99.1 CONCEPT Jaarrekening 2016.pdf

1 Jaarrekening 2016 1. INLEIDING ............................................................................................ ................................................... .......... 3 1.1 Saldo van de rekening 2016 ..................................................................................................... ................ 3 1.1.1 Beleidsrekening 2016 .................................................. ................................................... .......................... 4 1.1.2 Bedrijfsvoering 2016 ..................................................................................................... ........................... 4 1.2 Rechtmatigheid ..................................................................................................... .................................... 4 1.3 Voorstel tot bestemming van het resultaat 2016 .................................................................................... 5 1.4 Het overzicht van baten en lasten ..................................................................................................... ...... 7 1.5 De balans ..................................................................................................... ..............................................

8 1.6 Grondslagen voor waardering en resultaatbepaling ............................................................................10 2. TOELICHTING OP HET OVERZICHT VAN BATEN EN LASTEN ..................................................... .. 14 2.1 Steenwijkerl anders voelen zich welkom .................................................. ..............................................14 2.2 Steenwijkerl anders voelen zich thuis ..................................................................................................... 18 2.3 Steenwijkerl anders doen het samen ..................................................................................................... ..26 2.4 Steenwijkerl anders zijn actief ................................................... ................................................... ...........33 2.5 Financiën en bedrijfsvoering ..................................................................................................... .............35 2.6 Grondexploitaties ..................................................................................................... ...............................40 2.7 Overzicht algemene dekkingsmiddelen, dividend en beleggingen en onvoorzien .............................47 3. TOELICHTING OP DE BALANS ............................................................................. .....................................

49 3.1 Toelichting op de vaste activa ................................................... ................................................... ...........49 3.3 Toelichting op de vaste passiva ..................................................................................................... .........56 3.4 Toelichting op de vlottende passiva ..................................................................................................... ..57 3.5 Schatkistbankieren ..................................................................................................... .............................60 3.6 Garanties ..................................................................................................... .............................................61 BIJLAGEN ............................................................................................. ................................................... ................ 63 Bijlage 1: Controleverklaring van de onafhankelijke accountant .........................................................................63 Bijlage 2: Investeren met gemeenten ( IMG ) .................................................. ................................................... ....64 Bijlage 3: Verloop reserves en voorzieningen ................................................... ...................................................

....65 Bijlage 4: Mutaties reserves per programma ..................................................................................................... .....66 Bijlage 5: Structurele toevoegingen en onttrekkingen aan en van reserves ..........................................................69 Bijlage 6: Afgesloten projecten ..................................................................................................... ............................71 Bijlage 7: Restantkredieten: Ten laste van reserves / Geactiveerde investeringen .............................................73 Bijlage 8: Mutaties in de reserves en voorzieningen ..............................................................................................75 Bijlage 9: SISA, verantwoording specifieke uitkeringen ........................................................................................80 2 3 1. Inleiding Aan de Raad, Hierbij bieden wij u de jaarrekening 2016 van de ge meente Steenwijkerland aan. Deze jaarrekening presenteert het geheel van alle gemeentelijke activiteiten. Op grond van de gemeentewet (artikel 198) stelt de raad van de gemeente jaarlijks de rekening 1 vast in het jaar volgend op het afgesloten dienstjaar. De gemeente Steenwijkerland valt onder repressief 2 toezicht. De jaarrekening moet uiterlijk 15 juli 2 017 worden aangeboden bij de provincie Overijssel.

Bij vaststelling van de rekening in de raadsvergadering van 4 juli 2017 voldoen wij aan deze voorwaarde. 1.1 Saldo van de rekening 2016 De jaarrekening van de gemeente Steenwijkerland gee ft over het jaar 2016 na bestemming en met inachtneming van de consolidatie van de bedrijfsvoering een positief saldo van ruim € 4,0 miljoen, 3, 18% van de lasten van de exploitatierekening. Tabel 1.1 Concernresultaat Algemene Dienst 2016: bedragen x € 1.000 Saldo van de rekening Primitieve Begroting Actuele Begroting Rekening 2016 Verschil Algemene Dienst Resultaat Algemene Dienst 36 3.497 3.546 49 V Bedrijfsvoering Resultaat Bedrijfsvoering - - 837 837 V waarvan t.g.v. Najaarsnota - 340 - 340 N Resultaat bedrijfsvoering - - 497 497 V Resultaat 36 3.497 4.042 545 V Het saldo van de rekening is positief. De reservep ositie is evenwel lager dan vorig jaar. Dit wordt veroorzaakt door de vele investeringen die ten last e van de reserves worden gebracht. Was ultimo 2015 de omvang van de reserves nog € 57,0 miljoen, ultim o 2016 is deze € 55,2 miljoen (inclusief rekening- resultaat 2016). Op basis van de door de raad besch ikbaar gestelde kredieten ultimo 2016 neemt de reservepositie af naar € 50,5 miljoen. 3 1 De jaarrekening is opgesteld overeenkomstig het voorgeschreven Besluit Begroting en Verantwoording 2004 (BBV 2004) en gebaseerd op de programma’s van de gemeente Steenwijkerland.

2 Onder repressief toezicht wordt verstaan het toezicht achteraf door de provincie. Wordt niet voldaan aan de voorschriften dan zal er sprake zijn van preventief toezicht. 3 Op basis van de ultimo 2016 nog beschikbare en door de raad beschikbaar gestelde kredieten van € 4.710 miljoen, exclusief raadsbesluiten 2017. 4 1.1.1 Beleidsrekening 2016 De financiële resultaten 2016 per programma 4 geven het volgende beeld te zien: Tabel 1.2 Resultaten per programma 2016: bedragen x € 1.000 Resultaat per programma Actuele Begroting Rekening 2016 Verschil 1. Steenwijkerl'ANDERS' voelen zich welkom - 4.279 - 4.676 - 397 N 2. Steenwijkerl'ANDERS' voelen zich thuis - 28.443 - 30.711 - 2.267 N 3. Steenwijkerl'ANDERS' doen het samen - 50.049 - 47.413 2.636 V 4. Steenwijkerl'ANDERS' zijn actief - 2.054 - 2.028 27 V 5. Financiën en bedrijfsvoering 88.323 88.870 547 V Resultaat 3.497 4.042 545 V In hoofdstuk 2 wordt per programma een analyse weergegeven. Op 11 april jl. heeft de raad, overeenkomstig de ui tgangspunten van de nota budgetbeheer, ingestemd met overheveling van diverse budgetten naar het jaa r 2017 (te bestemmen). Deze overheveling maakt onderdeel uit van de rekening 2016 . In de analyse per programma is met deze bestemming al rekening gehouden. 1.1.2 Bedrijfsvoering 2016 Het bedrijfsresultaat 2016 sluit met een positief s aldo van ruim € 850.000.

Onderstaand overzicht gee ft u inzicht in het resultaat 2016 per afdeling. Tabel 1.3 Resultaat 2016 per afdeling: bedragen x € 1.000 Bedrijfsvoering Prognose Afd. rapp. voorjaar Prognose Afd. rapp. najaar Rekening 2016 Directie / Concernstaf 100 140 223 Ondersteuning 141 300 473 Openbare Werken - 150 - 150 - 105 Maatschappelijke Ontwikkeling - 50 134 Ruimtelijke en Economische Ontwikkeling - - - 23 Inwoners en Ondernemers - - 135 Afronding - - Resultaat bedrijfsvoering 91 340 837 Ten gunste van de Algemene Dienst ( Najaarsnota) - 340 - 340 Resultaat bedrijfsvoering 91 - 497 1.2 Rechtmatigheid De rechtmatigheid wordt getoetst aan de hand van het door de raad vastgestelde normenkader. Bij een aantal programma’s is sprake van een oversc hrijding van het budget. Deze overschrijdingen zijn toegelicht en passen binnen het bestaande beleid va n de gemeente Steenwijkerland hetgeen inhoudt dat er geen sprake is van begrotingsonrechtmatigheid. 4 Inclusief grondexploitatie 5 Op 1 januari 2015 zijn taken in het kader van de de centralisaties naar gemeenten overgedragen. Begin 2015 is dit gepaard gegaan met allerlei problemen i n de betalingen van de PGB’s door de Sociale verzekeringsbank ( SVB) . Landelijk is er voor geko zen dat de prioriteit op continuering van de zorg i s komen te liggen.

