7.2 Diverse organisaties - Informatiemap 5G.pdf

1 Informatiemap 5G en gezondheid Bestemd voor de Colleges van B en W en de Raadsleden van alle gemeenten in Nederland 12 december 2019 Let’s Talk About Tech (LTAT) StopUMTS Stichting EHS LET’S TALK ABOUT TECH StopUMTS

2 3 Inhoudsopgave Inleiding ……………………………………………………………………………….…. 5 Commentaar op de ICNIRP normen n.a.v. de brief van de regering aan de Tweede Kamer over 5G en Gezondheid ..…….….. 7 Brief van de Stichting EHS aan de leden van de Vaste Commissie Volksgezondheid, Welzijn en Sport en van de Vaste Commissie Economische Zaken en Klimaat ………………………………………….…….. 9 Brief van Let’s Talk About Tech (LTAT) n.a.v. de kabinetsreactie ‘5G en gezondheid’ ……………………………………………………....……….. 19 5G Geen garantie op een gezonde toekomst, Dr. H. Schooneveld .………………………………………………………………… 23 5G en de huid, Dr. L. Vriens ………….………………………………………… 28 Internationale protesten tegen en informatie over 5G ……………. 30 Ervaringsverhalen …………………………………………………………………… 31 Nawoord ……………………………………………………............................. 40 4 5 Inleiding Aan de Colleges van Burgemeester en Wethouders en de Raadsleden van alle gemeenten in Nederland In deze informatiemap vindt u een aantal artikelen over de schadelijke gevolgen voor onze gezondheid die de straling van 5G zal veroorzaken. Deze informatie zou moeten bijdragen aan een weloverwogen beslissing aangaande de uitrol van 5G. Wij hebben de indruk dat er bij de overheid nog niet veel bekend is over de gezondheidsrisico’s van draadloze informatie. De staatssecretaris van Economische Zaken en Klimaat Mona Keijzer heeft recent verklaard dat 5G veilig is.

De staatssecretaris refereerde aan een ZonMw rapport over onderzoeken die in 2006 gestart zijn over 2G en 3G. 4G en 5G waren toen nog niet aan de orde en 5G was geen onderwerp van onderzoek. Bovendien heeft de Gezondheidsraad verklaard dat er nog geen onderzoeken naar de veiligheid of schadelijkheid van 5G gedaan zijn. Ook internationaal is bevestigd dat dergelijke onderzoeken niet gedaan zijn. Wel zijn er duizenden onderzoeken in de wereld gedaan naar de effecten van 2G, 3G en meer recent 4G. Daarin zijn schadelijke effecten overtuigend aangetoond. Betreffende de zogenaamde veiligheid van 5G refereren1 staatssecretaris Keijzer en Minister Bruins aan de blootstellingslimieten die de International Commission on Non-Ionizing Radiation Protection (ICNIRP) in 1998 heeft aanbevolen. Deze limieten zijn echter uitsluitend gebaseerd op thermische effecten die tijdens of kort na blootstelling aan straling optreden. Alle niet-thermische biologische lange termijn effecten, zoals kanker, zijn daarbij ten onrechte uitgesloten. De internationale oproep om 5G op aarde en in de ruimte te stoppen is op 6 november 2019 al 172.395 maal ondertekend door wetenschappers, artsen, milieuorganisaties en burgers uit 204 landen. Wij hopen dat u zich in deze materie wil verdiepen en een standpunt zal innemen dat rekening houdt met de schadelijke effecten van 5G.

En dat u niet alleen economische belangen laat prevaleren boven de gezondheid van de burgers. Let’s Talk About Tech (LTAT) StopUMTS Stichting EHS 1 Zie de brief aan de voorzitter van de Tweede Kamer dd.16 april 2019 van mr. drs. M.C.G. Keijzer Staatssecretaris van Economische Zaken en Klimaat en mr. drs. B.J. Bruins Minister voor Medische Zorg en Sport van Mona Keijzer (p. 7) 6 7 Commentaar op de ICNIRP normen n.a.v. de brief van de regering aan de Tweede Kamer over 5G en Gezondheid Voor de brief d.d. 16 april 2019 verstuurd aan de Voorzitter van de Tweede Kamer en namens de Regering ondertekend door de Staatssecretaris van Economische Zaken M.C.G. Keijzer en de Minister voor Medische Zorg en Sport, B.J. Bruins, zie: www.stopumts.nl/pdf/5G_en_gezondheid_brief_regering.pdf In de brief zien we het gebruikelijke refereren naar de Gezondheidsraad en de eveneens gebruikelijke vrijwel volledige ontkenning van mogelijke gezondheidseffecten veroorzaakt door de elektromagnetische velden (EMV) van draadloze communicatie. In de brief wordt verwezen naar de Nederlandse limieten voor stralingsbelasting, zoals in 1998 aanbevolen door de International Commission on Non-Ionizing Radiation Protection (ICNIRP).

Die limieten zijn zoals vermeld in de brief gebaseerd op: ''wetenschappelijk vastgestelde effecten die tijdens of kort na blootstelling kunnen optreden.'' Lange-termijn biologische effecten, zoals veroorzaakt door de 24 uur per dag stralende zendmasten, WiFi routers, DECT telefoons, babyfoons en overige continu stralende zogenaamd 'slimme apparatuur' worden volkomen genegeerd. De Regering is dus kennelijk met de ICNIRP van mening dat limieten voor de veiligheid voor de gezondheid van jaar in jaar uit stralende apparatuur 'wetenschappelijk' vastgesteld kunnen worden tijdens of kort na een kortdurende bestraling. Met kortdurende bestraling worden gebruikelijk tijden van 6 en 30 minuten genoemd. En het effect waar het dan voornamelijk om gaat is opwarming van het lichaam. Het bestaan van schadelijke niet-thermische biologische effecten, meer dan 40 jaar geleden al bepalend voor het vaststellen van de een factor 100 lagere blootstellingslimieten in Rusland en veel andere landen, wordt bij ons nog steeds genegeerd. Meer in het algemeen kan gesteld worden dat het absurd is te denken dat je de schadelijkheid van een omgevingsfactor 'wetenschappelijk' kunt vaststellen tijdens of kort na de blootstelling daaraan.

