Bijlage II a Rapport integrale afweging traces ontsluitingsweg Gieterse polder

Evaluatie ontsluitingsweg Gieterse Polder 11 oktober 2024 Vergelijking van drie tracés

Inhoud 2 1. Introductie 3 1.1 Aanleiding 1.2 Doel 1.3 Ligging van de wegvarianten 1.4 Uitgangspunten 1.5 Beoordelingscriteria 1.6 Methoden 1.7 Leeswijzer 2. Visualisaties wegvarianten 13 3. Effecten en beoordeling per onderwerp 26 3.1 Landschapswaarden 27 3.2 Watersysteem en ecologie 39 3.3 Polderbeleving: groen-blauw hart 45 3.4 Verkeerskundige effecten 47 3.5 Effect bereikbaarheid en vindbaarheid bedrijven 51 3.6 Effect leefbaarheid 52 3.7 Mogelijkheden ruimtelijke inpassing 56 3.8 Afweging: oogpunt kosten 58 4. Samenvatting effecten en beoordeling wegvarianten 60 5. Advies en punten voor reflectie 70 Bronnen 72 Bijlagen 73 Bijlage 1. Aanleiding nader onderzoek, weerstand in het dorp 74 Bijlage 2. Resultaten inloopdagen 25-26 September 2024 76 Bijlage 3. Vergelijking vanuit kostenoogpunt Roosemalen & Savelkoul 77 Bijlage 4. Varianten op de vogelvluchtbeelden 79 Al lange tijd wordt de grote verkeers- en parkeeroverlast op de Kerkweg en het Binnenpad tussen de Deukten en parkeerplaats ‘t Vonder door het dorp en de gemeente gezien als een urgent probleem. Op deze weg langs de dorpsgracht die op sommige plekken niet breder is dan 3,5 meter, rijden meer dan 1.500 auto’s per dag in de zomer. Toeristen en bezoekers rijden via de noordzijde het dorp in op zoek naar een parkeerplaats.

Ze rijden ofwel doelgericht de hele weg af naar de parkeerplaats bij ‘t Vonder in de hoop daar een plek te vinden, ofwel parkeren in de bermen, of rijden tevergeefs terug over de smalle weg om het ergens anders te proberen. Dit verkeer mengt zich met bewoners en vrachtverkeer, en fietsers en wandelaars. Dat levert veel overlast en onveiligheid op voor alle gebruikers van de weg. In de Toekomstvisie Giethoorn (2020) zijn oplossingen voor de parkeerproblemen in Giethoorn verkend samen met belangenpartijen. Daarna zijn specifiek voor het verkeersprobleem op de Kerkweg/Binnenpad alternatieven verder uitgedacht in samenhang met andere ruimtelijke en maatschappelijke opgaven in het Toekomstbeeld voor de Gieterse Polder (VPxDG, 2023). 1. Introductie 3 Tijdens de ontwikkeling van de Toekomstvisie en het Toekomstbeeld is geconcludeerd dat een ontsluitingsweg door de polder gewenst is als oplossing voor de grote overlast op de Kerkweg/Binnenpad tussen De Deukten en het autovrije gedeelte van het Binnenpad. Er is gedacht aan het inrichten van parkeerplaatsen buiten het dorp om het historische lint te ontlasten in de vorm van een transferium met pendelbusjes naar het dorp, en aan verschillende routes voor een ontsluitingsweg door de polder. De optie van een transferium buiten het dorp viel af in het visieproces door gebrek aan steun van ondernemers.

Verschillende varianten voor een ontsluitingsweg door de polder zijn onderzocht door bureau Van Paridon en De Groot samen met belangenpartijen. Na afweging van deze varianten, bleef één voorkeursvariant over getiteld ‘onderlangs de kade’. Deze variant werd uitgewerkt in het Toekomstbeeld Groen-Blauw Hart voor Giethoorn (2023). Figuur 1: Situatiekaart 1.1 Aanleiding, verkeersoverlast Kerkweg/Binnenpad Dit Toekomstbeeld werd op 23 mei 2023 gesteund door de gemeenteraad, echter met uitzondering van het voorstel voor de nieuwe ontsluitingsweg. De noodzaak van een nieuwe ontsluitingsweg wordt breed gedragen, maar over de route van de nieuwe weg verschillen de belangenverenigingen ‘t Gieters Belang (GB) en Giethoorn Onderneemt (GO) met de gemeente van mening. Nog voordat het Toekomstbeeld werd aangeleverd zetten GO en GB vraagtekens bij de voorkeursroute onderlangs het voormalige polderdijkje. Met als hoofdargument een negatieve impact op de eigenheid en openheid van de Gieterse Polder. Uit een enquête die op initiatief van GB en GO in februari 2023 werd uitgevoerd onder omwonenden en ondernemers bleek dat 57% van de respondenten een andere route wenselijk vond, het zogeheten Koepad langs de middenvaart, tussen Erf Rodermond en ‘t Vonder. Slechts 22% vond de voorkeursvariant langs het voormalige polderdijkje wenselijk.

Zie Bijlage 1 voor meer informatie over de uitkomsten van deze enquête. 1.2 Doel Ter voorbereiding op de definitieve besluitvorming in de gemeenteraad heeft de gemeente opdracht gegeven voor een extern onafhankelijk onderzoek naar de varianten. Dit betreft een vergelijking en weging van drie wegvarianten op basis van voor- en nadelen, onder meer de impact op de leefomgeving, en de beleving van de Gieterse Polder. 4 De opdracht voor het onderzoek luidde als volgt: • Weeg de varianten Koepad en de variant Dijkje en daaraan toegevoegd de door GO aangedragen variant Achterlangs de erven, tegen elkaar af door een vergelijking van voor- en nadelen, wettelijke mogelijkheden gezien het Beschermd Dorpsgezicht, en een onderbouwing van kosten. • Neem de visie van GB, GO en omwonenden over de ontsluitingsvarianten mee in het onderzoek. • Adviseer de gemeente over de meeste geschikte variant voor de ontsluitingsweg, zodat de gemeenteraad hierover een weloverwogen besluit kan nemen. Tracé Dijkje De geadviseerde variant van bureau Paridon & De Groot, uitgewerkt in het Toekomstbeeld Groen-Blauw Hart (2023). Volgt de lijn van een voormalig polderdijkje dat in het plan wordt hersteld en een bestaande sloot. Tracé Koepad Variant langs de westzijde van de middenvaart en daarmee langs de grens van het Beschermd Dorpsgezicht, die deze lijn volgt.

Onderzocht tijdens de totstandkoming van het Toekomstbeeld. Deze variant wordt gesteund door GB. Tracé Achterlangs de erven Aangedragen door GO. Conform eerder aangedragen wegvariant in het proces van het Toekomstbeeld, maar dan terug buigend naar de middenvaart om erven en percelen van woningen zoveel mogelijk te ontzien, en uit te gaan van grondeigendommen van ondernemers. Zoals in Giethoorn Zuid is gedaan, zien ondernemers voordelen van een weg Achterlangs waarmee hun erven aan de achterkant ontsloten zouden kunnen worden. 5 Figuur 2: Kaart tracés inclusief fiets- en wandelpaden zoals beoogd in de Toekomstvisie (2020) en Toekomstbeeld (2023) 1.3 Ligging van de wegvarianten In de huidige situatie is de Gieterse Polder een landschappelijke eenheid ingeklemd tussen de Beulakerweg, Kerkweg/Binnenpad en Giethoorn Noord en Giethoorn Centrum. De polder wordt gebruikt voor de landbouw en heeft een open en weids karakter. Het is één van de oudste polders in de omgeving, met het Beschermde Dorpsgezicht nog intact: dat wil zeggen, het contrast en de samenhang van het historische bebouwingslint van Giethoorn en het open landschap erachter. Eén van de oorspronkelijke molens is nog aanwezig, weliswaar zonder kap (de Koornmeule).

In de 19e eeuw bestond deze polder uit twee eenheden, te weten de oudere veenontginning op het hogere gedeelte, en later een droogmakerij toen na vervening van laagveen een plas was ontstaan (‘t Wijde). Daarmee ontstond een lage veenpolder, een meter dieper dan het hogere gedeelte. In die tijd hadden de twee ontginningen een smalle stroken verkaveling. In de ruilverkaveling in de 20e eeuw zijn de kenmerken van de twee oorspronkelijke ontginningen nagenoeg verdwenen. De grond is vereffend, kavels zijn samengevoegd. Middenin de polder werd een boerderij gebouwd, Erf Rodermond. Ondanks deze veranderingen wordt aan het zicht op Giethoorn veel waarde gehecht door het rijk, de provincie en de gemeente. 6 Figuur 3: Kaart met ontginningen en ontstaan landschapselementen door de tijd heen (overgenomen uit Toekomstbeeld, 2023, VPxDG). 1.4 Uitgangspunten Naast de geschiedenis moet het functioneren van een nieuwe ontsluitingsweg door de polder worden beschouwd in samenhang met de toekomstige ontwikkeling van de polder. De Toekomstvisie Giethoorn (2020), een breed gedragen visie in het dorp, biedt hiervoor houvast. Evenals onderdelen van het Toekomstbeeld (2023) die door de gemeenteraad zijn geaccepteerd. Kwaliteiten en kenmerken volgens de Toekomstvisie Giethoorn • Zeer hoge cultuurhistorische waarde: • Beschermd Dorpsgezicht: historische bebouwingslint samen met open sla genlandschap.

