8.0 NVRD - Samen voor een schone of afvalvrije gemeente.pdf (1).pdf

SAMEN VOOR SCHONE EN AFVAL VRIJE GEMEENTEN Bestuurlijke aandachtpunten De NVRD verenigt de Nederlandse gemeenten en hun publieke bedrijven die verantwoordelijk zijn voor het afvalbeheer en het beheer van de openbare ruimte. Met deze folder willen we u als (nieuw) raadslid informeren over alle onwikkelingen op deze terreinen. Gemeenten hebben de taak huishoudelijk afval op te halen, dit is bij wet geregeld. Niet zo lang geleden was deze maatschappelijke taak noodzaak vanuit hygiëne. Inmiddels zijn de tijden veranderd. We halen niet alleen afval op, maar steeds meer grondstoffen. Verspilling tegengaan is de nieuwe maatschappelijke taak, die ook is vastgelegd in wet- en regelgeving. Met als doel 75% van ons afval te scheiden in 2020, 90% in 2025 en zelfs afvalloos te zijn in 2050. Omdat de transitie niet eenvoudig zal gaan, is het bij uitstek een taak die bij gemeenten ligt. Met oog voor de gevolgen voor mens en milieu kunnen en moeten wij nu al keuzes maken. De afgelopen jaren hebben ge- meenten miljoenen geïnvesteerd in nieuwe afvalsystemen. En met effect, de hoeveelheid restafval is enorm gedaald in die gemeenten en de kwaliteit van de leefomgeving is gestegen. De komende jaren blijven we experimenteren en leren van elkaar om de doelen te bereiken.

De Koninklijke NVRD verenigt al meer dan 110 jaar Nederlandse gemeenten en hun publieke bedrijven die zich bezighouden met afvalbeheer en het beheer van de openbare ruimte. Een schone straat en het ophalen van huishoudelijk afval wordt als vanzelfsprekend ervaren, maar is dat zeker niet. Als (nieuw) raadslid krijgt u te maken met allerlei beleids- en uitvoeringsvraagstukken. Voor burgers is de gemeente het eerste aanspreekpunt bij vragen over de inzameling van hun afval en het schoonhouden van hun leefomgeving. Door belangenbehartiging, kennisuitwisseling en het bieden van een netwerk, ondersteunt de NVRD haar publieke leden bij het aanpakken van de vraagstukken die spelen in het gemeentelijk afvalbeheer en het beheer van de openbare ruimte. De meest actuele zaken hebben we in deze folder voor u op een rijtje gezet. Maar er zijn veel meer zaken die op het bordje van de gemeente liggen. Denk hierbij bijvoorbeeld aan gladheidbeheer, de inzameling van elektrische apparaten, de recycling van textiel, aanbestedingsvraagstukken, bewustwordingscampagnes, initiatieven voor burgerparticipatie en nog veel meer. Ook hier biedt de NVRD ondersteuning met verschillende kennisproducten, het organiseren van bijeenkomsten, beleidsadvisering en belangenbehartiging bij verschillende stakeholders. Samen voor schone en afvalvrije gemeenten, dat is waar de NVRD voor staat.

Samen met de leden, hun partners en verschillende stakeholders bevorderen we een samenleving die duurzaam omgaat met grondstoffen en zo een bijdrage levert aan een circulaire wereld. Wilt u meer weten over onderwerpen in het gemeentelijk afvalbeheer en het beheer van de openbare ruimte? Neem dan contact op met de NVRD tel. 088-3770000 of kijk op www.nvrd.nl BESTUURLIJKE AANDACHTPUNTEN foto: Femke Oepts PUBLIEKE TAAK CIRCULAIRE ECONOMIE De tijd van grondstoffen delven, er producten van maken, ge- bruiken en afdanken ligt op korte termijn achter ons. We zitten in een transitie naar een circulaire economie, waarin grondstof- fen eindeloos hergebruikt worden. Het is een Rijksdoelstelling om dit in 2050 te bereiken, onderschreven door vele honderden bedrijven en maatschappelijke partners. Welke bijdrage kan uw gemeente leveren aan de circulaire eco- nomie? BELANG VAN GOED BEHEER OPENBARE RUIMTE Het besef groeit dat beheer van de openbare ruimte niet alleen geld kost maar kan bijdragen aan maatschappelijke of stedelijke vraagstukken zoals leefbaarheid, circulaire economie, burgerpar- ticipatie, klimaatadaptatie, inzet van mensen met een afstand tot de arbeidsmarkt, mobiliteit en gezondheid. Het is daarbij essentieel voor de leefbaarheid dat er een goede openbare ruimte is die bij- draagt aan de vraagstukken van nu en de toekomst.

Hoe draagt (het beheer van) uw openbare ruimte bij aan de gro- te (stedelijke) vraagstukken? UITDAGINGEN (LUIERS, GFT -AFVAL BIJ HOOGBOUW) Met het streven naar zo min mogelijk restafval wordt steeds duidelij- ker welke stromen in het huishoudelijk afval voor gemeenten nog een uitdaging vormen. Zo bestaat een groot deel van het huishoudelijk restafval uit gft- en vooral keukenafval. Vooral in hoogbouw worden afvalstromen slecht gescheiden. Ook voor de grote afvalstroom aan luiers zoeken gemeenten naar oplossingen. Momenteel wordt in Ne- derland gewerkt aan het realiseren van recycling capaciteit. De NVRD heeft verschillende kennisplatforms ontwikkeld om deze uitdagingen als gemeente aan te gaan. Daarbij blijft het belangrijk om burgers uit te leggen over het nut en de noodzaak van afvalscheiding en steeds meer de toepassing van gescheiden stromen. Voor welke stromen uit het restafval in uw gemeente bent u op zoek naar een meer circulaire oplossing? foto: Casper Huurderman Uitgangspunt is hier dat het scheiden van afval alleen zinvol is als het geld oplevert. Vanuit de overheid is de boodschap: met gescheiden in- zameling maak je effi ciënt gebruik van waardevolle grondstoffen. Maar mensen horen/lezen ook (o.a.

in de media, dit geldt vooral voor plastic) dat het inzamelen en recyclen van materialen meer geld kost dan het oplevert omdat het proces kostbaar is terwijl er niet genoeg vraag is naar het eindproduct. ‘Blijkbaar is het helemaal niet waardevol!’ Deze ‘ont- maskering’ kan wantrouwen in de hand werken. Als het huidige systeem de gemeente (en daarmee ook inwoners) meer geld kost dan al het afval te verbranden, waarom doen we het nog? Wat heb je er dan aan? Wat is de context? Afval verbranden kost geld, en ingezameld papier, textiel, glas en metaal leveren geld op. Gft-afval en plastic recyclen is een complexer verhaal. Het inzamelen en recyclen van gft-afval tot bodemverrijkende compost en andere bioproducten is (nog) niet kostendekkend, maar wel voordeliger dan verbranden. Voor gemeen- ten is de inzameling en sortering van plastic kostendekkend door de vergoeding van producenten (producentenverantwoordelijkheid). De afzet van het plastic is nog wat lastig door de lage prijs van ‘virgin plastic’ (nieuw plastic) in verband met de lage olieprijs. Maar het recyclen van gft-afval en plastic is niet ‘waardeloos’ als er (nog) niet aan verdiend wordt: recycling van de genoemde stromen is altijd beter voor het milieu dan verbranden. Realiteit Ingezameld papier, glas en textiel levert geld op: dit verlaagt de kosten van het af- valbeheer.