Cumulatieve effecten, zoals het krijgen van kanker door jarenlange blootstelling aan kankerverwekkende stoffen, zouden dan nooit gedetecteerd worden, om een voorbeeld te noemen. 8 Een minder wetenschappelijke benadering is nauwelijks te bedenken. Gezien bovenstaande en de overvloed van informatie op dit gebied, zoals: - wetenschappelijk, - ervaringen van personen, - maatregelen in andere landen waar deze problematiek meer serieus genomen wordt, waaronder uitspraken van rechtbanken, - het feit dat geen enkele verzekeringsmaatschappij gezondheidsschade veroorzaakt door de EMV van draadloze communicatie wil verzekeren, met recent een speciale bevestiging daarvan voor 5G door Swiss Re en Lloyds, kunnen we concluderen dat de Regering zich schuldig maakt aan het geven van misleidende voorlichting aan de bevolking met als doel de introductie van 5G geen strobreed in de weg te leggen, dit ondanks de overvloedige informatie over de huidige schadelijkheid van deze EMV voor de gezondheid van velen. Daarbij komt dat met 5G extra problemen te verwachten zijn: www.stopumts.nl/doc.php/Artikelen/11902/redir www.letstalkabouttech.nl/2019/04/zorgen-over-de-risicos-van-5g-voor-gezondheid-en- leefomgeving-nemen-toe-de-belangrijkste-ontwikkelingen-op-een-rij/ Dr.

Leendert Vriens, 30 mei 2019 www.stopumts.nl infostopumts@gmail.com Voor de originele tekst met extra links zie: https://www.stopumts.nl/doc.php/Reacties/12039/redir 9 Aan de leden van de Vaste Commissie Volksgezondheid, Welzijn en Sport en van de Vaste Commissie Economische Zaken en Klimaat, Hierbij wil de Stichting EHS in vervolg op onze eerdere brief van 29 januari over eenzijdige normering van straling en onderbelichting van gezondheidsrisico’s reageren op de kabinetsreactie 5G en gezondheid van 16 april 2019. Allereerst willen wij hierbij opmerken dat de kabinetsreactie vooral is toegespitst op 5G. Onze eerdere brief had betrekking op zowel 5G als ook op de risico’s van de huidige draadloze technieken als 4G. Elektrogevoeligen ervaren ook bij de huidige draadloze technieken al ernstige klachten. Huidig beleid Het kabinet geeft aan dat de ICNIRP blootstellinglimieten zijn gebaseerd op wetenschappelijk vastgestelde effecten die tijdens of kort na blootstelling kunnen optreden. Dat is op zich juist. Deze normen zijn gebaseerd op directe acute effecten van opwarming. Het betreft hier het effect van blootstelling aan straling gedurende zes minuten van een zak zout water. Het criterium is dat deze niet meer dan één graad mag opwarmen. Dit resultaat wordt vervolgens toegepast op de mens2. Elektromagnetische velden (EMV) kunnen het biologisch systeem van de mens verstoren.

Het gaat bij de risico’s van straling dan ook met name om deze biologische effecten. Verder gaat het bij het vaststellen van de huidige ICNIRP norm alleen om direct meetbare korte termijn effecten. ICNIRP geeft zelf aan geen lange termijn effecten in de normering op te nemen omdat geen aanwijzingen worden gezien voor andere risico’s door EMV. Daar waar de effecten van straling zich stapelen zullen deze zich juist na langere termijn blootstelling steeds meer voordoen3. Kortom: De ICNIRP norm is gebaseerd op aantoonbare korte termijn effecten bij opwarming van water en niet op de langere termijn biologische- en gezondheidseffecten bij de mens. De huidige ICNIRP norm is daarmee absoluut niet geschikt om de gezondheidsrisico’s voor de mens te meten. De kabinetsreactie gaat hier volledig aan voorbij. Het kabinet geeft aan dat de limieten nergens worden overschreden en dat de door het antenne bureau gemeten veldsterktes zich ruim onder de strengste limieten bevinden 2 Met een veiligheidsfactor 50 3 Vergelijk de risico’s van roken

10 (factor 10). Dat is op zich juist. Maar het gaat hier dus niet om veilige limieten voor de langere termijn biologische effecten op de mens. Uit onderzoek naar deze biologische effecten blijkt dat de veilige limiet nog veel verder beneden de door het antennebureau gemeten waarden zouden moeten liggen (factor 100). Elektrogevoelige mensen ervaren klachten ver beneden de huidige norm. Ze ervaren elke dag aan den lijve dat er meer bescherming nodig is dan de huidige ICNIRP normen geven. Behalve de veldsterkte lijkt ook het type straling van belang te zijn. De huidige draadloze technieken maken gebruik van gepulste (met een stroboscoop te vergelijken) straling. Volgens stralingsdeskundigen is deze gepulste straling de meest schadelijke van alle soorten elektromagnetische straling. Door het principe van pulsering kunnen er meerdere communicaties tegelijkertijd plaatsvinden op dezelfde golflengte. Onderzoeksprogramma ZonMw Het kabinet benoemt dat er al onderzoek wordt gedaan door ZonMw. Vanwege onrust onder de bevolking over gezondheidsrisico’s van EMV heeft het Kabinet begin deze eeuw een flink bedrag voor onderzoek ter beschikking gesteld. De Stichting EHS is zeer teleurgesteld dat ZonMw onvoldoende heeft voortgebouwd op de kennis die internationaal reeds was opgedaan, maar van de bodem af aan geprobeerd heeft zelf kennis op te bouwen. Daarmee zijn kansen blijven liggen.

