Beleidsplan Oeverconstructies 2021-2026.pdf

Gemeente Steenwijkerland projectnummer 0459762.100 definitief 15 juli 2020 Beleidsplan oeverconstructies 2021 -2026 Beleidsplan oeverconstructies 2021-2026 Gemeente Steenwijkerland projectnummer 0459762.100 definitief revisie 2.0 15 juli 2020 20 augustus 2020 aanpassing gemeente Auteurs Samenwerking tussen: G. Klanker (Antea Group) G.G. Stelpstra (Antea Group) M. Dozeman (Gemeente Steenwijkerland) R. Boom (Gemeente Steenwijkerland) J.G. Halff (Gemeente Steenwijkerland) Opdrachtgever Gemeente Steenwijkerland Vendelweg 1 8331 XE STEENWIJK datum vrijgave beschrijving revisie 2.0 goedkeuring vrijgave definitief E. Waltje D. Jansen

Inhoudsopgave Blz. 1 Inleiding 1 1.1 Aanleiding 1 1.2 Doel 1 1.3 Scope 1 1.4 Aanpak en verantwoording 2 1.5 Leeswijzer 2 2 Kaders 3 2.1 Wettelijke kaders 3 2.2 Beleidskaders 4 3 Terugblik 2016-2020 9 3.1 Vastgesteld beleid 9 3.2 Beschikbaar budget 11 3.3 Uitvoering 11 3.4 Verschillen tussen uitvoering en beleid 12 4 Huidige situatie 14 4.1 Omvang areaal 14 4.2 Leeftijd en theoretische restlevensduur 15 4.3 Onderhoudstoestand 16 5 Toekomstige situatie 20 5.1 Benodigde maatregelen 20 5.2 Huidig budget 24 5.3 Benodigd budget 24 5.4 Verschil in budget 25 5.5 Doorkijk lange termijn 26 6 Advies 28 6.1 Aanbeveling 28 6.2 Aandachtspunten voor het beheer 28 Bijlage 1 Overzichtskaart vaarwegen Bijlage 2 Overzichtskaarten havens Bijlage 3 Fotomateriaal slechte beschoeiingen Bijlage 4 Onderhoudsregime Beleidsplan oeverconstructies 2021-2026 Gemeente Steenwijkerland projectnummer 0459762.100 15 juli 2020 revisie 2.0 20 augustus 2020 aanpassing gemeente Gemeente Steenwijkerland Blad 1 van 30 1 Inleiding Steenwijkerland is een waterrijke gemeente en kent een groot aantal waterwegen. Veel waterwegen hebben een oeverconstructie ter bescherming van de land- en waterfuncties. Goed beheer is van belang om de veiligheid en functionaliteit op korte en lange termijn te borgen. De gemeente heeft hierin een zorgplicht.

Dit beleidsplan beschrijft hoe de gemeente het beheer en onderhoud van het gemeentelijk areaal op een doelmatige en efficiënte wijze uitvoert. In voorliggend beleidsplan zijn de wettelijke en beleidsmatige kaders voor het beheer van de oeverconstructies beschreven. Verder wordt teruggeblikt op het gevoerde beheer in de afgelopen periode, wordt de huidige staat van de oeverconstructies beschreven en wordt vooruitgeblikt op het beheer in de komende jaren. 1.1 Aanleiding Het vigerende beleidsplan oeverconstructies is opgesteld in 2015 en besloeg de periode 2016- 2020. De gemeente Steenwijkerland heeft behoefte aan een nieuw beleidsplan voor de planperiode 2021-2026. Op basis van het voorgaande beleidsplan heeft de gemeente Steenwijkerland keuzes gemaakt over de wijze waarop het beheer van de oeverconstructies wordt gevoerd. De afgelopen jaren zijn verschillende onderhouds- en vervangingswerkzaamheden uitgevoerd. Ook zijn de oeverconstructies recent geïnspecteerd. De gemeente wil inzicht krijgen in hoeverre invulling is gegeven aan het gekozen beleid en in de huidige staat van de oeverconstructies. 1.2 Doel Dit beleidsplan geeft inzicht in de strategische en beleidsmatige doelen voor de oeverconstructies. In het beleidsplan is concreet uitgewerkt met welke maatregelen deze doelen in de periode 2021-2026 gerealiseerd gaan worden.

Ook wordt inzicht gegeven in de financiële consequenties. Het beleidsplan vormt daarmee een concrete basis voor het beheer en onderhoud in de periode 2021-2026. Figuur 1: Beheer als schakel tussen strategie en beheer. 1.3 Scope Dit beleidsplan beschrijft het beheer van vijf typen oeverconstructies: 1. Beschoeiingen. 2. Damwanden. 3. Kademuren. 4. Basalt. 5. Natuurlijke oevers.

Beleidsplan oeverconstructies 2021-2026 Gemeente Steenwijkerland projectnummer 0459762.100 15 juli 2020 revisie 2.0 20 augustus 2020 aanpassing gemeente Gemeente Steenwijkerland Blad 2 van 30 Het beheer omvat zowel het uitvoeren van inspecties en onderzoeken als het uitvoeren van onderhouds- en vervangingsmaatregelen. Met inspectie en onderzoek wordt de technische staat van een oeverconstructie bepaald. Met onderhoudsmaatregelen worden de oeverconstructies verbeterd of hersteld. Als een oeverconstructie het einde van de levensduur bereikt wordt deze vervangen. 1.4 Aanpak en verantwoording Dit beleidsplan is de opvolger van het beleidsplan oeverconstructies 2016-2020. Bij het opstellen is gebruik gemaakt van de volgende bronnen: • Het door de Raad vastgestelde Beleidsplan Oeverconstructies 2016-2020 is gebruikt voor de terugblik op de afgelopen periode. • De Nota kapitaalgoederen en Kwaliteitshandboek openbare ruimte Steenwijkerland zijn gebruikt als uitgangspunt voor het beheer in de komende periode. • Gegevens uit het beheerpakket GBI en de resultaten van eind 2019 uitgevoerde inspecties zijn gebruikt om de omvang en staat van het areaal te beschrijven. Tijdens het opstellen van dit beleidsplan zijn twee overleggen georganiseerd waarbij input is verzameld en het concept plan is besproken met medewerkers van de gemeente Steenwijkerland.

1.5 Leeswijzer Achtereenvolgens leest u: Hoofdstuk Inhoud 2 Welke kaders zijn er? Overzicht van wettelijke en beleidsmatige kaders voor het beheer van oeverconstructies 3 Terugblik 2016-2020 Terugblik op de afgelopen per iode: welke activiteiten zijn uitgevoerd en welke resultaten bereikt 4 Huidige situatie Waar staan we nu: de omvang en d e staat van het areaal en een verwachting van de restlevensduur 5 Toekomstige situatie Vooruitblik naar de komende periode: welke maatregelen zijn nodig om de oeverconstructies op het gewenste kwaliteitsniveau te brengen en wat zijn hiervan de financiële gevolgen 6 Advies Advies over de aanpak van het beheer in de komende periode en hierover te maken keuzes Bijlagen Verdieping op specifieke onderwerpen

Beleidsplan oeverconstructies 2021-2026 Gemeente Steenwijkerland projectnummer 0459762.100 15 juli 2020 revisie 2.0 20 augustus 2020 aanpassing gemeente Gemeente Steenwijkerland Blad 3 van 30 2 Kaders Het beheer van oeverconstructies is gebonden aan wettelijke kaders. Bovendien heeft de gemeente Steenwijkerland beleidsmatige kaders gesteld die invloed hebben op het beheer. 2.1 Wettelijke kaders De gemeente is als beheerder gebonden aan wettelijke kaders die zijn gesteld aan het beheer van de openbare ruimte. Deze kaders hebben betrekking op de veiligheid en functionaliteit van objecten in die openbare ruimte. De gemeente heeft als beheerder van de openbare ruimte de plicht de veiligheid en functionaliteit van deze objecten, waaronder oeverconstructies, duurzaam in stand te houden. Burgerlijk Wetboek In het Burgerlijk Wetboek zijn algemeen geldende, wettelijke eisen ten aanzien van de veiligheid en aansprakelijkheid opgenomen. Hierin staat omschreven dat de beheerder van een voor publiek toegankelijk object een onderhoudsplicht voor dat betreffende object heeft. Deze onderhoudsplicht houdt in dat de beheerder het object zodanig in stand dient te houden dat er op een veilige en doelmatige wijze gebruik van gemaakt kan worden.

Op basis van het Burgerlijke Wetboek kunnen de algemene veiligheidseisen voor alle objecten als volgt worden omschreven: • De constructieve veiligheid dient onder alle genormeerde omstandigheden gewaarborgd te zijn; • De gebruiksveiligheid dient dusdanig te zijn dat er op een veilige en doelmatige wijze gebruik van het object kan worden gemaakt. Tevens dienen de voorschriften uit het bouwbesluit te worden opgevolgd. Ten aanzien van de constructieve veiligheid is van belang dat niet alleen het ontwerp aan de veiligheidseisen voldoet, maar dat ook het object in de actuele toestand hieraan voldoet. Indien het ontwerp voldoet, kan de actuele toestand van het object door achterstallig onderhoud dusdanig slecht zijn dat het object niet meer aan de veiligheidseisen voldoet. Bij oeverconstructies vormt degradatie van de constructie, veel meer dan bij gebouwen, een vast gegeven dat met het gebruik van de constructie samenhangt. Bouwbesluit Hoewel het bouwbesluit sterk is toegespitst op realisatie en instandhouding van gebouwen zijn voor overige bouwwerken (niet zijnde gebouwen) ook wettelijke voorschriften vastgesteld. Het betreft voorschriften met betrekking tot constructieve veiligheid en gebruiksveiligheid.