Ook het achterblijven van een land elijk protocol van verantwoording voor zorginstellingen heeft lang op zich laten wachten. Begin februari 2016 zijn de laatste aanwijzingen van de VNG en de Nederlandse Bond van Accountants (NBA) o ntvangen, waarbij de getrouwheid van de betalingen voorrang heeft gekregen boven de rechtma tigheid. Ook voor onze gemeente heeft dit de nodige consequenties. Controleverklaringen van de z orginstellingen, SVB en overige partijen vormen de basis voor het oordeel van onze controleverklaring. Gezien de problematiek in 2015 en 2016 en het uitblijven van duidelijke afspraken en de uitloop v an declaraties tot en met 15 maart 2017 heeft ertoe geleid dat ondanks alle inspanningen dit gevolgen heeft voor de inhoud van onze verklaring. Tekst PWC 1.3 Voorstel tot bestemming van het resultaat 201 6 Voorstel tot bestemming van het resultaat 2016: - Een bedrag van € 88.900 toe te voegen aan de reserve vaste buffer - Een bedrag van € 183.000 beschikbaar te stellen aan de IGSD voor besteding aan re-integratieactiviteiten - Een bedrag van afgerond € 3.770.000 toe te voegen aan de Algemene reserve vrij besteedbaar. 1. Norm vaste Buffer De gemeente Steenwijkerland hanteert een norm van 1 0% voor het opvangen van risico’s.

Ultimo 2016 bedraagt deze norm op grond van de nota reserves en voorzieningen: bedragen x € 1.000 Norm Algemene reserve vaste buffer 31-dec-2016 Grondslag normbepaling Algemene uitkering uit gemeentefonds 42.877 Uitkering deelfonds sociaal domein 25.983 Opbrengst Onroerende-zaakbelasting 6.782 Totaal Grondslag normbepaling 75.642 Afwijking t.o.v. norm Norm 10% 7.564 Algemene reserve per ultimo 2016 7.475 Afwijking t.o.v. norm (lager) - 89 Ultimo 2016 is de omvang van de reserve € 7.475 mil joen, bijna € 89.000 onder de door de raad gestelde norm van 10%. Voorgesteld wordt om deze aan te vullen tot de norm. 2. Participatiebudget In het jaar 2016 is door de gemeente Steenwijkerland over de periode 2012-2015 een bedrag van € 373.0 00 aan btw terugontvangen. Deze teruggave heeft betrek king op betaalde btw over re-integratieactiviteiten uitgevoerd door de IGSD. De totale kosten van de re -integratieactiviteiten laten in 2016 een overschrijding zien van € 190.000. De betaalde btw is evenwel door de gemeente terugontvangen en niet door de IGSD. Per saldo blijft er een niet besteed budget van € 183.000 (€ 373.000 - € 190.000) over. Tot en met het jaar 2014 was het de verplichting om deze middelen terug te betalen aan het rijk. 6 Door de inwerkingtreding van de nieuwe Participatie wet ingaande het jaar 2015 is dit nu niet meer het geval.

Teneinde de door het rijk beschikbaar gestel de middelen te besteden aan het daarvoor bestemde doel wordt voorgesteld om het resterende bedrag ter hoogte van € 183.000 in het jaar 2017 weer beschikbaar te stellen aan de IGSD voor de diverse re-integratieactiviteiten. 3. Algemene reserve vrij besteedbaar Voorgesteld wordt om het resterende saldo van afgerond € 3.770.000 gunste van de Algemene reserve vrij besteedbaar te brengen. Resumé : Voorstel tot bestemming bedragen x € 1.000 Voorstel resultaatbestemming Rekening 2016 1. Ten gunste van de Reserve vaste buffer 89 2. Inzet participatiebudget in 2017 183 3. Ten gunste van de Algemene Reserve vrij besteedbaar 3.770 Totaal voorstel resultaatbestemming 4.042 4. Voorziening riolering, baggeren Ultimo 2016 is een bedrag van € 337.000 in de voorz iening riolering gestort of niet uitgegeven. Dit he eft betrekking op een drietal projecten die vanwege het verbreed gemeentelijk rioleringsplan worden bekostigd uit de rioolrechten.

Deze projecten zijn: • Beschoeiingen vaarwegen € 25.000 • Baggeren Blokzijl € 250.000 • Baggeren schouwsloten € 62.000 Ondanks het feit dat de nieuwe notitie riolering va n de commissie BBV de mogelijkheid biedt om financiële voordelen ten gunste van het resultaat t e brengen is dit niet gebeurd omdat wij blijven vasthouden aan het principe dat de door de burger opgebrachte middelen besteed dienen te worden voor dit doel. Wij stellen dan ook voor om de niet bestede projecten in 2017 uit te voeren en een bedrag van € 337.000 beschikbaar te stellen ten laste van de voorziening riolering. 7 1.4 Het overzicht van baten en lasten bedragen x € 1.000 Overzicht baten en lasten Primitieve Begroting Actuele Begroting Rekening 2016 Verschil Saldo van baten en lasten Lasten 1. Steenwijkerl'ANDERS' voelen zich welkom - 4.170 - 4.958 - 5.467 - 509 N 2. Steenwijkerl'ANDERS' voelen zich thuis - 48.533 - 52.628 - 47.627 5.002 V 3. Steenwijkerl'ANDERS' doen het samen - 65.026 - 69.910 - 66.687 3.223 V 4. Steenwijkerl'ANDERS' zijn actief - 3.200 - 4.494 - 3.202 1.292 V 5. Financiën en bedrijfsvoering - 898 - 3.806 - 4.000 - 194 N Totaal Lasten - 121.828 - 135.796 - 126.983 8.813 V Baten 1. Steenwijkerl'ANDERS' voelen zich welkom 624 594 844 250 V 2. Steenwijkerl'ANDERS' voelen zich thuis 20.053 15.543 13.578 - 1.965 N 3. Steenwijkerl'ANDERS' doen het samen 12.622 14.955 17.068 2.113 V 4.

Steenwijkerl'ANDERS' zijn actief 92 1.395 618 - 777 N 5. Financiën en bedrijfsvoering 88.877 91.456 93.021 1.565 V Totaal Baten 122.268 123.942 125.128 1.186 V Saldo van baten en lasten 441 - 11.854 - 1.854 10.000 V Mutatie reserves Toevoegingen - 2.951 - 13.385 - 15.844 - 2.459 N Onttrekkingen 2.547 28.736 21.741 - 6.995 N Mutatie reserves - 405 15.351 5.896 - 9.454 N Resultaat 36 3.497 4.042 545 V Af: incidentele baten en lasten - 920 50 - 3.681 - 3.731 N Materieel resultaat 956 3.447 7.723 4.276 V 8 1.5 De balans bedragen x € 1.000 Activa 31-dec-2015 31-dec-2016 Vaste Activa Immateriële vaste activa - - Kosten van onderzoek en ontwikkeling - - Materiële vaste activa 92.165 91.341 Investeringen in openbare ruimte met maatschappelijk nut 200 192 Investeringen met economisch nut 58.125 57.477 Investeringen met econ.nut waarvoor een heffing kan worden geheven 33.120 33.090 Investeringen met economisch nut in erfpacht uitgegeven 721 581 Financiële vaste activa 19.483 17.658 Kapitaalverstekking aan deelnemingen 838 1.246 Kapitaalverstrekking aan gemeenschappelijke regelingen Leningen aan deelnemingen 4.655 3.011 Leningen aan openbare lichamen 300 225 Leningen aan woningbouwcorporaties 11.323 10.534 Overige langlopende leningen 2.366 2.642 Totaal vaste activa 111.648 108.998 Vlottende Activa Voorraden 24.444 20.742 Onderhanden werk, waaronder bouwgronden in exploitatie 24.444