Van belang is dat meer zicht ontstaat op het werkingsniveau van EMV op het lichaam, tot op celniveau. Prof. Adlkofer4 5 merkt op dat fundamentele wetenschappelijke vernieuwingen nodig zijn in de biologie, de natuurkunde en de techniek om bedoeld werkingsmechanisme te begrijpen. COSMOS onderzoek De Europese COSMOS studie is een cohort onderzoek. Bij een Cohort onderzoek wordt een groep mensen gedurende een aantal jaren gevolgd om te bezien hoe de ontwikkeling van de gezondheid is. COSMOS wil het statistisch verband onderzoeken tussen EMV en ziekte. De wereld wordt voortdurend overspoeld met nieuwe innovaties en veranderende blootstellingen. Daarom is het de vraag of dit onderzoek voldoende onderscheidende resultaten op kan leveren. Dit te meer daar er inmiddels ook geen niet-blootgestelde referentiegroep meer is (een vereiste) en dat er onvoldoende inzicht is in uitwerking van onderliggende werkingsmechanismen van mogelijke schadelijke effecten. Omdat het aantal EHS-ers nog slechts 1-3% bedraagt, verwachten we dat dit in de foutenmarge van de onderzoeksresultaten zal vallen en dat ook het bestaan van EHS niet aangetoond kan worden. Kortom het COSMOS onderzoek zal zeer waarschijnlijk geen uitsluitsel kunnen geven over effecten van EMV en zeker niet over niet eerder toegepaste frequenties zoals van 5G. Ook 4 Projectleider van het grote EU gefinancierde Reflex onderzoek.

Het door de telecom aangevallen onderzoek werd in 2015 volledig door de rechter gerehabiliteerd. 5http://www.iaff.org/hs/pdf/reflex%20final%20report.pdf 11 zal dit onderzoek niet aangeven hoe EMV inwerken op cellen of organen. Het werkingsmechanisme dient op een andere manier onderzocht te worden. De Stichting EHS pleit hier dan ook ten stelligste voor. Voor meer informatie en kanttekeningen over het ZonMw onderzoekprogramma verwijzen we naar de bijlage achteraan deze brief. Advies Gezondheidsraad De Gezondheidsraad concludeert in haar advies uit 2016 dat er geen bewezen verband is tussen het gebruik van een mobiele telefoon en het risico op het ontstaan van tumoren. Dit advies is in lijn met de visie van ICNIRP, maar staat op gespannen voet met dat van de WHO dat mobiel bellen sinds 2011 kwalificeert als mogelijk kankerverwekkend. Overigens is het advies van de Gezondheidsraad slechts toegespitst op één gezondheidseffect: kanker. Het kabinet verwijst vooral naar het Nederlandse onderzoek naar effecten van EMV, het Europese onderzoeksproject COSMOS en de Nederlandse Gezondheidsraad. De problematiek van de risico’s van straling is wereldwijd. Wereldwijd zijn er inmiddels duizenden onderzoeken gedaan. Zorgen Stichting EHS Het kabinet benoemt dat wij stellen dat er sprake zou zijn van wetenschappelijke onenigheid.

Daar waar wetenschappers verschillend denken over de risico’s van straling is deze wetenschappelijke onenigheid op zich een feit. De wetenschappelijke onenigheid heeft betrekking op de biologische effecten, welke lange termijn gezondheidseffecten daaruit voortkomen en wat vervolgens de veilige limieten zijn. De kabinetsreactie benoemt dat de Stichting EHS zorgen heeft geuit over een te eenzijdige samenstelling van adviescommissies. Het ging hier niet over de onafhankelijkheid van de Gezondheidsraad. Dit betreft met name de eenzijdige samenstelling van internationale adviescommissies als bijvoorbeeld de commissie ICNIRP. De Internationale adviescommissies zijn allemaal aanhanger van één stroming: de opwarming. Hierdoor heeft in het beleid één wetenschappelijke stroming de overhand en blijven belangrijke wetenschappelijke bevindingen m.b.t. gezondheid en straling onderbelicht. Het kabinet plaatst kanttekeningen bij de publicaties uit de Groene Amsterdammer en het 5G appeal. Bij deze kanttekeningen willen we het volgende opmerken: - Het gaat hierbij niet alleen om onderzoeken naar biologische effecten bij cellen, planten, dieren, maar ook bij mensen. - Het is onjuist dat hierbij vaak sprake is van blootstellingsniveaus boven de blootstellingslimieten. Bij nagenoeg alle onderzoeken is dit juist niet het geval.

- Bij deze onderzoeken gaat het niet zozeer om opwarming, maar juist om andere schadelijke biologische effecten van straling ver onder de blootstellingslimieten. 12 - Er zijn inmiddels vele biologische effecten van straling aangetoond die wel degelijk schadelijk zijn. Er is bijvoorbeeld aangetoond dat het hart reageert op straling van DECT6 en Wifi7. Prof. Adlkofer 8 heeft in cel onderzoek vastgesteld dat DNA breuk en dubbele DNA breuk wordt veroorzaakt door zowel laagfrequent als radiofrequente EMV. Ook andere effecten op celniveau zijn in dat onderzoek aangetoond. In tientallen onderzoeken werden de bevindingen over DNA-schade bij blootstellingen ver onder de ICNIRP normen bevestigd. - Volgens het Kennisplatform is het niet mogelijk effecten in cellen, planten en dieren te vertalen naar gezondheidseffecten bij mensen9. Het is juist dat er nog onvoldoende kennis is over hoe de cellen zich in het lichaam gedragen. Maar dat het werkingsmechanisme onbekend is wil niet zeggen dat het effect niet aanwezig is. - De schrijver van het artikel Bellen schaadt cellen wordt een eenzijdige benadering en onevenwichtige beoordeling verweten. Het gaat hier in feite om de bevindingen van een team van negen Europese onderzoeksjournalisten uit acht landen verenigd in Investigate Europe10, die slechts feiten noemen over leden van internationale adviesorganen op het terrein van straling.