Gft-afvalinzameling is (nog) niet kostendekkend, maar goedkoper dan verbranden. Het inzamelen van plastic is kostendekkend voor gemeenten dankzij het Afvalfonds. Geld verdienen is niet het enige argument: de milieuwinst is groot. CIRCULAIR INKOPEN Medio 2016 is de NVRD het project ‘Wij maken werk van Circulair’ gestart. Want het is duidelijk dat er nog veel stappen gezet moeten worden om in 2050 naar een circulaire economie te gaan. Om te la- ten zien wat er al wél mogelijk is, brengen we circulaire initiatieven onder de aandacht bij onze leden. Daarnaast zijn er drie werkgroe- pen actief voor de productgroepen minicontainers, werkkleding en afvalbakken. Hier zoomen we met een aantal NVRD-leden in op een belangrijk middel voor gemeenten om een bijdrage te kunnen leve- ren aan de circulaire economie: circulair inkopen. Zo is er een be- stek voor de aanbesteding van circulaire minicontainers ontwikkeld. Wat zou uw gemeente circulair kunnen inkopen? NVRD, SAMEN VOOR SCHONE EN AFVAL VRIJE GEMEENTEN HARDNEKKIGE MYTHES OVER AFVAL: Wat zit er achter dit verhaal? Afvalscheiden kost meer geld dan het oplevert BENCHMARKING Benchmarking is het van elkaar leren in een netwerk van gemeenten. Het geeft inzicht in de effectiviteit van beleid, kosten en milieuprestaties. Aan de hand van de vergelijking met andere gemeenten kunt u mogelijkheden voor verbeteringen vaststellen.

De NVRD verzorgt verschillende benchmarks op verschillende thema’s. Kijk voor meer informatie over huishoudelijk afval op www.bmha.nl en voor schoon op www.benchmarkschoon.nl. Hoe presteert uw gemeente in vergelijking met andere gemeenten en wat kunt u van ze leren? Neemt uw gemeente al deel aan de benchmark Huishoudelijk Afval of de benchmark Schoon? VAKBLAD VAN DE NVRD | JAARGANG 108 #05 JUNI 2017 SAMEN VOOR SCHONE EN AFVALVRIJE GEMEENTEN PERIKELEN RONDOM DE AFVAL- STOFFENHEFFING BIJPLAATSEN VAN AFVAL BIJ ONDERGRONDSE AFVALCONTAINERS OPLOSSING VOOR LUIERS STEEDS DICHTERBIJ GROF HUISHOUDELIJK RESTAFVAL, WEL OF NIET NASCHEIDEN? 170029EL_NVRD_GRAMjuni2017_DRUK.indd 1 09-06-17 08:21 VAN AFVAL NAAR GRONDSTOF In Nederland hebben we afgesproken het restafval in 2020 te ver- minderen naar maximaal 100 kg per inwoner waar dat kan en de afvalscheiding te verhogen naar 75%. Hiervoor kennen we het pro- gramma Van-Afval-Naar-Grondstof (VANG). Het realiseren van deze ambities is een stevige opgave. Steeds meer gemeenten laten zien dat het wel degelijk kan door aanpassingen in de inzamelstructuur zoals de invoering van omgekeerd inzamelen, diftar en de gescheiden inzameling van verpakkingen. Afvalstromen moeten wel voldoende kwaliteit hebben om toegepast te kunnen worden als grondstof.

Hoeveel restafval heeft een gemiddelde inwoner van uw gemeente en welke ambitieuze doelstelling heeft uw gemeente voor de ko- mende jaren? KUNSTSTOF VERPAKKINGEN Sinds een aantal jaren zamelen gemeenten met groot succes kunststof verpakkingsafval gescheiden in. Soms samen met andere verpakkin- gen zoals drankenkartons en blik en soms samen met restafval waar- bij de verpakkingen er bij de nascheiding worden uitgehaald. Burgers scheiden deze stroom zo goed dat het systeem bijna onder het succes bezwijkt. Om het systeem beter te laten werken, is op veel punten optimalisatie nodig. Het begint echter met maken van verpakkingen die recyclebaar zijn. Producenten zijn namelijk verantwoordelijk. Uit- gangspunt bij het optimaliseren van het systeem is dat het gekozen beleid goed uit te leggen moet zijn aan de burger. Hoe heeft uw gemeente de inzameling en sortering van verpakkingen geregeld en zijn er optimalisaties mogelijk? STATIEGELD Op dit moment zit er in Nederland statie- geld op bierfl esjes en op grote PET-fl es- sen. Indien in het najaar van 2020 geen recyclingpercentage van 90% voor kleine fl essen is bereikt, evenals een reductie van kleine fl esjes in het zwerfafval met 70-90%, zal statiegeld op kleine plastic fl esjes worden ingevoerd. Dit heeft de staatssecretaris afgesproken met het verpakkend bedrijfsleven.

Veel gemeenten en ook de VNG hebben zich uitgesproken voor deze uit- breiding van statiegeld op kleine fl esjes en blikjes. Hoe staat uw gemeente tegenover de uitbreiding van statiegeld? foto: KiekUniek PRIVACY De Autoriteit Persoonsgegevens, de instantie die toezicht houdt op de naleving van de privacywetgeving, heeft zich in de afgelopen periode gebogen over de persoonsgegevens die worden verzameld bij de afva- linzameling. Aanleiding was een klacht van een burger over adres ge- bonden afvalpassen. Persoonsgegevens mogen enkel met een duidelijk doel verzameld worden. Gemeenten dienen dan ook na te gaan welke doelen zij met afvalinzameling nastreven en welke persoonsgegevens hierbij verzameld worden. Heeft uw gemeente duidelijk het doel vastgelegd waarom persoonsgege- vens worden verzameld en gebruikt? BRON- EN NASCHEIDING Voor de stromen papier, textiel en gft blijft bronscheiding de enige route om vervuiling te voorkomen. Veel gemeenten zamelen kunststof en pmd ook via bronscheiding in, maar voor kunststof verpakkingen is afgesproken dat ook nascheiding mogelijk is. Gemeenten hebben de vrijheid om te kiezen. Dit is sterk afhankelijk van de situatie. In een dorp hebben inwoners bijvoorbeeld de ruimte voor een aantal afval- bakken, midden in de stad moeten deze bakken op het balkon staan, dat is natuurlijk complexer. Gemeenten maken hierin een afweging.

De mogelijkheden zijn er, maar voor de stromen papier, textiel en gft is gewoon afgesproken dat bronscheiding de enige route is om vervuiling te voorkomen. Gemeenten krijgen de kosten die zij maken voor zowel bron- als nascheiding vergoed van het bedrijfsleven. Welke afvalstromen zamelt uw gemeente gescheiden in en kunt u uw inwoners uitleggen waarom? HARDNEKKIGE MYTHES OVER AFVAL: I Alles komt uiteindelijk op één hoop terecht “Ik heb het zelf gezien. Een kennis werkt bij de vuilverbranding en die zegt dat alles gewoon weer op één hoop gaat en wordt verbrand, dus afval scheiden is totaal zinloos.” Een enkele keer komt het voor dat een gescheiden afvalstroom te veel veront- reinigd is met ander afval om nog gerecycled te kunnen worden. Bijvoorbeeld wanneer er te veel plastic in het gft-afval zit. De verwerker keurt het dan af en in dat geval moet het helaas alsnog verbrand worden. Gelukkig zijn dat de uitzonderingen, want het verbranden van afval is best duur. De verwerking en recycling van gescheiden stromen is veel goedkoper en levert soms zelfs nog geld op. De gemeente heeft er dan ook geen enkel belang bij om de gescheiden stromen weer bij elkaar te gooien. Realiteit Door de gemeente ingezameld gescheiden afval blijft gescheiden en wordt zoveel mogelijk verwerkt. Gelukkig maar, anders zou de afvalstoffenheffi ng veel hoger zijn.

