Hoofddocument RES 1.pdf

De opgebouwde samenwerking en inzet vanuit de bestuurlij- ke partners en maatschappelijke organisaties behoeven goede professionele ondersteuning en dat vraagt adequa- te financiering.

15. | Begrippenlijst A - Z Ter verduidelijking van de begrippen en ander jargon die in de RES 1.0 regelmatig worden gebruikt, is de onderstaande begrippenlijst opgesteld. Aardgasvrij | Biogas en groen gas | Energie infrastructuur | Groene energie Niet aangesloten op de fossiele brandstof aardgas. Dit be- | Biogas is een gasmengsel dat ontstaat als gevolg van | De energie infrastructuur omvat het gehele netwerk van | Groene energie of duurzame energie is energie die is tekent niet gasloos; er kan groen gas worden toegepast. | gisting van biologisch materiaal, zoals GFT-afval, mest | opwek en transport van energie, van de energiebron via | opgewekt met behulp van duurzame energiebronnen. of rioolslib. Het gas kan gebruikt worden als brandstof | de leidingen, verdeelinstallaties naar de gebruiker. Dit kan | Duurzaam betekent dat de energiebron onuitputtelijk is, Adaptatie | in warmtekrachtcentrales, of worden bijgemengd in het | per energietype worden uitgesplitst, bijvoorbeeld elektrici- | dat de groene energie schoon en betrouwbaar is en dat er Adaptatie omvat het aanpassen aan de gevolgen van een | aardgasnet. Wanneer dit laatste gebeurt, spreken we van | teitsinfrastructuur en warmte-infrastructuur. | bij winning en omzetting nauwelijks schadelijke effecten probleem, bijvoorbeeld aan veranderende omstandighe- | ‘groen gas’. | voor het klimaat zijn.

den zoals een veranderend klimaat. Onder klimaatadap- | Energiemix tatie valt ook het verminderen van de kwetsbaarheid van | Bundeling | Een duurzame, betrouwbare en betaalbare energievoor- | Grootschalige opwek de samenleving voor klimaatverandering of het profiteren | We spreken van bundeling wanneer op eenzelfde aan- | ziening kan alleen bereikt worden door de verschillende | Binnen de concept-RES is dit de opwek van schone/duur- van de kansen die een veranderend klimaat kan bieden. | sluiting zowel wind- al zonne-energie wordt aangesloten | energiedragers (windenergie, zonne-energie (dak/veld), | zame energie op grote schaal, met name zonneparken en op het netwerk. De tussenliggende kabel kan hiermee | warm water, diverse gassen) te laten samenwerken. In | windparken. Afwegingskader | efficiënter worden ingezet. Dit komt door het verschil in | de RES ligt de focus voor de energiemix voor elektriciteit Afwegingen en keuzes ten aanzien van de RES worden | hoeveelheid en moment waarop over het algemeen wind- | (momenteel) vooral op de verdeling wind en zon. | GWh gemaakt op basis van een afwegingskader. Dit omvat een | en zonne-energie wordt opgewekt. Omdat een kabel | Gigawatt is een aanduiding van het vermogen van elek- viertal onderdelen: | altijd wordt aangelegd op maximale opwek (piek) zijn er | Energieneutraal | trische stroom.

De definitie van vermogen is energie per • | Bijdrage aan energietransitie veel momenten waarop er ruimte is op die kabel. Deze | Dit houdt in dat alle gebruikte energie uit duurzame/her- | tijdseenheid. Eén gigawattuur staat gelijk aan 1 miljoen • | Ruimtelijke kwaliteit ruimte kan dan worden gebruikt door opwek met andere | nieuwbare bronnen wordt opgewekt. | kilowattuur. • | Maatschappelijke kostenefficiëntiekenmerken (vooral met moment waarop energie wordt • | Maatschappelijke acceptatieopgewekt) | Energietransitie | Huishouden (verbruik) De energietransitie omvat het omschakelen van fossiele | Een gemiddeld huishouden verbruikt circa 1.500 m3 gas Een nadere uitwerking hiervan staat in de concept-RES | Congestiemanagement | energiebronnen naar duurzame energiebronnen, zoals | en 3.300 KWh elektriciteit. In de warmtetransitie zal steeds beschreven. | Omgaan met oplossingen voor het (tijdelijk) ontbreken | overeengekomen in het Parijsakkoord. | elektriciteit worden ingezet voor de warmte, bijvoorbeeld van mogelijkheden om energie in het netwerk in te voe- | door warmtepompen. Als vergelijk houden we dan in Aquathermie | ren, omdat het netwerk (soms) te vol is.