Dat zij met name onderzoeken noemen die de schadelijkheid van straling bevestigen is niet zo zeer eenzijdig als wel aanvullend aan de mainstream informatie. In het artikel worden twee recente onderzoeken genoemd die de schadelijkheid van straling bevestigen. In 2018 vonden onderzoekers van twee ophefmakende langjarige studies, waarbij ratten dagelijks aan straling werden blootgesteld (het Italiaanse Ramazzini instituut en het Amerikaanse National Toxicology Programme) vergelijkbare resultaten. Onafhankelijk van elkaar vonden beiden een zeldzaam soort tumoren van hetzelfde celtype11. In aanvulling op het door ons eerder genoemde artikel Bellen schaadt cellen willen we de Kamercommissies wijzen op een artikel in het gezaghebbende wetenschappelijk tijdschrift The Lancet van december 201812. Het artikel stelt dat een groeiende berg aan wetenschappelijk bewijs suggereert dat langdurige blootstelling aan radiofrequente elektromagnetische straling tot ernstige biologische- en gezondheidseffecten leidt. Verder wordt in The Lancet gesteld dat de ICNIRP normen, die alleen rekening houden met opwarming, bewezen ineffectief zijn gebleken om biochemische en fysiologische verstoringen te voorkomen. Zoals veranderingen in hersenactiviteit, immuunreacties, oxidatieve stress, DNA schade en een groter risico op kanker.

Ook het artikel in The Lancet verwijst naar de databank van de onafhankelijke Australische 6 https://www.youtube.com/watch?v=_EI9fZX4iww 7https://www.youtube.com/watch?v=JlenuN9yaFQ&fbclid=IwAR0iNfhGbDN2Wq26nbhLk1ULjXOp3vYM8E2Ry Mm891D4arrlOueRSFpr2oo 8 http://www.iaff.org/hs/pdf/reflex%20final%20report.pdf 9 Een merkwaardige stelling daar waar de ICNIRP norm is gebaseerd op de effecten van opwarming van water, hetgeen vervolgens wordt vertaald naar de mens. Een vreemde stelling daar waar de Gezondheidsraad in het tweede advies over mobiel bellen en kanker zelf naar dieronderzoek heeft gekeken. Ook bij het testen van medicijnen is het heel gebruikelijk om onderzoek op proefdieren te doen. 10 https://www.investigate-europe.eu/publications/how-much-is-safe/ 11 https://www.thelancet.com/journals/lanplh/article/PIIS2542-5196(18)30221-3/fulltext 12 https://www.thelancet.com/journals/lanplh/article/PIIS2542-5196(18)30221-3/fulltext 13 academici en wetenschappelijk onderzoekers van ORSAA (Oceania Radiofrequency Scientific Advisory Association). In deze databank zitten alle peer reviewed onderzoeken over straling. Peer reviewed is de gouden standaard voor wetenschappelijke publicaties. De ORSAA heeft dit peer review proces bewust niet willen ondermijnen door zelf weer onderscheid in onderzoeken te maken. Van deze onderzoeken heeft de ORSAA een analyse gemaakt.

In ruim twee derde van 2266 studies werden significante biologische of gezondheidseffecten gevonden. Uit de op oxidatieve stress gerichte onderzoeken blijkt uit 89% van de in totaal 242 studies dat radiofrequente straling tot oxidatieve stress leidt. Zeer illustratief in dit kader is het analyserende artikel van Leach en Weller van de ORSAA13. Werkwijze gezondheidsraad Anders dan de ORSAA doet de Gezondheidsraad weer een eigen peer review op onderzoeken die al peer reviewed zijn. Zij beoordeelt op basis van een eigen protocol14. De meest onderzoeken worden vervolgens uitgesloten. Op grond daarvan wordt geconstateerd dat er geen sterke wetenschappelijke aanwijzingen zijn voor gezondheidseffecten. Dit is niet verbazingwekkend omdat er zeer strenge criteria worden gehanteerd bij de beoordeling van onderzoek, de interpretatie daarvan en het vaststellen van conclusies. De Gezondheidsraad geeft in het stuk meermalen zelf aan dat het moeilijk is om aan deze criteria te voldoen. Zoals onder meer: Bij het onderzoeken van effecten bij mensen is het vaak moeilijk een oorzaak-gevolg relatie vast te stellen (citaat uit protocol). Bij een cohortonderzoek moet sprake zijn van voldoende verschillen, hetgeen bij onderzoek van effecten naar EMV nog wel eens een probleem kan zijn citaat uit protocol).