• Eén van de oudste polders in de omgeving: de verschillende ontginningsperioden zijn aflees baar. • Hoge ecologische waarde: gelegen tussen de gebieden van het Nationaal Park Weerr ibben-Wieden en Natura 2000 gebied. Natuur is altijd dichtbij. • Ervaring van ruimte door de openheid en weidse vergezichten. • Donkerte (“een te koesteren kwaliteit voor mens en dier”). • Hoge toeristisch-recre atieve waarde. Ambities Toekomstvisie Giethoorn voor de Gieterse Polder • Koester en versterk de kwaliteiten van het Beschermd Dorpsgezicht. • Groen-blauw ha rt, ontspanning en ontmoeting voor bewoners Noord en Zuid. • Beleefbare geschiedenis en landschap Gieterse Pold er: o.a. herstel voormalige polderdijkje met begeleidende boomstructuur en smalle strokenverkaveling. • Fiets- en wandelpaden, verbinding noord-zui d, school, en recreatieve ‘rondjes’. • Erf Rodermond als ‘ontmoetingsruimte’ voor lokale gemeenschap, geen verkeer saantrekkende werking. In de Toekomstvisie Giethoorn zijn daarnaast mogelijkheden verkend om de grote verkeer- en parkeeroverlast aan te pakken. Onder meer werd gedacht aan het verplaatsen van de sportvelden in Giethoorn Noord naar het gebied rondom de nieuwe school aan de Beulakerweg, zodat de sportvelden een centralere plek krijgen en Giethoorn Noord ruimte voor extra parkeerterrein.

De Woonagenda Steenwijkerland 2022-2026 verwoordt de ambitie om 100-125 woningen in Giethoorn te bouwen. Gedacht wordt aan het hogere gedeelte van de polder (Toekomstvisie Giethoorn, 2020), aansluitend op andere nieuwe ontwikkelingen langs de Beulakerweg, zoals de school. Daarmee is het goed mogelijk dat het hogere gedeelte van de polder in de toekomst een andere inrichting krijgt met sportvelden en nieuwe woningen aansluitend op de nieuwe school. Zie tekstkader 3 voor het fragment “hoe bereiken we dit” uit de Toekomstvisie Giethoorn, 2020. De ambities van de Toekomstvisie die betrekking hebben op de Gieterse Polder zijn in de jaren erna uitgewerkt in het Toekomstbeeld voor de Gieterse Polder om in samenhang problemen en kansen te bespreken met het gebied en tot oplossingen te komen. Voor de korte termijn benoemt de Toekomstvisie het oplossen van de grote verkeersoverlast en parkeerproblemen in Giethoorn als urgente actie. Fiets- en wandelpaden gebaseerd op Toekomstvisie, zijn nader uitgewerkt in sessies over het Toekomstbeeld, in overleg met deskundigen openbare ruimte en verkeer van de gemeente. 7 Overige uitgangspunten en aannames • Dimensionering van de weg: 4,5m breed, 40 cm onverharde bermen aan wee rszijden. Dimensionering en inrichting die een lage snelheid borgt, zoals gesteld in het Toekomstbeeld Groen-blauw Hart (2023).

• Kerkweg / Binnenpad wordt tussen de molen en het centrum autoluw, waarbij toegang voor bewoners en minder validen mogelijk blijft. • Geen uitbreiding van het aantal parkeerplaatsen. Het huidige aantal par keerplaatsen, m.n. bij ‘t Vonder, is uitgangspunt voor de hoeveelheid te verwerken verkeer op de nieuwe ontsluitingsweg. Parkeren voor bewoners blijft mogelijk langs het autoluwe gedeelte van de Kerkweg/Binnenpad. • Het verkeer vanaf De Bramen is aanzienlijk minder in de toekomst, doo rdat navigatiesystemen niet meer verwijzen naar deze route. Uitgangspunt voor de route is dat al het gemotoriseerd verkeer vanaf de Beulakerweg komt. Dat maakt uit voor de route die auto’s afleggen en het effect dat deze routes hebben. • Functionerend dynamisch parkeersysteem langs de Beul akerweg waardoor het voor automobilisten duidelijk is hoeveel ruimte er nog is op parkeerplaats ‘t Vonder. • De mogelijkheid om parkeren in de bermen te voorkomen op de nieuwe ont sluitingsweg of onmogelijk te maken. 8 Figuur 4: Kaart met gebied NP en Natura 2000 en beschermde waarden Giethoorn (overgenomen uit VPxDG, 2023)

Dit onderzoek gaat, conform de Toekomstvisie (2020) en de ontwikkelingsrichtingen in het Toekomstbeeld (2023) die zijn geaccepteerd door de gemeenteraad, uit van een ontwikkeling rond de school die het landschap op het hoge deel van de polder zal veranderen. Zoals in de onderstaande tekening is verbeeld door VPxDG (2023) zou dan het hoge deel van de polder (‘de Bovenlanden’) minder open worden en zou het voormalige polderdijkje worden hersteld en geaccentueerd met boombeplanting. Deze ontwikkeling is voor ons het uitgangspunt van alle drie de tracés die we onderzoeken. 9 Toekomstvisie (2020), vertaling ambities voor Gieterse Polder, “Hoe bereiken we dit”? Maak en houd de Gieterse Polder beleefbaar als landschappelijke eenheid; zet in op een kleinschalige, groen-blauwe en multifunctionele invulling die bijdraagt aan de wens één dorp te worden. • Terughoudend zijn met ontwikkelingen anders dan die gericht zijn op versterking van de agrarische functie van de Polder Giethoorn. • De Gieterse Polder is als landschappelijke eenheid beleefbaar te maken door het oorspronkelijke dijkprofiel met begeleidende boomstructuur weer te herstellen, daar waar de oorspronkelijke begrenzing van de polder nauwelijks nog beleefbaar is.

• Ook het herstellen van de oorspronkelijke smalle strokenverkaveling door het uitgraven van gedempte sloten en de aanleg van fiets-/wandelpaden en indien mogelijk vaarverbindingen in de polder dragen bij aan het verbeteren van de beleefbaarheid. • Transformatie van de locatie Rodermond tot centraal gelegen ‘ontmoetingsruimte’, met ruimte voor functies waar de lokale gemeenschap elkaar treft. Genoemd zijn (naast de fusieschool) onder andere sportvoorzieningen, een agrarische functie (zelfoogsttuin/volkstuinen in combinatie met educatie en/of zorg), ruimte voor de gondelvaart en andere evenementen. • Eventuele nieuwe woonbebouwing zien we niet in, maar aan de rand van de polder, als een nieuw open bebouwingslint met de dijk als ruggengraat (bouwen op de hoger gelegen gronden), indien mogelijk ook ontsloten via het water; zo blijft de polder herkenbaar als landschappelijke eenheid, en kan de toekomstige invulling van de polder zoveel mogelijk gemeenschappelijk vorm krijgen. Tekstkader 3: Toekomstvisie (2020), vertaling ambities Gieterse Polder, “Hoe bereiken we dit?” In tabel 1 zijn de punten opgenomen waarop de drie tracés zijn beoordeeld en met elkaar zijn vergeleken. Deze lijst is in beginsel voorgesteld door de gemeente en aangescherpt door Wing, in afstemming met de gemeente, GB en GO.