De eisen gesteld in het kader van gebruiksveiligheid laten zich bijvoorbeeld vertalen in eisen ten aanzien van hoogte van leuningen, de stroefheid van dekken en verlichting van objecten. Eurocode De constructieve veiligheid van een object wordt beoordeeld conform NEN 8700 - Beoordeling van de constructieve veiligheid van een bestaand bouwwerk, gebaseerd op de Eurocode. Voor de oeverconstructies wordt met name gerekend op basis van de Eurocode 7 die zich toespitst op geotechnische constructies.

Beleidsplan oeverconstructies 2021-2026 Gemeente Steenwijkerland projectnummer 0459762.100 15 juli 2020 revisie 2.0 20 augustus 2020 aanpassing gemeente Gemeente Steenwijkerland Blad 4 van 30 2.2 Beleidskaders De gemeente Steenwijkerland heeft beleidskaders geformuleerd waarbinnen het beheer van de oeverconstructies moet plaatsvinden. 2.2.1 Paraplunota kapitaalgoederen In 2019 heeft de gemeente een Paraplunota Kapitaalgoederen opgesteld 1. Deze nota geeft een overzicht van de financiële stand van zaken van alle kapitaalgoederen in de gemeente Steenwijkerland en doet aanbevelingen over omissies in beleid, ontbrekende of uit balans zijnde financiële middelen en risicobeheersing. Voor oeverconstructies is een aantal punten relevant: • Voor oeverconstructies hanteert de gemeente kwaliteitsniveau Basis. • Oeverconstructies hebben een raakvlak met de havens. Voor de havens wordt tijdens het schrijven van dit beleidsplan eveneens een beleidsplan opgesteld. De oeverconstructies in de havens zijn in dit beleidsplan oeverconstructies apart gemarkeerd. De gebouwen op de havens vallen onder gemeentelijk vastgoed en zijn reeds opgenomen op de onderhoudsplanning ‘Gebouwen’. 2.2.2 Kwaliteitshandboek openbare ruimte gemeente Steenwijkerland Gemeente Steenwijkerland heeft bepaald dat zij voor het beheer en onderhoud van de oeverconstructies kwaliteitsniveau Basis wil hanteren.

Dit basisniveau is gevisualiseerd en beschreven in het Kwaliteitshandboek onderhoud openbare ruimte gemeente Steenwijkerland 2. Het kwaliteitshandboek bevat alleen uitgangspunten voor beschoeiingen, steigers en vlonders, niet voor overige oeverconstructies. Deze uitgangspunten zijn opgenomen in Tabel 1. Tabel 1: Uitgangspunten uit het kwaliteitshandboek openbare ruimte. Hoog • De beschoeiingen, steigers en vlonders zijn compleet en onbeschadigd • Er zijn geen zichtbare verrotte delen • De steigers en vlonders zijn schoon 1 Paraplunota Kapitaalgoederen 2019-2023, Gemeente Steenwijkerland, 11 juli 2019 2 Kwaliteitshandboek onderhoud openbare ruimte gemeente Steenwijkerland

Beleidsplan oeverconstructies 2021-2026 Gemeente Steenwijkerland projectnummer 0459762.100 15 juli 2020 revisie 2.0 20 augustus 2020 aanpassing gemeente Gemeente Steenwijkerland Blad 5 van 30 Basis • Her en der ontbreken planken of zijn er onderdelen beschadigd • De beschoeiingen, steigers en vlonders voldoen aan hun functie • Gebruik van steigers en vlonders is ongevaarlijk • De steigers en vlonders zijn redelijk schoon, er is in beperkte mate natuurlijke aanslag, graffiti of beplakking aanwezig Laag • Op meerdere plekken op de beschoeiingen, steigers en vlonders is zichtbare rotting en/of ontbreken er onderdelen • De steigers en vlonders voldoen nog net aan hun functie, maar de gebruikers moeten wel opletten • De steigers en vlonders zijn vies, er is veel natuurlijke aanslag, graffiti en/of beplakking 2.2.3 Functies water en land De gemeente Steenwijkerland heeft, met vijf andere gemeenten 3 en het waterschap Drents Overijsselse Delta, een handreiking opgesteld ten behoeve van inrichting, beheer en onderhoud van het stedelijk water: de kadernotitie IBO stedelijk water. Uitgangspunt in deze notitie is dat wordt aangesloten bij het Watergangenpaspoort. In het Watergangenpaspoort is per watergang, inclusief de oeverconstructie, de functie beschreven en zijn afspraken over afwijkingen op het beheer en onderhoud en het reguliere onderhoud vastgelegd.

Deze functies zijn vastgelegd in het beheersysteem van de gemeente Steenwijkerland. In de kadernotitie IBO zijn de volgende functies gedefinieerd: • Vaarwegen: de watergangen die door de provincie zijn aangewezen als (provinciale) vaarwegen. • Natuurlijk water: water met natuur of ecologische verbinding als hoofdfunctie. • Kijkwater: water waarbij de belevingswaarde centraal staat. Het gaat hierbij onder andere over fonteinen. • Gebruikswater: water ten behoeve van kleinschalig recreatief gebruik zoals vissen, spelevaren, kanovaren of schaatsen. • Overig / basiswater: de belangrijkste functie van deze watergangen is een regulerende rol in de waterhuishouding. 3 Het betreft de gemeenten Hoogeveen, Meppel, Midden Drenthe, Westerveld, De Wolden

Beleidsplan oeverconstructies 2021-2026 Gemeente Steenwijkerland projectnummer 0459762.100 15 juli 2020 revisie 2.0 20 augustus 2020 aanpassing gemeente Gemeente Steenwijkerland Blad 6 van 30 In de bestemmingsplannen is de functie van het land achter de oeverconstructie vastgelegd. Ook deze functies zijn vastgelegd in het beheersysteem van de gemeente Steenwijkerland en daarbij gegroepeerd in vijf groepen (Tabel 2). Op basis van de functies van de watergangen en het achterliggend land zijn keuzes gemaakt over de toe te passen oeverconstructies (zie hoofdstuk 3). Tabel 2: Functies achterliggend land. Functiegroep Functie bestemmingsplannen 1 – Agrarisch / natuur Agrarisch Agrarisch met waarden Bos Natuur 2 – Groen Groen 3 – Verkeer Verkeer 4 – Openbare (recreatieve) functie Bedrijf Bedrijventerrein Centrum Centrum en ontspanning Detailhandel Gemengd Horeca Kantoor Maatschappelijk Recreatie Sport Tuin Wonen 5 - Water Water 2.2.4 Vaarwegbeheer Alle gemeentelijke vaarwegen zijn voorzien van oeverconstructies om afkalving van de oevers door golfslag van passerende schepen te voorkomen. Omdat lokale vaarwegen voor een belangrijk deel voor toeristische en recreatieve doeleinden worden gebruikt, mag het waterschap deze vaarwegen op basis van de Waterwet niet volledig op eigen kosten beheren.

In 1999 is een overeenkomst gesloten tussen provincie Overijssel, het toenmalige waterschap Wold en Wieden (nu waterschap Drents Overijsselse Delta) en de toenmalige gemeenten Brederwiede, Steenwijk, IJsselham (nu gemeente Steenwijkerland) en Zwartsluis (nu gemeente Zwartewaterland) over het beheer van de vaarwegen. In de overeenkomst is vastgelegd dat de verschillende partijen (gemeente, waterschap en provincie) elk 1/3 deel van de door het waterschap beheerde vaarwegen bekostigen. In 2012 is de provincie eenzijdig uit de overeenkomst gestapt waarbij ze tot en met 2016 nog in de kosten heeft bijgedragen. Het waterschap heeft intern de taken voor deze vaarwegen beschouwd. De gevolgen van de invulling van deze taken door het waterschap zijn onderwerp van gesprek tussen de gemeente en het waterschap. Dit kan leiden tot het verschuiven van taken en verantwoordelijkheden tussen de gemeente en het waterschap. De (financiële) gevolgen hiervan zijn nog niet bekend. Een overzicht van de vaarwegen is opgenomen in bijlage 1. Beleidsplan oeverconstructies 2021-2026 Gemeente Steenwijkerland projectnummer 0459762.100 15 juli 2020 revisie 2.0 20 augustus 2020 aanpassing gemeente Gemeente Steenwijkerland Blad 7 van 30 2.2.5 Havens In de gemeente Steenwijkerland liggen negen havens, vijf passantenhavens en vier watersporthavens (Tabel 3).