Goed onderzoek op groepen wordt steeds moeilijker omdat het steeds moeilijker wordt een referentiegroep samen te stellen die niet bloot wordt gesteld aan EMV. De methodologische lat van de Gezondheidsraad ligt kortom dermate hoog dat het haast onmogelijk is om hier overheen te komen en aanwijzingen te vinden15. De ORSAA vindt bij 68% van de peer reviewed onderzoeken effecten. Deze onderzoeken komen niet door de screaning van het zeer strenge protocol van de Gezondheidsraad. Hierdoor blijven belangrijk wetenschappelijke bevindingen onderbelicht. Als zo’n grote hoeveelheid onderzoeken niet wordt meegenomen, Is het dan niet eens tijd om kritisch naar deze werkwijze te kijken? Beleidsmatig achteruit kijkend kan worden vastgesteld dat er in het verleden vaker gewerkt is met het vereiste dat er eerst sprake moet zijn van sterke wetenschappelijke aanwijzingen, 13 Leach and Weller, Radio Frequency Exposure Risk Assesment and communication: Critique of Arpansa TR -164 Report. Do we have a problem? (bijlage bij deze mail) 14 Dossier EMV, jaarbericht 2008, hoofdstuk 3, Hoe beoordeelt de commissie wetenschappelijke gegevens? https://www.stopumts.nl/pdf/gr2008.pdf 15 Milieu hoogleraar Reijnders waarschuwde eind vorige eeuw al tegen selectie van wetenschappelijk onderzoek naar aanleiding van vermeende tekortkomingen.

14 waarbij uiteindelijk vastgesteld moest worden dat dit onjuist is gebleken16. Effecten die in eerste instantie werden ontkend bleken op langere termijn toch heel schadelijk te zijn. Er zijn voldoende aanwijzingen dat dit bij EMV ook zo zal zijn. Niemand weet nog wat de gevolgen zijn op langere termijn. Het kenmerk van de huidige wetenschap is juist dat wordt erkend dat nog niet alles bekend is. Beleidsmatig vooruit kijkend zou het daarom verstandig zijn om met betrekking tot de risico’s van straling meer acht te slaan op de groeiende hoeveelheid wetenschappelijke bewijs dat suggereert dat langdurige blootstelling aan radiofrequente elektromagnetische straling tot ernstige biologische- en gezondheidseffecten leidt. Meer acht te slaan op de uitkomsten van het onderzoek van de ORSAA databank en op de internationale oproepen en waarschuwingen van onder meer artsen en wetenschappers. Dit om te voorkomen dat er opnieuw te laat aan de alarmbel wordt getrokken. (NB: Al in 2011 heeft de Raad van Europa aanbevolen om het voorzorgsprincipe toe te passen en opgeroepen om alle benodigde maatregelen te treffen om de blootstelling aan Elektromagnetische straling te reduceren17.) EHS De kabinetsreactie geeft aan dat de oorzaak van klachten van elektrogevoeligheid wetenschappelijk niet duidelijk is. Het werkingsmechanisme van EMV op de gezondheid is inderdaad niet bekend.

Ook is niet bekend welke eigenschappen van EMV relevant zijn voor de biologische en gezondheidseffecten. Wel is duidelijk dat ons biologisch systeem een complex werkend organisme is, waarbij zenuwstelsel, hormonaal en endocrien systeem samenwerken om de gevolgen van het primaire EMV effect op celniveau te managen. De verstoring vindt zowel op celniveau als op orgaanniveau plaats. Het is juist dat er nog geen volledig zicht is op de lichamelijke processen die ten grondslag liggen aan de klachten van mensen met EHS. Maar deze onduidelijkheid betekent niet dat de relatie tussen EMV en EHS niet aanwezig is. Deze relatie is zeker duidelijk voor de 1 à 3 % stralingsgevoelige mensen in ons land. Een laag percentage dat in onderzoeken naar groepen mensen makkelijk onzichtbaar blijft, terwijl het toch een flink aantal mensen betreft. De impact van EMV op mensen met EHS is zeer hoog en de enige manier om verder te kunnen leven is het ontwijken van alle bronnen, zowel thuis als op het werk, als in het openbaar18. De EHS symptomen wennen nooit en er zijn geen medicijnen voor. Cognitieve gedragstherapie blijkt niet te werken.

16 Vergelijk roken en asbest 17 http://assembly.coe.int/nw/xml/XRef/Xref-XML2HTML-en.asp?fileid=17994 18 https://www.hugoschooneveld.nl/pdf_bestanden/pdf_overige_publicaties/Hinder_van_elektromagnetische_v elden_op_het_werk_VvSH.pdf 15 Overal op de wereld merken mensen dat ze ziek worden door EMV19. Bij steeds meer elektrogevoeligen wordt de diagnose EHS objectief vastgesteld20 en ook door rechters in Europese landen erkend21. De relatie tussen EMV en EHS is inmiddels ook aangetoond door recent onderzoek van de internationaal erkende oncoloog prof.dr. Belpomme, hoogleraar in Parijs. Mensen met EHS hebben onder meer afwijkende waarden in het bloed die wijzen op ontsteking en verstoring van de beschermende bloed hersenbarrière. Op basis hiervan is hij met een diagnose methode gekomen. Met dit onderzoek uit 2018 is wetenschappelijk aangetoond dat EHS geen psychische of psychosomatische, maar een lichamelijke aandoening is22. Zoals eerder gezegd zullen de effecten van EMV vooral ook op de langere termijn optreden. Mensen verschillen sterk in hun gevoeligheid voor invloeden van buiten. Mensen met EHS zijn (om nu nog grotendeels onbekende redenen) gevoeliger voor straling dan de gemiddelde mens23. Mensen met EHS ervaren nu al zeer ernstige effecten van EMV op hun lichaam.