De criteria “polderbeleving: ruimte voor ontspanning en ontmoeting van noord en zuid, effect bereikbaarheid en vindbaarheid ondernemingen, effect leefbaarheid Kerkweg/Binnenpad” zijn toegevoegd n.a.v. de vraag om te toetsen op de mate waarin de tracés bijdragen aan de opgaven van de Toekomstvisie Giethoorn (2020). De afstemming met GO en GB wil niet zeggen dat alle voorstellen voor criteria zijn overgenomen. Zo is besloten het voorgestelde criterium ‘uitvoerbaarheid’ niet over te nemen omdat dit ook deels wordt gedekt door andere criteria zoals kosten en civieltechnische maatregelen in het watersysteem. 10 Tabel 1: Criteria vergelijking tracés Criteria Landschapswaarden Effect op (historische) landschapswaarden: behoud kwaliteiten beschermd dorpsgezicht; leesbaarheid ontstaansgeschiedenis landschap (vervening en inpoldering); openheid landschap. Watersysteem Effect op bodem en watersysteem en ecologische effecten in relatie tot Natura 2000-gebied. Polderbeleving Gieterse Polder als blauw-groen hart met ruimte voor ontspanning en ontmoeting van noord en zuid. Met fiets, wandel en vaarrondjes. Geen verkeersaantrekkende werking. Bereikbaarheid Bereikbaarheid, vindbaarheid en zichtbaarheid van ondernemingen. Leefbaarheid Leefbaarheid Kerkweg / Binnenpad en omgeving (langzaam verkeer prioriteit/voorrang, stilte/donkerte ’s avonds, rust).

Verkeerskundig Verkeerskundige effecten: 1) ontlasting Kerkweg/Binnenpad; 2) veiligheid op kruisingen met fiets- en wandelpaden en bij Erf Rodermond, rekening houdend met toekomstig gebruik. Ruimtelijke inpassing Mogelijkheid ruimtelijke inpassing met behoud en versterken landschappelijke structuren. Kosten Kosten aanleg, beheer en onderhoud. 1.5 Beoordelingscriteria 3D visualisaties Visualisaties van de ligging van de drie tracés in het gebied zijn gemaakt met een 3D model van ROM3D in combinatie met actuele foto’s van het gebied. Daarnaast is gebruik gemaakt van gegevens van de gemeente over de beoogde dimensies van de weg (4,5m breed met 40 cm halfverharde berm aan weerszijden), en een wegprofiel gemaakt door VPxDG (zie figuur 5). De volgende beelden zijn gemaakt: • vanaf ooghoogte vanuit drie gezichtspunten die als referentie zijn aangegeven op de bee lden. Hierbij opgemerkt dat de foto’s met breedbeeld instelling zijn genomen, waardoor de afstanden wat ruimer lijken dan dat ze in werkelijkheid met het oog zouden zijn. • vanuit ‘vogelvlucht’ voor een goed overzicht over het hele gebied. In de visualisaties zijn het herstelde dijkje en de nieuwe beplanting langs dit dijkje telkens zichtbaar gemaakt, conform de uitgangspunten die hiervoor zijn beschreven.

Beplanting of bebouwing die rond de school of bij mogelijke sportvelden kan komen is niet zichtbaar gemaakt omdat nog onbekend is of deze ontwikkeling zal plaatsvinden en hoe dat eruit zal zien. De visualisaties zijn gebruikt om de verschillende effecten van de tracés te verbeelden en te onderbouwen. Bijvoorbeeld het effect op landschapswaarden, waaronder het Beschermd Dorpsgezicht, de beleving van plekken als Erf Rodermond, en verkeerskundige effecten. Zie hoofdstuk 2 en bijlage 4 voor de beelden. 1.6 Methoden 11 Als voorbeeld: tracé Koepad Figuur 5: Dwarsprofiel ontsluitingsweg (VPxDG, 2023). Bureaustudie Er is een analyse uitgevoerd van beschikbare informatie voor het bepalen van de uitgangspunten voor de vergelijking, voor het bepalen van de evaluatiecriteria en voor uiteindelijk het bepalen van de effecten voor de verschillende criteria. Zie hoofdstuk Bronnen voor de gebruikte informatie. De kwalitatieve vergelijking vanuit kostenoogpunt is uitgevoerd door bureau Roosemalen & Savelkoul, en gedaan op basis van civieltechnische expertise en ervaring met maatschappelijke kosten-baten analyse.

Gesprekken Naar aanleiding van de bureaustudie waren enkele aanvullende gesprekken nodig over: de effecten op het watersysteem en ecologie (waterschap, Natuurmonumenten); de vergelijking vanuit kostenoogpunt (Roosemalen & Savelkoul); en verkeerskundige aspecten en aannames over de ligging van toekomstige fiets- en wandelpaden (deskundige gemeente). Zie hoofdstuk Bronnen. Werkbijeenkomst 11 juli Tijdens een werkbijeenkomst met de belangenpartijen die ook hebben deelgenomen aan het visieproces voor het Toekomstbeeld zijn de bevindingen gepresenteerd en is feedback opgehaald. Daarmee zijn de analyse en de conclusies aangescherpt. Daarnaast is besproken hoe de visie van omwonenden zou worden opgehaald. De deelnemers aan de werkbijeenkomst: • ‘t Gieters Belang • Giethoorn Onderneemt • Provincie Overijssel • Waterschap Drents-Ove rijsselse Delta • Natuurmonumenten • Gemeente Steenwijkerland Inloopdagen 25-26 september In de opdracht voor het onderzoek is gesteld dat de visie van omwonenden meegenomen moest worden. Dit is gedaan door parallel aan het expert oordeel van Wing de reacties van omwonenden en ondernemers op te halen tijdens een inloopbijeenkomst en deze separaat in een verslag op te nemen (Bijlage 2).

Tijdens de inloopbijeenkomst konden bezoekers hun reacties en mening meegeven via een vragenlijst, waarin onderscheid is gemaakt naar de precieze woonplek of vestigingsplek (in/buiten gebied, Kerkweg/Binnenpad, omgeving T.O. Hylkemaweg, Beulakerweg). Bijlage 2 geeft informatie over de opzet en resultaten van de inloopdagen en de vragenlijst. 12 Op de volgende pagina’s zijn de drie verschillende tracés gevisualiseerd: in vogelvluchtbeeld en op ooghoogte vanaf drie gezichtspunten. In bijlage 4 staat een weergave van varianten op de vogelvluchten. 2. Visualisaties wegvarianten 13 Vogelvlucht, vanuit noord naar zuid | tracé Dijkje Tracé Dijkje Tracé Dijkje Tracé Dijkje Vogelvlucht vanuit noord naar zuid | tracé Koepad Tracé Koepad

Tracé Koepad Tracé Koepad Vogelvlucht vanuit noord naar zuid | tracé Achterlangs Tracé Achterlangs Tracé Achterlangs Tracé Achterlangs 3.1 Landschapswaarden 3.2 Watersysteem en ecologie 3.3 Polderbeleving: groen-blauw hart voor ontmoeting en ontspanning 3.4 Verkeerskundige effecten 3.5 Effect bereikbaarheid en vindbaarheid bedrijven Kerkweg/Binnenpad 3.6 Effect leefbaarheid Kerkweg/Binnenpad 3.7 Mogelijkheden ruimtelijke inpassing 3.8 Kosten: aanleg, beheer en onderhoud In dit hoofdstuk beschrijven we de effecten van de drie tracés, zoals we verwachten dat ze gaan ontstaan. Deze effecten beschrijven we voor de acht criteria die zijn bepaald. 3. Effecten en beoordeling per onderwerp 26 De Gieterse Polder, gelegen in het hart van Giethoorn, is een open ruimte die gewaardeerd wordt om haar rust, openheid en natuur, en die een contrast vormt met de toeristische drukte in het dorp. De polder is verweven met de omliggende bebouwingslinten en natuurgebieden, wat bijdraagt aan haar unieke karakter. De Gieterse Polder heeft een bijzondere ontstaansgeschiedenis en vertelt het verhaal van de vervening van dit gebied, het ontstaan van de lintdorpen langs de ontginningslijnen, en de inpoldering van de plas ‘t Wijde die een bedreiging vormde voor het dorp.

We bespreken achtereenvolgens de volgende waarden en kenmerken in het landschap van de Gieterse Polder en de effecten van de drie tracés op deze waarden: • Historisch waardevol veenlandschap • Beschermd dorpsgezicht • Openheid van het landschap Historisch waardevol veenlandschap Historisch gezien maakt de polder deel uit van een veenlandschap dat vanaf de 12e eeuw werd verveend, wat leidde tot waterplassen zoals 'het Wijde’. De polder bestaat uit een hoger gedeelte, dat onderdeel is van de oudere veenontginningen in de late middeleeuwen (De Bovenlanden genoemd in het Toekomstbeeld 2023), en een laag gedeelte met laagveen dat later werd verveend en waardoor de plas ‘t Wijde ontstond. 27 Figuur 3: Kaart met ontginningen en ontstaan landschapselementen door de tijd heen (overgenomen uit Toekomstbeeld, 2023, Van Paridon x De Groot). 3.1 Landschapswaarden 28 Figuur 6: Gieterse Polder in ca. 1830: boven de Cornelisgracht de oude veenontginning op hoge grond (Bovenlanden), boven het polderdijkje de droogmaling van‘t Wijde, het lage deel van de polder. (bron: RCE, kaarten bij aanwijzing Beschermd Dorpsgezicht) Figuur 8: Hoogtekaart. Bron: Actueel Hoogtebestand Nederland, 2022, ESRI Nederland, www.ahn.nl) Figuur 7: Stukje topografische kaart rond 1900, met de twee watermolens en de korenmolen (KM) ten zuiden ervan.