| Gebouwde omgeving | plaats van 1.500 m3 gas aan dat hiervoor 15.000 kWh aan Bij aquathermie wordt gebruik gemaakt van de tempe- | De verzameling van alle gebouwen, waaronder wonin- | elektriciteitsvraag voor terugkomt. ratuur van het water voor de verwarming en/of koeling | Duurzame energie | gen en maatschappelijk en commercieel vastgoed (incl. van gebouwen. De warmte en/of koude wordt daarbij | Duurzame energie of groene energie is energie die is op- | bedrijfsgebouwen). Bedrijfsprocessen in de industrie en | Klimaatakkoord gewonnen uit oppervlaktewater (zoals meren, rivieren en | gewekt met behulp van duurzame, hernieuwbare energie- | landbouw maken geen onderdeel uit van de gebouwde | Op 28 juni 2019 heeft het kabinet het Klimaatakkoord kanalen), uit (gezuiverd)afvalwater of uit drinkwater. | bronnen. Bij winning en omzetting van duurzame energie | omgeving. | gepresenteerd en zijn we begonnen met de uitvoering. zijn er nauwelijks schadelijke effecten voor het klimaat. | In het akkoord staan meer dan 600 afspraken om de Bio-energie en biomassa | Voorbeelden zijn windenergie of zonne-energie. | Geothermie | uitstoot van broeikasgassen tegen te gaan. Op regionaal Energie die gewonnen wordt uit biomassa heet bio-ener- | Dit wordt ook vaak aardwarmte genoemd. Bij geothermie | niveau wordt onder andere via de RES-vorm gegeven aan gie.

Biomassa bestaat uit hout en organisch afval, zoals | Elektriciteitsnetwerk | wordt gebruik gemaakt van warmte uit de grond. Warm | de afspraken in het Klimaatakkoord. De RES gaat over de planten, groente- en fruitresten. Bij de verbranding van | Het netwerk van boven- en ondergrondse leidingen waar- | water wordt hieruit omhoog gepompt om bijvoorbeeld | klimaattafels gebouwde omgeving en elektriciteit. deze materialen komt energie vrij en die energie noemen | mee elektriciteit wordt getransporteerd tussen vraag en | water in een warmtenet te verwarmen. Dit kan als alterna- we bio-energie. | aanbod op elk moment van elke dag. | tief dienen voor aardgas. | Klimaatneutraal Dit betekent dat bij het opwekken van de energie die gebruikt wordt geen broeikasgassen worden uitgestoten, waardoor deze opwek niet bijdraagt aan de klimaat- verandering. 52 | 53

55 54 Kilowattuur In Nederland wordt elektrische energie veelal uitgedrukt in het aantal Watt per uur. Bijvoorbeeld van een machine met een vermogen van 1.000 Watt (1 kW) en die een uur draait, is het energieverbruik 1 kilowattuur (kWh). Het gemiddelde Nederlandse huishouden gebruikt jaarlijks ongeveer 3.300 kWh aan elektriciteit. Afhankelijk van hoe in de warmtevraag wordt voorzien kan hier nog 15.000 KWh bijkomen aan warmte. Het elektriciteitsverbruik wordt op nationaal en regionaal niveau vaak uitgedrukt in terrawattuur (TWh). Dit is 1 miljard kWh. In de bouwsteen Elektriciteit is op de laatste pagina een overzicht opgeno- men wat ervoor nodig is om 1 TWh op te wekken. Kilowatt piek (KWp) Kilowattpiek is een specificatie die die vaak bij zonnepane- len wordt gebruikt. Het geeft aan wat een zonnepaneel in optimale omstandigheid aan vermogen (in kilowatt) kan produceren. Door technologische ontwikkeling stijgt het aantal. Lokaal Eigendom Met lokaal eigendom bedoelen we een collectief van lokale inwoners en/of lokaal gewortelde bedrijven geza- menlijk (mede-)eigenaar zijn van zon- of windprojecten. Dit kan een wijk, buurt of dorp zijn die zich verenigd om een zon- of windproject te realiseren, een collectief van lokaal gewortelde agrariërs of bedrijven of een lokale energiecoöperatie.

