9.0 Informatienota 2024 - 56 - Jeugdconsulenten bij de Huisartsenpraktijk

Zij vermoedt dat als kinderen, ouders of jongeren bepaalde woorden laten vallen bij een huisarts ze al snel doorverwezen worden naar de GGZ. Dat is bij haar niet zo. Ze vertraagt en is er voor de jeugdige. Het doel is dat dit doorverwijzingen voorkomt. De jeugd- consulent gelooft dat dit behaald wordt. Het voorkomen van doorverwijzingen blijkt ook uit de cijfers die door de gemeente bijgehouden worden. Een ander doel van deze werkwijze is het overbruggen van wachttijden zodat problemen niet verergeren als er wel doorverwezen wordt. De inzet van zowel een jeugdconsulent als de POH-GGZ Jeugd is daarbij van toegevoegde waarde volgens de jeugdcon- sulent. Ze vullen elkaar aan, hebben net andere aandachtspunten en werken waar passend veel samen.  College van burgemeester en wethouders - 19 november 2024 - 2024_B&W_0077229/37   27 Verbeterpunten en wensen Ken elkaar Zoals eerder gezegd is het vooral belangrijk om elkaar te kennen volgens de verschillende betrokkenen. Zo kan je beter met elkaar samenwerken. Het is daarom belangrijk om te werken aan de zichtbaarheid van de jeugdconsulent en afspraken te maken over rollen en taken. Jeugdconsulent op meer plekken De vindplek voor problemen bij kinderen en jongeren is nu bij deze huisartsen- praktijk en op sommige scholen. De jeugdconsulent zou idealiter op elke school en huisartsenpraktijk een jeugdconsulent willen hebben.

De POH-GGZ Jeugd ziet dit ook zitten en denkt dat je zo ergere problematiek kan voorkomen. Eén van de huisartsen denkt dat je het nog breder moet trekken. Om meer preventief te werken moeten andere plekken ook doorverwijzen naar een jeugdconsulent. De huisarts denkt dat mensen niet direct naar de huisarts gaan en andere partijen eerder kunnen signaleren en doorverwijzen. Zoals op scholen, consultatiebureaus en in wijken. De jeugdconsulent voor triage Als deze werkwijze met een jeugdconsulent en POH-GGZ Jeugd op meer plekken komt moet je volgens één huisarts een soort sluis maken. De POH-GGZ Jeugd ziet jongeren/kinderen vaker dus heeft minder plek, dan zou de jeugdconsulent een soort sturende functie/triage moeten hebben. Een andere huisarts benoemt ook dat deze rol in screening nog besproken zou moeten worden zodat het een werkafspraak kan worden. Profiel jeugdconsulent Met het oog op de toekomst en eventuele groei van deze werkwijze hebben we betrokkenen gevraagd wat een goed profiel is voor een jeugdconsulent die aan het werk gaat in een huisartsenpraktijk. Hier zijn verschillende punten uitgekomen zoals affiniteit hebben met de doelgroep. Het leuk vinden om gesprekken te voeren, wat soms meer neigt naar (school)maatschappelijk werk. Een jeugdconsulent moet gemotiveerd zijn en brede analyses kunnen doen.

Het is belangrijk om flexibel te zijn en te schakelen met taken en onverwachte zaken. De sociale kaart moet goed bekend zijn. Het aangaan en onderhouden van relaties is een groot onderdeel van het werk. Een jeugdconsulent moet goed om kunnen gaan met jongeren, ouders, huisartsen en de POH-GGZ Jeugd en laagdrempelig kunnen zijn. De jeugdconsulent gaf daarbij aan dat het fijn is om extra scholing te krijgen in het voeren van gesprekken met kinderen.   College van burgemeester en wethouders - 19 november 2024 - 2024_B&W_0077230/37   28 Conclusie en discussie De centrale vraag van het onderzoek was “In welke mate draagt de inzet van een jeugdconsultent bij de huisarts in de gemeente Steenwijkerland bij aan het verminderen van doorverwijzingen naar de geïndiceerde jeugdhulp en het normaliseren?” De jeugdconsulent draait nu enige tijd mee in de huisartsenpraktijk. De huisartsen zijn op de hoogte van de aanwezigheid van de jeugdconsulent en maken gebruik van haar inzet. De huisartsen zien naast de inzet van POH-GGZ Jeugd het als meerwaarde dat de jeugdconsulent kan focussen op problematiek vanuit het systeem. Er is nog geen eenduidig en duidelijk beeld van de expertise en taken van de jeugdconsulent. De agenda van de jeugdconsulent is nog niet volledig gevuld, zij zou nog meer ingezet kunnen worden.

