8.1 GGD IJsselland - Factsheet Psychosociale gezondheid.pdf

i cm IJsselland r Ing ek om en d.d . ^^ tee nw ijk er lan d 1 k MEI 2019 Aan de raadsleden van de deelnemende gemeenten in IJsselland Za ak nu mm ei: Ree ks: W J v - c4r ASL\ datum 14 mei 2019 kenmerk G19.000864 / Marline Peppelenbos ioorkiesnummer 06-10463027 onderwerp Factsheet 'Psychosociale gezondheid Geacht raadslid, Hierbij bieden wij u graag onze nieuwe factsheet 'Psychosociale gezondheid' aan, die vanuit het project 'Zelfmoord? Praat erover!' is samengesteld. Hierin staan onderzoeksgegevens over de psychosociale gezondheid, suïcide(pogingen) en het taboe op depressie in de regio IJsselland. De factsheet bestaat uit cijfers van de GGD en samenwerkingspartners. De gegevens geven inzicht in de situatie in de regio en vormen een middel voor gemeenten en andere partnerorganisaties om onderwerpen als depressie en suïcide op de agenda te zetten. Project 'Zelfmoord? Praat erover!' De 11 gemeenten in de GGD-regio IJsselland willen het aantal suïcides in de regio IJsselland terugdringen. Daarom is in het voorjaar van 2018 het project 'Zelfmoord? Praat eroverP van start gegaan. Doel is het taboe op praten over zelfmoord te doorbreken en professionele hulp sneller in te zetten. Bekend is dat praten helpt om de eenzaamheid te doorbreken en zelfs een enorme opluchting kan zijn.

GGD IJsselland coördineert het project Zelfmoord? Praat erover! en werkt hierin samen met de 11 gemeenten in de regio IJsseiland en met maatschappelijke partners als de Dimence Groep. Taboe doorbreken helpt Psychosociale problemen, zoals depressie of suïcidale gedachten, hebben een grote impact op iemands leven en zijn of haar omgeving. Het kunnen delen van problemen en het vinden van passende hulpverlening is dan belangrijk. Er ligt een taboe op deze onderwerpen en daarom is het erover praten vaak lastig. De factsheet maakt duidelijk hoe groot de problematiek in de regio IJsselland is. Bovendien geven professionals hierin aan op welke manier zij met onderwerpen als psychosociale gezondheid en suïcide te maken hebben. Kijk voor de factsheet en informatie over het project 'Zelfmoord? Praat erover!' ook op www.aadiisselland.ni. Vragen over deze factsheet kunt u stellen aan Rilana Wessel, epidemioloog, r.wessei@aadiisselland.nl. Voor vragen over het project 'Zelfmoord? Praat erover!' kunt u terecht bij Bezoekadressen Zeven Alleetjes 1, 8011 CV Zwolle Schurenstraat 8 , 7413 RA Deventer Consultatiebureaus: zie onze website Contactgegevens T (038)42814 28 F (038)428 14 00 E info@ggdijsselland.nl i www.ggdijsselland.nl Centraal postadres Postbus 1453, 8001 BL Zwolle

i cm IJsselland r kenmerk G19.000864 vervolgblad 2 van 2 Martine Peppelenbos, projectleider, m.peppelenbos@.qqdiisseiiand.nl. indien gewenst zijn wij uiteraard ook bereid een presentatie te verzorgen. Met vriendelijke groet, Drs. A.M. (Rianne) van den Berg, Directeur Publieke Gezondheid bijlagen: factsheet 'Psychosociale gezondheid'

YCHOSOCIAL GEZONDHEID « W iB Onderzoeksgegevens psychosociale gezondheid, suicide(pogingen) en het tobo#.op depressie In 2018 isd er eg jo^n et ta nd M^^ met he t p r e j e c t [ 5 ^ 5 g 2 n B Dit project sluit aan bij het landelgke 113 Zelfmoordpreventie. Doe l van het IJssellondse project is het taboe rond suïcide te doorbreken. GGD IJssellond heeft verschillende onderzoeken gedaan om psychosociale gezondheid, suïcides, suïcidepogingen en het taboe rond depressie in beeld te brengen. De uitkomsten sta an in deze factsheet. www.ggdijsselland.nl IJsselland

