligheidsberaad heeft begin februari 2023 het verzoek gekregen om de Crisis Noodopvang voor asielzoekers door de veiligheidsregio’s langer te organiseren, namelijk tot 1 juli 2023.

Omdat de bestaande afspraak was om tot 1 april 2023 450 plekken per veiligheidsregio te realiseren waren contracten en afspraken met omwonenden veelal hierop gebaseerd. Vanaf half januari 2023 anticipeert de regio IJsselland al op dit verzoek waardoor nu het beeld is dat er binnen onze regio van 11 gemeenten waarschijnlijk 429 crisisplekken beschikbaar zijn, in elk geval tot 1 juli. Als het andere regio’s niet lukt om vóór 1 juli 2023 hun azc-capaciteit op orde te krijgen is de kans groot dat er opnieuw een verzoek om verlenging voor Crisis Noodopvang zal komen. Voor onze gemeente zijn er vooralsnog geen mogelijkheden om de regio hierin te ondersteunen. Wij zijn voor de Crisis Noodopvang vooral aangewezen op (hotel) accommodaties die in het toeristenseizoen niet beschikbaar zijn. Het laatste redmiddel van sporthallen etc. is altijd een optie maar zeker niet een heel humane en ook niet voor langere tijd. Asielzoekerscentra (AZC) Het meest recente capaciteitsbesluit (COA/ministerie) gaat uit van 75.500 benodigde opvangplekken in AZC’s per 1 januari 2024. Voor onze veiligheidsregio betekent dit 1836 plekken. Met de realisatie van een Regionale Opvang Locatie (ROL) in Zwolle (300 plekken) voldoet IJsselland aan deze nu bekende opgave. Een belangrijk deel van de plekken in IJsselland is echter tijdelijk.

De grootste uitdaging zit dan ook in een stabilisering van de beschikbare plekken. Dit is ook de doelstelling van de Uitvoeringsagenda Flexibilisering van de Asielketen die moet leiden tot een stabiel , maar toch ook flexibel opvanglandschap. Daarbij dient er binnen de regio specifieke aandacht te zijn voor de realisatie van 148 plekken voor Alleenstaande Minderjarige vreemdelingen (AMV-ers). Voor minderjarigen opvang heeft onze regio momenteel onvoldoende opvangmogelijkheden/capaciteit. In bijgaand overzicht vindt u de stand van zaken van de beschikbare AZC’s in onze regio. De tijdelijkheid van de AZC locaties (zie hierboven) en de consequenties van de Spreidingswet (zie verder onder het kopje Spreidingswet) kunnen invloed hebben op het aantal AZC-locaties waarvoor

4 de regio IJsselland aan de lat staat. Overigens zijn er met name in de Randstad grote tekorten aan AZC-locaties en is de druk op uitvoering daar vooral het grootst. Als het Rijk besluit dat deze tekorten over het hele land moeten worden verspreid, wordt de regionale opgave wellicht hoger en zal de Spreidingswet hier als dwangmaatregel voor ingezet worden. Bestuurlijke afspraken Asielketen Op 26 augustus 2022 zijn er bestuurlijke afspraken tussen het Rijk, de VNG, het Inter Provinciaal Overleg (IPO) en het Veiligheidsberaad gemaakt om uit de crisis te komen en vervolgens te blijven. De bestuurlijke afspraken zijn als bijlage toegevoegd. De afspraken hebben betrekking op een grote diversiteit aan onderwerpen; huisvesting, ruimtelijke ordening, inburgering, zorg , maar ook nieuwe wetgeving. De meest relevante afspraken worden hieronder belicht. De Spreidingswet (formeel de Wet gemeentelijke taken mogelijk maken asielopvangvoorzieningen). De wet moet leiden tot een evenwichtige verdeling van opvanglocaties voor asielzoekers over alle provincies. En binnen de provincies bij de gemeenten. In het uiterste geval kunnen gemeenten door de staatssecretaris aangewezen worden om een AZC te realiseren. De ontwerpwet kreeg veel kritiek vanuit onder andere de VNG, het COA, de commissarissen van de Koning en het Veiligheidsberaad.