Het uitblijven van verwijzingen kan komen doordat er geen duidelijk beeld is, maar ook omdat er veel waarnemend artsen en wisselende assistentes zijn. De jeugdconsulent heeft net als de POH-GGZ Jeugd ruimte om laagdrempelige ondersteuning te bieden. Als kinderen en jongeren naar haar worden verwezen kan zij bijdragen aan normaliseren en minder doorverwijzen naar geïndiceerde jeugdhulp.  College van burgemeester en wethouders - 19 november 2024 - 2024_B&W_0077231/37   29 Bevorderende en belemmerende factoren Kennis preventieve zorg De huisartsen hebben weinig contact met andere zorgverleners. Ze hebben niet genoeg tijd voor afstemming met partners en zijn niet in het hele jeugdveld bekend met de opties voor doorverwijzingen. Ze hebben geen kennis van de mogelijkheden in het voorliggend veld. Ze zien het als toegevoegde waarde dat de jeugdconsulent deze kennis wel heeft en goed in kan zetten bij de huisartsenpraktijk. Deze netwerk- taak die van belang is bij de inzet van een jeugdprofessional zien we ook terug- komen in de literatuur (Spijk-de Jonge et. al., 2019). Het voorkomen van doorverwijzingen Het voorkomen van doorverwijzingen is één van de doelen van deze werkwijze. Uit de cijfers van de gemeente blijkt dat zowel de POH-GGZ Jeugd als de jeugd- consulent verwijzingen naar geïndiceerde jeugdhulp voorkomen.

In de interviews met de betrokkenen lijkt iedereen dit zo te ervaren en als positieve uitkomst van de werkwijze te zien. Het NJI (2020) ziet het verminderen van de instroom bij gespecialiseerde jeugd-GGZ ook als een meerwaarde van deze manier van werken. Onduidelijke afspraken Het is opvallend dat de huisartsen niet een eenduidig idee hebben bij de taken en inzet van de jeugdconsulent. Een onderdeel hiervan is de afweging wanneer ze een kind/jongere naar de jeugdconsulent sturen en wanneer naar de POH-GGZ Jeugd en de eventuele rol van de jeugdconsulent in de triage. Hierop aansluitend vraagt één van de huisartsen zich af of het een meerwaarde heeft als de jeugd- consulent zelf gesprekken voert. Als de huisartsen zulke wisselende beelden hebben van de mogelijkheden en wat wel of niet waardevol is, is het de vraag of ze de jeugdconsulent wel op vergelijkbare manier inzetten. Uit de literatuur blijkt dat het belangrijk is om kaders te stellen wat wel en niet onder deze zorg valt, een gezamenlijke ambitie op te stellen en duidelijke afspraken te maken over verantwoordelijkheden (NJI, 2020). Onder deze duidelijke afspraken hoort ook de afstemming over de toeleiding. Er zijn nu verschillende ideeën over of dit via de huisarts of de assistentes loopt. Er zit daarin ook een verschil tussen de jeugdconsulent en de POH-GGZ Jeugd. Wisselingen in personeel maken dit nog complexer.

 College van burgemeester en wethouders - 19 november 2024 - 2024_B&W_0077232/37   30 Normaliseren Eén van de doelen van de inzet van een jeugdconsulent bij de huisartsenpraktijk is meer normaliseren. Met normaliseren bedoelen we in dit onderzoek het minder ‘labelen’ van kinderen en jongeren (wat samenhangt met minder doorverwijzen) en daarmee ook dat opvoedvragen pedagogisch worden benaderd (dus kijken naar de context) en minder vanuit zorg en gezondheid. Als we kijken naar normali- seren valt het op dat een aantal huisartsen veel labels benoemen als ze het hebben over gedrag van kinderen en jongeren. De POH-GGZ Jeugd en de jeugdconsulent kaarten echter aan dat ze gedrag zeker niet willen problematiseren en proberen minder door te verwijzen naar gespecialiseerde jeugdhulp. Ze normaliseren pro- blematiek door tijd te nemen voor kinderen/jongeren en naar ze te luisteren. Dit sluit aan bij de associaties bij normaliseren uit het onderzoek van Tammes (2022) dat moeilijkheden bij het leven horen en je gedrag in de context moet bekijken. Het gedrag bekijken vanuit de context zien de huisartsen als een taak voor de jeugdconsulent. Terwijl ze problemen die meer in het kind zelf zitten naar de POH-GGZ Jeugd verwijzen. Dit lijkt een duidelijk onderscheid.

Deze afweging kan echter heel lastig zijn omdat de meeste problemen nooit helemaal binnenin zitten of alleen aan de context te wijden zijn. De jeugdconsulent en POH-GGZ Jeugd lijken hier zelf erg bewust van te zijn en noemen beiden vaak contextuele factoren die zorgen voor bepaald gedrag. Dit zoeken naar oorzaken en oplossingen in de omgeving past bij een normaliserende houding (Tammes, 2022). Betrokkenheid bij het onderzoek Tijdens het proces van dit onderzoek was het moeilijk om alle deelnemers te spreken, aangehaakt en betrokken te houden. Zowel aan het begin als aan het einde van het onderzoek is het niet gelukt om genoeg betrokkenen bij elkaar te krijgen voor gezamenlijke bijeenkomsten. Daarnaast was het voor het inplannen van de interviews lastig om reacties te krijgen en is het met de POH-GGZ Jeugd na vele pogingen niet gelukt om een tweede interview in te plannen. Aan de zeer beperkte deelname van de vragenlijst kunnen we zien dat er niet actief ingezet is op het motiveren van jongeren en ouders om deze in te vullen. Ondanks dat we dit wel vooraf en tussentijds hebben afgestemd. Het is opvallend dat deze betrokkenen niet allemaal de moeite nemen om actief in te zetten op dit onderzoek.