Het valt te verwachten dat bij continuering en intensivering van het huidige beleid meer mensen vergelijkbare klachten zullen ontwikkelen. In de huidige situatie en bij het huidige beleid hebben mensen met EHS geen enkele bescherming, worden zij ziek van straling en staan zij noodgedwongen buiten de maatschappij. Voorlichting over EMV Het kabinet spreekt over versterking van de voorlichting. De ongerustheid zal pas weggenomen kunnen worden wanneer het Kabinet de klachten van de burgers serieus gaat nemen, de ziektecijfers omlaag gaan en het ALARA principe (minimalisering blootstelling EMV) en het voorzorgbeginsel worden toegepast. De huidige voorlichting van het Kennisplatform heeft vooral betrekking op het zo goed mogelijk gebruik van de eigen apparatuur, en niet op de situatie dat als gevolg van draadloze apparatuur van anderen gezondheidsklachten ontstaan. In de voorlichting zouden alle burgers bewust moeten worden gemaakt van de risico’s van straling en bijvoorbeeld moeten worden geadviseerd om zoveel mogelijk gebruik te maken van bedrade verbindingen. 5G Bovenstaande heeft alleen nog maar betrekking op de risico’s van de huidige draadloze 19 M. Dieudonné Does electromagnetic hypersensitivity originate from nocebo responses? Indications from a qualitative study; 2016 Jan;37(1):14-24. doi: 10.1002/bem.21937.

Epub 2015 Sep 15 20 https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/30015864 21 https://stralingsbewust.info/2019/03/29/signaal-aan-werkgevers-en-overheden-steeds-vaker-erkenning- van-ehs-van-werknemers-door-rechtbanken/#more-6012 22 https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/30015864 23 Vergelijk de kanariepiet in de kolenmijn 16 technieken als 4G. Dat geldt ook voor het onderzoeksprogramma van ZonMw. Het kabinet wil 5G invoeren zonder dat de effecten daarvan onderzocht zijn. Het kabinet relateert dit aan de huidige normen, die zoals bovenstaand aangegeven discutabel zijn. Naar de risico’s van 5G, dat gebruik maakt van heel andere technieken en andere frequenties, is helemaal nog geen onderzoek gedaan. Providers in Amerika hebben toegegeven dat er geen onafhankelijke studies lopen naar de veiligheid van de 5G technologie.24 Het zonder meer invoeren van 5G zou daarmee een groot menselijk experiment zijn. Verwacht wordt dat 5G vooral effecten zal hebben op de huid en de ogen. De huid is ons grootste orgaan en belangrijke beschermer tegen schadelijke stoffen en fysieke invloeden. In de huid spelen zich vele belangrijke lichamelijke processen af. Zo’n 230 wetenschappers en artsen uit 40 landen waarschuwden in het EU 5G Appeal25 dan ook voor het gezondheidsrisico van 5G en hebben gevraagd om onafhankelijk onderzoek. Zij baseren zich daarbij onder meer op een publicatie van initiatiefnemer Martin L.

Pall, PhD, Professor Emeritus of Biochemistry and Basic Medical Sciences in Amerika 26. In het Internationaal appeal Stop 5G on Earth and in Space roepen tienduizenden wetenschappers, organisaties en burgers over de hele wereld dringend op een halt op de uitrol van 5G27. Samenvatting en conclusie De kern van wat wij als EHS eerder in onze brief van 29 januari hebben ingebracht is dat er twee stromingen zijn met betrekking tot de gezondheidsrisico’s van EMV straling en dat door dominantie van één van beide stromingen belangrijke wetenschappelijk bevindingen onderbelicht blijven. Het kabinet zegt dat zij de wetenschappelijke ontwikkelingen op de voet blijft volgen, maar blijft op het standpunt dat beneden de blootstellingslimieten er geen aanwijzingen zijn voor gezondheidsrisico’s. Het kabinet gaat bij het baseren van zijn standpunt voorbij aan de vele duizenden onderzoeken die wereldwijd gedaan zijn en die in meerderheid laten zien dat er wel degelijk aanwijzingen zijn dat EMV schadelijke gezondheidseffecten kan hebben ver beneden de blootstellingslimieten. Het kabinet gaat voorbij aan de internationale wetenschappelijke verdeeldheid over het bewijs dat elektromagnetische straling ernstige biologische effecten heeft en de ongeschiktheid van de huidige ICNIRP normen.

De Gezondheidsraad concludeert op basis van het eigen strenge protocol dat er geen sterke wetenschappelijke aanwijzingen zijn voor gezondheidsrisico’s. Deze conclusie volgt logischerwijs uit de toepassing van de eigen criteria. Peer reviewed studies met positief effect komen niet door de strenge screaning van de Gezondheidsraad. Dit omdat het protocol eisen stelt aan de onderzoeken waaraan de huidige stand van wetenschap nog niet 24 https://www.jrseco.com/nl/amerikaanse-senator-blumenthal-bezorgd-over-potentiele-gezondheidsrisicos- 5g-technologie/ 25 http://www.5gappeal.eu/scientists-and-doctors-warn-of-potential-serious-health-effects-of-5g/ 26 https://einarflydal.files.wordpress.com/2018/04/pall-to-eu-on-5g-harm-march-2018.pdf 27 https://www.5gspaceappeal.org/the-appeal 17 in alle gevallen kan voldoen. Bij het huidige strenge protocol kan het nog lang duren voordat dit wel het geval zal zijn. Het kabinet baseert zijn standpunt volledig op dat van de Gezondheidsraad en interpreteert de wetenschappelijke stellingname van de Gezondheidsraad alsof zou zijn aangetoond dat EMV niet schadelijk zouden zijn. Zo ver gaat de Gezondheidsraad echter niet. Bovendien is de op het protocol gebaseerde stellingname van de Gezondheidsraad een wetenschappelijke en geen politieke stellingname. De verantwoordelijkheid voor het beleid met betrekking tot EMV ligt bij het kabinet zelf.