Op deze kaart is goed het dijkje te zien die het lage deel van de polder begrensde. Historische ontwikkeling Gieterse Polder - drooglegging ‘het Wijde’ In 1825 werd deze plas drooggemalen vanwege het overstromingsgevaar voor het dorp en ontstond de huidige polder. Zie figuren 6-8. Op deze kaartbeelden is te zien dat er ten tijde van de inpoldering een polderdijkje is aangelegd met molens erlangs voor het droogmalen van de plas. Deze geschiedenis is nu deels nog leesbaar in het landschap. De smalle strokenverkaveling heeft plaatsgemaakt voor bredere kavels. Tijdens de ruilverkaveling in de jaren negentig is een boerderij gebouwd in het midden van de polder: Erf Rodermond. Het vroegere polderdijkje is verwijderd en de grond is vereffend waardoor het hoogteverschil tussen het hoge en lage gedeelte niet met het oog te zien is. Op de hoogtekaart is dit wel zichtbaar: een laag gedeelte (ingepolderde plas) en een hoog gedeelte (Bovenlanden), gemarkeerd door een sloot die nu nog aangeeft waar vroeger het polderdijkje om de plas heeft gelegen. Dit is tevens de scheiding tussen de twee waterpeilgebieden (zie hoofdstuk 3.2 Watersysteem en ecologie). 29 Beschermd dorpsgezicht Giethoorn De historische linten van Giethoorn, Jonen en Dwarsgracht zijn in 1983 aangewezen als Beschermd Dorpsgezicht door het Rijk (Rijksdienst voor de Monumentenzorg / Rijksdienst voor Cultureel Erfgoed).

Dit is vastgelegd in de Erfgoedwet. In figuur 9 gaat het om de zone tussen de witte lijnen in de Gieterse Polder. Zie ook figuur 4, beschermde waarden. De waarden die beschermd worden met deze status: • Vaarten, bebouwingsstructuren • in samenhang met het omliggende slagenlandschap • de leesbaarheid van de ontwikkelingsgeschiedenis van het Giet erse veen in het landschap In de beschrijving van het Beschermd Dorpsgezicht wordt het omliggende landschap nadrukkelijk genoemd als onmisbare voorwaarde voor een bescherming van de dorpskarakteristiek (RCE, 2023), zoals ook beschreven in het Bestemmingsplan Giethoorn (2017). De status houdt in dat nieuwe ontwikkelingen kunnen plaatsvinden, mits de aangegeven kwaliteiten worden behouden of versterkt. De Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed en de Provincie Overijssel hebben in november 2023 een advies geschreven aan de gemeente waarin een weg door of vlak langs het Beschermd Dorpsgezicht dringend wordt afgeraden. Daarin wordt gewezen op het negatieve effect van een weg op de genoemde kwaliteiten, zoals zichtbaar in Giethoorn Zuid. In figuur 10 is te zien hoe daar de weg achterlangs de diverse erven langs de gracht heeft ontsloten, met als gevolg parkeerplaatsen en reclameborden die het zicht op het lint en aangrenzende landschap hebben veranderd.

30 Figuur 9: Aangewezen Beschermd Dorpsgezicht, beeld overgenomen uit Toekomstbeeld Groen- blauw hart (VPxDG, 2023) 31 Figuur 10. Giethoorn-Zuid ontwikkelingen langs historisch lint. Verstoring Beschermd Dorpsgezicht: de samenhang van de historische bebouwingsstructuur en het open landschap is niet meer zichtbaar door parkeerterreinen en bebording. Openheid van het landschap De kwaliteit ‘openheid van het landschap’ verwijst naar de ervaring van weidsheid en onbelemmerd zicht over het gebied. In het open landschap van de Gieterse Polder, dat zich van oost naar west uitstrekt tussen Kerkweg/Binnenpad en Beulakerweg en van noord naar zuid tussen Giethoorn Noord en Giethoorn Centrum zijn er nauwelijks visuele obstakels zoals bebouwing, bomen of andere structuren die het uitzicht beperken. Dit creëert een gevoel van ruimte, vrijheid en rust, en de mogelijkheid om natuurlijke elementen zoals weerpatronen in de lucht, en licht en donkerte, te ervaren. In een nieuwe situatie waarin het voormalige dijkje hersteld zou worden en geaccentueerd met boombeplanting wordt dit landschap opgedeeld in een hoog en laag gedeelte.

Beoordeling effecten op landschapswaarden De figuren 11-17 op de volgende pagina’s illustreren de volgende effecten: • Beschermd dorpsgezicht: va riant Dijkje heeft de minste impact vanwege de ruimere afstand tot de zone die is aangewezen als Beschermd Dorpsgezicht (het lint tot aan het Koepad). De kwaliteiten die behouden of versterkt zouden moeten worden betreft het ensemble van het historische bebouwingslint en het open slagenlandschap erachter, met de doorzichten vanuit het landschap naar het lint en vanuit het lint naar het landschap. Dat is op deze plek in Giethoorn nog goed te zien. • Herkenbaarheid ontstaansgeschiedenis: variant Dijkje draagt ten opzichte van de andere wegva rianten het meeste bij aan de herkenbaarheid van de geschiedenis in het landschap. Het accentueert de plek van het voormalige polderdijkje en het verschil tussen de hoge oude veenontginning en de lage drooggemalen veenpolder. Ook het Koepad accentueert een historische structuur, namelijk de middenvaart in het midden van de lage polder, maar deze betreft dan de latere periode van ontwatering van het lage gedeelte in de 19e eeuw. Overigens is het uitgangspunt dat beide structuren na ontwikkeling van de polder zichtbaar en beleefbaar zijn voor fietsers en wandelaars met paden. Of de ontsluitingsweg erlangs loopt is daarmee een accentverschil.

• Openheid van het la ndschap: Vanuit de huidige situatie geredeneerd vormen alledrie wegvarianten een verstoring van het open landschap omdat ze er dwars doorheen lopen. Geredeneerd vanuit een toekomst waarin het voormalige polderdijkje weer zichtbaar wordt gemaakt in het landschap met een begeleidende boomstructuur (Toekomstvisie Giethoorn, 2020), valt te beargumenteren dat variant Dijkje geen belemmering is voor de openheid van de lage polder (loopt langs de grens van de lage polder), terwijl de twee andere varianten wel middenin de lage polder liggen. 33 • Op ruime afstand van Beschermd Dorpsgezicht*. • Volgt historische structuur: voormalig polderdijkje. • Doorkruist huidig open landschap, volgt de grens van de lage polder langs beplanting. *In 1983 zijn de historische linten van Giethoorn, Jonen en Dwarsgracht door het Rijk aangewezen als Beschermd Dorpsgezicht. Wat wordt beschermd? De vaarten en historische bebouwing in samenhang met het omliggende slagenlandschap. Landschapswaarden Variant: Dijkje Figuur 11: Kaart landschapswaarden Dijkje 34 • Langs de grens van het Beschermd Dorpsgezicht*. • Volgt historische structuur: middenvaart. • Doorkruist open landschap van de lage polder. *In 1983 zijn de historische linten van Giethoorn, Jonen en Dwarsgracht door het Rijk aangewezen als Beschermd Dorpsgezicht.

Wat wordt beschermd? De vaarten en historische bebouwing in samenhang met het omliggende slagenlandschap. Landschapswaarden Variant: Koepad Figuur 12: Kaart landschapswaarden Koepad

Landschapswaarden Variant: Achterlangs 35 • Doorsnijdt Beschermd Dorpsgezicht*. • Volgt geen historische structuur. • Doorkruist open landschap van de lage polder. *In 1983 zijn de historische linten van Giethoorn, Jonen en Dwarsgracht door het Rijk aangewezen als Beschermd Dorpsgezicht. Wat wordt beschermd? De vaarten en historische bebouwing in samenhang met het omliggende slagenlandschap. Figuur 13: Kaart landschapswaarden Achterlangs

Tracé 3 3 Figuur 14 Open landschap en dorpsgezicht: Beleving van de afstand tussen nieuwe weg en bebouwing langs Kerkweg/Binnenpad. In de verte is beplanting langs het voormalige dijkje zichtbaar. Grotere motorvoertuigen en auto’s zijn duidelijkst zichtbaar op tracé Achterlangs, mede doordat de weg hier afbuigt. Landschappelijke eenheid: In tracé Achterlangs wordt het landschap doorsneden (kavels en sloten), het volgt geen bestaande landschappelijke structuur zoals in tracé Koepad en Dijkje. Tracé Dijkje Tracé Koepad Tracé Achterlangs

Tracé Dijkje • Dorpsgezicht: ligt aan de horizon, niet goed te zien in dit beeld. • Herkenbaarheid geschiedenis: ligging van het voormalige polderdijkje. • Openheid landschap: langs grens lage polder, lange zichtlijn. Figuur 15. Tracé Dijkje, gezichtspunt op het tracé Figuur 16. Tracé Koepad, gezichtpunt op het tracé Tracé Koepad • Dorpsgezicht: langs de grens, door ensemble bebouwingslint en open landschap. • Herkenbaarheid geschiedenis: volgt historische structuur middenvaart. • Openheid landschap: door open lage polder. Figuur 17. Tracé Achterlangs, gezichtspunt de Deukten Tracé Achterlangs • Dorpsgezicht: verkeer 3x waarneembaar door het Beschermde Dorpsgezicht (links, in bocht, afslag parkeerplaats). • Herkenbaarheid geschiedenis: volgt geen historische structuur. • Openheid landschap: door open lage polder.