  College van burgemeester en wethouders - 19 november 2024 - 2024_B&W_0077233/37   31 Aanbevelingen Als laatste onderdeel van deze rapportage willen we graag een aantal aanbevelin- gen meegeven vanuit dit onderzoek. Dit zijn zowel aanbevelingen om de huidige werkwijze te verbeteren als aanbevelingen om deze werkwijze te laten groeien naar andere of meerdere locaties. We bespreken de aanbevelingen puntsgewijs.  Om de werkwijze zo goed mogelijk te laten slagen is het een belangrijke voorwaarde dat de (waarnemend) huisartsen, jeugdconsulent en POH-GGZ Jeugd elkaar allemaal goed kennen. Dat betekent dat ze op de hoogte zijn van elkaars expertise, rollen en taken, zodat ze goed gebruik kunnen maken van de mogelijkheden. Dit zou kunnen door gezamenlijke overleggen en afstemmingsmomenten in te plannen.  Het is aan te bevelen om de toeleiding van kinderen en jongeren naar de jeugdconsulent en POH-GGZ Jeugd eenduidig te maken. Het is belangrijk om een duidelijke keuze te maken of de jeugdconsulent wordt ingezet voor triage en wie wanneer naar welke professional wordt doorverwezen. Dit wordt makkelijker als iedereen elkaar goed kent (zie punt 1).  Het is een voorwaarde dat de (waarnemend) huisartsen zich committeren aan het werken met de inzet van een jeugdconsulent en POH-GGZ Jeugd.

Het is van belang dat ze de tijd nemen om zich te verdiepen in de mogelijk- heden, afstemming opzoeken en goede afspraken onderling maken.  Om nog breder in te zetten op preventie is het ook een idee om jeugdconsu- lenten op andere plekken in te zetten zoals op scholen. Of partners te laten verwijzen naar de jeugdconsulent voor laagdrempelige ondersteuning.   College van burgemeester en wethouders - 19 november 2024 - 2024_B&W_0077234/37   32 Referenties Bos-de Groot, E., & Baart, A (2018). De jeugd- en gezinswerker naast de huisarts in de Zwolse wijken: Onderzoek naar de ervaringen met de contextgerichte jeugd- en gezinswerker naast de huisarts. Zwolle: VIAA. Duijvestijn, P ., Bogaart, A., Fransen, N., & Özgül, P . (2017). Naar meer effectiviteit en efficiency in de JGGZ: Tussenevaluatie van de pilot SOH-KJP in de regio FoodValley. Amsterdam: DSP . Gemeente Steenwijkerland (2023). Gezond leven makkelijker maken voor de inwoners van Steenwijkerland. Gezondheidsbeleid 2023-2026. GGD IJsselland (2021). Hoe gaat het met de kinderen in de gemeente Steenwijkerland? Kindermonitor 2021. Geraadpleegd via: https:/ /ijssellandscan. nl/rapporten/Factsheet GGD IJsselland (2024). Gezondheidsmonitor Jeugd 2023: Gemeente Steenwijkerland. Geraadpleegd via: https:/ /ijssellandscan.nl/rapporten/ Jongerenmonitor Nederlands Jeugdinstituut (2020).

Samenwerking tussen huisarts en wijkteam Jeugdprofessionals bij de huisarts: Praktijkkennis in beeld. Utrecht: NJI Spijk-de Jonge, M.J., Boelhouwer, M., Geuijen, P ., Zwaanswijk, M., & Serra, M. (2019). Jeugdhulp bij de huisarts. Onderzoek naar inzet en effect van de Praktijkonder- steuner Jeugd. Assen: Accare Child Study Center. Stevenson, H. (2019). Eindrapportage Pilots Ondersteuning Jeugd en Gezin. Groningen: RIGG. Tammes, G. (2022). Normaliseren binnen de huisartsenzorg: praktijkondersteuners (GGZ) jeugd. Afstudeerscriptie Rijksuniversiteit Groningen. Zeele, van, S., Hekelaar, A. (2018) Evaluatie pilot Jeugdconsulent: In twee varianten. Rotterdam: Gemeente Rotterdam/OBI. ZIO en blauwe zorg in de wijk (2020). POH Jeugd in Maastricht Heuvelland.  College van burgemeester en wethouders - 19 november 2024 - 2024_B&W_0077235/37   Colofon © 2024 RKJ IJsselland Alle rechten voorbehouden Tekst Annelot van Rooij en Tessa Overmars (GGD IJsselland) en Dorien Graas (Hogeschool Windesheim) Ontwerp hollandse meesters  College van burgemeester en wethouders - 19 november 2024 - 2024_B&W_0077236/37  College van burgemeester en wethouders - 19 november 2024 - 2024_B&W_0077237/37