In 2020 wordt voor het eerst een beleidsplan opgesteld voor deze havens. Doel is het beheer te professionaliseren en optimaliseren. In de havens zijn ook oeverconstructies aanwezig, veelal kademuren. De kosten voor de oeverconstructies in de havens zijn opgenomen in dit beleidsplan oeverconstructies 2021-2026. Deze kosten zijn apart zichtbaar gemaakt. Een overzicht van de havens is opgenomen in bijlage 2. Tabel 3: Havens gemeente Steenwijkerland. Plaats Haven Eigenaar Exploitatie Steenwijk Steenwijkerdiep - Passantenhaven Gemeente Stichting Waterrecreatie Balkengat - Watersporthaven Gemeente Watersportvere niging Steenwijk middels onderhuur via Stichting Waterrecreatie Vollenhove Buitenhaven - Passantenhaven Gemeente St ichting Waterrecreatie Binnenhaven - Watersporthaven Gemeente Watersportve reniging Vollenhove middels onderhuur via Stichting Waterrecreatie Oldemarkt Mallegat - Passantenhaven Gemeente Sticht ing Waterrecreatie Mallegat - Watersporthaven Gemeente Watersportveren iging Oldemarkt Giethoorn Zuiderkluft - Passantenhaven Gemeente Sti chting Waterrecreatie Blokzijl Balkenhaven - Watersporthaven Gemeente Sti chting Waterrecreatie Havenkolk - Passantenhaven Gemeente Stichting Water recreatie 2.2.6 Toerisme en recreatie In een aantal kernen binnen de gemeente Steenwijkerland speelt het toerisme een belangrijke rol.

Om het recreatief en toeristisch vaarverkeer niet te hinderen worden werkzaamheden alleen uitgevoerd buiten het toeristisch seizoen. De werkzaamheden worden uitgevoerd tussen 1 november en 31 maart. Dit geldt in ieder geval voor de oeverconstructies in Giethoorn, Belt- Schutsloot en Dwarsgracht. 2.2.7 Waterbeheer Langs een deel van de wateren met een functie voor het waterbeheer zijn oeverconstructies aanwezig. Tijdens het schrijven van dit beleidsplan vindt een herverdeling plaats van stedelijk water tussen de gemeente Steenwijkerland en het waterschap Drents-Overijsselse Delta: • A wateren zijn of komen in beheer van het waterschap. De gemeente blijft of wordt beheerder van de oeverconstructies. • B en C wateren zijn of komen in beheer bij de gemeente. De gemeente blijft of wordt beheerder van de oeverconstructies. Afhankelijk van de precieze verdeling kunnen taken en verantwoordelijkheden verschuiven tussen gemeente en waterschap. De (financiële) gevolgen hiervan zijn nog niet bekend. Beleidsplan oeverconstructies 2021-2026 Gemeente Steenwijkerland projectnummer 0459762.100 15 juli 2020 revisie 2.0 20 augustus 2020 aanpassing gemeente Gemeente Steenwijkerland Blad 8 van 30 2.2.8 Ecologische hoofdstructuur en Kaderrichtlijn Water Een deel van de watergangen maakt deel uit van de Ecologische Hoofdstructuur (EHS). De EHS ligt buiten de kernen.

Doordat de oeverconstructies in beheer bij de gemeente grotendeels binnen de kernen liggen is de impact van de EHS voor het beheer van de oeverconstructies beperkt. Binnen de gemeente Steenwijkerland liggen watergangen die onder de Kaderrichtlijn Water (KRW) vallen. Bij deze watergangen is de wens te kiezen voor natuurlijke oevers met oeverbegroeiing en zoveel mogelijk gebruik te maken van duurzame materialen. In Figuur 2 is de EHS weergegeven en is aangegeven welke watergangen onder de KRW vallen (blauwe lijnen). Figuur 2: Gemeentelijke KRW watergangen, de ondergrond geeft de Ecologische Hoofdstructuur weer.

Beleidsplan oeverconstructies 2021-2026 Gemeente Steenwijkerland projectnummer 0459762.100 15 juli 2020 revisie 2.0 20 augustus 2020 aanpassing gemeente Gemeente Steenwijkerland Blad 9 van 30 3 Terugblik 2016-2020 In dit hoofdstuk wordt teruggeblikt op de periode 2016-2020 aan de hand van het gekozen beleid, het beschikbare budget en de uitgevoerde werkzaamheden. Afgesloten wordt met een overzicht en verklaring voor verschillen tussen het beleid en de uitvoering. 3.1 Vastgesteld beleid In 2015 heeft de gemeente het beleid voor de periode 2016-2020 vastgesteld op basis van het beleidsplan oeverconstructies 2016-2020 4. Voor het opstellen van dat beleidsplan ontbrak dit beleid en bestond onvoldoende inzicht in keuzes met betrekking tot het beheer van de oeverconstructies. Op basis van het beleidsplan zijn drie scenario’s opgesteld 5 en heeft de Gemeenteraad besloten 6 en 7: 1. In te stemmen met het Beleidsplan Oeverconstructies 2016-2020. 2. In te stemmen met het “scenario 2b”; omvorming naar extensieve oever(constructie)s incl. duurzame kunststof beschoeiing. 3. Vooruitlopend op de vaststelling van het Bestedingsplan 2016-2019 als onderdeel van de Programmabegroting 2016-2019 (raadsvergadering 10 november 2015): a. Kennis te nemen dat vanaf 2016 aanvullend € 100.000 benodigd is voor structurele onderhoudskosten. b.

Kennis te nemen dat voor de planjaren 2016-2020 € 300.000 per jaar benodigd is voor de uitgestelde vervangingen. c. Kennis te nemen dat 50% van de benodigde bedragen voor de oeverconstructies ten laste wordt gebracht van de rioolheffing (€ 200.000 per jaar). Verder werd besloten een communicatietraject te starten gericht op belanghebbenden, in het bijzonder voor de particulieren die in de toekomst zelf de oeverconstructies zullen moeten beheren en onderhouden. Ook worden belanghebbenden geïnformeerd voorafgaand aan de uitvoering van werkzaamheden. 3.1.1 Onderhoud en vervanging: inhaalslag Voor de periode 2016-2020 gold dat ongeacht het gekozen scenario een inhaalslag nodig was om het gewenste kwaliteitsniveau te halen en een goede uitgangsituatie te verkrijgen voor de toekomst. 11 km beschoeiing voldeed niet aan het gewenste kwaliteitsniveau, bij deze beschoeiingen was sprake van achterstallig onderhoud. Per jaar zou 3 km beschoeiing moeten worden vervangen. Daarmee zouden alle beschoeiingen na deze periode aan het gewenste kwaliteitsniveau voldoen. Bovendien zou een marge van 4 km worden gecreëerd om eventueel extra beschoeiingen te vervangen als dit op basis van inspecties nodig zou blijken te zijn.

4 Beleidsplan Oeverconstructies Steenwijkerland 2016-2020, Tauw, 14 juli 2015 5 Voorstel aan de raad – Beleidsplan Oeverconstructies Steenwijkerland 2016-2020, gemeente Steenwijkerland, 27 oktober 2015 6 Voorstel aan de Raad – Beleidsplan oeverconstructies 2016-2020, 27 oktober 2015 7 Besluitenlijst van de vergadering van de raad van de gemeente Steenwijkerland, 27 oktober 2015

Beleidsplan oeverconstructies 2021-2026 Gemeente Steenwijkerland projectnummer 0459762.100 15 juli 2020 revisie 2.0 20 augustus 2020 aanpassing gemeente Gemeente Steenwijkerland Blad 10 van 30 In 2016 zouden inspecties worden uitgevoerd om te bepalen hoe snel de kwaliteit van de beschoeiingen achteruit gaat. In 2020 zouden inspecties worden uitgevoerd om, na het herstel van het achterstallig onderhoud, een nulmeting te hebben voor het toekomstige reguliere beheer en onderhoud. De zwaardere constructies (damwanden en kades) zouden eenmalig worden geïnspecteerd om de restlevensduur te bepalen en tot een voorstel te komen voor dagelijks en groot onderhoud. 3.1.2 Scenario 2b: extensieve oeverconstructies Volgens het gekozen scenario 2b worden beschoeiingen bij vervanging zoveel mogelijk omgevormd tot natuurlijke oever. Dit is in principe mogelijk bij gebruiks-, kijk- en overig water. In sommige situaties is een natuurlijke oever niet mogelijk doordat deze meer ruimte vraagt dan een beschoeiing. Bij vaarwegen is een beschoeiing nodig om de oever te beschermen tegen golfslag en om extra slibaanwas te voorkomen. Verwacht werd dat 50% van de beschoeiingen zou worden omgevormd tot natuurlijke oever en dat bij 50% beschoeiing nodig zou blijven. Als een beschoeiing nodig bleef zou een kunststof beschoeiing worden toegepast.