De kritiek was onder ander gericht op het onduidelijke en onnodig complexe verdelingsmodel en de bonusregeling. Toch is de ontwerpwet vrijwel ongewijzigd aan de Raad van State voor advies aangeboden. Op 6 februari 2023 heeft de RvS aan de staatssecretaris geadviseerd om de wet niet in deze vorm aan de Tweede Kamer aan te bieden. Het belangrijkste argument voor de RvS daarbij is: dat de voorgestelde procedure onnodig complex is indringende vragen oproept of deze wel uitvoerbaar is. Op het moment van schrijven van deze nota is het voorstel in de ministerraad besproken en aangenomen en wordt hij aangeboden aan het parlement. Uitvoeringsagenda Flexibilisering Asielketen. Om niet steeds verrast te worden door veranderende aantallen vluchtelingen die asiel of toevlucht zoeken in Nederland hebben het rijk, provincies en gemeenten in 2020 afspraken gemaakt over een vernieuwd asielsysteem. Kern daarbij is dat er zo snel mogelijk duidelijkheid komt over de kansrijkheid van een asielaanvraag. De nieuwe aanpak brengt ook een nieuwe infrastructuur van opvanglocaties met zich mee; Gemeenschappelijke vreemdelingenlocaties (GVL), waar asielzoekers de procedure beginnen; satellietlocaties voor specifieke groepen en overloop van de GVL én Regionale opvanglocaties (ROL) waar kansrijke asielzoekers en statushouders kunnen starten met integratie dicht bij de gemeente van uiteindelijke huisvesting.

Als gemeente Steenwijkerland sluiten wij actief aan bij de ontwikkeling in Zwolle waar de komende maanden een ROL wordt geopend (informatienota bij u bekend). De verdere uitwerking van de uitvoeringsagenda wordt provinciaal opgepakt op het niveau van de portefeuilles wonen van de colleges van GS en B&Ws. Transitieplan afbouw Crisisnoodopvang asielzoekers (CNO) Om de Crisis Noodopvang door gemeenten en veiligheidsregio’s zo snel als mogelijk te beëindigen is aan het COA en de Provinciale Regie Tafels (PRT) gevraagd een plan op te stellen voor de overgang van de CNO-locaties naar het COA. De PRT’s zijn gevraagd om provinciale plannen op te stellen gebaseerd op het realiseren van voldoende AZC-capaciteit in de provincie. Hiervoor is door het Rijk een verdeelsleutel gemaakt per provincie. In Overijssel hebben de Veiligheidsregio’s Twente en IJsselland, in onderlinge afstemming, ieder een eigen regionaal transitieplan opgesteld . Het plan voor de regio IJsselland is inmiddels door het college vastgesteld. Deze plannen zijn eind december 5 besproken aan de PRT-Overijssel en aangeboden aan het COA. Alle provinciale plannen worden besproken aan de Landelijke Regietafel. De uitkomsten van deze besprekingen zijn nog niet bekend.

6 Statushouders Een van de oorzaken van de asielcrisis is het feit dat in de AZC’s veel statushouders verblijven waarvoor gemeenten, lees woningbouwcorporaties, geen passende huisvesting hebben. In de bestuurlijke afspraken is veel aandacht uitgegaan om deze blokkade in de keten aan te pakken. In de regio IJsselland heeft dit onder andere geleid tot de Kopgroep WIJS (Woonversneller IJsselland). Aan de Kopgroep Wijs nemen woningcoöperaties en wethouders wonen, inburgering en sociaal domein uit de regio deel. Voorzitter van de Kopgroep is de burgemeester van een van de regiogemeenten. De Kopgroep signaleert knelpunten, zoekt oplossingen en geeft gemeenten en corporaties handvatten om de huisvesting van statushouders en andere doelgroepen van sociale woningbouw te versnellen en te vergroten. De rol van de corporaties is hier dus van groot belang. Ondersteuning bestaat onder andere uit het delen van informatie waarmee vraag en aanbod beter in beeld kan worden gebracht, waardoor dreigende tekorten eerder kunnen worden gesignaleerd. Ook wordt informatie gedeeld waarmee de bestaande woningvoorraad beter kan worden benut (o.a. kamerbewoning door statushouders). Gelet op de landelijke instroom van asielzoekers moet de regio IJsselland de komende jaren naar verwachting rekening houden met ca. 700 – 1400 te huisvesten statushouders per jaar.