Onderzoeken Over de factsheet GGD IJsselland doet onderzoek naar psychosociale gezond­ heid, (gedachten over) suïcide en het taboe op depressie. Uit de cijfers blijkt dat psychosociale problematiek toeneemt en ook is er een stijging in het aantal suïcides te zien, In deze factsheet staan resultaten uit de volgende onderzoeken van GGD IJsselland: • Gezondheidsmonitor Volwassenen en Ouderen uit 2016 • Jongerenmonitor uit 2015 • Kinde rmonitor u it 2018 • Cijfers van suïcide in de regio IJsselland van het team Forensische Geneeskunde • Cijfers van suïcidepogingen van Ambulance IJsselland • Resultaten van een panelonderzoek naar depressie en het taboe op depressie in 2019 waaraan ru im 2200 mensen deelnamen De monito ren zijn onderzoeken die IJsselland GGD'en elke vier jaar afnemen. Bekijk de Deze factsheet brengt in beeld hoeveel mensen in de regio overlijden door suïcide of een suicidepoging hebben gedaan. Daarnaast geeft de factsheet inzicht in hoe inwoners denken over depressie. Waar inwoners van IJsselland aan denken als het over depressie gaat: c ge en en ergie-Q leven I I * 1 5 gevo el somberheid |,s«kKht«i moe «jj so m b er pe rio de neerslachtig -g .S Scan uitkomsten op vvww.ijssellandscan.nl.

ne rg en s 01 c Toelichting op wo ordw olk: Hoe grot er h et wo ord , hoe vaker het is genoem d door de deelneme rs aan h et pane londerzoek naar d epressie en het ta boe op d epressie (jan uari 2 019). Psychische gezondheid in IJsselland In de verschillende gezondheidsmonitoren die GGD IJsselland uitvoert, vragen we ook naar he t onderwerp psychosociale gezondheid. Eenzaamheid en de mate van geluk zijn hier voorbeelden van. 26% van de inwoners tussen 19 en 61 jaar is emotioneel eenzaam Emotionele eenzaamheid tree dt op als iemand een hechte, intiem e band mist met één of meerdere personen. ffff 38% van de inwoners tussen 19 en 61 jaar is sociaal eenzaam Sociale eenzaamheid betekent minder contact hebben m et andere mensen dan je wenst. Denk aan het missen van vrienden, kennissen of collega's. ffffl 15% van de ouderen is matig to t ernstig eenzaam 5% van de volwassenen Eén op de tien jongeren é): Eén op de tien kinderen van 0-12 joor o m n ti lr W W W tO T ff w w B K

Suïcide en suVcidepogingen in IJsselland Trend suïcides 2011 - 2018 Regio IJsselland Suïcides 2015 - 2018 per 10.000 inwoners 66 55 53 53 ^ 40 30 20 10 O 2011 2012 2013 2014 2015 2016 2017 2018 Jaartal Bron: Team Forensische Geneeskunde GGD IJsselland (januari 201 9). Team Forensische Geneeskunde verzorgt de lijkschouw In de gemeenten In IJsselland. Zes van de tie n s worden ' Aa m A M A A ^ A A ^ ^ ,p P S i* W f1 W 1 i P O W fs Dalfsen Deventer Hardenberg Kampen Olst-Wijhe Ommen Kaalte Staphorst Steenwijkerland Zwartewate rland Zwolle 3,2 3,1 3,4 4,7 I 4,4 5,7 4,3 'i m 5,4 4,5 5,9 0 1 2 3 4 5 6 Bron: Team Forensische Geneeskunde GGD IJsselland (jan uar i 2019). M wordt gepleegd Cm 2018 ) SuVcidepogingen in de regio IJsselland verzorgt Ambulance IJsselland de ambulancezorg wanneer er een melding binnen komt van een suïcide(poging). Hieronder staat h et aantal pogingen waa rbij Ambulance IJsselland is ingezet. Niet alle gevallen zijn als zodanig geregistreerd of überhaupt in beeld.