Kunststof vraagt minder onderhoud en heeft een langere levensduur. De uitstraling van kunststof is mogelijk een nadeel omdat het een strakker, meer industriële uitstraling heeft. Bij een beschermd dorpsgezicht (Giethoorn) of stadsgezicht (Blokzijl en Vollenhove) is dit reden om een combinatie van kunststof schotten en houten deksloven en gordingen toe te passen. Het omvormen van beschoeiingen tot natuurlijke oever en toepassen van kunststof beschoeiing leidt op termijn tot een besparing op de kosten voor het beheer en onderhoud. Figuur 3: Verschillende materiaalkeuzes: houten beschoeiing (links), combinatie van kunststof en hout (midden) en een geheel kunststof beschoeiing (rechts). Verder werd gekozen om geen beheerverantwoordelijkheid te nemen voor de oeverconstructies langs gebruikswater waar het achterliggend terrein particulier eigendom is. Hoewel de gemeente in het verleden het beheer van de beschoeiingen langs particuliere gronden op zich had genomen was geen sprake van een formeel vastgelegde situatie en werden alle kosten door de gemeente gedragen. Ook deze keuze leidt op termijn tot een besparing op de kosten voor het beheer en onderhoud.

Beleidsplan oeverconstructies 2021-2026 Gemeente Steenwijkerland projectnummer 0459762.100 15 juli 2020 revisie 2.0 20 augustus 2020 aanpassing gemeente Gemeente Steenwijkerland Blad 11 van 30 In Tabel 4 is de uitwerking van scenario 2b weergegeven. Per situatie moet bij aanleg of vervanging altijd bepaald worden of de principekeuze op die locatie gewenst en noodzakelijk is. Tabel 4: Uitwerking scenario 2b. Functie watergang Functie achterliggend terrein Vaarwegen Natuurlijk water Kijkwater Gebruiks- water Overig / basis water 1. Land – agrarisch / natuur Kunststof- hout beschoeiing In principe natuurlijke oever. Alleen (kunststof-hout) beschoeiing toepassen als situatie hier om vraagt 2. Land – groen 3. Land – verkeer 4a. Land – openbare (recreatieve) functie 4b. Land – particulier Geen beheer gemeente 3.2 Beschikbaar budget Het budget dat de afgelopen jaren beschikbaar was is opgenomen in Tabel 58. Het budget is niet gelijk over de jaren besteed. € 500.000 is uit 2020 naar 2018 gehaald voor uitvoering van vervangings- en onderhoudswerkzaamheden in Giethoorn. Tabel 5: Beschikbaar budget afgelopen periode.

2016 2017 2018 2019 2020 Bron: Beleidsplan 2016-2020 Beleidsplan 2016-2020 Beleidsplan 2016-2020 Paraplunota Paraplunota Onderhoud – exploitatie € 300.000 € 300.000 € 550.0 00 € 300.000 € 50.000 Vervangingen – investeringen € 300.000 € 300.000 € 550.000 € 300.000 € 50.000 Totaal € 600.000 € 600.000 € 1.100.000 € 600.000 € 100.000 3.3 Uitvoering In de afgelopen periode is in totaal 11 kilometer beschoeiing vervangen/onderhouden: • Ca. 8 km in Giethoorn (fase 0, fase 1 en fase 2). Hierbij is om esthetische redenen een combinatie van hout en kunststof toegepast (houten palen en deksloof, kunststof schot) • Ca. 3 km in diverse kernen (onder andere Wanneperveen, Ossenzijl, Steenwijk en Belt Schutsloot). Bij deze maatregelen is een gebiedsgerichte aanpak gevolgd. De gemaakte kosten voor de vervangen en onderhouden zijn in de afgelopen beleidsperiode hoger uitgevallen doordat de marktprijzen relatief hoog lagen. Ook liggen de meeste vervangen beschoeiingen in de dorpskernen. Hierbij is veel meer maatwerk benodigd dan buiten de kernen. Verder zijn extra kosten gemaakt met betrekking tot milieumaatregelen met betrekking tot PAS en de PFAS- normen. Het omvormen van beschoeiingen tot natuurlijke oever is niet overal mogelijk. De afgelopen periode zijn geen beschoeiingen actief omgevormd tot natuurlijke oever. Wel is gekozen om een deel van de beschoeiingen niet meer te onderhouden.

Hiermee is een pragmatische invulling 8 O.b.v. paraplunota Kapitaalgoederen Beleidsplan oeverconstructies 2021-2026 Gemeente Steenwijkerland projectnummer 0459762.100 15 juli 2020 revisie 2.0 20 augustus 2020 aanpassing gemeente Gemeente Steenwijkerland Blad 12 van 30 gekozen op basis van de omgeving, nut en noodzaak in verband met de aanwezige ruimte en situatie ter plaatse. Verder zijn kleinschalige onderhoudswerkzaamheden uitgevoerd op basis van meldingen van de gemeentelijke buitendienst of van burgers. Na een melding van een burger ontvangt de melder een reactie van de gemeente met het verwachte moment waarop het onderhoud wordt uitgevoerd. Door de relatief slechte staat van de beschoeiingen krijgt de gemeente veel meldingen en wordt het onderhoud ad-hoc uitgevoerd. Voorafgaand aan grotere werkzaamheden zijn omwonenden of andere belanghebbenden geïnformeerd middels inloopavonden. Onderhoudswerkzaamheden zijn over het algemeen kleinschalig. Over deze werkzaamheden vindt contact plaats met direct betrokken particulieren. In 2019 zijn de voorziene inspecties uitgevoerd om de staat van alle door de gemeente beheerde oeverconstructies in beeld te brengen. De resultaten van de inspecties dienen als basis voor dit beleidsplan oeverconstructies 2021-2026. De afgelopen jaren is ingezet op een heldere verdeling van verantwoordelijkheden tussen gemeenten en particulieren.

Hiertoe zijn in 2018 circa 240 eigenaren aangeschreven dat de gemeente op termijn geen beheerverantwoordelijkheid neemt voor de oeverconstructie langs hun perceel. De gemeente heeft eigenaren daarbij het aanbod gedaan om de bestaande constructie eenmalig op het binnen de gemeente gehanteerde basis kwaliteitsniveau te brengen. Op basis van de tot en met 2019 ontvangen reacties zijn deze maatregelen in 2020 uitgevoerd. 3.4 Verschillen tussen uitvoering en beleid Op de volgende punten heeft de uitvoering afgeweken van het beleid: 1. Er werd uitgegaan van het omvormen en vervangen van in totaal 15 kilometer beschoeiing. In de praktijk is ca. 11 km beschoeiing vervangen, te weten: - Ca. 8 km in Giethoorn (fase 0, fase 1 en fase 2). - Ca. 3 km in diverse kernen (onder andere Wanneperveen, Ossenzijl, Steenwijk en Belt Schutsloot). Hierbij is afgeweken van de planning uit het beleidsplan en zijn delen die niet voor de planperiode als vervanging stonden aangegeven naar voren gehaald in het kader van de gebiedsgerichte aanpak. 2. In de afgelopen periode is gebleken dat het uitgangspunt uit het vorige beleidsplan om 50% van de beschoeiingen om te vormen naar natuurlijke oevers niet haalbaar is. In de inspecties van 2019 is de functie van het achterliggende gebied expliciet meegenomen om te bepalen of omvorming naar natuurlijke oever realistisch is. Daaruit is gebleken dat ca.

18% van de beschoeiingen kan worden omgevormd tot natuurlijke oever. In dit beleidsplan wordt dit laatste percentage gehanteerd. De overige beschoeiingen zijn in dit beleidsplan weer opgenomen als zijnde te onderhouden en op latere termijn te vervangen. Omdat omvorming niet overal mogelijk is, zijn in de afgelopen planperiode geen beschoeiingen actief omgevormd tot natuurlijke oever. Wel is gekozen om bepaalde oevers niet meer te onderhouden en de beschoeiing te laten staan. Hiermee is een pragmatische invulling gekozen op basis van de omgeving, nut en noodzaak in verband met de aanwezige ruimte en situatie ter plaatse. Beleidsplan oeverconstructies 2021-2026 Gemeente Steenwijkerland projectnummer 0459762.100 15 juli 2020 revisie 2.0 20 augustus 2020 aanpassing gemeente Gemeente Steenwijkerland Blad 13 van 30 3. De gemaakte kosten voor de vervangingen zijn in de afgelopen beleidsperiode hoger uitgevallen. Hiervoor zijn een aantal oorzaken te benoemen: - De marktprijzen lagen de afgelopen perioden hoger dan in het vorige beleidsplan aangenomen. In dit beleidsplan is gerekend met actuele prijzen, wel blijft de ontwikkeling van marktprijzen altijd onzeker. - Er zijn veel kilometers in de dorpskernen vervangen. Hier is veel meer maatwerk benodigd dan buiten de kernen waar het recht-toe-recht-aan werk betreft.

- Er zijn extra kosten gemaakt met betrekking tot milieumaatregelen welke niet begroot waren, te denken valt aan de PAS en de PFAS-normen etc. 4. De voorziene inspecties zijn in 2019 uitgevoerd in plaats van in 2016 en dienen als basis voor het beleidsplan oeverconstructies 2021-2026. Beleidsplan oeverconstructies 2021-2026 Gemeente Steenwijkerland projectnummer 0459762.100 15 juli 2020 revisie 2.0 20 augustus 2020 aanpassing gemeente Gemeente Steenwijkerland Blad 14 van 30 4 Huidige situatie In dit hoofdstuk wordt inzicht gegeven in de huidige situatie van de oeverconstructies in de gemeente Steenwijkerland: de omvang en staat van het areaal en de verwachte restlevensduur. 4.1 Omvang areaal De gemeente heeft de oeverconstructies sinds 2013 in een digitaal beheersysteem verwerkt. Op basis van deze gegevens is de omvang van het areaal bepaald. De gemeente Steenwijkerland beheert circa 115 km oeverconstructies, hiervan ligt ca. 80 kilometer langs openbaar en 36 kilometer langs particulier terrein (Tabel 6). Tabel 6: Lengte oeverconstructies in gemeente Steenwijkerland. Beheergebied Achterliggend terrein Lengte [m] Gemeente Steenwijkerland Openbaar 79.688 Particulier 35.950 Totaal 115.638 Het grootste deel van het door de gemeente beheerde areaal oeverconstructies bestaat uit houten beschoeiingen (Tabel 7).