20.742 Uitzettingen met een rentetypische looptijd < 1 jaar 13.182 10.334 Vorderingen op openbare lichamen 7.842 6.660 Overige vorderingen 5.340 3.674 Liquide middelen 61 60 Kas- en banksaldi 61 60 Overlopende activa 2.187 3.240 Nog te ontvangen voorschotten van het Rijk met een spec. bestedingsdoel - 314 Nog te ontvangen voorschotten van ov. Ned. overheid met een spec. bestedingsdoel - 804 Overige nog te ontvangen en vooruitbetaalde bedragen 2.187 2.122 Totaal vlottende activa 39.875 34.377 Totaal Activa 151.523 143.375 Niet uit balans blijkende rechten - 4.130 9 bedragen x € 1.000 Passiva 31-dec-2015 31-dec-2016 Vaste passiva Eigen Vermogen 57.011 55.157 Algemene reserves 24.485 28.495 Bestemmingsreserves 26.999 22.620 Resultaat boekjaar 5.528 4.042 Voorzieningen 5.398 6.633 Voorzieningen 5.398 6.633 Vaste Schuld met een rentetypische looptijd > 1 jaar 71.739 66.498 Onderhandse leningen van binnenl. banken en overige fin. instellingen 71.674 66.432 Waarborgsommen 65 65 Totaal vaste passiva 134.148 128.288 Vlottende Passiva Netto vlottende schuld met een rentetypische looptijd < 1 jaar 11.316 10.270 Overige kasgeldleningen - 2.500 Banksaldi 4.629 736 Overige schulden 6.687 7.034 Overlopende passiva 6.060 4.817 Ontvangen voorschotten van het Rijk met een spec. bestedingsdoel - 1.142 Ontvangen voorschotten van ov. Ned. overheid met een spec.

bestedingsdoel - 425 Nog te betalen bedragen 4.254 3.037 Overige vooruitontvangen bedragen 1.806 212 Totaal vlottende passiva 17.375 15.087 Totaal Passiva 151.523 143.375 Gewaarborgde leningen 215.572 206.980 10 1.6 Grondslagen voor waardering en resultaatbepali ng 1.6.1 Inleiding De jaarrekening is opgemaakt met inachtneming van d e voorschriften die het Besluit begroting en verantwoording provincies en gemeenten daarvoor geeft. Algemene grondslagen voor het opstellen van de jaarrekening De waardering van de activa en passiva en de bepali ng van het resultaat vindt plaats op basis van historische kosten. Tenzij bij het desbetreffende b alanshoofd anders is vermeld, worden de activa en passiva opgenomen tegen nominale waarden. De baten en lasten worden toegerekend aan het jaar waarop zij betrekking hebben. Baten en winsten worden slechts genomen voor zover zij op balansdatu m zijn gerealiseerd. Verliezen en risico's die hun oorsprong vinden voor het einde van het begrotingsj aar, worden in acht genomen indien zij voor het opmaken van de jaarrekening bekend zijn. Dividendop brengsten van deelnemingen worden als bate genomen op het moment waarop het dividend betaalbaa r gesteld wordt, tenzij garantstellingen zijn afgegeven.

Voor arbeidskosten gerelateerde verplichtingen van een jaarlijks vergelijkbaar volume wordt geen voorziening getroffen of op andere wijze een verpli chting opgenomen. De referentieperiode is dezelfde als die van de meerjarenraming; te weten vier jaar. Indien sprake is van (eenmalige) schokeffecten (reorganisaties) dient wel een verplichting gevormd te worden. 1.6.2 Balans Vaste activa Artikel 59 BBV beschrijft het onderscheid tussen investeringen met uitsluitend maatschappelijk nut in de openbare ruimte en investeringen met een (beperkt) economisch nut. Investeringen die op enigerlei wijze kunnen leiden tot of bijdragen aan het verwerven van inkomsten zijn investeringen met economisch nut. Immateriële vaste activa De immateriële vaste activa worden overeenkomstig d e nota ‘Afschrijvingsbeleid en waarderings- grondslagen gemeente Steenwijkerland’ niet geactive erd. Met ingang van 2016 worden bijdragen aan activa van derden onder de immateriële vaste activa geadministreerd. Materiële vaste activa met economisch nut. De in erfpacht uitgegeven percelen zijn gewaardeerd tegen de eerste uitgifteprijs (i.c. de waarde die bij eerste uitgifte als basis voor de canonberekening in aanmerking is genomen). De overige investeringen met economisch nut zijn ge waardeerd tegen de verkrijgings- of vervaardigingsprijs.

Specifieke investeringsbijdrag en van derden worden op de desbetreffende investering in mindering gebracht; in die gevallen wordt op het saldo afgeschreven. Slijtende investeringen worden vanaf het moment van ingebruikneming lineair (of annuïtair bij uitzondering) afgeschreven op basis van de verwachte gebruiksduur. Op grondbezit met economisch nut (buiten de openbare ruimte) wordt niet afgeschreven . Bij de waardering wordt in voorkomende gevallen 11 rekening gehouden met een bijzondere vermindering v an de waarde, indien deze naar verwachting duurzaam is. In het begrotingsjaar heeft een dergelijke vermindering overigens niet plaatsgevonden. Volledigheidshalve vermelden wij dat op investering en die vóór 2004 gedaan zijn, in het desbetreffende verslagjaar, soms extra is afgeschreven zonder econ omische noodzaak (ter verlichting van toekomstige lasten). Ook zijn in voorkomende gevallen reserves op dergelijke investeringen afgeboekt. Op grond van artikel 65 van het BBV wordt bij de waardering van de vaste activa rekening gehouden met een vermindering van hun waarde, indien deze vermindering naar verwachting duurzaam is. Op de waarde van activa met economisch nut mogen vanaf 1-1-2004 reserves niet meer in mindering worden gebracht. Investeringssubsidies en andere bijdragen van derden mogen wel in mindering worden gebracht. Compensabele BTW wordt niet geactiveerd .

Het college van burgemeester en wethouders heeft de ‘Nota afschrijvingsbeleid en waarderingsgrond- slagen gemeente Steenwijkerland 2009 5‘ vastgesteld. De gehanteerde afschrijvingstermijne n zijn overeenkomstig deze nota, tenzij het college van B& W met instemming van de gemeenteraad bewust is afgeweken van de afschrijvingstabel. Hoofdlijnen afschrijvingstermijnen Termijn ● Grond en sloopwerken 30 jaar ● Kabels en leidingen 30 jaar ● Rioleringen 60 jaar ● Speelvoorzieningen 10 jaar ● Waterwerken, Binnenhavens, Wegen verhard , Openbare verlichBng, 30 jaar Monumenten, Begraafplaatsen ● Gebouwen ( opstallen)/ OnderwijshuisvesBng 40-60 jaar ● Gronden 0 jaar ● Wegen open verharding, Openbaar Groen, Parkeerterreinen, 20 jaar Toplaag sportterreinen ● Onderlaag sporDerreinen 40 jaar Financiële vaste activa Kapitaalverstrekkingen aan gemeenschappelijke regelingen en leningen u/g zijn opgenomen tegen nominale waarde. Zo nodig is een voorziening voor verwachte oninbaarheid in mindering gebracht. Participaties in het aandelenkapitaal van NV’s en BV’s (‘kapitaalverstrekkingen aan deelnemingen’ in de zin van het BBV) zijn gewaardeerd tegen de verkrijgingsprijs van de aandelen. Indien de waarde van de aandelen onverhoopt structureel mocht dalen tot onder de verkrijgingsprijs vindt afwaardering plaats. Tot dusver is een dergelijke afwaardering gelukkig niet noodzakelijk gebleken.

Vlottende activa Voorraden Toekomstige aankopen voor bouwgrondontwikkeling zul len in eerste instantie onder de materiële vaste activa (MVA) worden opgenomen. Nadat de raad een be sluit heeft genomen om de gronden in exploitatie te nemen worden deze onder de voorraden in de balans gepresenteerd. 5 Op 14 april 2009 heeft het college van B&W de nota Afschrijvingsbeleid en waarderingsgrondslagen aangepast. De inwerkingtreding is 1 januari 2010. 12 De als ‘onderhanden werken’ (bouwgrond in exploitat ie, BIE) opgenomen bouwgronden in exploitatie zijn gewaardeerd tegen de vervaardigingsprijs dan w el de lagere marktwaarde. De vervaardigingsprijs omvat de kosten die rechtstreeks aan de vervaardigi ng kunnen worden toegerekend (zoals grondaan- kopen en kosten van bouw- en woonrijpmaken), alsmed e rentekosten en de administratie- en beheers- kosten minus de verkregen verkoopopbrengsten. Winsten uit de grondexploitatie worden slechts geno men indien en voor zover die met voldoende mate van betrouwbaarheid als gerealiseerd aangemerkt kun nen worden. Deze winst wordt berekend met in achtneming van de kaders van de door de raad op 8 d ecember 2015 vastgestelde nota grond -en ontwikkelbeleid. Uitzettingen met een rentetypische looptijd korter dan één jaar De vorderingen worden gewaardeerd tegen nominale wa arde. Voor verwachte oninbaarheid is een voorziening in mindering gebracht.

De voorziening is bepaald op basis van de geschatte inningskansen. Dividenduitkeringen van deelnemingen worden opgenomen in het jaar dat de deelneming een besluit tot dividenduitkering neemt. Toelichting onzekerheid eigen bijdrage WMO Een aanvrager van een voorziening, hulp in de huish ouding of een financiële tegemoetkoming (persoonsgebonden budget) is op grond van de WMO ee n bijdrage verschuldigd. De wetgever heeft bepaald dat de berekening, oplegging en incasso van deze eigen bijdrage wordt uitgevoerd door het CAK. De informatievoorziening van het CAK naar de g emeente is om privacy redenen beperkt. Hierdoor kan de gemeente niet de juistheid en volledigheid o p persoonsniveau en op totaalniveau van de eigen bijdragen vaststellen. In de kadernota rechtmatighe id 2016 van de commissie BBV geeft deze commissie aan dat de wetgever in feite bepaald heeft dat de v erantwoordelijkheid voor de juistheid en volledighe id van de eigen bijdrage geen gemeentelijke verantwoor delijkheid is. Dit betekent dat de gemeente geen zekerheid omtrent de omvang en de hoogte van de eig en bijdrage kan krijgen. In de jaarrekening is dus sprake van een onzekerheid ten aanzien van deze eigen bijdrage, ook al ligt de oorzaak hiervan niet bij de gemeente. Liquide middelen en overlopende posten. Deze activa worden tegen nominale waarde opgenomen.

Vaste passiva Reserves De reserves worden tegen nominale waarde opgenomen Voorzieningen Voorzieningen worden gewaardeerd op het nominale be drag van de betrokken verplichting c.q. het voorzienbare verlies. Onder de voorzieningen zijn o ok opgenomen de voorziening riolering en afvalverwijdering omdat dit door derden verkregen m iddelen zijn. De waardering van de voorziening pensioenverplichtingen en pensioenbetalingen van vo ormalige bestuurders is gebaseerd op de meest recente overlevingstabel van het Actuarieel Genootschap 2016 en een gemiddeld rentetarief van 1,15%. Vaste schulden met een rentetypische looptijd van één jaar of langer Vaste schulden worden gewaardeerd tegen de nominale waarde verminderd met gedane aflossingen. De vaste schulden hebben een rentetypische looptijd van één jaar of langer. 13 Vlottende passiva De vlottende passiva worden gewaardeerd tegen de nominale waarde. Vennootschapsbelasting Door de onzekerheid over de definitieve financiële balanspositie en de definitieve afspraak met de belastingdienst bestaat er ten aanzien van de schul dpositie nog een onzekerheid. In de rekening is gee n bedrag als schuld opgenomen. Borg- en garantstellingen Voor zover leningen door de gemeente gewaarborgd zi jn, is buiten telling het totaalbedrag van de geborgde schuldrestanten per einde boekjaar opgenom en.

Overigens is in de toelichting op de balans nadere informatie opgenomen. Gebeurtenissen na balansdatum Tussen het einde van het boekjaar en de vaststellin g van de jaarrekening hebben zich de volgende gebeurtenissen voorgedaan, die van belang zijn voor het inzicht van de financiële positie van de gemeente Steenwijkerland en die niet zijn verwerkt in deze jaarrekening. Op 13 december 2016 heeft de raad van de gemeente S teenwijkerland bij amendement besloten tot het garanderen van een door de BNG te verstrekken lenin g van maximaal € 650.000 aan de Stichting ’t Olde Maat Uus. Op 20 december 2016 heeft het college van burgemeester en wethouders besloten om onherroepelijk en onvoorwaardelijk borg te staan vo or alle verplichtingen uit hoofde van deze lening. De verstrekking van de lening door de BNG en de waarborg door de gemeente Steenwijkerland is begin 2017 tot stand gekomen. 14 2. Toelichting op het overzicht van baten en lasten De presentatie van de rekening geschiedt overeenkom stig de aan ons opgelegde voorschiften, het zogenaamde Besluit Begroting en Verantwoording 2004 en is per programma opgebouwd. In de toelichtingen zijn alle afwijkingen van minim aal € 20.000 of 10% van het budget vermeld. Dit hee ft tot gevolg dat enkele malen een bedrag in de rekening wordt toegelicht.

2.1 Steenwijkerl anders voelen zich welkom De lasten en baten van het programma Steenwijkerl anders voelen zich welkom: bedragen x € 1.000 Overzicht baten en lasten - 1. Steenwijkerl'ANDERS' voelen zich welkom Primitieve Begroting Actuele Begroting Rekening 2016 Verschil Saldo van baten en lasten Lasten - 4.170 - 4.958 - 5.467 - 509 N Baten 624 594 844 250 V Saldo van baten en lasten - 3.546 - 4.364 - 4.623 - 259 N Mutatie reserves Toevoegingen - - - 130 - 130 N Onttrekkingen - 85 77 - 8 N Mutatie reserves - 85 - 53 - 138 N Resultaat - 3.546 - 4.279 - 4.676 - 397 N Af: Incidentele baten en lasten - 75 - 545 - 1.363 - 818 N Materieel resultaat - 3.471 - 3.734 - 3.313 421 V De belangrijkste verschillen tussen de realisatie n a bestemming van de overgehevelde budgetten en de raming na wijziging zijn: bedragen x € 1.000 Belangrijkste afwijkingen Verschil Burgemeester en Wethouders - 526 N Kadaster 41 V Bestuursondersteuning raad en rekenkamer 22 V Overige kleine afwijkingen 66 V Totaal afwijkingen - 397 N Burgemeester en wethouders Het financiële nadeel van € 526.000 bestaat uit 4 onderdelen: 1. Pensioenoverdracht bestuurders Zoals al in de rekening 2015 aangekondigd zal een verdere daling van de rente gevolgen hebben voor de noodzakelijke omvang van deze voorziening.

In de Najaarsnota 2016 is, ook gezien de daling van de rente, al een waarschuwing van een financieel nadeel afgegeven. 15 Begin december 2016 zijn wij op de hoogte gesteld van de actueel te hanteren rente. Voor de berekeningen van de omvang van de voorziening moet gebruik gemaakt worden van de rentetermijn- structuur voor pensioenfondsen. Dit is een set van rentes die afhankelijk zijn van de looptijd die worden gepubliceerd door de DNB. In de rekening 2015 was deze rekenrente gemiddeld nog 2,2%. Het gemiddelde percentage over 2016 is uitgekomen op 1,15%. Op grond van de APPA-regeling hebben bestuurders de mogelijkheid om pensioenverplichtingen over te brengen naar een ander pensioenfonds. Doen ze dit n iet dan betaalt de gemeente het pensioen. Indien wel wordt overgestapt naar een ander pensioenfonds, dan is een afkoopsom verschuldigd. Deze afkoop- som wordt berekend op basis van de meest recente ov erlevingstabel van het Actuarieel Genootschap 2016 en de stand van bovenvermelde rekenrente. Door de daling van de rente is nu een hogere voorziening noodzakelijk. Het nadeel voor de rekening bedraagt € 540.000. 2. Voorziening wachtgeld voormalige bestuurders In 2016 is als gevolg van het afscheid van twee bes tuurders een wachtgeldverplichting ontstaan. De lasten moeten voor de gehele resterende periode in een voorziening gestort worden.

Bij de Najaarsnota was een omvang van € 485.000 voorlopig berekend. De exacte berekening ultimo 2016 komt uit op een bedrag van € 432.000, € 53.000 lager dan voorheen was voorzien. 3. Betaling pensioenen voormalige bestuurders Dit onderdeel bestaat uit twee onderdelen. Pensioen betalingen ontstaan na 1-1-2015 en pensioen- betalingen ontstaan voor 1-1-2015. In 2015 zijn hiervoor de BBV 6 voorschriften aangepast. Voor pensioenbetalingen ontstaan na 1-1-2015 geldt hetzelfde regime als bij pensioenoverdracht. Ook hierbij wordt gebruik gemaakt van een extern opgema akte berekening die is gebaseerd op de meest recente overlevingstabel van het Actuarieel Genoots chap 2016 en de stand van bovenvermelde rekenrente. Door deze ontwikkeling is ook op dit on derdeel een hogere voorziening benodigd. Het nadeel voor de rekening bedraagt € 56.000. Voor de pensioenbetaling ontstaan voor 1-1-2015 wor dt jaarlijks, en niet voor de gehele periode, begro ot. Vanwege het overlijden van voormalige bestuurders zijn deze lasten € 18.000 lager dan begroot. 4. Overige kosten Het resterende nadeel van € 1.000 wordt voornamelij k veroorzaakt door lagere reiskosten / verzekerings - premies en de wettelijk verplichte bijdrage in de begeleiding van afgetreden bestuurders naar werk.

Wet Normering Topinkomens ( WNT) Per 1 januari 2013 is de Wet normering bezoldiging topfunctionarissen publieke- en semipublieke sector (WNT) ingegaan. Deze verantwoording is opgesteld op basis van de volgende op de gemeente Steenwijkerland van toepassing zijnde regelgeving: het algemene WNT maximum. Het bezoldigingsmaximum in 2016 voor de gemeente St eenwijkerland is € 179.000. Het weergegeven individuele WNT-maximum is berekend naar rato van d e omvang (en voor topfunctionarissen tevens de duur) van het dienstverband, waarbij voor de bereke ning de omvang van het dienstverband nooit groter kan zijn dan 1,0 fte. 6 Besluit Begroting en Verantwoording 16 Bezoldiging topfunctionarissen bedragen x € 1 Bezoldiging topfunctionarissen S.S. Weistra A. Ten Hoff Gegevens 2016 Functie(s) Secretaris Griffier Duur dienstverband in 2015 1/1 - 31/12 1/1 - 31/12 Omvang dienstverband (in fte) 0,8 1,0 Gewezen topfunctionaris nee nee (Fictieve) dienstbetrekking ja ja Bezoldiging 2016 Beloning 97.155 88.118 Belastbare onkostenvergoedingen 471 411 Beloningen betaalbaar op termijn 14.710 11.921 Totaal bezoldiging 2016 112.336 100.450 Individuele WNT - maximum 2016 143.200 179.000 Motivering indien overschrijding n.v.t. n.v.t.

Gegevens 2015 Duur dienstverband in 2015 1/1 - 31/12 1/1 - 31/12 Omvang dienstverband 2015 (in fte) 0,9444/ 1,0 / 0,8 1,0 Bezoldiging 2015 Beloning 101.361 86.444 Belastbare onkostenvergoedingen 780 203 Beloningen betaalbaar op termijn 14.534 12.375 Totaal bezoldiging 2015 116.675 99.022 Individueel WNT-maximum 2015 164.119 178.000 Motivering indien overschrijding n.v.t. n.v.t. De beloning is inclusief werkgeverspremies. Overige rapportageverplichtingen op grond van de WNT Naast de hierboven vermelde topfunctionarissen zijn er geen overige functionarissen met dienst- betrekking die in 2016 een bezoldiging boven het in dividuele WNT-maximum hebben ontvangen . Er zijn in 2016 geen ontslaguitkeringen betaald aan overige functionarissen die op grond van de WNT dienen te worden vermeld, of die in eerdere jaren op grond va n de WOPT of de WNT vermeld zijn of hadden moeten worden. Kadaster Er is een overschot op het budget van € 41.000. Het budget voor kadaster bestaat enerzijds uit structureel geld, waarbij een bedrag is overgebleven omdat er minder geld is uitgegeven voor luchtfoto’s en cartering. Anderzijds is er nog een eenmalig budget wat beschikbaar is gesteld voor het project BGT waar geld is overgebleven. Bestuursondersteuning raad en rekenkamer In de rekening 2016 is een bedrag van € 22.000 overgebleven.

Dit voordeel wordt voor een bedrag van € 10.000 veroorzaakt door de terugvordering van een onbenut deel van de fractievergoedingen, € 6.000 door inkomsten vanwege detachering en € 3.000 door lagere kosten van de rekenkamercommissie. Daarnaast zijn er nog andere kleinere verschillen voor in totaal € 3.000. 17 Overheveling van budgetten 2016 Ultimo 2016 is in de rekening een aantal budgetten als te bestemmen aangemerkt teneinde de uitvoering in 2017 te waarborgen. De te bestemmen budgetten vo ldoen aan de uitgangspunten van onze nota Budgetbeheer en zijn in de raadsvergadering van 11 april 2017 door u vastgesteld. Daardoor maken ze onderdeel uit van de rekening 2016. bedragen x € 1.000 Bestemde budgetten Bedrag Implementatie burgerzakensysteem 55 Afronding - Totaal bestemde budgetten 55 In de analyse van de beleidsproducten is met deze bestemming al rekening gehouden. Waarvan incidenteel gerealiseerd De richtlijnen schrijven voor dat in de rekening de incidentele baten en lasten moeten worden toegelic ht. In dit programma hebben deze op hoofdlijnen betrekking op: o Investeringen met een dekking uit reserves die op g rond van de regelgeving via de exploitatie worden verantwoord.

(selectie nieuwe burgemeester, wooncampagne) o Dotatie in de voorzieningen voor betaling van pensi oen en overdracht pensioen B&W van totaal € 691.000 o Dotatie in de voorziening wachtgelden voormalige bestuurders van € 432.000 o Kosten van vervanging wegens ziekte van € 45.000 18 2.2 Steenwijkerl anders voelen zich thuis De lasten en baten van het programma Steenwijkerl anders voelen zich thuis: bedragen x € 1.000 Overzicht baten en lasten - 2. Steenwijkerl'ANDERS' voelen zich thuis Primitieve Begroting Actuele Begroting Rekening 2016 Verschil Saldo van baten en lasten Lasten - 48.533 - 52.628 - 47.627 5.002 V Baten 20.053 15.543 13.578 - 1.965 N Saldo van baten en lasten - 28.480 - 37.086 - 34.049 3.036 V Mutatie reserves Toevoegingen - 1.552 - 415 - 2.846 - 2.431 N Onttrekkingen 526 9.058 6.185 - 2.873 N Mutatie reserves - 1.026 8.642 3.339 - 5.304 N Resultaat - 29.506 - 28.443 - 30.711 - 2.267 N Af: Incidentele baten en lasten - - 9 - 1.490 - 1.481 N Materieel resultaat - 29.506 - 28.434 - 29.221 - 786 N De belangrijkste verschillen tussen de realisatie n a bestemming van de overgehevelde budgetten en de raming na wijziging zijn: bedragen x € 1.000 Belangrijkste afwijkingen Verschil Wegen straten en pleinen 22 V Gladheidsbestrijding - 42 N Openbare verlichting - 78 N Bruggen 33 V Openbaar groen - 57 N Speelvoorzieningen 68 V Kernenbeleid 56 V Afvalverwijdering 71 V Riolen

en rioolgemalen 16 V Milieubeheer 226 V Woonbeleid 32 V Omgevingsvergunningen - 149 N Grondzaken - 67 N Maatschappelijk vastgoed - 239 N Grondexploitatie / Algemene Reserve Grondexploitatie - 2.150 N Overige kleine afwijkingen - 9 N Totaal afwijkingen - 2.267 N Wegen straten en pleinen Het budget voor vegen sluit met een overschot van € 7.000. De kosten voor straatmeubilair vallen € 9.0 00 lager uit dan begroot. De waterschapslasten vallen € 13.000 hoger uit dan begroot. Met name de inkomsten voor de vergoeding voor kabels en leiding en zorgen er voor dat er per saldo een voordeel is van € 22.000. 19 Gladheidsbestrijding Er is een nadeel ontstaan van € 42.000. Dit heeft 3 oorzaken. Ten eerste komt dit door de inhuur van e xtra materiaal en mankracht voor de strooiroutes. Ten tw eede komt dit doordat sinds 2 jaar wordt gewerkt met meetpunten (gladheid meldsysteem), hiervoor wer den onderhoudskosten betaald. Ook zijn er in 2016 veel strooiacties geweest met als gevolg dat er meer zout is ingekocht. Openbare verlichting Het budget voor openbare verlichting sluit met een tekort van € 78.000. Op het budget voor onderhoud i s een tekort van € 24.000, waarvan € 3.000 wordt vero orzaakt door lagere opbrengsten. De kosten voor elektriciteitsgebruik zijn € 54.000 hoger dan begro ot.