Daardoor zijn de cijfers in onderstaande grafiek een onderschatting van het werkelijke aantal suïcidepogingen.* Trend suïcidepogingen 2011 - 2018 Regio IJsselland c 0) 200 ë" 180 00 O 160 a OJ 140 •g 120 *3 100 "m 80 c 5 60 40 20 0 176 130 132 Twee derde van de suïcide­ pogingen wordt gedaan door vrouwen 2014 2015 2016 2017 2018 Jaartal * De aantal len In de gr afiek betref fen he t aan tal suïcidep ogingen en n iet he t aan tal Ind ividue n. Bron: Amb ulance IJsselland (janu ari 201 9). u Ruim de helft van de suïcide­ pogingen wordt gedaan door personen onder de RO jaa r

Professionals over hulp bij psychische problematiek en suïcidepreventie "Leidinggevenden en organisaties moeten stoppen met blindstaren op verzuimcijfers. Het is belangrijk dat ze ook aan de preventiekant gaan zitten. ^'Naar meer openheid over de psychosociale aspecten van he t politievak." Er bestaat een bijscholing voor leidinggevenden over hoe om te gaan met psychische klachten bij politiemensen. Het zou goed zijn om deze verplicht te maken voor iedere leidinggevende. Voor veel politiem ensen is het n iet simpel om te praten over persoonlijke psychische klachten, maar er is wél een veranderingsproces gaande in de cultu ur van de polit ie. Van 'politie mannen en vro uwen huilen niet' naar meer openheid over de psychosociale aspecten van het vak." Leerlingbegeleider "Voor h et ond erwijs is het belangrijk dat iedereen kan signaleren. Niet alleen de leerlingbegeleider, mentor, docent, maar bijvoorbeeld ook de conciërge. Je moet kunnen signaleren op afwijkend gedrag. Als leerlingbegeleider probeer ik een band op te bouwe n met leerlingen. Leerlingen moe ten ero p vertrouwen da tje ze wilt helpen en ondersteunen. Niet alleen met leuke, maar ook m et minder leuke dingen.

"Kijken naar de leerling, hem of haar echt zien..." Bedrijfsmaatschappelijk werker Wat kan ik voor je doen? Wat heb jij nu nodig om verder te kunnen? Kijken naar de leerling, hem of haar echt zien, ook al is dat niet altijd even makkelijk." "Het verlies van werk heeft een grote impact in iemands leven en de reden daarachter, bijvoorbeeld het oplopen van een beperking of een faillissement, is eveneens een grote klap. Uitkeringsgerechtigden behoren to t de risicogroep en het is dan ook een o nderwerp dat regelmatig aan de orde is. "A ls UWV-medewerker kun je het verschil maken." Het is belangrijk dat UWV-medewerkers suïcidaliteit kunnen signaleren, het gesprek aangaan en dat zij weten wie op de sociale kaart hulp kan bieden zodat ze in het gesprek met de klant op zoek kunnen gaan naar passende hulp. Als UWV-medewerker kun je het verschil maken, dat krijgen medewerkers ook terug van klante n. Zo helpt he t voor veel klanten dat je het gesprek aangaat, adviseert over hulp en contact houdt me t de klant to t de hulp wordt opgepakt." Medewerker UWV