4,9 kilometer oeverconstructies (4%) ligt in een van de negen havens die de gemeente beheert. Tabel 7: Areaalomvang oeverconstructies. Objectsoort Materiaal Lengte [m] Aandeel Waarvan in havens [m] Basalt Basalt 363 321 Totaal Basalt 363 0% 321 Beschoeiing Beton 4.146 1.028 Hout 57.409 820 Kunststof 8.567 Metselwerk 211 Onbekend 271 Staal 584 Totaal Beschoeiing 71.189 63% 1.848 Damwand Beton 248 Hout 3.106 2.104 Kunststof 353 Totaal Damwand 3.707 2% 2.104 Kademuur Metselwerk 718 635 Totaal Kademuur 718 1% 635 Natuurlijke oever 39.661 Totaal Natuurlijke oever 39.661 34% 0 Totaal Oeverconstructies 115.638 100% 4.909 De vervangingswaarde van het areaal oeverconstructies bedraagt circa € 30 miljoen (Tabel 8). Hierbij valt op dat hoewel het aandeel van de havens in de lengte gering is, deze constructies een relatief groot deel (32%) van de vervangingswaarde vertegenwoordigen. Dit wordt verklaard doordat het grootste deel van de kademuren en een groot deel van de damwanden in de havens

Beleidsplan oeverconstructies 2021-2026 Gemeente Steenwijkerland projectnummer 0459762.100 15 juli 2020 revisie 2.0 20 augustus 2020 aanpassing gemeente Gemeente Steenwijkerland Blad 15 van 30 is gelegen. De vervangingswaarde van deze constructies per strekkende meter is hoger dan van beschoeiingen. Tabel 8: Vervangingswaarde oeverconstructies 9. Objectsoort Materiaal Vervangingswaarde Aandeel Waarvan in havens Basalt Basalt € 50.000 € 45.000 Totaal Basalt € 50.000 0% € 45.000 Beschoeiing Beton € 4.595.000 € 1.140.000 Hout € 12.180.000 € 175.000 Kunststof € 2.035.000 Metselwerk € 235.000 Onbekend € 60.000 Staal € 650.000 Totaal Beschoeiing € 19.755.000 63% € 1.315.000 Damwand Beton € 1.080.000 Hout € 3.205.000 € 2.170.000 Kunststof € 375.000 Totaal Damwand € 4.660.000 15% € 2.170.000 Kademuur Metselwerk € 6.885.000 € 6.095.000 Totaal Kademuur € 6.885.000 22% € 6.095.000 Natuurlijke oever € 0 Totaal Natuurlijke oever € 0 0% € 0 Totaal Oeverconstructies € 31.350.000 100% € 9.625.000 4.2 Leeftijd en theoretische restlevensduur Op basis van het areaalbestand is de gemiddelde leeftijd van de oeverconstructies bepaald. Van een groot deel van de houten beschoeiingen is de theoretische levensduur (bijna) verstreken (Tabel 9). Deze constructies zijn aangelegd in de jaren ’70 of in combinatie met nieuwbouw in de jaren ’80 en ‘90.

Sindsdien heeft slechts incidenteel vervanging plaatsgevonden. Tabel 9: Gemiddelde restlevensduur. Objectsoort Materiaal Theoretische levensduur Gemiddelde leeftijd Gemiddelde restlevensduur Basalt Basalt 80 10 70 Beschoeiing Beton 50 23 27 Hout 25 37 -12 Kunststof 50 6 44 Metselwerk 50 24 26 Onbekend 25 24 1 Staal 50 47 3 Damwand Beton 75 13 62 Hout 40 25 15 Kunststof 75 10 65 Kademuur Metselwerk 100 20 80 Natuurlijke oever 75 n.v.t. n.v.t. 9 De vervangingswaarde is inclusief indirecte kosten (34,2%) en VAT (18%). Een specificatie van deze toeslagen is opgenomen in paragraaf 5.2 Beleidsplan oeverconstructies 2021-2026 Gemeente Steenwijkerland projectnummer 0459762.100 15 juli 2020 revisie 2.0 20 augustus 2020 aanpassing gemeente Gemeente Steenwijkerland Blad 16 van 30 4.3 Onderhoudstoestand In 2019 zijn de oeverconstructies in beheer bij de gemeente geïnspecteerd, met uitzondering van de natuurlijke oevers. De oeverconstructies waarvan de gemeente geen beheerder is zijn niet geïnspecteerd. Op basis van de inspecties is de onderhoudstoestand van het areaal en zijn de benodigde onderhouds- en vervangingsmaatregelen bepaald. De staat van onderhoud geeft een indicatie van het kwaliteitsniveau. Het bepalen of en welke maatregelen nodig zijn is een beheerafweging. Hierin worden, naast de staat van onderhoud en het kwaliteitsniveau, andere factoren betrokken.

Daarbij gaat het om kosten op korte en lange termijn (voorkomen kapitaalvernietiging), effectieve uitvoering en omgevingsfactoren. Een matige of slechte staat van onderhoud betekent niet automatisch dat onderhoud of vervanging nodig is, al is dat in veel situaties wel het geval. De definitieve planning van onderhoudsmaatregelen wordt vastgelegd in het uitvoeringsplan. 4.3.1 Basalt De geïnspecteerde basalt oeverconstructies verkeren in redelijke en matige staat (Tabel 10 en Figuur 4). De oevers in goede en redelijke staat voldoen aan het gewenste kwaliteitsniveau Basis. Een deel van de oevers wordt in de komende planperiode geïnspecteerd. Op basis van expert judgement wordt verwacht dat deze oevers in goede of redelijke staat verkeren. Tabel 10: Staat van onderhoud basalt oeverconstructies. Staat van onderhoud Kwaliteitsniveau Lengte [m] Goed Hoog 0 Redelijk Basis 42 Matig Beperkt basis 133 Slecht Laag 0 Inspecteren 2021-2026 189 Totaal 363 Figuur 4: Staat van onderhoud basalt oeverconstructies. De basalt oeverconstructie in matige staat betreft een deel van de passantenhaven van Vollenhove.

Beleidsplan oeverconstructies 2021-2026 Gemeente Steenwijkerland projectnummer 0459762.100 15 juli 2020 revisie 2.0 20 augustus 2020 aanpassing gemeente Gemeente Steenwijkerland Blad 17 van 30 4.3.2 Beschoeiingen Ruim de helft van de beschoeiingen verkeert in een goede staat van onderhoud (Tabel 11 en Figuur 5). Ongeveer een kwart van de constructies verkeert in matige of slechte staat. Bij deze constructies is op korte termijn onderhoud of vervanging noodzakelijk. De oevers in goede en redelijke staat voldoen aan het gewenste kwaliteitsniveau Basis. Bij een beperkt deel van de beschoeiingen wordt de komende planperiode een inspectie uitgevoerd. Op basis van expert judgement wordt verwacht dat deze beschoeiingen in goede of redelijke staat verkeren. Tabel 11: Staat van onderhoud beschoeiingen. Staat van onderhoud Kwaliteitsniveau Lengte [m] Goed Hoog 36.944 Redelijk Basis 11.083 Matig Beperkt basis 8.286 Slecht Laag 9.146 Inspecteren 2021-2026 5.729 Totaal 71.189 Figuur 5: Staat van onderhoud beschoeiingen. De beschoeiingen in matige en slechte staat komen voor in verschillende kernen binnen de gemeente (Tabel 12). De meest beschoeiing in matige of slechte staat komt voor in Giethoorn en Dwarsgracht, gevolgd door Wanneperveen, Steenwijk en Belt-Schutsloot. Tabel 12: Beschoeiingen in matige en slechte staat.