Door goed te scheiden dragen burgers eraan bij dat zoveel mogelijk afval ook gerecycled kan worden. ZWERF AFVAL Zwerfafval behoort al jaren tot de top drie van ergernissen en is van gro- te invloed op de leefbaarheid. Het opruimen en voorkomen van zwerf- afval is dan ook een belangrijke taak van gemeenten. Per jaar besteden Nederlandse gemeenten ruim 200 miljoen aan deze taak. Gemeenten worden hierin ondersteund via de Landelijke Aanpak Zwerfafval (LAZ). Gemeenten kunnen jaarlijks 1,18 euro per inwoner ontvangen van het Afvalfonds voor de extra aanpak van zwerfafval. Nog niet alle gemeen- ten maken volledig gebruik van deze middelen. Maakt uw gemeen- te al optimaal ge- bruik van LAZ en de zwerfafvalvergoe- ding? F ACTS & FIGURES AFVALSTOFFENHEFFING EN DIFTAR Via de afvalstoffenheffi ng dekken gemeenten de kosten van het afvalbe- heer. De kunst is om de hoogte van de heffi ng in de hand te houden en tegelijk de dienstverlening en de milieudoelen te maximaliseren. Steeds meer gemeenten kiezen ervoor om de hoogte van de heffi ng te koppelen aan de afvalproductie van een huishouden (diftar). Hiermee wordt invul- ling gegeven aan het principe ‘de vervuiler betaalt’. Voor meer informatie kunt u het rapport Afvalstoffenheffi ng 2017 raadplegen.

Hoe hoog is de gemiddelde afvalstoffenheffi ng in uw gemeente? ONKRUIDBEHEER Het beheersen van onkruid is belangrijk voor de (beleving van) de kwaliteit van de openbare ruimte. Klimaatverandering en het verbod op chemische bestrijdingsmiddelen maken onkruid- beheer lastiger. Onkruidbeheer zonder chemische middelen vergt een andere aanpak. Dit kan betekenen dat inspanning en kosten kun- nen stijgen of dat er meer onkruid aanwezig is. Veel gemeenten zit- ten in de overgangsfase en zijn op zoek naar een nieuw evenwicht tussen de inzet van andere methoden, de te realiseren kwaliteit en de kosten. Investeren in slim ontwerp van de openbare ruimte en afstemming van onkruidbeheer met andere beheertaken gaat hier zeker bij helpen. Heeft uw gemeente al een evenwicht gevonden tussen nieuwe methoden, kwaliteit en kosten voor onkruidbeheer? foto: Flip Janssen VERBINDING SOCIAAL EN FYSIEK DOMEIN In het beheer van de openbare ruimte en de afvalinzameling liggen kan- sen in het verbinden van het sociale en fysieke domein. In de afgelo- pen jaren hebben veel diensten leerwerktrajecten vormgegeven waarbij succesvol kandidaten uit de Participatiewet duurzaam naar werk kunnen worden begeleid. Veel diensten beschikken over gekwalifi ceerde en ge- certifi ceerde coaches om mensen die kwetsbaar zijn op de arbeidsmarkt te begeleiden.

Het werk ligt voor het oprapen, in de buitenruimte en in het sorteren en verwerken van afval is genoeg te doen. Wat doet uw gemeente bij het creëren van werk in het fysieke domein voor mensen die kwetsbaar zijn op de arbeidsmarkt? GFT -AFVAL Gft-afval is al sinds de jaren ’90 de grootste afvalstroom die gemeenten gescheiden inzamelen en composteren of omzetten naar biobrandstof waarop ook de vuilniswagens kunnen rijden. De gescheiden inzameling van gft levert daarnaast ook veel CO2-winst op. Toch bestaat nog steeds één derde van het restafval uit gft. Om deze hoeveelheid ook te recy- clen, kunnen gemeenten verschillende middelen inzetten variërend van beleid voor hoogbouw, apart inzamelen van tuinafval of etensresten, aanpassingen van de inzamelstructuur maar vooral ook communicatie en handhaving voor meer bewustwording over de mogelijkheden van al het gft-afval. Wat gebeurt er met gft-afval uit uw gemeente en hoe betrekt u de inwoners hierbij? In Nederland werd in 2016 gemiddeld 495 kg (grof én fi jn) huishoudelijk afval per inwoner ingezameld. Hier- van werd bijna 57% ge- scheiden voor hergebruik. Doelstelling is om in 2020 75% van het huishoudelijk restafval te scheiden.

Overig herbruikbare fracties: 4,4 % Drankenkartons: 2,6 % Metalen: 4,3 % Luiers: 6 % Textiel: 5 % Glas: 5,3 % Kunststof: 14 % Papier en karton: 17,2 % GFT-afval: 33 % Restafval en steenachtig materiaal: 7,2 % bron: Samenstelling van het huishoudelijk restafval, sorteeranalyses 2016. Gemiddelde driejaarlijkse samenstelling 2015 RWS, mei 2017 VAN AFVAL NAAR GRONDSTOF In Nederland hebben we afgesproken het restafval in 2020 te ver- minderen naar maximaal 100 kg per inwoner waar dat kan en de afvalscheiding te verhogen naar 75%. Hiervoor kennen we het pro- gramma Van-Afval-Naar-Grondstof (VANG). Het realiseren van deze ambities is een stevige opgave. Steeds meer gemeenten laten zien dat het wel degelijk kan door aanpassingen in de inzamelstructuur zoals de invoering van omgekeerd inzamelen, diftar en de gescheiden inzameling van verpakkingen. Afvalstromen moeten wel voldoende kwaliteit hebben om toegepast te kunnen worden als grondstof. Hoeveel restafval heeft een gemiddelde inwoner van uw gemeente en welke ambitieuze doelstelling heeft uw gemeente voor de ko- mende jaren? KUNSTSTOF VERPAKKINGEN Sinds een aantal jaren zamelen gemeenten met groot succes kunststof verpakkingsafval gescheiden in. Soms samen met andere verpakkin- gen zoals drankenkartons en blik en soms samen met restafval waar- bij de verpakkingen er bij de nascheiding worden uitgehaald.

Burgers scheiden deze stroom zo goed dat het systeem bijna onder het succes bezwijkt. Om het systeem beter te laten werken, is op veel punten optimalisatie nodig. Het begint echter met maken van verpakkingen die recyclebaar zijn. Producenten zijn namelijk verantwoordelijk. Uit- gangspunt bij het optimaliseren van het systeem is dat het gekozen beleid goed uit te leggen moet zijn aan de burger. Hoe heeft uw gemeente de inzameling en sortering van verpakkingen geregeld en zijn er optimalisaties mogelijk? STATIEGELD Op dit moment zit er in Nederland statie- geld op bierfl esjes en op grote PET-fl es- sen. Indien in het najaar van 2020 geen recyclingpercentage van 90% voor kleine fl essen is bereikt, evenals een reductie van kleine fl esjes in het zwerfafval met 70-90%, zal statiegeld op kleine plastic fl esjes worden ingevoerd. Dit heeft de staatssecretaris afgesproken met het verpakkend bedrijfsleven. Veel gemeenten en ook de VNG hebben zich uitgesproken voor deze uit- breiding van statiegeld op kleine fl esjes en blikjes. Hoe staat uw gemeente tegenover de uitbreiding van statiegeld? foto: KiekUniek PRIVACY De Autoriteit Persoonsgegevens, de instantie die toezicht houdt op de naleving van de privacywetgeving, heeft zich in de afgelopen periode gebogen over de persoonsgegevens die worden verzameld bij de afva- linzameling.