In onderstaand overzicht ziet u per gemeente en per tijdvak de huisvestingsopgave Toelichting op de tabel: De gemeentelijke taakstelling voor het huisvesten van statushouders is in 2022 ruimschoots behaald. De totale taakstelling voor 2022 voor onze gemeente was het huisvesten van 60 personen. Vanuit het Rijk kwam de opdracht om versneld te huisvesten, dit om in te lopen op de taakstelling voor 2023. Er zijn bij ons in totaal 75 statushouders gehuisvest in 2022, dus 15 extra. Deze 15 toewijzingen worden in mindering gebracht op de taakstelling voor de eer ste helft van 2023 (de kolom netto taakstelling 2023) 54. Het saldo nog te plaatsen statushouders voor de eerste helft van 2023 komt daarmee op 39. De realisatie (op 8 februari 2023) staat nog op nul omdat het COA in oktober 2022 heeft besloten om andere regio’s in het land (die in 2022 een forse achterstand in de taakstelling hadden) de te huisvesten statushouders toe te wijzen. Na interventie vanuit de gemeente n en de regio is de toewijzing vanuit het COA weer op gang gekomen en realiseren we naar verwachting de (verhoogde) taakstelling (39 plaatsingen) voor de eerste helft van 2023. Verwachting huisvesting statushouders en mutatiegraad 2023 in Steenwijkerland 1. Voor de 1e helft van 2023 is er een taakstelling voor de huisvesting van 54 statushouders. Voor de tweede helft wordt eenzelfde aantal verwacht.

Dat zou dan neerkomen op 108 statushouders totaal voor 2023. Uitgaande van 2 personen per woning zou je dan 54 woningen nodig hebben. Omdat er in 2022 al 15 personen zijn gehuisvest van de taakstelling 2023, moeten er in 2023 nog 93 statushouders worden gehuisvest. Hiervoor zijn ca. 46 woningen nodig.

7 2. Er waren in 2022 288 vrijkomende woningen in Steenwijkerland, waarvan er 21 zijn toegewezen aan statushouders. Dit is met 7,5% mutatiegraad dus nog onder de in de prestatieafspraken afgesproken 10% gebleven. 3. Met de 46 woningen die in 2023 naar verwachting nodig zijn, komen we, bij een gelijkblijvend aantal mutaties als in 2022 (288) op een mutatiegraad van 16%, dus 6% hoger dan afgesproken in de prestatieafspraken. Dit betekent dat er een grotere druk op de beschikbaarheid van huurwoningen ontstaat. Vanwege het woningtekort is het voor alle doelgroepen die zijn aangewezen op een (sociale) huurwoning steeds lastiger om binnen redelijke tijd een woning toegewezen te krijgen . De gemiddelde inschrijftijd en de zoektijd is de afgelopen jaren opgelopen. De slaagkans van woningzoekenden om een woning te vinden is afgenomen. Het gemiddeld aantal reacties per aangeboden woning is in de afgelopen drie jaren sterk toegenomen, terwijl het aantal aangeboden woningen afneemt. Ook bij deze opgave is extra aandacht nodig voor de realisatie (op regionaal niveau) van huisvesting voor 106 AMV-ers in groepswoningen in 2023. Alleenstaande Minderjarige Vluchtelingen (AMV-ers) Binnen de realisatie van AZC-plekken én binnen de huisvesting van statushouders zijn er specifieke taakstellingen voor AMV-ers opgenomen.

Binnen de taakstelling voor de huisvesting van statushouders moeten in 2023 regionaal 106 huisvestingsplekken voor AMV-ers gerealiseerd worden. Op dit moment zijn er (nog) geen plekken gerealiseerd. Wel zijn er in een aantal gemeenten initiatieven voor de realisatie van 25 tot 50 plaatsen in groepswoningen. Deze initiatieven hebben nog geen concrete contracten opgeleverd en ook het benodigd aantal plekken wordt met deze initiatieven zeer waarschijnlijk niet behaald. 8 Oekraïense ontheemden: Ontwikkelingen Oekraïneopvang Inmiddels worden er al een jaar Oekraïense vluchtelingen in Nederland opgevangen door gemeenten en particulieren. Omdat een einde aan de oorlog in Oekraïne nog niet in zicht is, is de Europese Richtlijn Tijdelijke Bescherming (RTB) inmiddels verlengd tot maart 2024. Daarna kan de Richtlijn Tijdelijke Bescherming nog met één jaar verlengd worden. Tot nu toe is de opvang van Oekraïners geregeld op basis van crisiswetgeving. Omdat de inschatting is dat de opvang langer duurt wil het Rijk met tijdelijke wetgeving de Oekraïneopvang uit de crisisaanpak halen. Wij vangen op dit moment binnen onze gemeentelijke opvanglocaties 305 ontheemden op. Prognose Sinds eind vorig jaar geeft het ministerie een kwantitatieve prognose af voor het aantal benodigde Gemeentelijke Opvangplekken voor Oekraïners (GOO) Daarbij wordt telkens een half jaar vooruit gekeken.