38 Samenvatting beoordeling effect landschapswaarden Tracé Dijkje Tracé Koepad Tracé Achterlangs Dorpsgezicht • In ensemble • Ruime afstand • Volgt historische structuur • In ensemble • Langs grens • Volgt historische structuur • In ensemble • Dichtbij bebouwinglint, middenin dorpsgezicht • Volgt geen historische structuur Leesbaarheid ontstaans- geschiedenis Versterkt historische structuur (polderdijkje) Versterkt historische structuur (middenvaart) Verzwakt leesbaarheid Openheid Langs grens lage polder Door open landschap Door open landschap Beoordeling Dijkje Koepad Achterlangs Behoud kwaliteiten beschermd dorpsgezicht | versterking kwaliteit en eigenheid Giethoorn en beleving daarvan + 0 - Leesbaarheid ontstaansgeschiedenis Gieterse Polder in verkaveling, bebouwing, landschapselementen + 0 - Behoud openheid Gieterse Polder 0 - - Gemiddelde score voor Landschapswaarden + 0/- - Tabel 3: Beoordeling landschapswaardenTabel 2: Effecten landschapswaarden Effecten watersysteem De Gieterse Polder bestaat uit een lager deel, waar in de 19e eeuw de plas ‘t Wijde lag, en een hoger deel (De Bovenlanden). Zie hoogtekaart (figuur 8, 18-20) voor de hoogte verschillen tussen het maaiveld van het lage gedeelte en het hoge gedeelte. Tussen de laagste plek in het studiegebied (middenvaart) en langs het voormalige polderdijkje is dit verschil ongeveer 1 meter.

In het huidige landschap is dat verschil met het blote oog nauwelijks waarneembaar. Belangrijk voor het effect van nieuwe infrastructuur op het watersysteem is dat het lagere en hogere gedeelte twee verschillende peilgebieden kennen. Het lagere deel heeft een vast peil van - 2,40 NAP; het hogere deel een zomerpeil van - 1,00 en een winterpeil van - 1,30 NAP. De huidige drooglegging is gemiddeld 0,70 m. Zie ook analysekaarten (figuur 18, 19 en 20) voor de ligging van de peilgebieden en de wegtracés daarin. Vanuit klimaatoogpunt en robuuste watersystemen is het van belang om de laagste, natste delen van het landschap open te houden. Waterschappen geven aan zo min mogelijk technische constructies te willen toepassen, omdat daarmee de kwetsbaarheid van het systeem als geheel wordt verhoogd. Voor duurzaam waterbeheer wordt verwacht dat nieuwe ontwikkelingen zoals een weg rekening houden met de mogelijkheden vanuit bodem en water. In de Gieterse Polder betekent dit dat de randen van de twee waterpeilgebieden, geschikt zijn voor het tracé van de weg. Een weg midden in een waterpeilgebied is geen duurzame keuze, omdat het veel technische maatregelen vereist zoals duikers en een nieuwe verbindingssloot om watergangen weer aan elkaar te verbinden. Daarmee wordt de kwetsbaarheid van het systeem vergroot, alsmede de kosten van aanleg en beheer (zie hoofdstuk 3.8 Kosten).

Op figuren 18, 19 en 20 is te zien dat variant Koepad en Achterlangs dwars door een waterpeilgebied lopen, en variant Dijkje langs de randen. In variant Koepad en Achterlangs worden bestaande sloten doorsneden, die via technische maatregelen zoals duikers en een nieuwe verbindingssloot weer aan elkaar verbonden moeten worden. In variant Dijkje worden sloten niet doorsneden. Vanuit dat oogpunt is variant Dijkje de meest geschikte keuze, Een aantal andere factoren kan nog een rol spelen, maar lijken minder relevant op dit moment: effect op waterkwaliteit, en effect op waterberging. In waterbeleid is vastgesteld dat een ingreep in een gebied de bergingscapaciteit ter plaatse niet mag verkleinen. Een verlies aan waterberging mag niet afgewenteld worden op een ander gebied. Dat lijkt in het geval van de Gieterse Polder minder aan de orde, omdat het verlies aan waterberging in variant Koepad en Achterlangs gecompenseerd wordt door de noodzaak nieuwe verbindingssloten en bermsloten aan te leggen. 39 3.2 Watersysteem en ecologie Effect op ecologische waarden De ecologische waarde van de Gieterse Polder moet worden bekeken in samenhang met de omliggende natuurgebieden. De Gieterse polder kan gezien worden als een ‘hap’ uit het omliggende beschermde natuurgebied, zoals ook zichtbaar op de kaart in figuur 4 (beschermde waarden).

De polder heeft in de huidige situatie weinig ecologische waarde, met name door het monofunctionele agrarische gebruik. Toekomstige ingrepen zoals voorzien in de Toekomstvisie Giethoorn en het Toekomstbeeld Groen-blauw hart worden door Natuurmonumenten gezien als een positieve toevoeging voor biodiversiteit. Wat betreft ecologische waarden in de polder is voor alle drie de wegvarianten aandacht nodig voor de barrièrewerking van een nieuwe weg voor dieren die zich verplaatsen tussen de omliggende natuurgebieden (bijvoorbeeld otters). Tijdens de werkbijeenkomst is opgemerkt dat als voor variant Koepad of variant Achterlangs gekozen zou worden, de benodigde extra verbindingssloten en duikers een kans biedt voor dieren om zich veilig te verplaatsen. Nader ecologisch onderzoek is nodig in de uitwerking van de weg om te bepalen of en waar ecopassages nodig zijn. Voor de afweging tussen de drie wegvarianten is deze factor niet bepalend. Behalve met de ecologie in de polder zelf, moet rekening worden gehouden met de invloed die de Gieterse polder heeft op de bescherming van de natuur in de omliggende Natura2000 gebieden. Het lage gedeelte van de polder heeft een wegzijgende werking op grondwater uit de omliggende gebieden, wat leidt tot beschadiging van de natuur in deze gebieden en verdere bodemdaling en CO2 uitstoot door veenoxidatie.

De Provincie Overijssel werkt in samenwerking met gebiedspartners zoals het waterschap een plan uit (Provincie Overijssel, 2022). In de Toekomstvisie Giethoorn (2020) is gerefereerd aan de ambitie om het lage gedeelte van de polder te vernatten, zodat het wegzijgende effect op grondwater in de omliggende gebieden wordt tegengegaan. Voor de wijk Giethoorn- Noord die laag gelegen is, is dit geen opportune maatregel, waardoor er nog geen besluit over genomen is. Mocht besloten worden om het waterpeil op te zetten, dan zouden variant Koepad en Achterlangs iets hoger in het landschap aangelegd moeten worden omdat minimaal 1.00m drooglegging vereist is. Die wat hogere wegligging kan het verstorende effect op het landschap iets vergroten. Daarnaast speelt hierbij haalbaarheid en de wens om op korte termijn te kunnen aanleggen een rol. Het maken van een technisch ontwerp en bestek is afhankelijk van toekomstige besluitvorming over de vernatting van de polder. Ook vanuit deze redenering is tracé Dijkje een meer toekomstbestendige keuze, en scoort daarom hoger in onze afweging. 40 Samenvatting beoordeling effect Variant Dijkje heeft een neutraal effect op het watersysteem en ecologie. Varianten Koepad en Achterlangs hebben ten opzichte daarvan een negatief effect vooral vanwege de onwenselijkheid van een weg middenin een waterpeilgebied.