Het gaat in West-Overijssel wel om een collectief: één lokale agrariër of één lokaal bedrijf dat een zon- of windproject zelfstandig realiseert zonder daar de omgeving van mee te laten profiteren in de opbrengsten beschouwen we niet als lokaal eigendom. Maatschappelijke acceptatie In West-Overijssel spreken we liever van maatschappelijke acceptatie in plaats van maatschappelijk draagvlak. Het gaat erom dat mensen begrijpen wat we doen, waarom we het doen en hoe we het doen. Ze hoeven het dan nog steeds niet eens te zijn met bepaalde besluiten en maatre- gelen, maar begrijpen die wel. Meekoppelkansen Meekoppelkansen zijn de kansen die zich aandienen om de RES te koppelen aan andere projecten, waardoor er een win-win situatie ontstaat. Denk hierbij aan bouwpro- jecten, waarin klimaatmaatregelen mee kunnen worden genomen. Milieueffectrapportage Behelst het in beeld brengen van de milieugevolgen van een (overheids)besluit voordat het besluit wordt geno- men. De onderzoeksresultaten worden gepubliceerd in het milieueffectrapport (MER) Nationale Omgevingsvisie De Nationale Omgevingsvisie (NOVI) is de langetermijn- visie van het Rijk op de toekomstige inrichting en ontwikkeling van de leefomgeving in Nederland. Natura 2000 Om kwetsbare natuurgebieden te beschermen is er Na- tura 2000. Dit is een Europees netwerk van beschermde natuurgebieden.

Natuurnetwerk Nederland Het Natuurnetwerk Nederland (NNN) is het Nederlands netwerk van bestaande en nieuw aan te leggen natuurge- bieden. Het netwerk moet natuurgebieden beter verbin- den met elkaar en met het omringende agrarisch gebied. Netbeheerder Het bedrijf verantwoordelijk voor het beheer van het elektriciteitsnet. Voor de RES-regio West-Overijssel zijn dit Enexis, RENDO Netwerken en Coteq Netbeheer. Netverzwaring We spreken van netverzwaring als het huidige netwerk- werk moet worden uitgebreid. Veelal speelt hierin terugle- vering door windmolens of zonnepanelen een belangrijke rol. Vandaar dat deze term in de energietransitie vaker wordt gebruikt. 15. Begrippenlijst A - Z Netvisie Netvisie beschrijft een studie en integraal ontwerp voor noodzakelijke aanpassingen in de elektriciteitsinfrastruc- tuur van regionale netbeheerders (zoals Enexis, RENDO Netwerken en Coteq Netbeheer) en TenneT op basis van toekomstige ontwikkelingen. Opgave De landelijke opgave is om voor 2030 ten minste 35 TWh aan duurzame elektriciteit op te wekken.

Participatie Participatie kent een aantal vormen, waarbij onderscheid te maken is in het type participatie en de fase van de ener- gietransitie: • Procesparticipatie • Projectparticipatie • Financiële participatie • Lokaal eigendom/eigenaarschap Een uitgebreide omschrijving van deze vormen van partici- patie is opgenomen in de RES 1.0 Postcoderoos De Regeling Verlaagd Tarief, ofwel de Postcoderoos- regeling, bestaat niet langer. De regeling is vanaf 1 april 2021 vervangen door de Subsidieregeling Coöperatieve Energieopwekking (SCE). Regionale Structuur Warmte (RSW) Dit is een onderdeel van de RES. Hierin maken gemeen- ten, waterschappen en de netbeheerders in de RES-regio West-Overijssel op hoofdlijnen regionale afspraken over hoe in de nabije toekomst om te gaan met de beschikbare bronnen, ruimte en infrastructuur ten aanzien van warm- te. De RSW wordt door gemeenten op lokaal en wijk- niveau vertaald naar een transitievisie warmte. Restwarmte Restwarmte is warmte-energie die overblijft bij een ener- gieomzetting. Bijvoorbeeld warmte die ontstaat bij een productieproces. Deze warmte kan worden opgevangen en nuttig worden ingezet door koppeling met een warm- tenet. Ruimtelijke kwaliteit De kwaliteit van een plek of gebied die bepaald wordt door een goed samenspel van herkomstwaarde, belevingswaarde, gebruikswaarde en toekomstwaarde.