Aanleiding was een klacht van een burger over adres ge- bonden afvalpassen. Persoonsgegevens mogen enkel met een duidelijk doel verzameld worden. Gemeenten dienen dan ook na te gaan welke doelen zij met afvalinzameling nastreven en welke persoonsgegevens hierbij verzameld worden. Heeft uw gemeente duidelijk het doel vastgelegd waarom persoonsgege- vens worden verzameld en gebruikt? BRON- EN NASCHEIDING Voor de stromen papier, textiel en gft blijft bronscheiding de enige route om vervuiling te voorkomen. Veel gemeenten zamelen kunststof en pmd ook via bronscheiding in, maar voor kunststof verpakkingen is afgesproken dat ook nascheiding mogelijk is. Gemeenten hebben de vrijheid om te kiezen. Dit is sterk afhankelijk van de situatie. In een dorp hebben inwoners bijvoorbeeld de ruimte voor een aantal afval- bakken, midden in de stad moeten deze bakken op het balkon staan, dat is natuurlijk complexer. Gemeenten maken hierin een afweging. De mogelijkheden zijn er, maar voor de stromen papier, textiel en gft is gewoon afgesproken dat bronscheiding de enige route is om vervuiling te voorkomen. Gemeenten krijgen de kosten die zij maken voor zowel bron- als nascheiding vergoed van het bedrijfsleven.

Welke afvalstromen zamelt uw gemeente gescheiden in en kunt u uw inwoners uitleggen waarom? HARDNEKKIGE MYTHES OVER AFVAL: I Alles komt uiteindelijk op één hoop terecht “Ik heb het zelf gezien. Een kennis werkt bij de vuilverbranding en die zegt dat alles gewoon weer op één hoop gaat en wordt verbrand, dus afval scheiden is totaal zinloos.” Een enkele keer komt het voor dat een gescheiden afvalstroom te veel veront- reinigd is met ander afval om nog gerecycled te kunnen worden. Bijvoorbeeld wanneer er te veel plastic in het gft-afval zit. De verwerker keurt het dan af en in dat geval moet het helaas alsnog verbrand worden. Gelukkig zijn dat de uitzonderingen, want het verbranden van afval is best duur. De verwerking en recycling van gescheiden stromen is veel goedkoper en levert soms zelfs nog geld op. De gemeente heeft er dan ook geen enkel belang bij om de gescheiden stromen weer bij elkaar te gooien. Realiteit Door de gemeente ingezameld gescheiden afval blijft gescheiden en wordt zoveel mogelijk verwerkt. Gelukkig maar, anders zou de afvalstoffenheffi ng veel hoger zijn. Door goed te scheiden dragen burgers eraan bij dat zoveel mogelijk afval ook gerecycled kan worden. ZWERF AFVAL Zwerfafval behoort al jaren tot de top drie van ergernissen en is van gro- te invloed op de leefbaarheid. Het opruimen en voorkomen van zwerf- afval is dan ook een belangrijke taak van gemeenten.

Per jaar besteden Nederlandse gemeenten ruim 200 miljoen aan deze taak. Gemeenten worden hierin ondersteund via de Landelijke Aanpak Zwerfafval (LAZ). Gemeenten kunnen jaarlijks 1,18 euro per inwoner ontvangen van het Afvalfonds voor de extra aanpak van zwerfafval. Nog niet alle gemeen- ten maken volledig gebruik van deze middelen. Maakt uw gemeen- te al optimaal ge- bruik van LAZ en de zwerfafvalvergoe- ding? F ACTS & FIGURES AFVALSTOFFENHEFFING EN DIFTAR Via de afvalstoffenheffi ng dekken gemeenten de kosten van het afvalbe- heer. De kunst is om de hoogte van de heffi ng in de hand te houden en tegelijk de dienstverlening en de milieudoelen te maximaliseren. Steeds meer gemeenten kiezen ervoor om de hoogte van de heffi ng te koppelen aan de afvalproductie van een huishouden (diftar). Hiermee wordt invul- ling gegeven aan het principe ‘de vervuiler betaalt’. Voor meer informatie kunt u het rapport Afvalstoffenheffi ng 2017 raadplegen. Hoe hoog is de gemiddelde afvalstoffenheffi ng in uw gemeente? ONKRUIDBEHEER Het beheersen van onkruid is belangrijk voor de (beleving van) de kwaliteit van de openbare ruimte. Klimaatverandering en het verbod op chemische bestrijdingsmiddelen maken onkruid- beheer lastiger. Onkruidbeheer zonder chemische middelen vergt een andere aanpak. Dit kan betekenen dat inspanning en kosten kun- nen stijgen of dat er meer onkruid aanwezig is.

Veel gemeenten zit- ten in de overgangsfase en zijn op zoek naar een nieuw evenwicht tussen de inzet van andere methoden, de te realiseren kwaliteit en de kosten. Investeren in slim ontwerp van de openbare ruimte en afstemming van onkruidbeheer met andere beheertaken gaat hier zeker bij helpen. Heeft uw gemeente al een evenwicht gevonden tussen nieuwe methoden, kwaliteit en kosten voor onkruidbeheer? foto: Flip Janssen VERBINDING SOCIAAL EN FYSIEK DOMEIN In het beheer van de openbare ruimte en de afvalinzameling liggen kan- sen in het verbinden van het sociale en fysieke domein. In de afgelo- pen jaren hebben veel diensten leerwerktrajecten vormgegeven waarbij succesvol kandidaten uit de Participatiewet duurzaam naar werk kunnen worden begeleid. Veel diensten beschikken over gekwalifi ceerde en ge- certifi ceerde coaches om mensen die kwetsbaar zijn op de arbeidsmarkt te begeleiden. Het werk ligt voor het oprapen, in de buitenruimte en in het sorteren en verwerken van afval is genoeg te doen. Wat doet uw gemeente bij het creëren van werk in het fysieke domein voor mensen die kwetsbaar zijn op de arbeidsmarkt? GFT -AFVAL Gft-afval is al sinds de jaren ’90 de grootste afvalstroom die gemeenten gescheiden inzamelen en composteren of omzetten naar biobrandstof waarop ook de vuilniswagens kunnen rijden. De gescheiden inzameling van gft levert daarnaast ook veel CO2-winst op.

Toch bestaat nog steeds één derde van het restafval uit gft. Om deze hoeveelheid ook te recy- clen, kunnen gemeenten verschillende middelen inzetten variërend van beleid voor hoogbouw, apart inzamelen van tuinafval of etensresten, aanpassingen van de inzamelstructuur maar vooral ook communicatie en handhaving voor meer bewustwording over de mogelijkheden van al het gft-afval. Wat gebeurt er met gft-afval uit uw gemeente en hoe betrekt u de inwoners hierbij? In Nederland werd in 2016 gemiddeld 495 kg (grof én fi jn) huishoudelijk afval per inwoner ingezameld. Hier- van werd bijna 57% ge- scheiden voor hergebruik. Doelstelling is om in 2020 75% van het huishoudelijk restafval te scheiden. Overig herbruikbare fracties: 4,4 % Drankenkartons: 2,6 % Metalen: 4,3 % Luiers: 6 % Textiel: 5 % Glas: 5,3 % Kunststof: 14 % Papier en karton: 17,2 % GFT-afval: 33 % Restafval en steenachtig materiaal: 7,2 % bron: Samenstelling van het huishoudelijk restafval, sorteeranalyses 2016. Gemiddelde driejaarlijkse samenstelling 2015 RWS, mei 2017 VAN AFVAL NAAR GRONDSTOF In Nederland hebben we afgesproken het restafval in 2020 te ver- minderen naar maximaal 100 kg per inwoner waar dat kan en de afvalscheiding te verhogen naar 75%. Hiervoor kennen we het pro- gramma Van-Afval-Naar-Grondstof (VANG). Het realiseren van deze ambities is een stevige opgave.