Inwoners over depressie in 2019 is door GGD IJsselland een panelo nderzoek uitgevoerd naar depressie en taboe rond depressie. Ruim 22 00 volwassenen en oud eren uit de reg io Ussetland hebb en hie raa n deelgenomen door een vragenlijst over psychische gezondheid in t e vu llen. Mensen omschrijven een depressie als volg t: Ruim 1 op de 3 respondenten heeft z elf psychische klac hten gehod. "Aanhoudend gevoel van neerslachtigheid waar je niet zonder hulp uit komt." "Als iemand zich langdurig somber voelt en het dagelijkse leven hem of haar zwaar v alt en steeds minder to t functioneren in staat is." "Als Je een depressie hebt werken de stofjes in Je lichaam die ervoor zorgen dat Je ook positieve dingen in het leven kunt zien niet goed." "Zwaarmoedigheid en gebrek aan levenslust." "Zó erg door negatieve gevoelens en emoties belast worden dat de balans weg is. Alles wordt gekleurd door de negatieve emotie. De zin om te leven is verdwenen." Ruim R0% van de respondenten heeft iets gehoord of g elezen over hulp bg psychische probleme l^ iÉ n o p de P ihe eft het afgelopen jaar weieens wat gehoord over zelfmoordpreventie. Meestal via de krant o f radio en televisie. Familie, vrienden en collega's word en ook vaak genoemd als info rmatiebron.

De stellingen van de Depression Stigma Scale (DSS) Taboe op depressie wordt onderzocht door te vragen in welke mate de respondenten het eens waren met negen stellingen over vooroordelen over depressie. Hoe hoger het percentage hoe groter het taboe. De figuur rechts too nt he t percentage 'mee eens' of 'helemaal mee eens' met de stellingen van de Depression Stigma Scale (DSS) op basis van de eerste zes stellingen. Uit onderstaande stellingen blijkt dat mannen vaker vooroordelen over een depressie hebben dan vrouwen. Ik zou n iet op e en pol iticu s st emm en als Ik w ist dat deze per soon e en dep ressie h eef t geha d Ik zou n iet i ema nd in dien st ne men als Ik wis t da t deze pers oon e en dep ressie h eeft gehad Men sen m et e en dep ressie z ijn on voors pelba ar Het is bete r om mens en m et e en depre ssie • , te v erm ijde n zodat je zelf n iet depre ssief wo rdt M ' Men sen m et e en dep ressie zijn ge vaarlij k Depress ie is een te ken v an per soon iijke z wakte 15 20 25 30 35 Pe ree nta ge Als Ik een depressie zou hebben, zou Ik dit oon niemand vertelle n Een depressie is geen echte medische ziekte lemend met een depressie kon door uitkomen wanneer hij/zij dot zou willen 40 30 20 10 O M an Vro uw 40 30 20 10 O 15 M an Vro uw M an Vr ou w

Professionals over hulp bij psychische problematiek en suïcidepreventie "Na een suïcidepoging is de ketenzorg een probleem. Dat zou pleiten voor een ketenafspraak. Als mensen na een poging goed worden opgevangen dan heb je een kleinere kans op een recidief. Wil je de suïcidecijfers laten dalen dan zijn de mensen die een poging hebben gedaan een belangrijke groep om je als keten op te richten. Goede wachtkamerinformatie heeft een positief effect en kan mensen met suïcidale gedachten naar de goede plek verwijzen. "De juiste vragen stellen is essentieel." Signaleren is heel belangrijk. Heb je als huisarts altijd goed in de gaten wie er psychische hulp nodig heeft? De juiste vragen stellen is dan essentieel. Maar krijgen mensen met suïcidale gedachten na het signaleren die hulp die ze nodig hebben? Er zijn ook veel groepen die je als huisarts niet ziet! Daarom is het belangrijk dat ook andere professionals, zoals de apotheker, het gesprek kunnen aangaan en daarmee mogelijke suïcidale gedachten kunnen signaleren." Huisarts Leidinggevende spoedeisende hulp "Goede ketenzorg kan voorkomen dat mensen door een suïcidepoging op de spoedeisende hulp terecht­ komen. Vanuit de cijfers blijkt dat veel ts'-pab'ënten in de maand ervoor contact hebben gehad met de eigen huisarts, waar vaak nie t de psychische gesteldheid wordt besproken. Vervolgens komen patiënten na een ts in het ziekenhuis.