Verder is opgemerkt dat de onzekerheid over de besluitvorming rondom het opzetten van het waterpeil in het gebied ook onzekerheid met zich meebrengt over het technisch ontwerp van de varianten Koepad en Achterlangs, terwijl dit voor de aanleg van variant Dijkje geen belemmering is. 41 Waterbeheer Natuurwaarden Beoordeling Dijkje Langs twee waterpeilgebieden, niet er doorheen, geen doorsnijding van sloten die technische maatregelen vragen voor aankoppeling Barrière dieren 0 Koepad Dwars door peilgebied, doorsnijding 7 sloten, zettingsverschillen middenvaart Barrière dieren - Achterlangs Dwars door peilgebied, doorsnijding 16 sloten Barrière dieren - Tabel 4: Beoordeling effect watersysteem en ecologie 42 • Optimaal waterbeheer, nieuwe route gaat langs waterpeilgebied zonder sloten te doorsnijden, geen maatregelen nodig in het watersysteem*. • Natuurwaarden: alle varianten vormen een barrière voor dieren die zich verplaatsen tussen de omliggende natuurgebieden. • Technisch onafhankelijk van besluit over eventueel vernatten polder t.b.v. omliggende natuurgebieden. Meest toekomstbestendige keuze. * Een weg door een waterpeilgebied is geen duurzame keuze, omdat het maatregelen vereist om watergangen weer te verbinden, zoals duikers en een nieuwe verbindingssloot. Daarmee wordt het systeem kwetsbaarder, en is er meer beheer en onderhoud nodig.

Watersysteem en ecologie Variant: Dijkje Figuur 18: Kaart watersysteem en ecologie Dijkje. Het hoogteverschil tussen Lage polder (donkergroen) en Bovenlanden (lichter groen) is gebaseerd op de hoogtekaart AHN, 2022, www.ahn.nl Gegevens peilgebieden: Waterschap Drents Overijsselse Delta, https://open-data-portaal-2- wdodelta.hub.arcgis.com

43 • Hoge impact waterbeheer: nieuwe route dwars door waterpeilgebied, doorsnijdt sloten en vraagt bij middenvaart extra technische maatregelen*. • Natuurwaarden: alle varianten vormen een barrière voor dieren die zich verplaatsen tussen de omliggende natuurgebieden. • Technisch afhankelijk van besluit over eventueel vernatten polder t.b.v. omliggende natuurgebieden. Minst toekomstbestendige keuze. * Een weg door een waterpeilgebied is geen duurzame keuze, omdat het maatregelen vereist om watergangen weer te verbinden, zoals duikers en een nieuwe verbindingssloot. Daarmee wordt het systeem kwetsbaarder, en is er meer beheer en onderhoud nodig. Watersysteem en ecologie Variant: Koepad Figuur 19: Kaart watersysteem en ecologie Koepad. Het hoogteverschil tussen Lage polder (donkergroen) en Bovenlanden (lichter groen) is gebaseerd op de hoogtekaart AHN, 2022, www.ahn.nl Gegevens peilgebieden: Waterschap Drents Overijsselse Delta, https://open-data-portaal-2- wdodelta.hub.arcgis.com

44 • Hoge impact waterbeheer, nieuwe route dwars door waterpeilgebied, doorsnijdt sloten en vraagt technische maatregelen*. • Natuurwaarden: alle wegvarianten vormen een barrière voor dieren die zich verplaatsen tussen de omliggende natuurgebieden. • Technisch afhankelijk van besluit over eventueel vernatten polder t.b.v. omliggende natuurgebieden. Minst toekomstbestendige keuze. * Een weg door een waterpeilgebied is geen duurzame keuze, omdat het maatregelen vereist om watergangen weer te verbinden, zoals duikers en een nieuwe verbindingssloot. Daarmee wordt het systeem kwetsbaarder, en is er meer beheer en onderhoud nodig. Watersysteem en ecologie Variant: Achterlangs Figuur 20: Kaart watersysteem en ecologie Achterlangs. Het hoogteverschil tussen Lage polder (donkergroen) en Bovenlanden (lichter groen) is gebaseerd op de hoogtekaart AHN, 2022, www.ahn.nl Gegevens peilgebieden: Waterschap Drents Overijsselse Delta, https://open-data-portaal-2- wdodelta.hub.arcgis.com

In de Toekomstvisie Giethoorn (2020) wordt de Gieterse Polder aangewezen als groen-blauw hart met ruimte voor ontspanning en ontmoeting van noord en zuid. Dit omvat fiets, wandel- en eventueel vaarrondjes, waarmee noord en zuid verbonden worden, en een veilige fietsverbinding vanuit Giethoorn Noord en Giethoorn Centrum ontstaat naar de school aan de Beulakerweg. Daarnaast wordt aangegeven dat toekomstige ontwikkelingen geen verkeersaantrekkende werking mogen hebben. Voor de herbestemming van Erf Rodermond wordt gedacht aan extensieve recreatie, zoals natuureducatie, en een zelfoogstuin of volkstuinen, en de mogelijkheid voor inwoners van Noord en Zuid om elkaar op het erf te ontmoeten. Vanuit dit oogpunt beschouwd letten we voor de vergelijking van de tracés op de volgende aspecten: • Bundeling en kruising van de beoogde fiets- en wan delpaden met gemotoriseerd verkeer op de ontsluitingsweg. De gevolgde redenering is dat de polder als groen-blauw hart aantrekkelijker is voor fietsers en wandelaars naarmate ze minder kruisen of in de nabijheid zijn van het gemotoriseerd verkeer. • Rust en beleving Erf Rodermond. 45 3.3 Polderbeleving: groen-blauw hart voor ontmoeting en ontspanning Figuur 21: Deze kaart uit het toekomstbeeld toont voorgestelde wandel en fietspaden door het gebied.

Samenvatting effecten en beoordeling Polderbeleving De onderstaande effecten zijn geïllustreerd met kaartbeelden (figuur 22-24, pagina 48-50). 46 Polderbeleving Groen-blauw hart, ontmoeting en ontspanning (centraal gedeelte) Dijkje Koepad Achterlangs Fietsen en wandelen noord-zuid: bundeling gemotoriseerd verkeer Geen bundeling met fietsverbinding, wel kruising Parallel, beide langs vaart Kruising aandachtspunt Deels parallel Kruist noord- zuid fietsverbinding Rust en beleving landschap bij Erf Rodermond, aantrekkelijkheid voor bezoekers (extensieve recreatie en ontmoeting dorpelingen) n.v.t. (kruist niet) Druk kruispunt waar alle verkeersstromen samenkomen vanuit verschillende richtingen.

Gemotoriseerd verkeer gaat erlangs, kruist druk beeld Beoordeling Dijkje Koepad Achterlangs Fietsen en wandelen noord-zuid: bundeling gemotoriseerd verkeer beïnvloedt aantrekkelijkheid, beleving, rust + - - Rust en beleving landschap bij Erf Rodermond, aantrekkelijkheid voor bezoekers (extensieve recreatie en ontmoeting dorpelingen) + -- - Totaal-gemiddeld + - - Tabel 6: Beoordeling polderbeleving groen-blauw hartTabel 5: Effecten polderbeleving groen-blauw hart Het huidige probleem met verkeersoverlast op Kerkweg/Binnenpad wordt door Goudappel / Coffeng (2020) als volgt beschreven: “Kerkweg / Binnenpad ten zuiden van De Deukten is een smalle rijbaan met gemengd verkeer: wandelaars, fietsers, auto’s en touringcars. Gezien de intensiteit in relatie tot de beschikbare breedte is dit een knelpunt. Op de rijbaan die lokaal niet breder is dan 3,5 meter, rijden meer dan 1.500 auto’s per dag in de zomer. En dat is - mede gelet op de hoeveelheid fietsers en voetgangers - teveel.” Daarnaast blijkt in het verkeersonderzoek van Goudappel/Coffeng dat de situatie ter hoogte van Erf Rodermond op de Deukten aandacht nodig heeft. Hier vonden in het hele gebied de meeste ongevallen plaats op één locatie, m.n. eenzijdige ongevallen.

Met een nieuwe ontsluitingsweg in combinatie met een autoluw gebied vanaf de molen tot aan het autovrije gedeelte van het Binnenpad, wordt de Kerkweg / Binnenpad effectief ontlast. Uitgangspunt voor de dimensies van de nieuwe ontsluitingsweg is 4,5m breedte en 40 cm half verharde bermen aan weerszijden. Met deze dimensies en een passende inrichting wordt een lage snelheid beoogd. Twee vrachtvoertuigen of touringcars moeten elkaar kunnen passeren. Voor de vergelijking zijn we uitgegaan van vrij liggende fietspaden. Beoordeling Zie tabel 11 en figuur 22-24 voor kaarten waarop verkeerskundige aandachtspunten zijn aangegeven. Hierin is meegenomen: • Ontlasting Kerkweg / Binnenpad: Uitgangspunt is dat de huidige sluiproute langs de Bra men in de toekomst niet of een stuk minder gebruikt wordt. De gemeente regelt dat navigatiesystemen deze route niet meer aangeven. In dit geval gaan we uit van de hoofd aanvoerroute van de Beulakerweg, en is de situatie voor alle varianten gelijk. • Veiligheid kruisingen fiets- en wa ndelnetwerk: Aandacht vragen de kruisingen met de vrij liggende fiets- en wandelpaden. Dit is gelijk voor alle drie wegvarianten. • Veiligheid ter plaatse van Erf Rodermond met oog op toekomstig gebruik / herb estemming. Dit is voor het Koepad problematisch, omdat de wegboog over het erf komt te liggen, en het langzaam en gemotoriseerd verkeer hier samenkomt.