Steeds meer gemeenten laten zien dat het wel degelijk kan door aanpassingen in de inzamelstructuur zoals de invoering van omgekeerd inzamelen, diftar en de gescheiden inzameling van verpakkingen. Afvalstromen moeten wel voldoende kwaliteit hebben om toegepast te kunnen worden als grondstof. Hoeveel restafval heeft een gemiddelde inwoner van uw gemeente en welke ambitieuze doelstelling heeft uw gemeente voor de ko- mende jaren? KUNSTSTOF VERPAKKINGEN Sinds een aantal jaren zamelen gemeenten met groot succes kunststof verpakkingsafval gescheiden in. Soms samen met andere verpakkin- gen zoals drankenkartons en blik en soms samen met restafval waar- bij de verpakkingen er bij de nascheiding worden uitgehaald. Burgers scheiden deze stroom zo goed dat het systeem bijna onder het succes bezwijkt. Om het systeem beter te laten werken, is op veel punten optimalisatie nodig. Het begint echter met maken van verpakkingen die recyclebaar zijn. Producenten zijn namelijk verantwoordelijk. Uit- gangspunt bij het optimaliseren van het systeem is dat het gekozen beleid goed uit te leggen moet zijn aan de burger. Hoe heeft uw gemeente de inzameling en sortering van verpakkingen geregeld en zijn er optimalisaties mogelijk? STATIEGELD Op dit moment zit er in Nederland statie- geld op bierfl esjes en op grote PET-fl es- sen.

Indien in het najaar van 2020 geen recyclingpercentage van 90% voor kleine fl essen is bereikt, evenals een reductie van kleine fl esjes in het zwerfafval met 70-90%, zal statiegeld op kleine plastic fl esjes worden ingevoerd. Dit heeft de staatssecretaris afgesproken met het verpakkend bedrijfsleven. Veel gemeenten en ook de VNG hebben zich uitgesproken voor deze uit- breiding van statiegeld op kleine fl esjes en blikjes. Hoe staat uw gemeente tegenover de uitbreiding van statiegeld? foto: KiekUniek PRIVACY De Autoriteit Persoonsgegevens, de instantie die toezicht houdt op de naleving van de privacywetgeving, heeft zich in de afgelopen periode gebogen over de persoonsgegevens die worden verzameld bij de afva- linzameling. Aanleiding was een klacht van een burger over adres ge- bonden afvalpassen. Persoonsgegevens mogen enkel met een duidelijk doel verzameld worden. Gemeenten dienen dan ook na te gaan welke doelen zij met afvalinzameling nastreven en welke persoonsgegevens hierbij verzameld worden. Heeft uw gemeente duidelijk het doel vastgelegd waarom persoonsgege- vens worden verzameld en gebruikt? BRON- EN NASCHEIDING Voor de stromen papier, textiel en gft blijft bronscheiding de enige route om vervuiling te voorkomen. Veel gemeenten zamelen kunststof en pmd ook via bronscheiding in, maar voor kunststof verpakkingen is afgesproken dat ook nascheiding mogelijk is.

Gemeenten hebben de vrijheid om te kiezen. Dit is sterk afhankelijk van de situatie. In een dorp hebben inwoners bijvoorbeeld de ruimte voor een aantal afval- bakken, midden in de stad moeten deze bakken op het balkon staan, dat is natuurlijk complexer. Gemeenten maken hierin een afweging. De mogelijkheden zijn er, maar voor de stromen papier, textiel en gft is gewoon afgesproken dat bronscheiding de enige route is om vervuiling te voorkomen. Gemeenten krijgen de kosten die zij maken voor zowel bron- als nascheiding vergoed van het bedrijfsleven. Welke afvalstromen zamelt uw gemeente gescheiden in en kunt u uw inwoners uitleggen waarom? HARDNEKKIGE MYTHES OVER AFVAL: I Alles komt uiteindelijk op één hoop terecht “Ik heb het zelf gezien. Een kennis werkt bij de vuilverbranding en die zegt dat alles gewoon weer op één hoop gaat en wordt verbrand, dus afval scheiden is totaal zinloos.” Een enkele keer komt het voor dat een gescheiden afvalstroom te veel veront- reinigd is met ander afval om nog gerecycled te kunnen worden. Bijvoorbeeld wanneer er te veel plastic in het gft-afval zit. De verwerker keurt het dan af en in dat geval moet het helaas alsnog verbrand worden. Gelukkig zijn dat de uitzonderingen, want het verbranden van afval is best duur. De verwerking en recycling van gescheiden stromen is veel goedkoper en levert soms zelfs nog geld op.

De gemeente heeft er dan ook geen enkel belang bij om de gescheiden stromen weer bij elkaar te gooien. Realiteit Door de gemeente ingezameld gescheiden afval blijft gescheiden en wordt zoveel mogelijk verwerkt. Gelukkig maar, anders zou de afvalstoffenheffi ng veel hoger zijn. Door goed te scheiden dragen burgers eraan bij dat zoveel mogelijk afval ook gerecycled kan worden. ZWERF AFVAL Zwerfafval behoort al jaren tot de top drie van ergernissen en is van gro- te invloed op de leefbaarheid. Het opruimen en voorkomen van zwerf- afval is dan ook een belangrijke taak van gemeenten. Per jaar besteden Nederlandse gemeenten ruim 200 miljoen aan deze taak. Gemeenten worden hierin ondersteund via de Landelijke Aanpak Zwerfafval (LAZ). Gemeenten kunnen jaarlijks 1,18 euro per inwoner ontvangen van het Afvalfonds voor de extra aanpak van zwerfafval. Nog niet alle gemeen- ten maken volledig gebruik van deze middelen. Maakt uw gemeen- te al optimaal ge- bruik van LAZ en de zwerfafvalvergoe- ding? F ACTS & FIGURES AFVALSTOFFENHEFFING EN DIFTAR Via de afvalstoffenheffi ng dekken gemeenten de kosten van het afvalbe- heer. De kunst is om de hoogte van de heffi ng in de hand te houden en tegelijk de dienstverlening en de milieudoelen te maximaliseren. Steeds meer gemeenten kiezen ervoor om de hoogte van de heffi ng te koppelen aan de afvalproductie van een huishouden (diftar).

Hiermee wordt invul- ling gegeven aan het principe ‘de vervuiler betaalt’. Voor meer informatie kunt u het rapport Afvalstoffenheffi ng 2017 raadplegen. Hoe hoog is de gemiddelde afvalstoffenheffi ng in uw gemeente? ONKRUIDBEHEER Het beheersen van onkruid is belangrijk voor de (beleving van) de kwaliteit van de openbare ruimte. Klimaatverandering en het verbod op chemische bestrijdingsmiddelen maken onkruid- beheer lastiger. Onkruidbeheer zonder chemische middelen vergt een andere aanpak. Dit kan betekenen dat inspanning en kosten kun- nen stijgen of dat er meer onkruid aanwezig is. Veel gemeenten zit- ten in de overgangsfase en zijn op zoek naar een nieuw evenwicht tussen de inzet van andere methoden, de te realiseren kwaliteit en de kosten. Investeren in slim ontwerp van de openbare ruimte en afstemming van onkruidbeheer met andere beheertaken gaat hier zeker bij helpen. Heeft uw gemeente al een evenwicht gevonden tussen nieuwe methoden, kwaliteit en kosten voor onkruidbeheer? foto: Flip Janssen VERBINDING SOCIAAL EN FYSIEK DOMEIN In het beheer van de openbare ruimte en de afvalinzameling liggen kan- sen in het verbinden van het sociale en fysieke domein. In de afgelo- pen jaren hebben veel diensten leerwerktrajecten vormgegeven waarbij succesvol kandidaten uit de Participatiewet duurzaam naar werk kunnen worden begeleid.