Het is aan de politiek om te bepalen hoe om te gaan met het advies van de Gezondheidsraad in relatie tot alle signalen over schadelijkheid. Het is aan de politiek om bij de huidige wetenschappelijke verdeeldheid en onzekerheid en maatschappelijke onrust te beoordelen of het nog langer verantwoord is om maatregelen uit te stellen. De Stichting EHS stelt vast dat het kabinet de klachten van de naar schatting tussen de 150 en 500 duizend elektrogevoeligen hiermee onvoldoende serieus neemt en deze groep mensen geen enkele bescherming geeft. De Stichting EHS dringt er opnieuw op aan om de discussie rondom de huidige stralingsnormen zeer serieus te beschouwen, kritisch te kijken naar de huidige wijze van beleidsvorming, het voorzorgsbeginsel toe te passen en aan te sturen op het opstellen van nieuwe veel lagere en veilige richtlijnen voor straling. Stichting ElektroHyperSensitiviteit Hoofddorp 22 april 2019 ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- Bijlage: ZonMw-Research naar gezondheidseffecten van EMV In 2006 stelde de overheid 16,6 M€ ter beschikking om in 8 jaar tijd, onderzoek te doen naar mogelijke gezondheidseffecten van EMV. In 2015 werd het programma geëvalueerd, leidend tot organisatorische en inhoudelijk conclusies.

In hoofdlijnen wordt geconcludeerd door het evaluatiebureau Technopolis dat het programma bescheiden heeft gepresteerd ten gevolg van de opzet daarvan: Geen duidelijke wetenschappelijk vraag, geen samenhang tussen onderzoeken en vooral kleine onderzoeken. De Stichting EHS heeft daarnaast de volgende belangrijke kritiek op de aanpak van ZonMW: · Er is geen gebruik gemaakt van kennis die in het buitenland beschikbaar was over gezondheidseffecten van EMV. Men is van de bodem af aan gaan opbouwen. Er is niet samengewerkt met prof. Franz Adlkofer die met 12 instituten een groot Europees onderzoek heeft in 2001-2004 gedaan naar de effecten van EMV op cel niveau, o.a. concluderend dat DNA schade ontstaat, vergelijkbaar met Röntgen; niet met de opstellers van het Bio Initiative 18 Rapport dat in 2007 is verschenen, die een diversiteit van zorgwekkende gezondheidseffecten toont; niet met de hoofdonderzoeker George Carlo van de Amerikaanse Telecom, die concludeerde dat Mobiele Communicatie kanker verwekkend is; niet met het Zweedse Dermatoloog Prof. Johansson van het Zweedse Karolinska Instituut, die gezondheidsschade op de huid vaststelt door EMV; Enzovoort. · Er is geen rekening gehouden met het gegeven dat er meerdere wetenschappelijke stromingen zijn en de overheid geen eenzijdig beeld mag worden getoond.

· Het onderzoekrapport stelt vast dat veel nieuwe wetenschappers zijn aangetrokken. Het zou duidelijker zijn geweest wanneer gerapporteerd was dat er weinig of geen op dit gebied ervaren wetenschappers betrokken waren bij het werk. Grote aantallen op het onderwerp ongeschoolde wetenschappers zijn ingezet om fundamenteel nieuwe inzichten te ontwikkelen. · Er zijn geen herhaalonderzoeken gedaan van eerdere onderzoeken die gezondheidsrisico’s signaleerden · Er is vastgesteld dat enkele onderzoeken wijzen op gezondheidseffecten van langdurige blootstelling. Deze bevinding is niet in verband gebracht met het feit dat de normering of richtlijnen die de Nederlandse overheid hanteert alleen uitgaan van acute effecten. · Bij het bestudering van geheel nieuwe verschijnselen die zich bovendien pas op termijn van jaren voordoen, is extra waakzaamheid vereist. In de evaluatie worden de gevonden lange termijn effecten niet gebruikt om nadere studie te doen naar de oorzaak van de gevonden verschijnselen. Alleen de oplossing voor het specifieke geval wordt genoemd, alsof daarmee de kennis ontwikkeling zou zijn afgerond. · De wetenschappelijke conferentie in Utrecht die ZonMW organiseerde gaf op hoofdlijnen het beeld dat er niet zoveel gezondheidseffecten te vrezen zijn, hoewel de wetenschappers ter plekke in grote meerderheid aangaven dat die effecten wel waren gezien.

Deze hoofdlijn staat in schril contrast met de wetenschappelijke conferentie in de Universiteit van Brussel, georganiseerd door het Paris Appeal van oncologen. Deze conferentie toonde een diversiteit aan serieuze, wetenschappelijk onderbouwde zorgen over gezondheidseffecten van EMV. Tijdens de conferentie werd gewezen op dit belangrijke verschil, hetgeen werd afgedaan met de vaststelling dat er nu eenmaal wetenschappelijke stromingen zijn. De link naar bovenstaand verhaal: https://www.stichtingehs.nl/publicaties/publicaties-stichting-ehs/doc_download/111- reactie-van-st-ehs-op-kabinetsreactie-5g-en-gezondheid . 19 Onderwerp: Uitgebreidere reactie op de kabinetsreactie ‘5G en gezondheid’ d.d. 16 april 2019 van M.C.G. Keizer, Staatssecretaris van Economische Zaken en Klimaat en B.J. Bruins, Minister voor Medische Zorg en Sport, kenmerk DGBI-DE / 19098282 Datum: 12 juni 2019 Geacht commissielid, In april hebben wij, Let’s Talk About Tech, een aantal leden van de Vaste Commissie Volksgezondheid, Welzijn en Sport en van de Vaste Commissie Economische Zaken en Klimaat, een e-mail gestuurd waarin we onze zorgen uitten over de komst van 5G en over de beperkte kennis die de Ministeries over 5G tentoonspreidden in hun kabinetsreactie ‘5G en gezondheid’. Daarbij gaven wij aan om op een later moment met een meer toegespitst antwoord op de kabinetsreactie te komen.