Deze kruising tegen het erf aan en gekoppeld aan de middenvaart vraagt om een meer complexe ingreep dan in de andere twee wegvarianten. 47 Beoordeling Dijkje Koepad Achterlangs 1) ontlasting Kerkweg/Binnenpad + + + 2) veiligheid op kruisingen met fiets- en wandelpaden - - - 3) veiligheid bij Erf Rodermond, rekening houdend met toekomstig gebruik 0 (niet langs Erf Rodermond) - (ingewikkeld kruispunt waar alle verkeersstromen samenkomen) 0 (gemotoriseerd verkeer langs één zijde van Erf Rodermond, kruist fiets/wandelpad) Gemiddeld 0 - 0 3.4 Verkeerskundige effecten Tabel 11: Samenvattend beoordeling verkeerskundige effecten 48 • Kruisingen met beoogde fietspaden, aandachtspunt veiligheid • Rust en polderbeleving voor gebruikers fiets/wandelpad, ruime afstand tot weg met minimale impact geluid en blikveld. • Rust en polderbeleving rondom erf Rodermond geborgd. Minder verkeer over De Deukten, weg ligt op ruime afstand. Verkeerskundig en polderbeleving Variant: Dijkje Figuur 22: Kaart verkeerskundig en polderbeleving Dijkje 49 • Kruisingen beoogde fietspaden, aandachtspunt verkeersveiligheid ter plaatse van Erf Rodermond • Minder aantrekkelijke fiets- en wandelroute noord-zuid door bundeling met ontsluitingsweg. De weg is altijd aanwezig langs de fietsroute (geluid, in gezichtsveld). • Groen-blauw hart: knelpunt voor rust & beleving rondom Erf Rodermond.

Knelpunt Erf Rodermond: druk kruispunt, en inpassing over het erf en middenvaart. Verkeerskundig en polderbeleving Variant: Koepad Figuur 23: Kaart verkeerskundig en polderbeleving Koepad 50 • Kruisingen beoogde fietspaden, aandachtspunt veiligheid • Impact polderbeleving fiets- en wandelroute noord-zuid: nieuwe weg dominant in gezichtsveld beschermd dorpsgezicht, geluid aanwezig. • Rust en beleving rondom Erf Rodermond beter t.o.v. variant Koepad, want verkeer passeert langs één zijde i.p.v. twee zijden. Verkeerskundig en polderbeleving Variant: Achterlangs Figuur 24: Kaart verkeerskundig en polderbeleving Achterlangs In de Toekomstvisie Giethoorn (2020) wordt gestreefd naar een balans tussen economie en leefbaarheid. Dit vanuit de gedachte dat het voor de economie van Giethoorn belangrijk is om aandacht te geven aan de vestigingscondities van de ondernemingen langs de Kerkweg / het Binnenpad. Bereikbaarheid en vindbaarheid zijn belangrijke aspecten daarbij. Aan de andere kant is het voor de aantrekkelijkheid voor bezoekers ook van belang om de omgeving Kerkweg / Het Binnenpad leefbaar te houden. In deze paragraaf beschouwen we eerst de impact van de drie tracés op de bereikbaarheid en vindbaarheid / zichtbaarheid van ondernemingen. In paragraaf 3.5 beschouwen we de impact op leefbaarheid voor inwoners en bezoekers.

Zie figuur 25, 26 en 27 voor een illustratie van de effecten voor de bereikbaarheid en zichtbaarheid van ondernemingen. 51 Balans economie, en leefbaarheid (Kerkweg/Binnenpad) Dijkje Koepad Achterlangs Economie: bereikbaarheid tot P-De Kruumte, via De Deukten / Kerkweg, en naar ‘t Vonder tot P-De Kruumte, via De Deukten, en naar ‘t Vonder In theorie biedt deze variant de mogelijkheid van een ontsluiting achterzijde ondernemingen, mogelijkheid parkeren eigen erf Economie: zichtbaarheid / vindbaarheid Niet zichtbaar Vindbaar via bewegwijzering Niet zichtbaar Vindbaar via bewegwijzering Zichtbaar en eenvoudig vindbaar Samenvatting beoordeling Tracé Dijkje Koepad Achterlangs Economie: bereikbaarheid - - + Economie: zichtbaarheid / vindbaarheid - - + Gemiddeld bereikbaarheid en vindbaarheid - - + 3.5 Effect bereikbaarheid en vindbaarheid bedrijven Kerkweg/Binnenpad Tabel 8: Beoordeling bereikbaarheid en vindbaarheid Kerkweg/Binnenpad Tabel 7: Effecten bereikbaarheid en vindbaarheid Kerkweg/Binnenpad Gelet op de Toekomstvisie Giethoorn (2020) definiëren we leefbaarheid als de mate waarin de huidige kwaliteiten van stilte, donkerte en rust in de polder behouden kunnen worden voor inwoners en bezoekers, voor de Kerkweg/Binnenpad en omgeving. We vergelijken het effect van de drie tracé op deze kwaliteiten ten opzichte van elkaar.

Het effect op leefbaarheid valt af te lezen aan de nabijheid van de ontsluitingsweg tot de Kerkweg / het Binnenpad op kaarten 25, 26 en 27. 52 3.6 Effect leefbaarheid Kerkweg/Binnenpad Leefbaarheid (Kerkweg/Binnenpad) Dijkje Koepad Achterlangs Leefbaarheid: rust en beleving van het dorp Minste effect Enig effect, verkeer langs Koepad via doorzichten waarneembaar Duidelijk effect, verkeer via doorzichten duidelijk waarneembaar Leefbaarheid: stilte/donkerte Minste effect. Wel effect enkele huizen langs de Beulakerweg Enig effect: geluid en lichtverstoring Grootste effect: geluid en lichtverstoring Samenvatting beoordeling Tracé Dijkje Koepad Achterlangs Leefbaarheid: rust en beleving van het dorp + - -- Leefbaarheid: stilte/donkerte 0 - -- Gemiddeld leefbaarheid + - -- Tabel 10: Beoordeling leefbaarheid Kerkweg/Binnenpad Tabel 9: Effecten leefbaarheid Kerkweg/Binnenpad 53 • Knelpunt zichtbaarheid en vindbaarheid ondernemingen • Bereikbaarheid is gelijk voor alle drie varianten, P De Kruumte blijft bereikbaar via De Deukten. Kerkweg/Binnenpad autoluw tussen loswal en Giethoorn Centrum. • Leefbaarheid: minste verstoring rust door afstand weg tot Kerkweg/Binnenpad. Vindbaarheid ondernemingen en leefbaarheid Kerkweg / Binnenpad Variant: Dijkje Figuur 25: Kaart vindbaarheid ondernemingen en leefbaarheid Kerkweg / Binnenpad, tracé Dijkje Leefbaarheid & vindbaarheid Kerkweg/Binnenpad

54 • Knelpunt: zichtbaarheid en vindbaarheid ondernemingen. • Bereikbaarheid: alle varianten gelijk, P De Kruumte blijft bereikbaar via De Deukten. De Kerkweg/Binnenpad is autoluw vanaf loswal en Giethoorn Centrum. • Leefbaarheid: meer verstoring rust t.o.v. variant Dijkje vanwege zichtbaarheid weg en mogelijk geluid en licht. Variant: Koepad Figuur 26: Kaart vindbaarheid ondernemingen en leefbaarheid Kerkweg / Binnenpad, tracé Koepad Vindbaarheid ondernemingen en leefbaarheid Kerkweg / Binnenpad 55 • Goede zichtbaarheid en vindbaarheid ondernemingen. • Bereikbaarheid: alle varianten gelijk, P De Kruumte blijft bereikbaar via De Deukten. De Kerkweg/Binnenpad is autoluw vanaf loswal en Giethoorn Centrum. • Leefbaarheid: verstoring rust vanwege goede zichtbaarheid weg vanaf Kerkweg/Binnenpad en mogelijk geluid en licht. Variant: Achterlangs Figuur 27: Kaart vindbaarheid ondernemingen en leefbaarheid Kerkweg/Binnenpad, tracé Achterlangs Vindbaarheid ondernemingen en leefbaarheid Kerkweg / Binnenpad Onder ruimtelijke inpassing verstaan we de mogelijkheden die er zijn om de weg weinig te laten opvallen in het landschap. Dit gaat over zichtbaarheid van de weg maar ook de mate waarop het zich voegt in - of contrasteert met - andere dingen in het landschap.

