Bijlage 1 Locatiestudie onderwijshuisvesting Vollenhove

“Het water- en bodemsysteem vormt onder de noemer Water en bodem sturend het vertrekpunt bij de ordening en inrichting van ruimtelijke functies” Het Rijk wil “fors inzetten op herstel en het toekomstbestendig maken van het water- en bodemsysteem en daarbij meer aansluiten bij het natuurlijke systeem.” Deze koerswijziging is nodig om ook in de toekomst met een ander en grillig klimaat in Nederland te kunnen blijven leven, wonen en werken. In een veilige omgeving, met een gezonde bodem, voldoende en schoon water. In de Contourennotitie zijn de belangrijke opgaven voor water en bodem op een rijtje gezet. Deze zijn: Het beheersbaar maken en houden van schade door overstroming, wateroverlast en droogte; Een klimaatbestendige inrichting van zowel het landelijk als het bebouwd gebied; Het tegengaan van bodemdaling en het verduurzamen van de bodemkwaliteit; Het blijvend voldoen aan (grond)waterkwaliteitseisen en de beschikbaarheid en kwaliteit van grond- en oppervlaktewater voor drinkwater SITUATIE VOLLENHOVE In Vollenhove zien we dat er bij hevige of aanhoudende regen sprake is van wateroverlast in (delen van) lager gelegen uitbreidingen en de Bentpolder. Experts geven het advies mee de landelijke koers ‘water en bodem sturend’ aan te houden en niet meer te bouwen in gebieden die een grote kans op wateroverlast of overstroming hebben.

Met andere woorden: niet meer buitendijks en in de Bentpolder (“natte slappe bodem”) uit te breiden. Als we toch op dergelijke locaties willen bouwen vraagt dit anders bouwen of het treffen van extra maatregelen om risico’s te verminderen. Aan beide zijn extra kosten verbonden. Van belang in dat geval is ook dat de nieuwe ontwikkeling de bestaande (klimaat)problemen niet groter mag maken. Als je laag gelegen gebied gaat ophogen (zoals eerder vaak gebeurde) is dat het geval. De ruimte voor opvang van water bij hevige en/of langdurige regenval wordt daarmee kleiner. Kortom op deze locatie kan niet gebouwd worden vanuit water/bodemperspectief, zonder elders ruimte te maken voor water en anders te bouwen. Op de kaart hieronder is duidelijk te zien waar de wateroverlastproblematiek het grootst is. LOCATIE WEILAND NAAST VOETBALVELD IS ONGESCHIKT: Locatie zal geen onderwijsbestemming kunnen krijgen vanwege zichtlijnen en cultuurhistorische waarden Vanuit water/bodemperspectief kan hier alleen gebouwd worden door elders ruimte te maken voor water en anders te bouwen. Locatie is geen gemeentelijke eigendom LOCATIE HERTENPARK Deze locatie is door een aantal partijen ook genoemd als mogelijke locatie voor de school en om die reden ook verkend. De totale kavel lijkt groot genoeg. Echter ook hier hebben we te maken met de zichtlijnen en de cultuurhistorische waarde.

De beschikbare ruimte op deze locatie is onvoldoende groot om de school te realiseren. We hebben nog gekeken in hoeverre de school in de lijn met de bebouwing van de woonwijk te situeren is, zodat de zichtlijn rechtdoor behouden zou kunnen worden. Dan is de kavel met 2.300 m2 te klein voor het gebouw. Zelfs het inrichten van een schoolplein zal op die locatie niet toegestaan worden, omdat dit samengaat met speeltoestellen, hekwerk en wellicht bebouwing zoals een fietsenstalling of berging. Los van de zichtlijnen, ligt deze locatie ook verder van de bestaande parkeervoorzieningen en is de verkeersafwikkeling hierdoor minder goed te organiseren. Mensen willen toch altijd graag zo dichtbij mogelijk parkeren. Kortom je krijgt veel mensen die voor de school stoppen om kinderen te laten uit- en instappen wat tot onoverzichtelijke situaties gaat leiden.

LOCATIE HERTENPARKJE IS ONGESCHIKT: Op deze locatie zal onderwijsbestemming niet (of slechts deels) te realiseren zijn vanwege zichtlijnen en cultuurhistorische waarden Onvoldoende ruimte om het totale programma in te passen (stel dat we voor deel in het verlengde van woonwijk nog wel juiste bestemming weten te realiseren) Goede verkeersafwikkeling lastig te realiseren door grotere afstand parkeervoorziening LOCATIE NIEUWBOUWWIJK OPPEN SWOLLE In de gesprekken met verschillende partijen is ook de geplande nieuwbouwwijk aan de zuidoost kant van Vollenhove als optie voor de school genoemd. Deze locatie is niet in handen van de gemeente maar van een ontwikkelaar (Heutink). Een school zal direct ten koste gaan van een deel van de woningbouwplannen (kavel zelf, maar ook 30m-zone en de verkeersafwikkeling en parkeervoorziening) en is voor een ontwikkelaar niet lucratief. NIET CENTRAAL GELEGEN Deze locatie is niet ‘centraal’ gelegen in Vollenhove, wat wel wenselijk is om school voor een grote groep op loop en fietsafstand te houden. De locatie sluit dan ook niet aan bij de stadsvisie. Ook de afstand tot de gymvoorziening (De Burght) is groter dan wenselijk en de scholen acceptabel vinden. De afstand naar deze locatie via de bestaande wegen bedraagt al 920 m om bij de nieuwe wijk te komen, zie kaart hieronder.