Plaats Matig Lengte [m] Slechte Lengte [m] Totale lengte [m] Belt-Schutsloot 696 301 997 Blokzijl 364 29 393 Giethoorn 5.082 5.507 10.589 Kuinre 313 40 353 Oldemarkt 203 235 438 Steenwijk 993 648 1.641 Vollenhove 130 130 Wanneperveen 506 2.386 2.892 Totaal in matige en slechte staat 8.286 9.146 17.433

Beleidsplan oeverconstructies 2021-2026 Gemeente Steenwijkerland projectnummer 0459762.100 15 juli 2020 revisie 2.0 20 augustus 2020 aanpassing gemeente Gemeente Steenwijkerland Blad 18 van 30 4.3.3 Damwanden Circa een kwart van de damwanden verkeert in goede staat en een derde in redelijke staat (Tabel 13 en Figuur 6). Ongeveer een derde verkeert in matige of slechte staat. Bij deze constructies is op korte termijn onderhoud of vervanging noodzakelijk. De damwanden in goede en redelijke staat voldoen aan het gewenste kwaliteitsniveau Basis. Bij één damwand wordt de komende planperiode een inspectie uitgevoerd. Op basis van expert judgement wordt verwacht dat deze constructie in goede of redelijke staat verkeerd. Tabel 13: Staat van onderhoud damwanden. Staat van onderhoud Kwaliteitsniveau Lengte [m] Goed Hoog 928 Redelijk Basis 1.404 Matig Beperkt basis 1.178 Slecht Laag 92 Inspecteren 2021-2026 Kwaliteitsniveau 105 Totaal 3.707 Figuur 6: Staat van onderhoud damwanden. De damwanden matige en slechte staat bevinden zich in Blokzijl, Giethoorn, Oldemarkt en Steenwijk (Tabel 14). Tabel 14: Beschoeiingen in matige en slechte staat. Plaats In matige staat [m] In slechte staat [m] Totaal [m] Blokzijl 438 92 530 Giethoorn 278 278 Oldemarkt 192 192 Steenwijk 270 270 Totaal in matige en slechte staat 1.178 92 1.270

Beleidsplan oeverconstructies 2021-2026 Gemeente Steenwijkerland projectnummer 0459762.100 15 juli 2020 revisie 2.0 20 augustus 2020 aanpassing gemeente Gemeente Steenwijkerland Blad 19 van 30 4.3.4 Kademuren De kademuren verkeren alle in een goede of redelijke staat van onderhoud (Tabel 15 en Figuur 7). Alle kademuren voldoen aan het gewenste kwaliteitsniveau Basis. Tabel 15: Staat van onderhoud kademuren. Staat van onderhoud Kwaliteitsniveau Lengte [m] Goed Hoog 396 Redelijk Basis 321 Matig Beperkt basis 0 Slecht Laag 0 Inspecteren 2021-2026 Kwaliteitsniveau 0 Totaal 718 Figuur 7: Staat van onderhoud kademuren. 4.3.5 Natuurlijke oevers Bij natuurlijke oevers is planmatig onderhoud niet doelmatig. Met een periodieke schouw wordt het benodigd onderhoud bepaald (Tabel 16 en Figuur 8). Tabel 16: Staat van onderhoud natuurlijke oevers. Staat van onderhoud Kwaliteitsniveau Lengte [m] Goed Hoog 1.083 Redelijk Basis 0 Matig Beperkt basis 0 Slecht Laag 0 Schouw 2021-2026 Kwaliteitsniveau 38.578 Totaal 39.661 Figuur 8: Staat van onderhoud natuurlijke oevers.

Beleidsplan oeverconstructies 2021-2026 Gemeente Steenwijkerland projectnummer 0459762.100 15 juli 2020 revisie 2.0 20 augustus 2020 aanpassing gemeente Gemeente Steenwijkerland Blad 20 van 30 5 Toekomstige situatie In dit hoofdstuk wordt voor de oeverconstructies beschreven wat nodig is om deze op het basiskwaliteitsniveau te brengen en welk budget hiervoor nodig is. 5.1 Benodigde maatregelen 5.1.1 Beschoeiingen Doel is de beschoeiingen terug te brengen naar het basiskwaliteitsniveau. Hiertoe worden, conform het vastgestelde beleid (zie ook paragraaf 3.1), drie soorten maatregelen genomen: 1. Vervangen van de huidige beschoeiingen. Daarbij wordt in zoveel mogelijk gevallen de bestaande beschoeiing verwijderd zodat een natuurlijke oever ontstaat (‘omvormen’). Uit de inspecties blijkt dit bij 18% van de beschoeiingen mogelijk te zijn. De overige beschoeiingen worden vervangen door een combinatie van kunststof en houten beschoeiing. 2. Onderhoud. Voor de bestaande beschoeiingen betreft het onderhoud een eenmalige maatregel waarmee de levensduur een aantal jaar wordt verlengd. Circa 10 jaar na het onderhoud is vervanging of omvorming tot natuurlijke oever aan de orde. Het exacte moment van vervanging of omvorming wordt bepaald na toekomstige inspecties. Kunststof en hout/kunststof beschoeiingen worden periodiek (30 jaar) onderhouden. 3. Monitoren.

Bij constructies waar de omvang van de schades beperkt is wordt volstaan met het monitoren van de constructie tijdens de volgende inspectie. Op basis van de inspectieresultaten wordt de planning van het onderhoud bepaald. Dit is een doelmatiger aanpak dan het uitvoeren van relatief kleinschalige maatregelen. 4. Voor constructies waar de staat van onderhoud onbekend is wordt een inspectie uitgevoerd. Op basis van de inspectie worden benodigde maatregelen bepaald. De constructies worden elke vijf jaar geïnspecteerd. De planning van de maatregelen is op de volgende wijze opgebouwd 10 : • De constructies in slechte staat worden in de periode 2021-2026 aangepakt. De meeste constructies worden vervangen, bij een klein deel volstaat onderhoud. Daarmee voldoen deze constructies weer aan het vastgestelde kwaliteitsniveau • De constructies in matige staat voldoen niet aan het afgesproken kwaliteitsniveau en worden in de periode 2021-2026 aangepakt. De meeste constructies worden vervangen of onderhouden. Daarmee voldoen deze weer aan het vastgestelde kwaliteitsniveau. Bij een klein deel van de constructies is sprake van kleine en lokale schade. Hier volstaat monitoring en is vervanging gepland na 2027. • Constructies in redelijke staat voldoen aan het afgesproken kwaliteitsniveau. Op korte termijn zijn geen maatregelen nodig.

Vervanging en onderhoud van deze constructies is gepland na 2027. • Constructies in goede staat voldoen aan het afgesproken kwaliteitsniveau. Op korte termijn zijn geen maatregelen nodig. Vervanging en onderhoud van deze constructies is gepland na 2027. 10 Voor de constructies in de havens is de planning uit het beleidsplan havens aangehouden. Beleidsplan oeverconstructies 2021-2026 Gemeente Steenwijkerland projectnummer 0459762.100 15 juli 2020 revisie 2.0 20 augustus 2020 aanpassing gemeente Gemeente Steenwijkerland Blad 21 van 30 Periode 2021-2026 In de periode 2021-2026 moet ruim 4 kilometer beschoeiing worden onderhouden, bijna 9 kilometer worden vervangen en 1,5 kilometer worden omgevormd tot natuurlijke oever (Tabel 17). Van een aantal beschoeiingen is een inspectie nodig om de staat van onderhoud te bepalen. Voor een aantal slechte beschoeiingen zijn in bijlage 3 foto’s opgenomen. Tabel 17: Overzicht maatregelen beschoeiingen, periode 2021-2026.

Staat van onderhoud Maatregel Goed Redelijk Matig Slecht Te inspecteren Totale lengte [m] Gemiddeld / jaar [m] Geen onderhoud 36.944 10.911 2.742 90* 50.687 Omvormen 1.630 1.630 272 Onderhoud 172** 4.022 96 4.290 715 Vervangen 1.522 7.331 8.853 1.475 Inspecteren 5.729 5.729 955 Totaal 36.944 11.083 8.286 9.146 5.729 71.189 *- betreft beschoeiingen waar onderhoud bij het schrijven van dit beleidsplan in uitvoering is **- betreft beschoeiingen in een haven, hier is de planning uit beleidsplan Havens aangehouden Doorkijk lange termijn In de periode tot en met 2050 worden de resterende beschoeiingen omgevormd tot natuurlijke oever of vervangen door kunststof of kunststof/houten beschoeiing (Tabel 18). Op langere termijn (vanaf 2050) is onderhoud nodig van de nieuw aangebrachte beschoeiingen. Tabel 18: Lengte te onderhouden beschoeiingen, doorkijk 50 jaar. 2027-2032 2033-2038 2039-2044 2045-2050 2051-2056 2057-2062 Lengte [m] Lengte [m] Lengte [m] Lengte [m] Lengte [m] Lengte [m] Omvormen 1.630 2.000 0 9.441 0 0 Vervangen 8.853 10.542 25.336 0 0 0 Onderhoud 4.290 0 0 0 90 8.853 Totaal 14.773 12.542 25.336 9.441 90 8.853 Gemiddeld per jaar 2.462 2.090 4.223 1.573 15 1.475 De lengte van de beschoeiingen neemt geleidelijk af. De totale lengte van de beschoeiingen neemt af van bijna 73 kilometer nu tot 60 kilometer in 2050 (Figuur 9) . Figuur 9: Ontwikkeling lengte beschoeiingen.