Deze prognose is o.a. gebaseerd op informatie vanuit Clingendael, het Nederlands Instituut Publieke Veiligheid (NIPV) en het ministerie. De huidige prognose is dat er op 1 juli 2023 landelijk 90.000 Gemeentelijke Opvangplekken voor Oekraïners nodig zijn. Voor IJsselland betekent dit 3.700 plekken. Voor Steenwijkerland betekent dit een inspanningsverplichting om richting 1 juli 2023 te groeien naar 444 gemeentelijke opvangplekken die we op dit moment nog niet halen. Dit aantal is de uitkomst van een landelijk gebruikte formule waarbij er per gemeente wordt gekeken naar het aantal inwoners en de gemeenteoppervlakte. Als gevolg van de gestage instroom van Oekraïense ontheemden wordt vanuit informele bronnen aangegeven dat doorgroei naar 120.000 plekken landelijk een reële optie is. Daarmee neemt ook de druk op gemeenten verder toe. Huisvesting Naast een kwantitatieve vraag onderzoekt het Rijk nu ook of er meer aandacht moet komen voor de kwaliteit van de opvanglocaties. De meeste locaties zijn geschikt voor de noodopvang. Maar met het langere verblijf van Oekraïense ontheemden ontstaat ook de vraag naar eigen sanitair en kookmogelijkheden en wellicht op termijn ook eigen, reguliere huisvesting. De planning is dat voor het zomerreces van de Tweede Kamer een eerste indicatie van de verwachtingen hierover kan worden gegeven, maar dit blijft vooralsnog zeer onzeker.

Tijdelijke huisvesting: Met de huidige locaties (Huis ten Wolde, Fletcher, Mooi Oldemarkt en de Emmaschool, in het totaal 305 plekken) lukt het niet om de inspanningsverplichting per 1 juli 2023 (444 opvangplekken) te realiseren. We zijn op dit moment voor de opvang vooral aangewezen op hotels en/of geschikte groepsaccommodaties. Deze locaties zijn niet of nauwelijks beschikbaar. We moeten onderzoeken of we binnen onze gemeente plekken voor langdurige opvang kunnen vinden die voldoen aan de hierboven omschreven kwaliteit. Daarbij kan naast bestaande locaties, ook aan tijdelijke huisvesting in de vorm van bijvoorbeeld units gedacht worden. Permanente huisvesting Aanname: Uit onderzoek van Clingendael blijkt dat al voor de inval van Rusland in Oekraïne 1 op de 4 Oekraïners overwoog om te emigreren. Dit percentage wordt ook gehanteerd bij de prognose van het aantal ontheemden dat zich na de oorlog definitief in Nederland wil vestigen. Als we de 25% loslaten op de huidige groep van 450 (per 1 april 2023) ontheemden die in Steenwijkerland, zowel door de gemeente als door particulieren worden opgevangen, dan zijn dit 113 ontheemden die zich permanent 9 in Steenwijkerland willen vestigen. Als we uitgaan van 2 personen per huishouden betekent dit, afgerond, een extra opgave van 56 woningen voor de komende jaren.