Afhankelijk van waar de school eventueel in de wijk gesitueerd zou kunnen worden, kan die afstand wel oplopen tot circa 1.500 meter. Ook zijn er geen parkeervoorzieningen aanwezig en dus geen combinatiegebruik mogelijk. Dit zal aangelegd moeten worden specifiek voor de school. LOCATIE NIEUWBOUWWIJK IS ONGESCHIKT: Afstand tot gymvoorziening is te groot Geen centrale ligging Locatie is geen gemeentelijke eigendom Gaat ten koste van woningbouw Niet in lijn met de stadsvisie Geen combinatiegebruik van parkeervoorzieningen mogelijk LOCATIE GROND HERVORMDE GEMEENTE VOLLENHOVE Boven de geplande nieuwbouwwijk Oppen Swolle ligt ook nog grond die in bezit is van de Hervormde gemeente Vollenhove. Voor deze locatie zijn (nog) geen ontwikkelplannen. We hebben deze locatie ook meegenomen in de locatiestudie. NIET CENTRAAL GELEGEN Net als Oppen Swolle is deze locatie is niet ‘centraal’ gelegen in Vollenhove, wat wel wenselijk is om de school voor een grote groep op loop en fietsafstand te houden. De locatie sluit dan ook niet aan bij de stadsvisie. De afstand tot de gymvoorziening (De Burght) is groter dan wenselijk. De afstand naar deze locatie via de bestaande wegen bedraagt ook hier 920 m om bij dit perceel te komen. (zie afstandsmetingkaart bij locatie Oppen Swolle. Afhankelijk van waar de school precies gesitueerd zou kunnen worden, kan die afstand nog oplopen.

VERKEERSVRAAGSTUK De nieuwe wijk Oppen Swolle wordt ontsloten vanaf de provinciale weg. Dit zal ook de enige ontsluiting worden vanaf de provinciale weg. Dit betekent dat een school op de kerkgrond-locatie voor auto’s vanaf de provinciale weg via de nieuwe wijk Oppen Swolle zal gaan verlopen of via doortrekking van de bestaande Georg Schenkstraat of Godfried van Rhenenlaan. Dit komt de verkeerdruk in de wijk en de veiligheid voor fietsers/wandelaars niet ten goede. LOCATIE GROND HERVORMDE KERK IS ONGESCHIKT: Afstand tot gymvoorziening is te groot Geen centrale ligging Locatie is geen gemeentelijke eigendom Niet in lijn met de stadsvisie Geen combinatiegebruik van parkeervoorzieningen mogelijk Verkeerstechnisch niet wenselijk L o c a t i e s t u d i e o n d e r w i j s h u i s v e s t in g V o lle n h o v e BIJLAGE 3: INGEVULDE KNVB-TOOL SPORTVERENIGING V.E.N.O.

L o c a t i e s t u d i e o n d e r w i j s h u i s v e s t in g V o lle n h o v e BIJLAGE 4: RCE ADVIES Aan: Gemeente Steenwijkerland tav mevr. T. van Es beoordeling mogelijke ontwikkeling in Bentpolder Pagina 1 van 3 Contactpersoon Ron Buiting T r.buiting@cultureelerfgoed.nl Datum 29 mei 2024 Onze referentie CC Aanleiding en vraag De gemeente Steenwijkerland wil een nieuw gebouw realiseren om meerdere scholen, een kinderopvang en mogelijk in de toekomst een bibliotheek onder één dak te brengen. Beoogde locatie is een deel van het terrein van sportvereniging V.E.N.O. Deze locatiekeuze is mede tot stand gekomen op basis van het stadsvisietraject. De sportvereniging heeft een zienswijze ingediend waarin zij voorwaarden stelt aan ontwikkeling van de school op de locatie. De gemeente Steenwijkerland wil mede hierom de mogelijkheden verkennen voor de bouw van de school, dan wel verplaatsing of aanleg van sportvoorzieningen in het aangrenzende deel van de Bentpolder. Dit gebied grenst direct aan het Rijksbeschermd stadsgezicht van Vollenhove. De gemeente heeft de Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed gevraagd hoe zij een mogelijke ontwikkeling in dit gebied beoordeelt in relatie tot de status van het Rijksbeschermd stadsgezicht.