Nadat bij zowel de jaarrekening 2014 als ook de jaarrekening 2015 een overschot is ontstaan vallen de uitgaven dit jaar hoger uit dan begroot. Oeververbindingen Binnen oeververbindingen is een voordeel ontstaan v an € 33.000. Er zijn twee projecten afgesloten met een nadeel, te weten het onderhoud van de Kooibrug en het bruggetje stadsgracht Nijenstede. Het uiteindelijke voordelige resultaat wordt veroorzaak t doordat een aantal bruggen in 2016 (waaronder brug Belt Schutsloot) niet gerealiseerd kon worden. Door veranderde regelgeving binnen het BBV dient hierop vanaf 2017 te worden afgeschreven. Hierdoor ontstaat in 2016 een eenmalig voordeel. Vanaf 2017 komen hier structurele kapitaallasten voor in de plaats. Openbaar groen Het budget voor openbaar groen sluit in 2016 met ee n tekort van € 57.000. Het reguliere budget voor openbaar groen sluit met een tekort van € 21.000 do or extra renovatie van groenvakken in de gemeente. Het budget voor bermenonderhoud sluit met een tekor t van € 25.000. Dit wordt veroorzaakt door met name meerwerk ten opzichte van het bestek. Ook waren er extra werkzaamheden noodzakelijk als gevolg van MOR-meldingen. Het contract met de NWG kende ee n tekort van € 10.000. Het extensief maaien van gras is € 9.000 hoger uitgevallen dan begroot.

Op h et budget voor onderhoud van het groen bij de begraafplaatsen zijn de uitgaven € 5.000 lager uitg evallen dan begroot. Daarnaast zijn de inkomsten vo or activiteiten € 2.000 hoger dan begroot. Speelvoorzieningen Het budget voor speelvoorzieningen sluit met een ov erschot van € 68.000. Ook speelvoorzieningen werkt met een onderhoudsvoorziening. Een aanpassing op ba sis van een geactualiseerde onderhoudsplanning leidt tot een voordeel in de jaarrekening. Daarnaas t is een bedrag van € 40.000 wat beschikbaar was vo or initiatieven op het gebied van spelen niet benut. Kernenbeleid Er is een overschot ontstaan van € 56.000. De belan grijkste oorzaak zijn lagere kosten voor de “Werkplaats” dan voorzien. Afval (en afvalstoffenheffing) De baten en lasten van afval(stoffenheffing) zijn g esplitst. De lasten komen tot uitdrukking in dit programma, terwijl de opbrengsten in het programma Financiën en bedrijfsvoering worden toegelicht. De opbrengsten Afvalstoffenheffing zijn € 71.000 la ger dan begroot. Dit nadeel wordt toegelicht en verrekend met het voordeel van € 342.000 op de afva lverwijderingskosten die in dit programma zijn opgenomen. Per saldo is het resultaat nihil omdat het positieve saldo van € 271.000 aan de voorzienin g reiniging wordt toegevoegd. 20 De kosten voor de ROVA vallen € 62.000 lager uit da n begroot.

Met name de hoeveelheid restafval blijkt lager dan in de voorschotnota was opgenomen. De vergoeding voor de inzameling van Nedvang viel € 220.000 hoger uit dan begroot. De afvalscheidings resultaten van de gemeente zijn bijzonder positief. De kosten voor de aanpak zwerfvuil vallen € 15.000 lag er uit dan begroot. De afwikkeling van het “oude” VAOP contract heeft in 2016 plaatsgevonden. Per sal do is er minder ontvangen dan waarop was gerekend. Per saldo sluit het budget voor oud papier desondanks nog met een positief resultaat van € 18.000. Het budget voor afvalinzamelingsstructuur , wat is bestemd voor het onderhoud van onder- grondse inzamelingssystemen en het inrichten/aanpas sen van containerverzamelplaatsen sluit met een overschot van € 29.000. Bijzondere baten Bij de behandeling van de tarieven voor de afvalsto ffenheffing is bij de Programmabegroting 2016-2019 reeds rekening gehouden met een storting van € 800. 000 in verband met een eenmalige uitkering CV kapitaal Essent. Dit bedrag is uiteindelijk € 915.0 00 geworden. Daarnaast is er nog € 39.000 terug ontvangen van de verbrandingsbelasting.

bedragen x € 1.000 Financiële afwijkingen Afval en afvalstoffenheffing Verschil Exploitatie Reiniging Afvalinzamelingstructuur 29 V Lagere lasten inzameling oud papier 18 V Subsidies afvalfonds 220 V Kwijtschelding - Kosten aanpak zwerfafval 15 V Kosten inzameling ROVA 62 V Diversen - 2 N Subtotaal Exploitatie 342 V Lagere belastinginkomsten ( Financiën en Bedrijfsvoering ) - 71 N Bijzondere baten 2016 955 V Resultaat 2016 1.226 V Dotatie voorziening Reiniging Dotatie cf begroting 416 V Resultaat Afval lasten 2016 342 V Bijzondere baten 2016 Afval 955 V Dotatie voorziening Reiniging 1.713 V Onttrekking voorziening Reiniging Onttrekkingen conform begroting - 766 N Resultaat Afval baten 2016 - 71 N Project "Duurzaam afvalbeheer" - 46 N Project "Mooi Schoon" - 8 N Afronding - Onttrekking voorziening Reiniging - 891 N Totaal mutatie voorziening Reiniging 822 V Voor een volledig beeld geven wij de ontwikkelingen van de voorziening weer: bedragen x € 1.000 Voorziening reiniging Saldo 31-12-2015 Stortin- gen Onttrek- kingen Aanwen- dingen Saldo 31-12-2016 085 Egalisatievoorziening reiniging 349 1.713 - 891 - 1.171 Totaal 349 1.713 - 891 - 1.171 21 Na een daling vanaf 2013 van € 2.661.000 naar begin 2016 € 349.000 is de voorziening in 2016 sterk gestegen. Deze stijging naar € 1.171.000 is voor een groot deel het gevolg van de bijzondere baten van € 955.000 zoals hierboven beschreven.

Riolen en rioolgemalen Evenals bij de afval(stoffenheffing) worden de last en van de riolering toegelicht in dit programma en komen de opbrengsten tot uitdrukking in het programma Financiën en bedrijfsvoering. Het exploitatieresultaat riolering valt uiteen in t wee onderdelen, te weten het resultaat op de investeringen (kapitaallasten) en de overige exploitatiebudgetten. Het resultaat op de kapitaallasten bedraagt positie f € 22.000 en is toegevoegd aan de voorziening rioleringsinvesteringen. Het overige exploitatieresultaat bedraagt € 51.000 positief. Aan belastinginkomsten is € 16.000 minder binnen gekomen dan begroot. Aan de uitgavenkant zit een voordeel van € 67.000. De budgetten voor riolering algemeen, strategische planvorming en ond erhoud sluiten met een overschot. Per saldo positie f € 97.000. Het voordeel bij onderhoud zit met name i n een schadevergoeding die is ontvangen als gevolg van schade bij een project. Aan energielasten zijn de uitgaven € 27.000 hoger dan begroot. Daarnaast vallen ook de kosten voor onderzoek € 3.000 hoger uit dan begroot. Naast bovengenoemde exploitatie komt het onderdeel water ten laste van de voorziening riolering (exploitatie). Hierop is een voordeel ontstaan van € 275.000. Op het onderhoudsbudget voor waterwegen zit een voordeel van € 25.000. Dit betreft uitgeste lde onderhoudswerkzaamheden.

Deze uitgaven zullen in 2017 nog plaatsvinden en dus in 2017 aan de voor ziening worden onttrokken. Daarnaast wordt een voordeel van € 250.000 veroorzaakt doordat het proj ect baggeren in Blokzijl nog niet is uitgevoerd. Oo k deze uitgaven zullen in 2017 plaatsvinden waardoor deze uitgaven in 2017 aan de voorziening zullen worden onttrokken. Daarnaast is ook het project baggeren in Vollenhove in 2016 niet voltooid. Hierdoor was de onttrekking uit de voorziening voor baggeren, schouwsloten en vaarwegen in 2016 geen € 270.000, maar € 208.000. Dit betekent dat € 62.000 in 2017 nog aan de voorziening zal worden onttrokken. Teneinde bovengenoemde projecten voort te kunnen ze tten in 2017 zal worden voorgesteld om een bedrag van € 337.000 beschikbaar te stellen ten laste van de voorziening riolering.