Beleidsplan oeverconstructies 2021-2026 Gemeente Steenwijkerland projectnummer 0459762.100 15 juli 2020 revisie 2.0 20 augustus 2020 aanpassing gemeente Gemeente Steenwijkerland Blad 22 van 30 5.1.2 Natuurlijke oevers Tot dit moment wordt geen onderhoud uitgevoerd aan de natuurlijke oevers. Op korte termijn levert dit vrijwel geen risico’s op. Op termijn kan de oever echter verder afkalven waardoor onderhoud wordt bemoeilijkt en extra aanslibbing ontstaat. Periode 2021-2026 Op dit moment is de staat van onderhoud niet volledig in beeld (zie ook hoofdstuk 4). Om het benodigd onderhoud te bepalen wordt een schouw uitgevoerd. Eventueel benodigd onderhoud is veelal kleinschalig. Doorkijk lange termijn Elke 10 jaar worden natuurlijke oevers geïnspecteerd en wordt zo nodig onderhoud uitgevoerd. Door het omvormen neemt het onderhoud aan de natuurlijke oevers op termijn toe (Tabel 19). Tabel 19: Lengte te onderhouden natuurlijke oevers, doorkijk 50 jaar. 2027-2032 2033-2038 2039-2044 2045-2050 2051-2056 2057-2062 Lengte [m] Lengte [m] Lengte [m] Lengte [m] Lengte [m] Lengte [m] Onderhouden 41.291 43.291 43.291 52.731 52.731 52.731 Totaal onderhoud 41.291 43.291 43.291 52.731 52.731 52.731 Gemiddeld per jaar 6.882 7.215 7.215 8.789 8.789 8. 789 5.1.3 Basalt, damwanden en kademuren Voor basalten oevers, de damwanden en kademuren worden twee maatregelen gehanteerd (zie ook bijlage 4): 1.

Onderhoud: uitvoeren van een eenmalige of periodieke maatregel waarmee de veiligheid en functionaliteit worden geborgd zodat de levensduur wordt behaald. 2. Vervangen van de basalt oever, damwand of kademuur. Vervanging is aan de orde bij het einde van de levensduur. Naast deze maatregelen worden de constructies elke vijf jaar geïnspecteerd. Periode 2021-2026 In deze periode worden de maatregelen uitgevoerd die naar voren zijn gekomen uit de inspecties. Na uitvoeren van deze maatregelen voldoen de constructies aan het basiskwaliteitsniveau en wordt het reguliere onderhoudsregime gevolgd. De objecten in slechte of matige staat moeten worden onderhouden of vervangen. Bij objecten in redelijke staat volstaat monitoring, bij objecten in goede staat zijn geen maatregelen nodig (Tabel 20, Tabel 21, Tabel 22). Van een beperkt aantal constructies is een inspectie nodig om de staat van onderhoud te bepalen. Beleidsplan oeverconstructies 2021-2026 Gemeente Steenwijkerland projectnummer 0459762.100 15 juli 2020 revisie 2.0 20 augustus 2020 aanpassing gemeente Gemeente Steenwijkerland Blad 23 van 30 Tabel 20: Overzicht maatregelen basalt oevers, periode 2021-2026.

Staat van onderhoud Maatregel Goed Redelijk Matig Slecht Te inspecteren Totale lengte [m] Gemiddeld / jaar [m] Geen onderhoud 42 133 175 29 Onderhoud 0 0 Vervangen 0 0 Inspecteren 189 0 31 Totaal 0 42 133 0 0 175 Tabel 21: Overzicht maatregelen damwanden, periode 2021-2026. Staat van onderhoud Maatregel Goed Redelijk Matig Slecht Te inspecteren Totale lengte [m] Gemiddeld / jaar [m] Geen onderhoud 469 484 6 959 160 Onderhoud 590 23 613 102 Vervangen 459 921 581 69 74 2.104 351 Inspecteren 31 31 5 Totaal 928 1.404 1.178 92 105 3.707 Tabel 22: Overzicht maatregelen kademuren, periode 2021-2026. Staat van onderhoud Maatregel Goed Redelijk Matig Slecht Te inspecteren Totale lengte [m] Gemiddeld / jaar [m] Geen onderhoud 396 321 718 120 Onderhoud 0 0 Vervangen 0 0 Inspecteren 0 0 Totaal 396 321 0 0 0 718 Doorkijk lange termijn Op basis van de inspectiegegevens is een prognose opgesteld voor de lange termijn (Tabel 23, Tabel 24 en Tabel 25). Deze doorkijk is sterk afhankelijk van de ontwikkeling van de staat van het areaal. De constructies kennen een levensduur van meerdere decennia, de exacte levensduur moet daarom op basis van inspecties worden bepaald. Tabel 23: Doorkijk basalten oevers.

2027-2032 2033-2038 2039-2044 2045-2050 2051-2056 2057-2062 Lengte [m] Lengte [m] Lengte [m] Lengte [m] Lengte [m] Lengte [m] Onderhouden 42 175 Vervangen Totaal 42 0 0 175 0 0 Tabel 24: Doorkijk damwanden. 2027-2032 2033-2038 2039-2044 2045-2050 2051-2056 2057-2062 Lengte [m] Lengte [m] Lengte [m] Lengte [m] Lengte [m] Lengte [m] Onderhouden 1.187 385 Vervangen 490 481 490 586 Totaal 490 481 0 1.677 385 586 Beleidsplan oeverconstructies 2021-2026 Gemeente Steenwijkerland projectnummer 0459762.100 15 juli 2020 revisie 2.0 20 augustus 2020 aanpassing gemeente Gemeente Steenwijkerland Blad 24 van 30 Tabel 25: Doorkijk kademuren. 2027-2032 2033-2038 2039-2044 2045-2050 2051-2056 2057-2062 Lengte [m] Lengte [m] Lengte [m] Lengte [m] Lengte [m] Lengte [m] Onderhouden 321 396 321 396 321 396 Vervangen Totaal 321 396 321 396 321 396 5.2 Huidig budget In de begroting van de gemeente Steenwijkerland voor de planperiode 2021-2026 is voor de oeverconstructies een jaarlijks budget opgenomen van €300.000,-. De onderverdeling tussen exploitatie en investeringen is hieronder toegelicht.

Tabel 26: Beschikbaar budget voor oeverconstructies in de planperiode Budget Planjaar Beschikbaar budget Waarvan budget exploitatie Waarvan budget investeringen 2021 €300.000 €150.000 €150.000 2022 €300.000 €150.000 €150.000 2023 €300.000 €150.000 €150.000 2024 €300.000 €150.000 €150.000 2025 €300.000 €150.000 €150.000 2026 €300.000 €150.000 €150.000 Totaal €1.800.000 €900.000 €900.000 5.3 Benodigd budget De financiële gevolgen van de in paragraaf 5.1 beschreven maatregelen zijn in beeld gebracht. Alle hierna genoemde bedragen zijn inclusief Onvoorziene kosten, Indirecte kosten en Voorbereiding, Administratie en Toezicht. De bedragen zijn exclusief BTW (21%). De bedragen zijn als volgt opgebouwd: 1. Directe kosten 2. Onvoorziene kosten (risico opdrachtgever): 10% van de directe kosten 3. Indirecte kosten voor aannemer: 22% van de directe kosten inclusief onvoorziene kosten, bestaande uit: a. Winst en risico (6%) b. Uitvoeringskosten (o.a. projectleiding) (5%) c. Algemene kosten (apparaatskosten) (6%) d. Eenmalige kosten (o.a. logistiek) (5%) 4. Voorbereiding, Administratie en Toezicht, 18% van de directe en indirecte kosten Periode 2021-2026 Het benodigd budget in de periode 2021-2026 is weergegeven in Tabel 27. De behoefte ligt in de periode 2021-2026 op ongeveer hetzelfde niveau als in de afgelopen periode. Wel ligt de verhouding tussen onderhoud en vervangen anders.

In het vorige beleidsplan was een gelijke verhouding (50% onderhoud, 50% vervangen) opgenomen. In het nieuwe plan ligt de verhouding op ca. 82% vervangen en 18% onderhouden. Uit de inspecties is gebleken dat de huidige Beleidsplan oeverconstructies 2021-2026 Gemeente Steenwijkerland projectnummer 0459762.100 15 juli 2020 revisie 2.0 20 augustus 2020 aanpassing gemeente Gemeente Steenwijkerland Blad 25 van 30 technische staat er veelal voor zorgt dat niet meer kan worden volstaan met onderhoud en dat vervanging de enige aangewezen maatregel is. De havens hebben een aandeel van 27% in het benodigd budget in de planperiode. Tabel 27: Kosten 2021-2026, per objecttype. Objecttype Maatregel Kosten periode Waarvan havens Beschoeiing Onderhoud € 213.500 € 18.500 Damwanden Onderhoud € 91.500 € 0 Natuurlijke oevers Onderhoud € 0 € 0 Storingsafhankelijk onderhoud € 300.000 € 12.500 Inspectie € 35.500 € 1.500 Totaal onderhoud € 640.500 € 32.500 Gemiddeld per jaar € 106.750 € 5.500 Beschoeiing Omvormen € 173.000 € 0 Vervangen € 1.869.500 Damwanden Vervangen € 950.500 € 950.500 Totaal vervangen € 2.993.000 € 950.500 Gemiddeld per jaar € 498.750 € 158.500 Totaal € 3.633.500 € 983.000 Gemiddeld per jaar € 605.500 € 164.000 Het benodigd budget zal in de planperiode voor een groot deel uit vervangingsinvesteringen bestaan.