Tijdelijke Wet opvang ontheemden Oekraïne Zoals eerder aangegeven wil het kabinet de opvang van Oekraïense ontheemden uit de crisisaanpak halen. Het kabinet heeft hiervoor de Tijdelijke Wet ontheemden Oekraïne opgesteld. De concepttekst is voorgelegd ter consultatie aan onder andere de VNG. Het is nog onduidelijk op welk moment de wet rijp is om ter besluitvorming aan het parlement aan te bieden. Kern van de Tijdelijke Wet ontheemden Oekraïne is dat de (nood)bevoegdheden ten aanzien van de opvang van Oekraïners worden verlegd van de burgemeester naar het college van B&W. De Tijdelijke Wet ontheemden Oekraïne moet tevens als basis dienen voor diverse regelingen die onder de crisiswetgeving tot stand zijn gekomen, zoals de Regeling Opvang Ontheemde Oekraïners en de bekostiging hiervan. Ook maakt de wet uitwisseling van gegevens in het kader van werk en uitkeringen (leefgeldregeling) mogelijk. De concept Tijdelijke Wet ontheemden Oekraïne heeft een looptijd tot uiterlijk maart 2026, een jaar na de laatste verlengingsmogelijkheid van de Richtlijn Tijdelijke Bescherming. Na afloop van de Tijdelijke Wet ontheemden Oekraïne wordt de opvang van Oekraïense Ontheemden een taak van het COA.

10 Ontwikkelingen van de lokale woningbehoefte: Begin 2022 is de Woonagenda Steenwijkerland vastgesteld met de ambitie voor de lokale behoefte de komende 10 jaar 1.735 woningen aan onze woningvoorraad toe te voegen, waarvan tenminste 2/3 in de periode tot en met 2026. Naast de Woonagenda waarin de lokale behoefte is benoemd , is er een verstedelijkingsstrategie ontwikkeld om op de langere termijn invulling te geven aan de regionale behoefte. Sinds het vaststellen van de Woonagenda zijn er diverse ontwikkelingen die van invloed zijn op de ambities uit de Woonagenda. De afgelopen jaren was er sprake van een historisch lage hypotheekrente waardoor de prijzen van woningen naar recordhoogte stegen. Ondanks de hoge prijzen bleef de vraag naar woningen hoog. Keerzijde was dat de mogelijkheid voor starters om een woning te kopen steeds verder afnamen. Dit werd nog verder versterkt doordat er voor het eerst sinds lange tijd sprake was van een stijging van de hypotheekrente. De stikstofproblematiek zorgt ervoor dat woningbouwprojecten in de nabijheid van kwetsbare natuurgebieden worden uitgesteld. Het is zelfs niet ondenkbaar dat afstel volgt. De bouw wordt geconfronteerd met stijgende bouwkosten vanwege de verduurzamingsopgave, schaarste op de arbeidsmarkt en gebrek aan materialen.

Daarnaast zorgt de aanwezigheid van Pfas in de bodem voor extra saneringskosten, waardoor enkele plannen mogelijk economisch niet haalbaar zijn. Bovengenoemde ontwikkelingen zorgen ervoor dat gezocht wordt naar alternatieven. De ontwikkeling van prefab woningen zorgt voor lagere prijzen en vermindert de stikstofuitstoot. Een andere mogelijkheid is de bouw van tijdelijke woningen. De verhoogde taakstelling voor de opvang van asielzoekers zorgt voor extra druk op de (sociale) huurvoorraad. In de prestatieafspraken met de woningcorporaties is afgesproken dat een mutatiegraad van 10% als acceptabel wordt geacht. Daarnaast is er druk op de (sociale) huurvoorraad voor de huisvesting van de uitstroom uit beschermd wonen en de huisvesting van andere zorgdoelgroepen. De druk op de woningcorporaties en woningbouwontwikkelingen in Steenwijkerland neemt verder toe door een verhoogde taakstelling vanuit het ministerie: 30% van de woningvoorraad dient te bestaan uit sociale huurwoningen.

In Steenwijkerland is dit percentage 25% Samengevat de opgave woningbouw in beeld: Jaar 2022 2023 2024 2025 2026 Totaal Woonagenda 230 230 230 230 230 1150 Gerealiseerd 146 - - - - 146 Opgave 84 230 230 230 230 1004 Aanvullende opgave Verhoogde taakstelling Statushouders* - 22 22 22 22 88 Ontheemden Oekraïne - 18 19 19 56 Subtotaal aanvullende opgave 22 40 41 41 144 Nieuwe opgave 84 252 270 271 271 1148 *de “oude taakstelling” is al opgenomen in de huidige woningbouwopgave.