Het resultaat 2016 riolering en rioolrechten: bedragen x € 1.000 Mutaties Voorziening Riolering ( Investeringen en Exploitatie ) Verschil Dotaties Dotatie voorziening Riolering investeringen Kapitaallasten investeringen 22 V Afronding Dotatie voorziening Riolering investeringen 22 V Dotatie voorziening Riolering exploitatie Kwijtschelding - 9 N Vaarwegen / baggeren / schouw 275 V Onderhoudslasten en planvorming 66 V Onderzoek - 3 N Energie - 27 N Algemeen 40 V 22 Dotatie voorziening Riolering exploitatie 342 V Totaal dotaties 364 V Onttrekkingen Onttrekking voorziening Riolering exploitatie Lagere belastinginkomsten - 16 N Baggeren, schouwsloten en vaarwegen - 208 N Project Tukseweg - 30 N Project Overstortloggers - 30 N Onttrekking voorziening Riolering exploitatie - 284 N Onttrekkingen Onttrekking voorziening Riolering investeringen Onttrekking conform begroting - 161 N Onttrekking voorziening Riolering investeringen - 161 N Totaal Onttrekkingen - 445 N Totaal mutatie voorzieningen riolering - 81 N Voor een volledig beeld geven wij de ontwikkelingen van de voorzieningen weer: bedragen x € 1.000 Voorziening riolering Saldo 31-12-2015 Stortingen Onttrekkingen Aanwendingen Saldo 31-12-2016 016 Voorziening riolering (investeringen) 1.373 22 - 161 - 1.234 086 Voorziening riolering (exploitatie) 804 343 - 284 - 863 Totaal 2.177 364 - 445 - 2.097 In bovenstaande tabel zijn zowel de

begrote onttrek kingen en dotaties 7 opgenomen alsmede het resultaat 2016. Milieubeheer Binnen het product Milieubeheer is een voordeel ont staan van € 226.000. Een bedrag van € 83.000 kan worden verklaard door inkomsten van RUD samenwerkingspartners die nog betrekking hadden op 2015. Het subsidiabele project energieloket (2013-2016) particulieren is afgesloten met een overschot van € 40.000. Voor bodemonderzoeken zijn geen uitgaven gedaan, terwijl hier € 40.000 voor was geraamd. Voor het project aanpak woningen zijn minder uitgaven noodzakelijk dan begroot, nl. € 31.000. Daarnaast zijn ook de uitgaven voor milieucommunicatie € 10.0 00 lager uitgevallen. In het kader van duurzaam bouwen komen geen uitgaven meer, en dit verklaart o ok € 10.000. Daarnaast zijn er nog enkele kleinere verschillen. Woonbeleid Binnen het woonbeleid is een overschot binnen de jaarrekening ontstaan ter hoogte van in totaal € 32.000. Het reguliere exploitatiebudget van € 20.000 is nau welijks aangesproken. Daarentegen is het project Voorpoortplein Vollenhove wel overschreden met een bedrag van € 23.000. In het jaar 2017 worden nog wel inkomsten gegenereerd. Op de diverse startersle ningen is een voordeel ontstaan op de rente tot een bedrag van € 35.000.

7 Conform primitieve begroting en bijstellingen in perspectiefnota en najaarsnota 2016 23 Omgevingsvergunningen Het negatieve verschil van € 149.000 is te verklare n door een lager aantal aanvragen dan verwacht in relatie tot de aard van de aanvragen (bouw of RO). Deze laatste factor is direct van invloed op de bouwsom en daarmee op de leges. Het aantal te verwa chten aanvragen is sterk afhankelijk van diverse invloeden zoals de courantheid van de huizenmarkt, de financieel-economische omstandigheden van burgers en bedrijven etc. Om deze redenen is het go ed mogelijk dat er achteraf verschillen ontstaan tussen de te verwachten en daadwerkelijke inkomsten hetgeen ook voor het jaar 2016 het geval is. Grondzaken De gemeente Steenwijkerland is in het bezit van div erse panden en gronden (vooral groenstroken). Er heeft een inventarisatie plaatsgevonden van het vas tgoed dat in het bezit is van de gemeente. Scholen, gymzalen en peuterspeelzalen (gemeentelijk maatscha ppelijk vastgoed) die leeg komen te staan worden in principe verkocht. Dit geldt ook voor andere gemeentelijke panden, bijvoorbeeld woningen. In de begroting is een netto voordeel (opbrengst, n a aftrek van gemaakte kosten en resterende boek- waarden) uit de verkoop van gebouwen en gronden opg enomen ter hoogte van € 665.000. De uiteindelijke opbrengst uit de verkopen ligt € 67.0 00 lager op € 598.000.

Hiervan heeft € 86.000 betre kking op grond en € 512.000 op gebouwen. Maatschappelijk Vastgoed In 2010 heeft de raad een voorziening Maatschappeli jk Vastgoed ingesteld. Op basis van een 10 jarige prognose worden alle onderhoudslasten van opgenomen panden begroot. Elk jaar bij de vaststelling van de rekening wordt de omvang van deze voorziening he rberekend op basis van de uitgaven van het lopende dienstjaar en de actualisatie van het meerj arig onderhoudsplan. Ultimo 2016 is deze berekening opgesteld voor de jaren 2017 tot en met 2026. Op de uitgaven die niet gerelateerd zijn aan onderh oud is een tekort ontstaan van € 128.000. De energielasten zijn € 71.000 hoger uitgevallen dan b egroot. Aan huurinkomsten is € 24.000 minder ontvangen dan begroot. Daarnaast zijn er ook hogere OZB uitgaven dan begroot voor € 8.000. Het overige tekort wordt veroorzaakt doordat er van de Meenthe huur is ontvangen voor drie kwartalen doordat de overeenkomst met de Meenthe in april is ingegaan. De begroting was gebaseerd op huurinkomsten voor het gehele jaar. Daarnaast is er in de rekening 2016 een extra stort ing noodzakelijk geweest van € 111.000. Deze extra storting was benodigd door een aanpassing van de be nodigde budgetten. Met name de Meenthe en de Zuidwester waar op termijn grotere investeringen noodzakelijk zijn zorgen er voor dat er extra geld dient te worden bijgestort.

Grondexploitatie / Algemene reserve grondexploitatie Jaarlijks wordt de prognose van de complexen bereke nd. Onderdeel hiervan is dat aan het eind van het jaar bij de verschillende complexen verliezen en wi nsten zijn genomen. In 2016 is er voor een bedrag v an € 2.259.000 8 verlies en € 109.000 winst ten laste / ten gunste van de Algemene reserve grondexploitatie gebracht. In maart 2016 is door de commissie BBV de notitie f aciliterend grondbeleid verschenen. In deze notitie zijn aangepaste voorschriften weergegeven die gemee nten moeten naleven en verwerken in de rekening 2016. Voor onze gemeente heeft deze notitie grote f inanciële gevolgen. Na afstemming met onze accountant PWC, de Vereniging van Nederlandse Gemee nten en de commissie BBV is de conclusie dat als gevolg van deze notitie het complex Eesveense H ooilanden geheel moet worden afgeboekt. Dit 8 Voor het totale beeld van de winst - en verliesneming verwijzen wij u naar paragraaf 2.6.1. 24 ondanks het feit dat er op basis van oude overeenko msten nog baten van ruim € 4,1 miljoen zijn te verwachten. Op 14 november 2016 is een vergadering belegd om de fractievoorzitters hiervan op de hoogte te stellen. Deze afboeking omvat een bedrag van € 2.144.000. Als gevolg van bovenstaande daalt de Algemene reser ve grondexploitatie € 2.150.000 onder het door de raad vastgestelde minimale niveau van € 3,5 miljoen .