Deze vervangingsinvesteringen kunnen gekapitaliseerd worden over de levensduur van de vervangen objecten. De benodigde budgetten zijn per planjaar uitgewerkt en onderverdeeld in vervangingsinvesteringen en onderhoudsbudget. Hierbij is uitgegaan van een financiële afschrijvingstermijn van 30 jaar en een rentepercentage van 1,25% van de te vervangen objecten. Tabel 28: Benodigd budget per planjaar, uitgesplitst naar vervangingsinvesteringen en onderhoudsbudget Planjaar Benodigd budget Waarvan budget exploitatie Waarvan budget investeringen Kapitaallast Jaarlast 2021 € 605.500 € 106.750 € 498.750 € 22.859 € 129.6 09 2022 € 605.500 € 106.750 € 498.750 € 45.511 € 152.2 61 2023 € 605.500 € 106.750 € 498.750 € 67.955 € 174.7 05 2024 € 605.500 € 106.750 € 498.750 € 90.190 € 196.9 40 2025 € 605.500 € 106.750 € 498.750 € 112.219 € 218. 969 2026 € 605.500 € 106.750 € 498.750 € 134.039 € 240.789 Totaal € 3.633.500 € 640.500 € 2.993.000 € 472.773 € 1.113.273 5.4 Verschil in budget Het benodigd budget in de planperiode ligt op jaarbasis €305.500 hoger dan het begrote budget voor de periode 2021-2026. Daarnaast is de verhouding tussen vervangingen en onderhouden anders, hetgeen van invloed is op de lasten. Om de verschillen inzichtelijk te maken is in Tabel 29 een vergelijking gemaakt tussen het begrote en het benodigde budget.

Beleidsplan oeverconstructies 2021-2026 Gemeente Steenwijkerland projectnummer 0459762.100 15 juli 2020 revisie 2.0 20 augustus 2020 aanpassing gemeente Gemeente Steenwijkerland Blad 26 van 30 Tabel 29: Vergelijk tussen benodigd en begroot budget Planjaar Budget exploitatie Benodigd exploitatie Verschil exploitatie Budget investeringen Benodigd budget investeringen Verschil investeringen Verschil budget 2021 € 150.000 € 106.750 € 43.250 € 150.000 € 498.750 € -348.750 € -305.500 2022 € 150.000 € 106.750 € 43.250 € 150.000 € 498.750 € -348.750 € -305.500 2023 € 150.000 € 106.750 € 43.250 € 150.000 € 498.750 € -348.750 € -305.500 2024 € 150.000 € 106.750 € 43.250 € 150.000 € 498.750 € -348.750 € -305.500 2025 € 150.000 € 106.750 € 43.250 € 150.000 € 498.750 € -348.750 € -305.500 2026 € 150.000 € 106.750 € 43.250 € 150.000 € 498.750 € -348.750 € -305.500 Totaal € 900.000 € 640.500 € 259.500 € 900.000 € 2.993.000 € -2.092.500 € -1.833.000 5.5 Doorkijk lange termijn Uit de financiële doorkijk naar de komende decennia blijkt dat het benodigd budget in de periode tot en met 2040 fors hoger ligt dan in latere jaren (Tabel 30). Dit wordt veroorzaakt door de kosten van het vervangen en omvormen van de beschoeiingen. Beschoeiingen die nu nog in goede staat verkeren zullen naar verwachting grotendeels in de periode 2033-2038 moeten worden vervangen.

Op langere termijn is budget nodig voor het onderhouden van de kunststof beschoeiingen en het vervangen van damwanden. Opgemerkt wordt dat de ontwikkeling van de onderhouds- en vervangingsbehoefte onzeker is. Het uitvoeren van periodieke inspecties is nodig om grip te houden op de benodigde budgetten. De kosten voor de havens in de komende 50 jaar zijn opgenomen in Tabel 31. Doordat de hoogte van het benodigd budget afhankelijk is van een klein aantal objecten wisselt dit per periode. Tabel 30: Doorkijk lange termijn, per objecttype. Objecttype 2027-2032 2033-2038 2039-2044 2045-2050 2051-2056 2057-2062 Basalt Onderhoud € 1.000 € 0 € 0 € 2.500 € 0 € 0 Beschoeiingen Onderhoud € 89.500 € 0 € 0 € 4.500 € 435.000 € 506.500 Damwanden Onderhoud € 0 € 62.000 € 221.500 € 181.00 0 € 52.000 € 0 Kademuren Onderhoud € 61.500 € 75.500 € 61.500 € 75 .500 € 61.500 € 75.500 Natuurlijke oevers € 255.000 € 255.000 € 255.000 € 255.000 € 255.000 € 255.000 Storingsafhankelijk € 240.000 € 240.000 € 240.000 € 120.000 € 120.000 € 120.000 Inspectie € 38.000 € 38.000 € 38.000 € 38.000 € 38 .000 € 38.000 Totaal onderhoud € 685.000 € 670.500 € 816.000 € 676.500 € 961.500 € 995.000 Gemiddeld per jaar € 114.000 € 112.000 € 136.000 € 113.000 € 160.500 € 166.000 Basalt Vervangen € 18.000 € 0 € 0 € 0 € 0 € 0 Beschoeiingen Omvormen € 212.500 € 0 € 995.000 € 0 € 0 € 0 Vervangen € 2.195.000 € 5.181.500 € 818.500

€ 714.5 00 € 0 € 19.500 Damwanden Vervangen € 506.000 € 497.000 € 0 € 506.0 00 € 1.698.500 € 605.000 Kademuren Vervangen € 0 € 0 € 0 € 0 € 0 € 0 Totaal vervangen € 2.931.500 € 5.678.500 € 1.813.500 € 1.220.500 € 1.698.500 € 624.500 Gemiddeld per jaar € 488.500 € 946.500 € 302.500 € 203.500 € 283.000 € 104.000 Totaal onderhoud € 3.616.500 € 6.349.000 € 2.629.500 € 1.897.000 € 2.660.000 € 1.619.500 Gemiddeld per jaar € 603.000 € 1.058.000 € 438.500 € 316.000 € 443.500 € 270.000 Beleidsplan oeverconstructies 2021-2026 Gemeente Steenwijkerland projectnummer 0459762.100 15 juli 2020 revisie 2.0 20 augustus 2020 aanpassing gemeente Gemeente Steenwijkerland Blad 27 van 30 Tabel 31: Doorkijk 50 jaar havens, per objecttype.

Objecttype 2027-2032 2033-2038 2039-2044 2045-2050 2051-2056 2057-2062 Basalt Onderhoud € 0 € 0 € 0 € 2.000 € 0 € 0 Beschoeiingen Onderhoud € 0 € 0 € 0 € 0 € 0 € 70.00 0 Damwanden Onderhoud € 0 € 0 € 221.500 € 0 € 0 € 0 Kademuren Onderhoud € 61.500 € 60.000 € 61.500 € 60 .000 € 61.500 € 60.000 Natuurlijke oevers € 0 € 0 € 0 € 0 € 0 € 0 Storingsafhankelijk € 10.000 € 10.000 € 10.000 € 5 .000 € 5.000 € 5.000 Inspectie € 1.500 € 1.500 € 1.500 € 1.500 € 1.500 € 1.500 Totaal onderhoud € 73.000 € 71.500 € 294.500 € 68.500 € 68.000 € 136.500 Gemiddeld per jaar € 12.000 € 12.000 € 49.000 € 11.500 € 11.500 € 23.000 Basalt Vervangen € 18.000 € 0 € 0 € 0 € 0 € 0 Beschoeiingen Omvormen Vervangen € 218.500 € 114.500 € 32.000 € 0 € 1.698.

500 € 0 Damwanden Vervangen € 0 € 0 € 0 € 0 € 0 € 0 Kademuren Vervangen € 0 € 0 € 0 € 0 € 0 € 0 Totaal vervangen € 236.500 € 114.500 € 32.000 € 0 € 1.698.500 € 0 Gemiddeld per jaar € 39.500 € 19.000 € 5.500 € 0 € 283.000 € 0 Totaal onderhoud € 309.500 € 186.000 € 326.500 € 68.500 € 1.766.500 € 136.500 Gemiddeld per jaar € 51.500 € 31.000 € 54.500 € 11.500 € 294.500 € 23.000 Beleidsplan oeverconstructies 2021-2026 Gemeente Steenwijkerland projectnummer 0459762.100 15 juli 2020 revisie 2.0 20 augustus 2020 aanpassing gemeente Gemeente Steenwijkerland Blad 28 van 30 6 Advies Dit hoofdstuk bevat adviezen voor het in de periode 2021-2026 te voeren beheer van de oeverconstructies. Ten eerste adviezen voor het te voeren beleid en de financiering hiervan. Daarnaast zijn aandachtspunten opgenomen voor de uitvoering van het beheer. 6.1 Aanbeveling Geadviseerd wordt het gekozen beleid van vervangen en omvormen van beschoeiingen door te zetten. Afwijken van het gekozen beleid, bijvoorbeeld door weer over te gaan op houten beschoeiingen, levert op korte termijn weliswaar een beperkte besparing op maar leidt op langere termijn juist tot hogere kosten. Geadviseerd wordt voor de komende periode een budget beschikbaar te stellen van € 605.500 per jaar. Hiermee komt het beschikbaar budget op ongeveer hetzelfde niveau als de afgelopen jaren beschikbaar was.