"Goede ketenzorg kan voorkomen d at mensen door een suïcidepoging op de spoedeisende hulp terechtkom en." Tussen de huisarts en de vervolg psychische zorg bestaat een wachtlijst. Als de huisartsenzorg en de geestelijke gezondheidszorg beter op elkaar zouden aansluiten en de wachtlijsten verkort zouden worden (en je niet pas een spoedgeval bent wanneer je nu een concreet suïcideplan hebt), dan zou dat het risico op een (geslaagde) suïcide kunnen verminderen. Wanneer het toch t ot een ts komt en patiënten op de spoedeisende hulp behandeld worden dan m oet de nazorg hier goed op aansluiten op het mo men t dat een patiënt weer naar huis gaat. En daar ontbre ekt het aan." 1 Tentamen suïcide (t s) bete kent suïcidepo ging. Deze afko rtin g wor dt g ebru ikt do or me dische pr ofessiona ls. Loot het een leer voor oUe mensen zijn Luister noor de signalen van geestelijke pijn Vier jaren mochten we samen zijn Jouw heengaan doet zo'n pijn Uit een rouw advertentie in december 2018 in de regio IJsselland (nabestaar}de bij ons bekend)

Project Zelfmoord? Praat erover! Deze factsheet is een product van het p roject Zelfmoord? Praat erover! in de regio iJsseliand. Me t dit project is IJsselland aangesloten bij het landelijke 'Supranet'-traject van 113 Zelfm oordpreventie. Supranet staat voor Suïcidepreventie Ac tienetwerk; een in itiatief van 113 om samen met de aangesloten regio's te werken aan de preventie van suïcide. Het uiteindelijke doel van Supranet en het project Zelfmoord? Praat erover! is dat mensen in de regio IJsselland niet langer eenzaam en radeloos sterven door suïcide. 113 zelf m o o rd • • • O p re v e n tie Het project Zelfmoord? Praat erover! richt zich op vier pijlers Het doel Troinan van flotalwcpars O Siweideproventie In de huisortsenprakti^ en ketenzorg Focus op risicogroepen ^ He t taboe rond süincide doorbreken I^É'-i^tdiridale gedachten en uitingen beter sigmderen en vervolgens bespreekbaar maken Van daa ruit sneller toeteiden naa r professionele hulpverlening Om mensen een inkijk te geven in he t project en te inspireren na te denken over wa t zij zelf kunnen bijdragen aan de preventie van suïcide is er eind 2018 een filmpje gemaakt over he t project (met bijbehoren de trailer). Beide zijn te vinden op: O www.ggdijsseUand.nl/zelfmoordpraaterover Tot slot Deze factsheet brengt resultaten b ij elkaar uit onderzoeken en monitoren die GGD IJsselland in de laatste jaren heeft uitgevoerd.

Doel is de psychische gezondheid van inwoners in IJsselland in beeld te brengen en samen met gemeenten en samenwerkingspartners pre ventief beleid te ontwikkelen. Door het taboe rond depressie en suïcide te doorbreken, zetten GGD IJsselland en de deelnemende 11 gemeenten preventief in op het voorkomen van suïcides.

Uitgave GGD IJsselland, april 2019 Onderzoek uitgevoerd door Kennis- en Expertisecentrum GGD IJsselland Mede op basis van cijfers van Ambulance IJsselland Ontwerp en opmaak hollandse meesters, Utrecht Mail voor vragen: over deze factsheet naar Rllana Wessel, epidemioloog, r.wessel@ggdljsselland.nl; over het project Zelfmoord? Praat erover! Martine Peppelenbos, projectleider, m.peppelenbos@ggdijsselland.nl.