Simpel gezegd: past het bij het landschap? Als een wegtracé tot gevolg heeft dat er veel verschillen gaan ontstaan tussen stukken weg of in het landschap rondom de weg dan beoordelen we dat negatief ten opzichte van een eenduidige wegligging in het landschap. Belangrijk is hierbij weer om uit te gaan van het landschap zoals het eruit ziet na uitvoering van maatregelen uit de Toekomstvisie Giethoorn (2020) en de ontwikkelrichting die is aangegeven in het Toekomstbeeld groen-blauw hart (2023). Tracé Dijkje krijgt na uitvoering van de Toekomstvisie Giethoorn een wegligging naast een teruggebracht dijkje met beplanting. Dit zorgt ervoor datde weg minder dominant in het landschap ligt dan als de weg hier in een geheel open landschap zou liggen. Immers, wanneer de bomen groeien, ontstaat er in het landschap een groene rand langs de open polder met daarbij een fietspad die samen de nieuwe route van auto’s begeleiden. Overigens ligt deze beplante rand wel langs een groot deel van de weg maar niet langs het eerste stuk vanaf de Deukten. Voor dit gedeelte geldt dat de weg als nieuw element in het landschap meer opvalt. Tracé Koepad volgt het oude koepad vanaf Erf Rodermond langs de middenvaart. De weg wordt hier gebundeld met elementen in het landschap die er al liggen. Het pad en de sloot vallen echter nu weinig op in het landschap.

De weg zal, door het verkeer wat erop rijdt, wel opvallend in het open landschap liggen. Gezien het Beschermde Dorpsgezicht zal er geen hoge beplanting worden aangebracht midden in deze polder. Inrichtingsmaatregelen kunnen zorgen voor een compact wegprofiel en daarnaast bijvoorbeeld voor ecologische oevers langs sloten die het zicht op de weg wat verzachten. Tracé Achterlangs de erven komt voor een groot deel als nieuw element in het landschap te liggen zonder dat het wordt gecombineerd wordt met een dijkje, vaart, beplanting of bestaande infrastructuur. Een klein deel van de weg wordt gecombineerd met de middenvaart. Evenals in tracé Koepad kunnen inrichtingsmaatregelen zorgen voor een compact wegprofiel en daarnaast bijvoorbeeld voor ecologische oevers langs sloten die het zicht op de weg wat verzachten. De intentie achter dit tracé is dat het vlak achter het bebouwingslint komt te liggen en dat ondernemers hier op den duur aansluitingen kunnen maken aan de achterzijde. Dit levert een dilemma op. Om de beleving van het Beschermde Dorpsgezicht, met de groene achterkant van de kavels, intact te houden is een weginrichting nodig die weinig opvalt. Echter: nieuwe aansluitingen gaan opvallen, zowel in asfalt als in verkeersbewegingen met afslaande auto's naar de percelen. Een ander effect in het landschap kan zijn dat er kleine restpercelen ontstaan tussen de weg en het lint.

Hoe deze zullen ontwikkelen (akker, parkeren, tuin, natuur) is niet te zeggen. Wel is het risico aanwezig dat de achterzijde van het lint rommeliger wordt en dat de inrichting van de weg daar weinig aan kan veranderen. Zie ook hoofdstuk 3.1 Landschapswaarden. 56 3.7 Mogelijkheden ruimtelijke inpassing Samenvatting beoordeling Samenvattend is de verwachting dat tracé Dijkje kan ontwikkelen tot een weg die natuurlijk in het landschap ligt langs een hersteld dijkje en beplanting en op de grens van een poldereenheid. Tracé Koepad zal iets meer opvallen maar ligt in lijn met een sloot die er al ligt en wordt gekoppeld met een fietspad dat er sowieso komt. Dit kan zich ontwikkelen tot het beeld van een weg die lijkt alsof die er altijd al lag. Maar die wel zeer zichtbaar is. De kansen voor een wegligging in het landschap die er logisch uitziet is minder aanwezig in tracé Achterlangs, waar kleine landjes en tal van aansluitingen ontstaan. De weg zal meer gaan opvallen in het landschap en de omgeving zal er minder rustig uitzien. 57 Tracé Dijkje Koepad Achterlangs Beschutting/afscherming in het landschap. Valt op of ligt deze beschut? + 0 0 Variatie van liggingen in het landschap.

Heeft de weg een eenduidige omgeving of gaat deze door verschillende situaties en onvoorspelbare situaties? +/0 + - Gemiddeld ruimtelijke inpassing + 0 - Tabel 12: Beoordeling mogelijkheden ruimtelijke inpassing Bureau Roosemalen en Savelkoul heeft een quickscan uitgevoerd met een kwalitatieve benadering van directe kosten, en kosten voor aanpassing, beheer en onderhoud. Zie voor meer informatie bijlage 3. In tabel 13 en 14 vermelden we de vergelijking van de tracés op basis van kosten voor aanleg, en de kosten voor aanpassing, beheer en onderhoud. Tabel 15 geeft de beoordeling vanuit het oogpunt van kosten. 58 Dijkje Koepad Achterlangs Lengte tracé Aanleg ca 1.500 m1 Aanleg ca. 1.200 m1 Aanleg ca.

1.450 m1 Kruising bestaand water 1 groot - 1 groot - 7 klein 16 klein Kruising bestaande infrastructuur 2 stuks 2 stuks 1 stuks Civieltechnisch Bodem / cunet ntb - Kruising watergang in wegbocht (vaart) - Verbreden dwarsprofiel middenwatergang ivm zettingsverschillen vaart en wegcunet - Bodem / cunet ntb Doorsnijding oostelijke polder Bodem / cunet ntb Inpassing erf Rodermond nvt Doorsnijding oostzijde (inpassing + erfverkleining) Geen afname langsrijdend verkeer naar parkeerplaats, eventuele maatregelen ntb Grondverwerving Met name van gemeente Van gemeente en particulieren Met name van particulieren 3.8 Afweging: oogpunt kosten Tabel 13: Directe kosten Tabel 14: Kosten aanpassing, beheer en onderhoud Tracé Dijkje Tracé Koepad Tracé Achterlangs Lengte parkeerplaats naar aansluiting Beulakerweg irt kosten aanpassing, beheer en onderhoud 1.950 m1 2.050 m1 2.800 m1 Lengte gebruik De Deukten irt kosten aanpassing, beheer en onderhoud Kort Midden Lang Samenvattend beoordeling De bovengenoemde factoren zijn samengevat en voorzien van een kwalitatief effect (groot negatief, klein negatief, neutraal, klein positief en groot positief). Voor het transporteren van een gemiddelde totaalscore naar hoofdstuk 4 Samenvatting beoordeling is uitgegaan van drie mogelijke scores voor de vergelijking van de tracés: negatief (-), neutraal (0), positief (+).

Hoewel hierdoor in de totaalscore geen verschil te zien is tussen Koepad en Achterlangs is deze er wel degelijk. De kosten voor Koepad zullen hoger uitvallen door de civieltechnische complexiteit van een weg langs de vaart. 59 Dijkje Koepad Achterlangs Kosten aanleg 0 - - Civieltechnische uitvoerbaarheid (kosten voorbereiding en uitvoering) 0 -- - Impact erf Rodermond (kosten inpassing) 0 -- - Grondverwerving 0 - -- Lengte route totale tracé (kosten aanpassing en beheer) 0 - -- Totaal gemiddeld (uitgedrukt in -, 0 of +) 0 - - Tabel 15: Samenvattend beoordeling oogpunt kosten In dit hoofdstuk vatten we de beoordelingen van effecten op de verschillende thema’s van hoofdstuk 3 samen op twee manieren: • Via aanduiding van de effecten in de vogelvluchtbeelden van de tracés (figuur 28, 29 en 30) . • Overzichtstabel (tabel 16) waarin alle beoordelingen bij elkaar zijn weergegeven en opg eteld zodat een conclusie getrokken kan worden. Uit de overzichtstabel blijkt dat de effecten van tracé Dijkje positiever worden beoordeeld in vergelijking met de tracés Koepad en Achterlangs. Hoewel de beoordeling van de tracés Koepad en Achterlangs in totaal hetzelfde is, verschilt de beoordeling per onderwerp. Zo heeft tracé Achterlangs bijvoorbeeld een minder negatief effect op de verkeersveiligheid dan tracé Koepad.