Veel diensten beschikken over gekwalifi ceerde en ge- certifi ceerde coaches om mensen die kwetsbaar zijn op de arbeidsmarkt te begeleiden. Het werk ligt voor het oprapen, in de buitenruimte en in het sorteren en verwerken van afval is genoeg te doen. Wat doet uw gemeente bij het creëren van werk in het fysieke domein voor mensen die kwetsbaar zijn op de arbeidsmarkt? GFT -AFVAL Gft-afval is al sinds de jaren ’90 de grootste afvalstroom die gemeenten gescheiden inzamelen en composteren of omzetten naar biobrandstof waarop ook de vuilniswagens kunnen rijden. De gescheiden inzameling van gft levert daarnaast ook veel CO2-winst op. Toch bestaat nog steeds één derde van het restafval uit gft. Om deze hoeveelheid ook te recy- clen, kunnen gemeenten verschillende middelen inzetten variërend van beleid voor hoogbouw, apart inzamelen van tuinafval of etensresten, aanpassingen van de inzamelstructuur maar vooral ook communicatie en handhaving voor meer bewustwording over de mogelijkheden van al het gft-afval. Wat gebeurt er met gft-afval uit uw gemeente en hoe betrekt u de inwoners hierbij? In Nederland werd in 2016 gemiddeld 495 kg (grof én fi jn) huishoudelijk afval per inwoner ingezameld. Hier- van werd bijna 57% ge- scheiden voor hergebruik. Doelstelling is om in 2020 75% van het huishoudelijk restafval te scheiden.

Overig herbruikbare fracties: 4,4 % Drankenkartons: 2,6 % Metalen: 4,3 % Luiers: 6 % Textiel: 5 % Glas: 5,3 % Kunststof: 14 % Papier en karton: 17,2 % GFT-afval: 33 % Restafval en steenachtig materiaal: 7,2 % bron: Samenstelling van het huishoudelijk restafval, sorteeranalyses 2016. Gemiddelde driejaarlijkse samenstelling 2015 RWS, mei 2017 SAMEN VOOR SCHONE EN AFVAL VRIJE GEMEENTEN Bestuurlijke aandachtpunten De NVRD verenigt de Nederlandse gemeenten en hun publieke bedrijven die verantwoordelijk zijn voor het afvalbeheer en het beheer van de openbare ruimte. Met deze folder willen we u als (nieuw) raadslid informeren over alle onwikkelingen op deze terreinen. Gemeenten hebben de taak huishoudelijk afval op te halen, dit is bij wet geregeld. Niet zo lang geleden was deze maatschappelijke taak noodzaak vanuit hygiëne. Inmiddels zijn de tijden veranderd. We halen niet alleen afval op, maar steeds meer grondstoffen. Verspilling tegengaan is de nieuwe maatschappelijke taak, die ook is vastgelegd in wet- en regelgeving. Met als doel 75% van ons afval te scheiden in 2020, 90% in 2025 en zelfs afvalloos te zijn in 2050. Omdat de transitie niet eenvoudig zal gaan, is het bij uitstek een taak die bij gemeenten ligt. Met oog voor de gevolgen voor mens en milieu kunnen en moeten wij nu al keuzes maken. De afgelopen jaren hebben ge- meenten miljoenen geïnvesteerd in nieuwe afvalsystemen.

En met effect, de hoeveelheid restafval is enorm gedaald in die gemeenten en de kwaliteit van de leefomgeving is gestegen. De komende jaren blijven we experimenteren en leren van elkaar om de doelen te bereiken. De Koninklijke NVRD verenigt al meer dan 110 jaar Nederlandse gemeenten en hun publieke bedrijven die zich bezighouden met afvalbeheer en het beheer van de openbare ruimte. Een schone straat en het ophalen van huishoudelijk afval wordt als vanzelfsprekend ervaren, maar is dat zeker niet. Als (nieuw) raadslid krijgt u te maken met allerlei beleids- en uitvoeringsvraagstukken. Voor burgers is de gemeente het eerste aanspreekpunt bij vragen over de inzameling van hun afval en het schoonhouden van hun leefomgeving. Door belangenbehartiging, kennisuitwisseling en het bieden van een netwerk, ondersteunt de NVRD haar publieke leden bij het aanpakken van de vraagstukken die spelen in het gemeentelijk afvalbeheer en het beheer van de openbare ruimte. De meest actuele zaken hebben we in deze folder voor u op een rijtje gezet. Maar er zijn veel meer zaken die op het bordje van de gemeente liggen. Denk hierbij bijvoorbeeld aan gladheidbeheer, de inzameling van elektrische apparaten, de recycling van textiel, aanbestedingsvraagstukken, bewustwordingscampagnes, initiatieven voor burgerparticipatie en nog veel meer.

Ook hier biedt de NVRD ondersteuning met verschillende kennisproducten, het organiseren van bijeenkomsten, beleidsadvisering en belangenbehartiging bij verschillende stakeholders. Samen voor schone en afvalvrije gemeenten, dat is waar de NVRD voor staat. Samen met de leden, hun partners en verschillende stakeholders bevorderen we een samenleving die duurzaam omgaat met grondstoffen en zo een bijdrage levert aan een circulaire wereld. Wilt u meer weten over onderwerpen in het gemeentelijk afvalbeheer en het beheer van de openbare ruimte? Neem dan contact op met de NVRD tel. 088-3770000 of kijk op www.nvrd.nl BESTUURLIJKE AANDACHTPUNTEN foto: Femke Oepts PUBLIEKE TAAK CIRCULAIRE ECONOMIE De tijd van grondstoffen delven, er producten van maken, ge- bruiken en afdanken ligt op korte termijn achter ons. We zitten in een transitie naar een circulaire economie, waarin grondstof- fen eindeloos hergebruikt worden. Het is een Rijksdoelstelling om dit in 2050 te bereiken, onderschreven door vele honderden bedrijven en maatschappelijke partners.

Welke bijdrage kan uw gemeente leveren aan de circulaire eco- nomie? BELANG VAN GOED BEHEER OPENBARE RUIMTE Het besef groeit dat beheer van de openbare ruimte niet alleen geld kost maar kan bijdragen aan maatschappelijke of stedelijke vraagstukken zoals leefbaarheid, circulaire economie, burgerpar- ticipatie, klimaatadaptatie, inzet van mensen met een afstand tot de arbeidsmarkt, mobiliteit en gezondheid. Het is daarbij essentieel voor de leefbaarheid dat er een goede openbare ruimte is die bij- draagt aan de vraagstukken van nu en de toekomst. Hoe draagt (het beheer van) uw openbare ruimte bij aan de gro- te (stedelijke) vraagstukken? UITDAGINGEN (LUIERS, GFT -AFVAL BIJ HOOGBOUW) Met het streven naar zo min mogelijk restafval wordt steeds duidelij- ker welke stromen in het huishoudelijk afval voor gemeenten nog een uitdaging vormen. Zo bestaat een groot deel van het huishoudelijk restafval uit gft- en vooral keukenafval. Vooral in hoogbouw worden afvalstromen slecht gescheiden. Ook voor de grote afvalstroom aan luiers zoeken gemeenten naar oplossingen. Momenteel wordt in Ne- derland gewerkt aan het realiseren van recycling capaciteit. De NVRD heeft verschillende kennisplatforms ontwikkeld om deze uitdagingen als gemeente aan te gaan.

Daarbij blijft het belangrijk om burgers uit te leggen over het nut en de noodzaak van afvalscheiding en steeds meer de toepassing van gescheiden stromen. Voor welke stromen uit het restafval in uw gemeente bent u op zoek naar een meer circulaire oplossing? foto: Casper Huurderman Uitgangspunt is hier dat het scheiden van afval alleen zinvol is als het geld oplevert. Vanuit de overheid is de boodschap: met gescheiden in- zameling maak je effi ciënt gebruik van waardevolle grondstoffen. Maar mensen horen/lezen ook (o.a. in de media, dit geldt vooral voor plastic) dat het inzamelen en recyclen van materialen meer geld kost dan het oplevert omdat het proces kostbaar is terwijl er niet genoeg vraag is naar het eindproduct. ‘Blijkbaar is het helemaal niet waardevol!’ Deze ‘ont- maskering’ kan wantrouwen in de hand werken. Als het huidige systeem de gemeente (en daarmee ook inwoners) meer geld kost dan al het afval te verbranden, waarom doen we het nog? Wat heb je er dan aan? Wat is de context? Afval verbranden kost geld, en ingezameld papier, textiel, glas en metaal leveren geld op. Gft-afval en plastic recyclen is een complexer verhaal. Het inzamelen en recyclen van gft-afval tot bodemverrijkende compost en andere bioproducten is (nog) niet kostendekkend, maar wel voordeliger dan verbranden.

Voor gemeen- ten is de inzameling en sortering van plastic kostendekkend door de vergoeding van producenten (producentenverantwoordelijkheid). De afzet van het plastic is nog wat lastig door de lage prijs van ‘virgin plastic’ (nieuw plastic) in verband met de lage olieprijs. Maar het recyclen van gft-afval en plastic is niet ‘waardeloos’ als er (nog) niet aan verdiend wordt: recycling van de genoemde stromen is altijd beter voor het milieu dan verbranden. Realiteit Ingezameld papier, glas en textiel levert geld op: dit verlaagt de kosten van het af- valbeheer. Gft-afvalinzameling is (nog) niet kostendekkend, maar goedkoper dan verbranden. Het inzamelen van plastic is kostendekkend voor gemeenten dankzij het Afvalfonds. Geld verdienen is niet het enige argument: de milieuwinst is groot. CIRCULAIR INKOPEN Medio 2016 is de NVRD het project ‘Wij maken werk van Circulair’ gestart. Want het is duidelijk dat er nog veel stappen gezet moeten worden om in 2050 naar een circulaire economie te gaan. Om te la- ten zien wat er al wél mogelijk is, brengen we circulaire initiatieven onder de aandacht bij onze leden. Daarnaast zijn er drie werkgroe- pen actief voor de productgroepen minicontainers, werkkleding en afvalbakken. Hier zoomen we met een aantal NVRD-leden in op een belangrijk middel voor gemeenten om een bijdrage te kunnen leve- ren aan de circulaire economie: circulair inkopen.

Zo is er een be- stek voor de aanbesteding van circulaire minicontainers ontwikkeld. Wat zou uw gemeente circulair kunnen inkopen? NVRD, SAMEN VOOR SCHONE EN AFVAL VRIJE GEMEENTEN HARDNEKKIGE MYTHES OVER AFVAL: Wat zit er achter dit verhaal? Afvalscheiden kost meer geld dan het oplevert BENCHMARKING Benchmarking is het van elkaar leren in een netwerk van gemeenten. Het geeft inzicht in de effectiviteit van beleid, kosten en milieuprestaties. Aan de hand van de vergelijking met andere gemeenten kunt u mogelijkheden voor verbeteringen vaststellen. De NVRD verzorgt verschillende benchmarks op verschillende thema’s. Kijk voor meer informatie over huishoudelijk afval op www.bmha.nl en voor schoon op www.benchmarkschoon.nl.

Hoe presteert uw gemeente in vergelijking met andere gemeenten en wat kunt u van ze leren? Neemt uw gemeente al deel aan de benchmark Huishoudelijk Afval of de benchmark Schoon? VAKBLAD VAN DE NVRD | JAARGANG 108 #05 JUNI 2017 SAMEN VOOR SCHONE EN AFVALVRIJE GEMEENTEN PERIKELEN RONDOM DE AFVAL- STOFFENHEFFING BIJPLAATSEN VAN AFVAL BIJ ONDERGRONDSE AFVALCONTAINERS OPLOSSING VOOR LUIERS STEEDS DICHTERBIJ GROF HUISHOUDELIJK RESTAFVAL, WEL OF NIET NASCHEIDEN? 170029EL_NVRD_GRAMjuni2017_DRUK.indd 1 09-06-17 08:21 SAMEN VOOR SCHONE EN AFVAL VRIJE GEMEENTEN Bestuurlijke aandachtpunten De NVRD verenigt de Nederlandse gemeenten en hun publieke bedrijven die verantwoordelijk zijn voor het afvalbeheer en het beheer van de openbare ruimte. Met deze folder willen we u als (nieuw) raadslid informeren over alle onwikkelingen op deze terreinen. Gemeenten hebben de taak huishoudelijk afval op te halen, dit is bij wet geregeld. Niet zo lang geleden was deze maatschappelijke taak noodzaak vanuit hygiëne. Inmiddels zijn de tijden veranderd. We halen niet alleen afval op, maar steeds meer grondstoffen. Verspilling tegengaan is de nieuwe maatschappelijke taak, die ook is vastgelegd in wet- en regelgeving. Met als doel 75% van ons afval te scheiden in 2020, 90% in 2025 en zelfs afvalloos te zijn in 2050. Omdat de transitie niet eenvoudig zal gaan, is het bij uitstek een taak die bij gemeenten ligt.

Met oog voor de gevolgen voor mens en milieu kunnen en moeten wij nu al keuzes maken. De afgelopen jaren hebben ge- meenten miljoenen geïnvesteerd in nieuwe afvalsystemen. En met effect, de hoeveelheid restafval is enorm gedaald in die gemeenten en de kwaliteit van de leefomgeving is gestegen. De komende jaren blijven we experimenteren en leren van elkaar om de doelen te bereiken. De Koninklijke NVRD verenigt al meer dan 110 jaar Nederlandse gemeenten en hun publieke bedrijven die zich bezighouden met afvalbeheer en het beheer van de openbare ruimte. Een schone straat en het ophalen van huishoudelijk afval wordt als vanzelfsprekend ervaren, maar is dat zeker niet. Als (nieuw) raadslid krijgt u te maken met allerlei beleids- en uitvoeringsvraagstukken. Voor burgers is de gemeente het eerste aanspreekpunt bij vragen over de inzameling van hun afval en het schoonhouden van hun leefomgeving. Door belangenbehartiging, kennisuitwisseling en het bieden van een netwerk, ondersteunt de NVRD haar publieke leden bij het aanpakken van de vraagstukken die spelen in het gemeentelijk afvalbeheer en het beheer van de openbare ruimte. De meest actuele zaken hebben we in deze folder voor u op een rijtje gezet. Maar er zijn veel meer zaken die op het bordje van de gemeente liggen.

Denk hierbij bijvoorbeeld aan gladheidbeheer, de inzameling van elektrische apparaten, de recycling van textiel, aanbestedingsvraagstukken, bewustwordingscampagnes, initiatieven voor burgerparticipatie en nog veel meer. Ook hier biedt de NVRD ondersteuning met verschillende kennisproducten, het organiseren van bijeenkomsten, beleidsadvisering en belangenbehartiging bij verschillende stakeholders. Samen voor schone en afvalvrije gemeenten, dat is waar de NVRD voor staat. Samen met de leden, hun partners en verschillende stakeholders bevorderen we een samenleving die duurzaam omgaat met grondstoffen en zo een bijdrage levert aan een circulaire wereld. Wilt u meer weten over onderwerpen in het gemeentelijk afvalbeheer en het beheer van de openbare ruimte? Neem dan contact op met de NVRD tel. 088-3770000 of kijk op www.nvrd.nl BESTUURLIJKE AANDACHTPUNTEN foto: Femke Oepts PUBLIEKE TAAK CIRCULAIRE ECONOMIE De tijd van grondstoffen delven, er producten van maken, ge- bruiken en afdanken ligt op korte termijn achter ons. We zitten in een transitie naar een circulaire economie, waarin grondstof- fen eindeloos hergebruikt worden. Het is een Rijksdoelstelling om dit in 2050 te bereiken, onderschreven door vele honderden bedrijven en maatschappelijke partners.

Welke bijdrage kan uw gemeente leveren aan de circulaire eco- nomie? BELANG VAN GOED BEHEER OPENBARE RUIMTE Het besef groeit dat beheer van de openbare ruimte niet alleen geld kost maar kan bijdragen aan maatschappelijke of stedelijke vraagstukken zoals leefbaarheid, circulaire economie, burgerpar- ticipatie, klimaatadaptatie, inzet van mensen met een afstand tot de arbeidsmarkt, mobiliteit en gezondheid. Het is daarbij essentieel voor de leefbaarheid dat er een goede openbare ruimte is die bij- draagt aan de vraagstukken van nu en de toekomst. Hoe draagt (het beheer van) uw openbare ruimte bij aan de gro- te (stedelijke) vraagstukken? UITDAGINGEN (LUIERS, GFT -AFVAL BIJ HOOGBOUW) Met het streven naar zo min mogelijk restafval wordt steeds duidelij- ker welke stromen in het huishoudelijk afval voor gemeenten nog een uitdaging vormen. Zo bestaat een groot deel van het huishoudelijk restafval uit gft- en vooral keukenafval. Vooral in hoogbouw worden afvalstromen slecht gescheiden. Ook voor de grote afvalstroom aan luiers zoeken gemeenten naar oplossingen. Momenteel wordt in Ne- derland gewerkt aan het realiseren van recycling capaciteit. De NVRD heeft verschillende kennisplatforms ontwikkeld om deze uitdagingen als gemeente aan te gaan.

Daarbij blijft het belangrijk om burgers uit te leggen over het nut en de noodzaak van afvalscheiding en steeds meer de toepassing van gescheiden stromen. Voor welke stromen uit het restafval in uw gemeente bent u op zoek naar een meer circulaire oplossing? foto: Casper Huurderman Uitgangspunt is hier dat het scheiden van afval alleen zinvol is als het geld oplevert. Vanuit de overheid is de boodschap: met gescheiden in- zameling maak je effi ciënt gebruik van waardevolle grondstoffen. Maar mensen horen/lezen ook (o.a. in de media, dit geldt vooral voor plastic) dat het inzamelen en recyclen van materialen meer geld kost dan het oplevert omdat het proces kostbaar is terwijl er niet genoeg vraag is naar het eindproduct. ‘Blijkbaar is het helemaal niet waardevol!’ Deze ‘ont- maskering’ kan wantrouwen in de hand werken. Als het huidige systeem de gemeente (en daarmee ook inwoners) meer geld kost dan al het afval te verbranden, waarom doen we het nog? Wat heb je er dan aan? Wat is de context? Afval verbranden kost geld, en ingezameld papier, textiel, glas en metaal leveren geld op. Gft-afval en plastic recyclen is een complexer verhaal. Het inzamelen en recyclen van gft-afval tot bodemverrijkende compost en andere bioproducten is (nog) niet kostendekkend, maar wel voordeliger dan verbranden.

Voor gemeen- ten is de inzameling en sortering van plastic kostendekkend door de vergoeding van producenten (producentenverantwoordelijkheid). De afzet van het plastic is nog wat lastig door de lage prijs van ‘virgin plastic’ (nieuw plastic) in verband met de lage olieprijs. Maar het recyclen van gft-afval en plastic is niet ‘waardeloos’ als er (nog) niet aan verdiend wordt: recycling van de genoemde stromen is altijd beter voor het milieu dan verbranden. Realiteit Ingezameld papier, glas en textiel levert geld op: dit verlaagt de kosten van het af- valbeheer. Gft-afvalinzameling is (nog) niet kostendekkend, maar goedkoper dan verbranden. Het inzamelen van plastic is kostendekkend voor gemeenten dankzij het Afvalfonds. Geld verdienen is niet het enige argument: de milieuwinst is groot. CIRCULAIR INKOPEN Medio 2016 is de NVRD het project ‘Wij maken werk van Circulair’ gestart. Want het is duidelijk dat er nog veel stappen gezet moeten worden om in 2050 naar een circulaire economie te gaan. Om te la- ten zien wat er al wél mogelijk is, brengen we circulaire initiatieven onder de aandacht bij onze leden. Daarnaast zijn er drie werkgroe- pen actief voor de productgroepen minicontainers, werkkleding en afvalbakken. Hier zoomen we met een aantal NVRD-leden in op een belangrijk middel voor gemeenten om een bijdrage te kunnen leve- ren aan de circulaire economie: circulair inkopen.

Zo is er een be- stek voor de aanbesteding van circulaire minicontainers ontwikkeld. Wat zou uw gemeente circulair kunnen inkopen? NVRD, SAMEN VOOR SCHONE EN AFVAL VRIJE GEMEENTEN HARDNEKKIGE MYTHES OVER AFVAL: Wat zit er achter dit verhaal? Afvalscheiden kost meer geld dan het oplevert BENCHMARKING Benchmarking is het van elkaar leren in een netwerk van gemeenten. Het geeft inzicht in de effectiviteit van beleid, kosten en milieuprestaties. Aan de hand van de vergelijking met andere gemeenten kunt u mogelijkheden voor verbeteringen vaststellen. De NVRD verzorgt verschillende benchmarks op verschillende thema’s. Kijk voor meer informatie over huishoudelijk afval op www.bmha.nl en voor schoon op www.benchmarkschoon.nl. Hoe presteert uw gemeente in vergelijking met andere gemeenten en wat kunt u van ze leren? Neemt uw gemeente al deel aan de benchmark Huishoudelijk Afval of de benchmark Schoon? VAKBLAD VAN DE NVRD | JAARGANG 108 #05 JUNI 2017 SAMEN VOOR SCHONE EN AFVALVRIJE GEMEENTEN PERIKELEN RONDOM DE AFVAL- STOFFENHEFFING BIJPLAATSEN VAN AFVAL BIJ ONDERGRONDSE AFVALCONTAINERS OPLOSSING VOOR LUIERS STEEDS DICHTERBIJ GROF HUISHOUDELIJK RESTAFVAL, WEL OF NIET NASCHEIDEN? 170029EL_NVRD_GRAMjuni2017_DRUK.indd 1 09-06-17 08:21