Dit bedrag is ten laste van de rekening 2016 gebracht waardoor de Algemene reserve grondexploita tie weer op het niveau van € 3,5 miljoen is gebracht. Overheveling van budgetten 2016 Ultimo 2016 is in de rekening een aantal budgetten als te bestemmen aangemerkt teneinde de uitvoering in 2017 te waarborgen. De te bestemmen budgetten vo ldoen aan de uitgangspunten van onze nota Budgetbeheer en zijn in de raadsvergadering van 11 april 2017 door u vastgesteld. Daardoor maken ze onderdeel uit van de rekening 2016. bedragen x € 1.000 Bestemde budgetten Bedrag Verkeersmaatregelen Dieptol 15 Nieuwe Energie 53 Begraafplaatsen 16 Toezicht en Handhaving 73 RUD 70 Energieloket 2016-2020 27 Werelderfgoed 17 Afronding - Totaal bestemde budgetten 271 In de analyse van de beleidsproducten is met deze bestemming al rekening gehouden. 25 Waarvan incidenteel gerealiseerd De richtlijnen schrijven voor dat in de rekening de incidentele baten en lasten moeten worden toegelic ht. In dit programma hebben deze op hoofdlijnen betrekking op: o Bestemde budgetten, zoals hierboven vermeld o Investeringen met een dekking uit reserves die, op grond van de regelgeving, via de exploitatie worden verantwoord (o.a.

explosieven, kademuur Blok zijl, dorpsplannen, onderhoud bruggen , kerkplein Vollenhove, Wijkvisie Steenwijk west etc.) o Reserveringen in voorziening riolering exploitatie / investeringen o Extra dotatie voorziening maatschappelijk vastgoed van € 111.000 o Verkoop onroerende zaken van bijna € 600.000 26 2.3 Steenwijkerl anders doen het samen De lasten en baten van het programma Steenwijkerl anders doen het samen: bedragen x € 1.000 Overzicht baten en lasten - 3. Steenwijkerl'ANDERS' doen het samen Primitieve Begroting Actuele Begroting Rekening 2016 Verschil Saldo van baten en lasten Lasten - 65.026 - 69.910 - 66.687 3.223 V Baten 12.622 14.955 17.068 2.113 V Saldo van baten en lasten - 52.404 - 54.955 - 49.619 5.336 V Mutatie reserves Toevoegingen - 414 - 5.330 - 5.912 - 582 N Onttrekkingen 254 10.236 8.118 - 2.118 N Mutatie reserves - 160 4.906 2.206 - 2.700 N Resultaat - 52.564 - 50.049 - 47.413 2.636 V Af: Incidentele baten en lasten - 442 - 2.246 - 4.397 - 2.151 N Materieel resultaat - 52.122 - 47.803 - 43.016 4.787 V De belangrijkste verschillen tussen de realisatie n a bestemming van de overgehevelde budgetten en de raming na wijziging zijn: bedragen x € 1.000 Belangrijkste afwijkingen Verschil Leerlingenvervoer 37 V Sport 86 V Binnensport - 28 N Buitensport - 49 N Zwembaden 148 V Groene sportvelden -en terreinen - 27 N Bijstandsverlening - 137 N Sociaal Domein: WSW/

Participatiewet / WMO / Jeugd 2.589 V Overige kleine afwijkingen 17 V Totaal afwijkingen 2.636 V Leerlingenvervoer In het jaar 2016 hebben 190 kinderen gebruik gemaak t van het leerlingenvervoer. De totale kosten voor het schoolvervoer bedroegen € 717.000. Dit lev ert een gemiddelde vervoersprijs per leerling op v an € 3.774. In de begroting is een bedrag van € 754.00 0 opgenomen voor het leerlingenvervoer. Er resteert dus nog een bedrag van € 37.000. Jaar Aantal kinderen Uitgaven leerlingenvervoer Kos ten per kind 2016 190 € 717.000 € 3.774 2015 200 € 703.000 € 3.515 2014 220 € 831.000 € 3.777 2013 242 € 926.000 € 3.826 2012 260 € 852.000 € 3.277 27 2011 253 € 824.500 € 3.259 De kosten zijn onder meer afhankelijk van het aanta l kinderen per taxi, het aantal kinderen per school en de te overbruggen afstand. In de kosten van 2016 zijn ook nagekomen kosten ove r het jaar 2015 meegenomen. Wanneer bovenstaand overzicht voor de laatste twee jaar met de gecorrig eerde uitgaven gemaakt wordt, zijn de gemiddelde kosten per kind voor 2015 en 2016 respectievelijk € 3.685 en € 3.595. Er is dus nog steeds sprake van een afname van de kosten per kind. Sport algemeen Er is een voordeel ontstaan van € 34.000 op de dive rse te verstrekken sportsubsidies. Dit heeft met na me te maken met het aantal aanvragen en met de hoogte van de toekenningen.

Het Uitvoeringsprogramma ‘Steeds meer in beweging – een vitaal Steenwijkerland’ liep over de jaren 2014 – 2016 en is gekoppeld aan de meerjarige Sport stimuleringsagenda 2014 – 2016. Deze agenda is in oktober 2013 door de gemeenteraad vastgesteld. Het programma is inmiddels (financieel) afgerond. Er is dit jaar een bedrag van € 38.000 overgebleven. Voor de bouw van een nieuwe manege in Steenwijkerwold was nog een bedrag beschikbaar van € 20.000. Hiervan is een bedrag van € 14.000 niet gebruikt. Binnensport Het product Binnensport heeft een negatief resultaat van € 28.000. Door het afbranden van de gymlokalen van RSG Tromp Meesters is nog een tijdje gebruik ge maakt van het gymlokaal aan de Troelstrastraat. Voor dit gymlokaal waren geen exploitatielasten meer geraamd. Dit levert een nadeel op van € 15.000. Het overige tekort van € 13.000 wordt veroorzaakt d oor afrekeningen over exploitatiekosten van gym- lokalen uit voorgaande jaren. Buitensport Voor de inkomsten van verhuur van sportvelden en bi jbehorende gebouwen is in de begroting een bedrag geraamd ter hoogte van € 114.000. In het jaar 2016 is hiervan een bedrag van € 85.000 geïnd. Dit levert een nadeel op van € 29.000. Daarnaast zijn vorig jaar afspraken gemaakt over incidentele vermindering van de te betalen huur. Hierdoor ontstaat nog een nadeel van € 20.000.

Zwembaden In het jaar 2014 is een bedrag van € 407.600 beschi kbaar gesteld voor de renovatie van zwembad ’t Tolhekke. Door een gunstige aanbesteding en slimme keuzes tijdens de uitwerking en uitvoering resteert er nog een bedrag van € 138.000. Dit bedrag is over igens inclusief het reguliere structurele onderhoud s- budget van het zwembad ter hoogte van € 29.000. Doo r de renovatiewerkzaamheden is dit budget niet besteed. Daarnaast is een meevaller ontstaan van € 10.000 om dat het tekort over 2015 bij zwembad de Waterwijck lager is uitgevallen (geraamd op € 190.000, werkeli jk € 180.000). Het totale voordeel bij de zwembaden bedraagt hierdoor € 148.000. Groene sportterreinen Er is een tekort op het budget voor groene sportter reinen van € 27.000. Hiervoor zijn de volgende oorzaken: 28 - extra vegen (blad en gras) van de velden, om de velden speelklaar te houden € 6.000 - extra onderhoudswerkzaamheden door de natte periode € 6.000 - een onderzoek kunstgrasrubber en extra snoeiwerk € 5.000 - het onverwacht vervangen van een pomp € 6.000 - schade op sportvelden door derden die niet kon worden verhaald € 4.000 Overzicht afwijkingen IGSD Steenwijkerland - Westerveld In de rekening is een totaal nadelig resultaat opge nomen van € 148.000.

Dit nadeel kan als volgt worde n verklaard: • Op de programmakosten (WWB, IOA, Bbz, minimabeleid en ontvangen BUIG-budget) is een overschrijding ontstaan van € 440.000. • Op de apparaatskosten, inclusief het verstrekte budget ter hoogte van € 1.013.000 op basis van het vastgestelde Plan van Aanpak extra uitstroom cliënten, is een overschot ontstaan van € 292.000. Overzicht van de diverse afwijkingen IGSD: bedragen x € 1.000 Financiële afwijkingen IGSD Verschil Verstrekte uitkeringen WWB - 400 N Terugvordering en verhaal 67 V Voorziening Dubieuze debiteuren - 13 N Ontvangsten WWB I-deel 45 V Zelfstandigen - 24 N IOA - 129 N Schuldhulpverlening - 66 N Bijzondere bijstand 55 V Overig 25 V Apparaatskosten IGSD 292 V Totaal afwijkingen - 148 N De jaarrekening 2016 van de IGSD is / wordt nog met een afzonderlijk voorstel aan u voorgelegd. Hierbi j worden de diverse afwijkingen nog nader toegelicht. 0 100 200 300 400 500 600 700 800 900 2010 2011 2012 2013 2014 2015 2016 555 658 681 732 825 852 810 Overzicht gemiddeld aantal verstrekte WWB-uitkering en Het gemiddeld aantal verstrekte uitkeringen is in 2 016 uitgekomen op 810 (per 1 januari 2016: 843 / pe r 1 januari 2017: 777). In de begroting is uitgegaan van een gemiddeld aantal van 775. 29 De gemiddelde kosten per uitkering zijn uitgekomen op een bedrag van € 13.793 (begroot € 13.900).