Rijksbeschermd stadsgezicht Vollenhove Sinds 1985 heeft de oude binnenstad van Vollenhove de status van Rijksbeschermd stadsgezicht ( Naast het specifieke nederzettingspatroon, de afwisseling van stedelijke bebouwing met adellijke huizen en tuinen, is ook de relatie met de directe omgeving van waarde, die mede tot uiting komt in het hoogteverschil tussen de op het keileemplateau gelegen stad en de lager gelegen Bentpolder en voormalige Zuiderzee. Ten aanzien van de zuidzijde van de stad zijn de volgende aspecten in de toelichting benoemd: ‘Van belang zijn hier vooral de waterpartijen en kenmerkende hoogteverschillen rond de ruïne Toutenburg, de groene inrichting van de ruimten en de relatie daarvan met de achter de Toutenburger Allee gelegen Bentpolder.’ ‘De geleidelijke overgang van het beboste kasteelsterrein via het met linden beplante dijkje naar het open polderlandschap is van grote waarde, mede door het contrast tussen deze beëindiging en die aan de noorzijde van de stad.’ Samengevat zijn beleefbare hoogteverschillen, zichtrelaties en de overgang van kasteelterrein naar het open polderlandschap waardevolle elementen. Daarnaast wijst de toelichting ook op het contrast met de Pagina 2 van 3 Onze referentie noordzijde van de stad, waar in die tijd de directe relatie tussen stad en landschap al was verdwenen door de eerdere aanleg van de provinciale weg.

Beleid gemeente Steenwijkerland Gemeenten zijn zelf verantwoordelijk voor de instandhouding van het beschermde gezicht en het opnemen van deze status in het ruimtelijk instrumentarium. De status is niet gericht op bevriezing, maar op bescherming, versterking en ontwikkeling van het historisch karakter. Ten aanzien van de relatie tussen het beschermd stadsgezicht en de Bentpolder heeft de gemeente zich in het verleden altijd ingezet voor het ophouden van het gebied. In de welstandsnota staat de geleidelijke overgang van kasteelterrein naar open polderlandschap als bijzondere structuur genoemd, ‘sterk beeldbepalend binnen de structuur’ [van Vollenhove], hiermee ‘dient zorgvuldig te worden omgegaan.’ Locatiebezoek: beschreven waarden nog altijd aanwezig en beleefbaar Ondertekende is eerder dit voorjaar op locatie geweest om een beeld te krijgen van het beschermd stadsgezicht en de relatie met de Bentpolder. Hoewel de in de afgelopen decennia gerealiseerde woonwijken en sportvelden enige afbreuk hebben gedaan aan de scherpe overgang tussen stad en land, bestaat er nog altijd een sterke zichtrelatie tussen het beschermd gezicht en de Bentpolder. Ook is het hoogteverschil tussen Keileemplateau en polder en de geleidelijke overgang van kasteelterrein naar polderlandschap op deze plek nog altijd beleefbaar.

Het is ook de enige plek waar deze bijzondere overgang van stad naar polder nog beleefbaar is, zoals ook in de toelichting op het aanwijzingsbesluit is beschreven. Afbeelding: zicht op de Bentpolder vanuit kasteelpark Pagina 3 van 3 Onze referentie Beoordeling: mogelijke ontwikkelingen doen afbreuk aan Rijksbeschermd gezicht De beschreven waarden, de uniciteit van de plek voor Vollenhove en de openheid die het karakter van de Bentpolder bepaalt, maken dat elke ruimtelijke ontwikkeling in dit gebied afbreuk doet aan de erfgoedwaarden. Dat geldt ook voor de ontwikkeling van een sportpark, met bijkomende lichtmasten, parkeerplaatsen en andere ruimtelijke elementen die de zichtrelatie en openheid verstoren. Eerdere ontwikkelingen hebben de Bentpolder danig verkleind, waardoor ook een kleinere ontwikkeling een relatief grote impact zal hebben. Ook brengt een ontwikkeling het risico met zich mee dat deze een volgende ontwikkeling uitlokt. De ontwikkeling van een school of sportpark vallen in deze context niet binnen de definitie van een zorgvuldige omgang met een bijzondere structuur. Eerder is versterking en accentuering van de bestaande structuur nodig om de relatie tussen stad en polder duurzaam vast te leggen. Ik hoop u hiermee van een antwoord te hebben voorzien.

Ik blijf graag met de gemeente Steenwijkerland in gesprek over hoe nieuwe ruimtelijke ontwikkelingen plaats kunnen vinden met behoud en ontwikkeling van erfgoed. Met vriendelijke groet, Ron Buiting Adviseur Erfgoed en Ruimte Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed