9.0 Informatienota 2023 - 63 - Voortgang aanpak basisvaardigheden (Laaggeletterdheid)

College van burgemeester en wethouders - 19 december 2023 - 2023_B&W_009311/13 College van burgemeester en wethouders GOEDGEKEURD Vergadering van 19 december 2023 Beleid en Uitvoering - Team Samenleving 21 2023_B&W_00931 Voortgang aanpak basisvaardigheden (Laaggeletterdheid) Samenstelling: Aanwezig: J.H. Bats, burgemeester en voorzitter; M. Smit, wethouder; Trijn Jongman, wethouder; B. Harmsma, wethouder; M. Scheringa, wethouder; M.W. de Graaf, gemeentesecretaris Samenvatting Elk jaar wordt de voortgang op de aanpak van Laaggeletterdheid gemonitord. Deze informatienota geeft inzicht in de belangrijkste successen en verbeterpunten. Uit de monitoring over het jaar 2022 en de voorlopige inzichten over 2023 kunnen we concluderen dat we met de aanpak van Laaggeletterdheid op koers liggen. We bereiken veel inwoners van Steenwijkerland met ondersteuningstrajecten over basisvaardigheden op maat. Het is vooral zaak de aandacht niet te laten verslappen, te blijven inzetten op integratie met andere beleidsterreinen als gezondheid, participatie en ‘een goed begin’. Ook blijft de NT1 doelgroep, laaggeletterde inwoners met moedertaal Nederlands, een aandachtspunt. De visie en het beleid voor de aanpak van Laaggeletterdheid in Steenwijkerland blijven staan. In de afgelopen jaren is dit een succesvolle aanpak gebleken.

In 2024 werken we toe naar een uitvoeringsagenda Laaggeletterdheid waarmee de betrokken organisaties verder aan de slag kunnen. Informatienota Inleiding In Steenwijkerland heeft ongeveer 15% van de volwassen inwoners moeite met basisvaardigheden. Basisvaardigheden zijn: kunnen lezen, schrijven, rekenen en digitaal vaardig zijn. Wanneer je moeite hebt met basisvaardigheden heeft dit vaak grote invloed op je dagelijks leven, gezondheid, financiën en welzijn. Al veel jaren zet de gemeente Steenwijkerland in samenwerking met diverse partners zich in voor mensen die moeite hebben met basisvaardigheden. Onze ambitie is dat alle inwoners uit Steenwijkerland de basisvaardigheden hebben die nodig zijn om deel te kunnen nemen aan de samenleving. De afgelopen jaren is dat een succesvolle aanpak gebleken. Kernboodschap Op basis van de jaarlijkse monitoring zijn enkele focuspunten aangebracht voor 2023, namelijk: - het bereiken van de NT1-doelgroep (inwoners met Nederlandse taal als moedertaal) College van burgemeester en wethouders - 19 december 2023 - 2023_B&W_009312/13 - inzetten op preventie rondom de overdracht van basisvaardigheden - hernieuwde samenwerking met bedrijven om werknemers te ondersteunen. NT1-doelgroep De NT1-doelgroep is om allerlei redenen lastiger te bereiken dan de NT2-doelgroep (Nederlands als tweede taal). Hier spelen schaamte en bestaande taboes een grote rol.

Het is vaak lastig voor organisaties die direct betrokken zijn bij laaggeletterden om te signaleren op Laaggeletterdheid en door te verwijzen. Er is intensief ingezet op voorlichting en ondersteuning van organisaties als scholen, huisartsenpraktijken, apothekers, (leer-)werkplaatsen, consulenten om hier stappen te zetten. Ook is de planning dat er begin 2024 voor NT1-ers een taal groeiklas met een professionele docent van start zal gaan. Preventie Het gaat hier om het stoppen van de overdracht van Laaggeletterdheid van ouder op kind. Eerste stappen zijn gezet om betere aansluiting te vinden bij bestaande relevante netwerken als Samen voor Ryan en het voorschoolse overleg en bij relevante programma’s van de bibliotheek als de voorleesexpress en Ta(a)lent van SWDK. Bedrijvenaanpak Er is in 2023 veel werk verricht om versterking van basisvaardigheden op de werkvloer te verbeteren. Taalpunt heeft bedrijven bewust gemaakt van laaggeletterdheid op de werkvloer en mogelijke gevolgen voor werkgever en werknemer. Bij het zuivelbedrijf Weerribben Zuivel is een taalklas voor een groep arbeidsmigranten opgezet en het bedrijf Eleq heeft ondersteuning van Taalpunt gekregen om zelf te zorgen voor een taalklas voor een groep Oekraïense werknemers. Ook is een taalklas bij ROC Landstede ingericht voor ‘taal op de werkvloer’.

Naast bovenstaande acties zijn er twee onderwerpen die het afgelopen jaar ook hoog op de agenda stonden: Gezondheidsvaardigheden en taalonderwijs aan volwassen Oekraïense ontheemden. Gezondheidsvaardigheden Onlangs is het Gezondheidsbeleid 2023-2026 vastgesteld. Een van de prioriteiten uit het gezondheidsbeleid is ‘meer inwoners ervaren dat zij gezondheidsvaardig zijn’. Ook vanuit de aanpak van Laaggeletterdheid is in 2023 aandacht besteed aan gezondheidsvaardigheden. Zo is de cursus ‘Voel je goed’ van start gegaan met een NT1 en een NT2 groep. Taalonderwijs aan volwassen Oekraïense ontheemden Als gevolg van de oorlog in Oekraïne blijft er aandacht voor de taalontwikkeling van volwassen Oekraïense ontheemden. Tot eind 2023 zijn er in Steenwijk voor hen twee taalklassen onder leiding van een NT2 docent. Degenen die in 2024 door willen met een taaltraject kunnen zich aanmelden voor de algemene taalverhogingsklassen in Steenwijk. Vanaf januari 2024 starten er twee nieuwe taalverhogingsklassen voor Oekraïense ontheemden in Oldemarkt en Giethoorn. In de periode 2019 – 2023 hebben inwoners aan zo'n 1250 verschillende ondersteuningstrajecten deelgenomen. Dat is ruim boven het doel dat bij de start van de beleidsperiode vanaf 2019 was gesteld. Consequenties voor de gemeente N.v.t.

Communicatie Voor de communicatie over de voortgang en aanpak van Laaggeletterdheid in de gemeente zijn verschillende communicatiemiddelen ontwikkeld: College van burgemeester en wethouders - 19 december 2023 - 2023_B&W_009313/13 •De brochure van de monitoring Laaggeletterdheid over het jaar 2022 (zie bijlage 1). •Een animatie over Laaggeletterdheid en de aanpak van gemeente Steenwijkerland. •Er verschijnen geregeld artikelen over de Steenwijkerlandse aanpak van Laaggeletterdheid in de krant. •Er is de website van Taalpunt waar veel informatie te vinden is. Vervolg In 2024 en verder zullen we het gevoerde beleid over de afgelopen jaren continueren en focussen op een uitvoeringsagenda voor meest betrokken partners. Besluit In te stemmen met de informatienota 'Voortgang op de aanpak van Laaggeletterdheid’. Bijlagen 1.

Monitorverslag Laaggeletterdheid 2022 - definitief.pdf 1MONITORVERSLAG LAAGGELETTERDHEID 2022 Monitorverslag Laaggeletterdheid /two.oldstyle/zero.oldstyle/two.oldstyle/two.oldstyle College van burgemeester en wethouders - 19 december 2023 - 2023_B&W_009314/13 2 3 MONITORVERSLAG LAAGGELETTERDHEID 2022 Voorwoord 5 Inleiding 6 Dit zijn onze doelen 7 Gezamenlijke aanpak laaggeletterdheid 7 Laaggeletterdheid in Steenwijkerland 8 De resultaten over 2022 9 Het aanbod 9 Taallessen bij de ROC’s in 2022 11 Nieuwe deelnemers 12 Van aanmelding naar aanbod 13 Tevredenheid deelnemers 14 Wat vinden de partijen zelf? 14 Een aantal successen op een rij 15 Inhoud College van burgemeester en wethouders - 19 december 2023 - 2023_B&W_009315/13 4 5 MONITORVERSLAG LAAGGELETTERDHEID 2022 Je kinderen niet kunnen voorlezen. In de super- markt moeite hebben met boodschappen doen omdat je niet goed weet wat het kost. Niet met een computer overweg kunnen. Voor veel mensen is dat de dagelijkse realiteit. De cijfers liegen er niet om. In Nederland hebben 2,5 miljoen mensen moeite met lezen, schrijven, rekenen en/of digitale vaardigheden. Dat is 12% van de bevolking. In onze gemeente ligt dat aantal op 15%. En dus zetten we volop in op de aanpak van laaggeletterdheid. Want we vinden dat iedereen mee moet kunnen doen in de samenleving.

Kunnen lezen en schrijven, rekenen en digitaal werken is daarvoor een belang- rijke basis. De afgelopen 10 jaar hebben we met elkaar – en dan bedoel ik samen met betrokken organisaties in het werkveld – een mooi programma in de steigers gezet om inwoners te bereiken en te ondersteunen. Er zijn taalcafés, taalwandelingen, workshops over gezond eten en bewegen. Er zijn gratis taalonder- steuningsklassen bij regionale opleidingscentra. Er zijn zo’n 70 vrijwilligers die als taalcoach bij het Taalpunt actief zijn om mensen te helpen met bijvoorbeeld het lezen van de krant. De bibliotheek heeft een groot aanbod aan cursussen om digitaal behendiger te worden. Bedrijven zien steeds meer het belang om werknemers te ondersteunen die moeite hebben met basisvaardigheden. Met onze gezamenlijke aanpak hebben we de afgelopen jaren meer dan 1000 inwoners bereikt! Natuurlijk zijn we blij dat we al zoveel inwoners een steuntje in de rug hebben kunnen geven. Maar we willen meer. We willen door. Want we weten dat laaggeletterd zijn ook van invloed is op je gezondheid, op het vinden van een baan, op je goed voelen, je sociale redzaamheid. Redenen genoeg om door te gaan met onze aanpak om zoveel mogelijk inwoners te bereiken. Dát is onze inzet.

Trijn Jongman Wethouder sociaal domein Voorwoord ‘We vinden dat iedereen mee moet kunnen doen in onze samenleving’ ‘ 15% van de mensen in onze gemeente is laaggeletterd We vinden dat iedereen mee met kunnen doen inze gemeente College van burgemeester en wethouders - 19 december 2023 - 2023_B&W_009316/13 w 6 7 MONITORVERSLAG LAAGGELETTERDHEID 2022 Laaggeletterdheid heeft niet alleen gevolgen voor lezen, schrijven, rekenen en digitale vaardigheden. Het is ook van grote invloed op het dagelijks leven, de gezondheid, financiën en welzijn. Mensen die moeite hebben met lezen en schrijven voelen zich vaak minder gezond dan mensen die daar geen problemen mee hebben. Dit zijn onze doelen • Tussen 2019 en 2022 doen 600 inwoners mee aan een aanbod om de taal (beter) te leren • Tussen 2019 en 2022 doen 150 inwoners mee aan een aanbod om (beter) te leren rekenen • Tussen 2019 en 2022 doen 150 inwoners mee aan een aanbod om digitaal handig(er) te worden • In 2022 staat bij het aanbod de vraag van de individuele deelnemer centraal • In 2020 is er – samen met kinderopvang en onderwijs – een plan van aanpak om te voorkomen dat kinderen met te weinig vaardigheden van school gaan • In 2022 geven de deelnemers het aanbod een 7 of hoger • In 2019 is onderzocht of het instrument ‘participatieladder’ goed werkt.

Het aan- bod leidt ertoe dat iedere deelnemer mini- maal 1 stap op de participatieladder zet • Samen met werkgevers krijgen minimaal 10 bedrijven per jaar voorlichting en zijn er bij 4 bedrijven taal- en rekentesten. Wij werken samen in de aan- pak van laaggeletterdheid ROC: Landstede en Drenthe College Sociaal Werk De Kop Bibliotheek Kop van Overijssel NoordWestGroep Stichting Lezen & Schrijven Taalpunt Gemeente Steenwijkerland Met elkaar verantwoordelijk Binnen de aanpak van laaggeletterdheid is iedereen zelf verantwoordelijk op zijn of haar terrein. Tenslotte nemen we allemaal onze eigen kennis en ervaring mee. Tegelijkertijd is er ook een gezamenlijke verantwoordelijk- heid. Want de aanpak van laaggeletterdheid doen we met elkaar. Inleiding Jezelf kunnen redden in de samenleving. Dát vinden we belangrijk voor onze inwoners. Daarom zetten we ons in om laaggeletterdheid aan te pakken. Want meedoen kun je pas als je kunt lezen, schrijven, rekenen en digitaal de weg weet te vinden. Vanaf 2019 werken we met het plan ‘Taal als vliegwiel naar meedoen’ . Daarin hebben we voor 4 jaar een aantal doelen opgeschreven. Dat betekent dat we na 2022 de eindresultaten kunnen presenteren. En dat doen we in dit monitorverslag. Een korte conclusie kunnen we alvast geven.

Want ondanks de coronajaren en ondanks de opvang van vluchtelingen vanwege de oorlog in Oekraïne, hebben we onze doelstelling gehaald. Het grootste succes? Er ligt een stevige basis voor onze gezamenlijke aanpak waarmee we de afgelopen jaren al veel inwoners hebben weten te bereiken. Daar zijn we trots op. Het is niet zo dat iedereen met lage digitale vaardigheden ook laaggeletterd of laaggecijferd is. Integendeel. Vaak zijn het mensen die niet zijn opgegroeid met digitale middelen en daardoor een achterstand hebben. College van burgemeester en wethouders - 19 december 2023 - 2023_B&W_009317/13 9MONITORVERSLAG LAAGGELETTERDHEID 20228 Laaggeletterdheid in Steenwijkerland Leeftijdscategorie Aantallen Totaal in Steenwijkerland 16 tot 65 jaar 27.394 15% laaggeletterden 4.109 De resultaten over 2022 Het aanbod (*) Naast het aanbod vanuit onze gezamenlijke aanpak, hebben /seven.oldstyle/six.oldstyle inwoners meegedaan aan het aanbod vanuit de bibliotheek. Dat is in deze aantallen niet meegenomen.

150 Inwoners nemen deel aan aanbod digitale vaardigheden Aantal deelnemers: 0-meting 2018 0 1-meting 2019 30 2-meting 2020 42 3-meting 2021 76 4-meting 2022: 16* Totaal 2022: 164 150 Inwoners nemen deel aan rekenaanbod + X = Aantal deelnemers: 0-meting 2018: 0 1-meting 2019: 4 2-meting 2020: 22 3-meting 2021: 73 4-meting 2022: 0** Totaal 2022: 99 600 Inwoners nemen deel aan taalaanbod Aantal deelnemers: 0-meting 2018: 82 1-meting 2019: 106 2-meting 2020: 132 3-meting 2021: 295 4-meting 2022: 160 Totaal 2022: 775 (**) We zien dat de meeste deelnemers het rekenaanbod tegelijkertijd doen met het taalaanbod. De aantallen zijn om die reden niet afzonderlijk benoemd. In onze gemeente is 15% laaggeletterd In Nederland zijn 2,5 miljoen mensen die moeite hebben met lezen, schrijven en/of rekenen. Dit is 12% van de bevolking. In onze gemeente is ongeveer 15% van de volwassen bevolking laaggeletterd. College van burgemeester en wethouders - 19 december 2023 - 2023_B&W_009318/13 11MONITORVERSLAG LAAGGELETTERDHEID 202210 Een grote groep – in 2022 waren er 96 deelnemers – volgt het aan- bod van vrijwilligers bij het Taal- punt. Deze lessen én de taallessen bij regionale opleidingscentra (ROC’s) zijn gericht op ‘leren in de context’ en vraaggestuurd leren. Zo is er een goede aansluiting bij de behoefte van de individuele deelnemer.

Deelnemers stoppen met het aanbod als hun leervraag is beantwoord. In 2022 hebben in totaal 25 deelnemers hun cursus om die reden afgerond. Er zijn ook andere redenen om niet door te gaan. Zo zijn 5 deelnemers verhuisd. Verder zijn er 8 doorverwezen: 2 naar werk, 1 naar een opleiding en 5 naar naar een hoger niveau. Vervolgaanbod na inburgering De cursisten hebben twee dagdelen per week scholing. Daarbij is de aanpak met name werkgericht. In 2022 waren er 18 deelnemers. Hiervan zijn er 11 doorgestroomd naar werk of opleiding en werk. Een percentage van 61% en dat is een mooie score. Zij zijn niet meer of voor een groot deel niet meer aangewezen op ondersteuning en geld van de gemeente. Van de overige deelnemers zijn er 3 gestopt, 1 is doorgestroomd naar een andere cursus en 3 hebben de cursus voortgezet. ‘Het was een gemotiveerde groep. De cursisten hebben een baan of doen een studie en willen zich verder ontwikkelen’ In 2022 hebben 176 mensen mee- gedaan aan het aanbod vanuit onze aanpak tegen laaggeletterd- heid. Ook Oekraïense vluchtelingen namen deel. Als we kijken naar de afgelopen vier jaar hebben 1038 deelnemers aan ons aanbod meegedaan. Dat is ruim boven het aantal dat we vooraf als doel voor ogen hadden.

Taallessen bij de ROC’ s in 2022 Groep Taallessen Deelnemers* 1 Taalverhoging naar A1-A2 9 2 Taalverhoging naar A2-B1 18 3 Taalverhoging naar A1-A2 18 4 Taalverhoging naar A1-A2 15 5 Doorgaande lijn inburgering 18 * Bij alle groepen is Nederlands de tweede taal College van burgemeester en wethouders - 19 december 2023 - 2023_B&W_009319/13 13MONITORVERSLAG LAAGGELETTERDHEID 202212 Via welke route komen de deelnemers? Alle aanmeldingen om deel te nemen aan een van de cursussen komen binnen bij het Taalpunt. Het Taalpunt kijkt welk aanbod bij de deelnemer past. Een traject op maat dus en daarin spelen de taalcoaches een belangrijke rol. Route 1 (*) Via social media, krant of op eigen initiatief Route 2 Taalpunt in samenwerking met bedrijven In 2022 is bij 4 bedrijven voorlichting gegeven aan de medewerkers. Daarnaast is bij 4 bedrijven de workshop ‘signaleren en doorverwijzen’ ge- geven. Daarmee is de doelstelling om dit per jaar bij minimaal 10 bedrijven te doen niet gehaald. Dit komt omdat in 2022 vooral is ingezet op de Oekraïense vluchtelingen. De tevredenheid over de cursus én de ondersteuning van een coach is groot. Deelnemers waarderen beide met een 8. Van aanmelding naar aanbod Binnen het Taalpunt zorgen onder andere de (taal) coaches voor het aanbod.

Ook buiten het Taalpunt is er aanbod om de lees- en schrijfvaardigheden te vergroten, bijvoorbeeld via de taallessen van de ROC’s. Hieraan deden in 2022 35 deelnemers mee. Daarnaast zijn er ook op maat gemaakte trajecten in samenwerking met de bedrijven zelf. Aandacht voor preventie Uit het monitoringsverslag over 2021 bleek dat preventie weinig aandacht had gekregen. Daarom is dit in 2022 als een van de prioritei- ten benoemd. Er zijn eerste stappen gezet om aandacht te vragen voor het stoppen van de overdracht van laaggeletterdheid van ouder op kind. Zo zijn hierover presentaties gegeven bij kinderopvang en basisscholen. Nieuwe deelnemers Verdeling van deze groep in man/vrouw en allochtoon/autochtoon Nieuwe aanmeldingen komen vooral uit de leeftijdscategorie van 27 tot 45 jaar. Vergeleken bij vorig jaar is het aantal nieuwe aan- meldingen met een Nederlandse achtergrond meer dan verdubbeld: van 6 in 2021 naar 13 in 2022. De meeste deelnemers hebben een startniveau lager of gelijk aan A1. Dat betekent dat zij een grote stap moeten zetten naar een startkwalifi catie.

Mannen Vrouwen Migratieachtergrond Nederlandse achtergrond 16 tot 27 3 7 10 0 27 tot 45 19 29 47 1 45 tot 54 5 11 14 2 54 tot 64 3 4 6 1 65 plus 2 7 0 9 50 40 30 20 10 0 16 tot 27 27 tot 45 45 tot 54 54 tot 64 65 plus jaar Partners (Sociaal Werk De Kop, gemeente, NoordWestGroep en bibliotheek Overig (*) Familie Website Taalpunt 2019 2020 2021 2022 Aantal taalcoaches 98 75 80 77 Bijgekomen 24 15 12 17 Gestopt 47 10 5 20 2019 2020 2021 2022 Aantal taalcoaches 98 75 80 77 Bijgekomen 24 15 12 17 Gestopt 47 10 5 20 2019 2020 2021 2022 Aantal taalcoaches 98 75 80 77 Bijgekomen 24 15 12 17 Gestopt 47 10 5 20 2019 2020 2021 2022 Aantal taalcoaches 98 75 80 77 Bijgekomen 24 15 12 17 Gestopt 47 10 5 20 2019 2020 2021 2022 Aantal taalcoaches 98 75 80 77 Bijgekomen 24 15 12 17 Gestopt 47 10 5 20 De grootste groep is 27 tot 45 jaar Meer vrouwen dan mannen College van burgemeester en wethouders - 19 december 2023 - 2023_B&W_0093110/13 MONITORVERSLAG LAAGGELETTERDHEID 2022 14 15 Tevredenheid deelnemers Een aantal cijfers: • de begeleiding van de docent, taalcoach en begeleider scoort met een 9 zeer goed • voor het lesmateriaal geven de deelnemers een cijfer tussen de 8 en 9 • het aanbod wordt gewaardeerd op een 7 of hoger De deelnemers: • voelden zich thuis in de ruimte waar les werd gegeven • vonden de vrijwilligers enthousiast • waren blij met de herstart van het Digitaal Café • wilden

graag meer uren les \ Hoe meten we of onze aanpak goed werkt? Vrij vroeg in het traject wisten we al dat we geen gebruik kunnen maken van de parti- cipatieladder om te meten of onze aanpak werkt. Dat betekent dat we op zoek zijn naar een ander meetinstrument. In die zoektocht staan we niet alleen. Ook landelijk en regio- naal wordt daarnaar gekeken en daar sluiten we op aan. Wat vinden de partijen zelf? ‘Het aanbod om je digitale vaardigheden te vergroten is bij steeds meer netwerkpartners bekend’ ‘Het netwerk voor de aanpak van laag- geletterdheid is goed in beeld’ ‘We werken vooral vraaggericht, het Taalcafé is hier een mooi voorbeeld van’ ‘De bibliotheek en het Taalpunt werken steeds beter samen; het resultaat daarvan is dat het Taalpunt vanaf 2024 bij de bibliotheek wordt ondergebracht’ ‘Ik zie dat inwoners die meedoen aan de ontwikkelmogelijkheden beter in staat zijn om een volgende stap te zetten’ Een aantal successen op een rij • De afgelopen 4 jaar hebben we veel inwoners bereikt; meer dan we ons tot doel gesteld hadden • Naast Steenwijk zijn er nu ook digitale cursussen in Oldemarkt en Vollenhove • In Blokzijl is gestart met het Digitaal Café • Er is veel belangstelling voor het aanbod van de bibliotheek (de cursus Klik&Tik, de cursus Digisterker/Digivitaler, de cursus SeniorWeb en het DigiLoket) met totaal zo’n 130 deelnemers • De taalactiviteiten zijn uitgebreid met

meer leesgroepen en Taalcafés • Er is een goede verbinding tussen alle partijen die samenwerken in de aanpak van laaggeletterdheid Taalpunt Bibliotheek Taalcafé Digitaal Café Gemiddeld cijfer van deelnemers 8,5 College van burgemeester en wethouders - 19 december 2023 - 2023_B&W_0093111/13 16 Colofon Dit is een uitgave van de gemeente Steenwijkerland Postbus 162, 8330 AD Steenwijk info@steenwijkerland.nl www.steenwijkerland.nl Vormgeving: jonkmanvorm.nl (BNO) December 2023 College van burgemeester en wethouders - 19 december 2023 - 2023_B&W_0093112/13 College van burgemeester en wethouders - 19 december 2023 - 2023_B&W_0093113/13