Stimulering duurzame energieproductie en klimaattransitie (SDE++) Stimuleringsregeling Duurzame Energieproductie. Dit om- vat subsidies voor het realiseren van schone en duurzame energiebronnen. Deze subsidie kent verschillende latere versies zoals SDE+. Vanaf 2020 heet deze regeling SDE++. De regeling richt zich met name op bedrijven en (non- profit) organisaties. Subsidieregeling Coöperatieve Energieopwekking (SCE) De Subsidieregeling coöperatieve energieopwekking (SCE) is een regeling voor de verstrekking van subsidie voor het lokaal en gezamenlijk opwekken van hernieuwbare elektriciteit. Deze regeling is de opvolger van de post- coderoosregeling TenneT TenneT is de landelijke netbeheerder van de hoogspan- ning in Nederland. Het aanleggen en onderhouden van het eigen netwerk, als ook het koppelen en balanceren van netwerken in algemene zin is een belangrijke taak van hen.

57 56 Terrawattuur (TWh) Het elektriciteitsverbruik wordt op nationaal en regionaal niveau vaak uitgedrukt in terrawattuur (TWh). Dit is 1 miljard kWh. In de bouwsteen Elektriciteit is op de laatste pagina een overzicht opgenomen wat ervoor nodig is om 1 TWh aan energie op te wekken. Transitievisie Warmte (TVW) Elke gemeente moet voor eind 2021 een Transitievisie Warmte vaststellen. Met deze Transitievisie maken ge- meenten het tijdspad inzichtelijk: wanneer kunnen welke wijken of buurten van het aardgas worden afgekoppeld. Voor de wijken of buurten die voor 2030 gepland staan, maakt de gemeente ook al de mogelijke warmte-alterna- tieven bekend. Uitvoeringsprogramma NEO Het programma van de provincie Overijssel en partners waarin wordt samengewerkt aan het verbinden en ver- sterken van initiatieven die bijdragen aan de energietran- sitie in Overijssel Verdeelstation Een verdeelstation is een plaats waar verschillende aan- sluitingen samen komen en worden aangesloten op een ander netvlak. Het energiesysteem kent meerdere net- vlakken. Die hebben allemaal een ander spanningsniveau. Per spanningniveau zijn er andere (bijvoorbeeld 380.000 Volt (380kV) hoogspanningslijn bij Zwolle). Bekende voorbeelden zijn veelal de grote hoogspan- ningslijnen en stations met veel apparatuur op een grote oppervlakte waar verschillende hoogspanningsmasten met kabels bij elkaar komen.

Naast de verdeelstations in de wijk (kleine gebouwtjes, waarin de aansluitingen naar uiteindelijk de woningen in de wijk geregeld zijn. 15. Begrippenlijst A - Z Warmtenet Een warmtenet is een netwerk van leidingen onder de grond, waardoor warm water stroomt. Dat warme water wordt gebruikt om huizen en gebouwen te verwarmen. Het water in een warmtenet kan verwarmd worden door duurzame warmtebronnen zoals zonthermie, geothermie en aquathermie. Dit systeem vervangt dan huidige syste- men met CV-ketels. Zoekgebieden Gebieden die potentieel in aanmerking kunnen komen om grootschalige opwek door zonneparken en windparken te realiseren. De zoekgebieden zijn vastgesteld door de betreffende gemeenteraad. In de periode tussen RES 1.0 en RES 2.0 worden alle zoekgebieden in West-Overijssel vastgesteld. Een aantal gemeenten werken met uitslui- tingsgebieden. Om een eenduidig kaartbeeld te hebben zijn alle gebieden buiten de uitsluitingsgebieden als zoek- gebied weergegeven op de kaart. Zonne-energie Bij zonne-energie wordt zonlicht opgevangen op zonnepa- nelen en direct omgezet in elektriciteit. Zonne-energie is een duurzame energiebron. Zonthermie Zonthermie is het opwarmen van water met behulp van zonlicht. Dit gebeurt door zonnecollectoren. Zie dit als zonnepanelen die de energie van de zon niet omzetten in elektriciteit, maar in warmte.

Zonneladder Met de zonneladder geeft de provincie Overijssel haar voorkeursvolgorde voor locaties voor zonne-energie installaties. Alle typen locaties en opstellingen zijn nodig om de energieopgave te realiseren, waarbij zoveel moge- lijk stedelijk gebied (waaronder daken), erven en stads- en dorpsranden worden benut om het beslag op agrarische grond zo beperkt mogelijk te houden. Zonnevelden in het landelijk gebied zijn bij voorkeur onderdeel van gebieds- ontwikkelingen of krijgen een multifunctionele invulling met andere opgaven in de groene ruimte. (Provincie Overijssel, 2020, Handreiking zonnevelden)