Hierbij reageren wij uitgebreider op de kabinetsreactie met kenmerk DGBI-DE / 19098282. Omdat niet-ioniserende EMV als veilig of neutraal verondersteld wordt, is er voor de Ministeries nog geen noodzaak of zelfs behoefte geweest eigen expertise op te bouwen. Dat is in de reactie terug te zien. In de reactie mist echter iets fundamenteels, namelijk de gezondheidsschade die kan ontstaan ver beneden de huidige limieten. En juist hier is verdeeldheid over onder wetenschappers. Door dit manco in de kabinetsreactie wordt slechts het standpunt van één wetenschappelijke stroming verwoord. Namelijk dat alleen thermische effecten boven de limieten schade kunnen veroorzaken. De andere wetenschappelijke stroming - die in duizenden onderzoeken aantoont dat er biologische schadelijke gezondheidseffecten optreden ver beneden de limieten - wordt hiermee onterecht buiten beschouwing gelaten en lijkt hiermee niet bestaand. Er bestaat een grote hoeveelheid wetenschappelijk onderzoek dat aangeeft dat 2G, 3G, 4G wifi en dergelijke ernstige schadelijke effecten heeft. Men dient ook te bedenken dat deze effecten zich niet alleen tot mensen beperken. Ook dieren, planten en insecten worden beïnvloed. Bacteriën verwerven een grotere resistentie tegen antibiotica en schimmels kunnen tot 600x meer gifstoffen verspreiden. Het effect van 5G op insecten zou vele malen groter kunnen zijn.

Biologische effecten die als voldoende bewezen aangemerkt worden zijn o.a. DNA-breuken, DNA-schade, verminderde vruchtbaarheid en effecten op de normale breinfunctie! De Raad van Europa concludeerde in 2011 al – na een analyse van alle onderzoeken die er waren gedaan – dat er voldoende bewijs van mogelijk schadelijke effecten is van LET’S TALK ABOUT TECH 20 elektromagnetische velden op fauna, flora en de mens. En dat lidstaten moeten handelen om zich te beschermen tegen mogelijk ernstige milieu- en gezondheidsrisico's. 28 Juist voor de gezondheidseffecten beneden die limieten wordt aandacht gevraagd bij de Ministeries. Deze effecten worden in de regel door instanties als de ICNIRP, de Gezondheidsraad en Agentschap Telecom ontkend en niet herkend. Maar de Ministeries verwijzen in hun reactie wederom naar deze partijen die inderdaad zeggen dat het allemaal veilig is. Zo is het kringetje rond en is er geen speld tussen te krijgen. Zoals gebruikelijk een geruststellend antwoord dat de limieten niet overschreden worden en dat dat ook niet zal gebeuren met de uitrol van 5G. Er is dus geen enkel probleem, zo lijkt het. Er staan meerdere ernstige fouten in de reactie.

Twee belangrijke ter illustratie: • Gesteld wordt dat wanneer er wel biologische effecten op cellen en dieren gevonden worden, deze alleen gevonden worden (in overeenstemming met wat al de huidige instanties beweren) ver boven de gestelde (ICNIRP) blootstellingslimieten. Schokkend is juist dat er duizenden studies zijn die effecten vinden op lage en zeer tot extreem lage niveaus. • Het enige onderzoek (COSMOS) waar in de brief aan wordt gerefereerd is zowel in geld als duur maar een fractie van het beschikbare onderzoek dat het hele veld beslaat. Het is absoluut onvoldoende om tot een gewogen oordeel te komen. Internationale beschikbare kennis wordt niet meegenomen en op voorhand afgedaan als irrelevant omdat het misschien effect vindt? Inmiddels heeft Stichting EHS een uitgebreide brief (zie bijlage 1) opgesteld die wij inhoudelijk volledig onderschrijven. Puntsgewijs benadrukt en bewijst Stichting EHS uitstekend op de hoogte zijn van wereldwijde en recente wetenschappelijke kennis waarbij het wemelt van de rode vlaggen voor de volksgezondheid. Niet alleen voor personen die lijden aan elektrogevoeligheid, maar juist voor iedereen. Deze brief is als bijlage 1 toegevoegd. Wij vragen jullie met klem deze door te nemen, het verschaft o.a. duidelijkheid over de positie van de Gezondheidsraad .

Het blijft dus op grond van bovenstaande bijzonder urgent dat de gevolgen van 5G – nog voor de uitrol - kritisch worden bekeken en het kabinet gedegen onderzoek hiernaar doet, waarbij dan wel alle kanten belicht worden. In andere landen is door het gebrek aan onderzoek en onduidelijke gevolgen voor de gezondheid de uitrol van 5G gestopt. Zie voor een overzicht van recente ontwikkelingen: https://letstalkabouttech.nl/2019/04/zorgen-over-de-risicos-van-5g-voor-gezondheid-en- leefomgeving-nemen-toe-de-belangrijkste-ontwikkelingen-op-een-rij/ 28 http://assembly.coe.int/nw/xml/XRef/Xref-XML2HTML-en.asp?fileid=13137 21 Let’s Talk About Tech is van oordeel dat de uitrol van 5G om deze reden ook in Nederland een halt toe moet worden geroepen. Daarnaast willen we jullie attenderen op de volgende informatie: • Het formele verzoek van wetenschappers Rainer Nyberg en Lennart Hardell aan Dr. Karmenu Vella, EU Commissioner of Environment om 1. Een moratorium op de uitrol van 5G, 2. Richtlijnen op basis van onafhankelijk onderzoek op te stellen, 3. Documenten waaruit blijkt dat 5G veilig is te overhandigen. http://www.5gappeal.eu/wp-content/uploads/2019/05/eu-comm-environ_may20_2019.pdf • De in bijlage 2 ingekorte (30 pagina’s) en geactualiseerde versie van hoofdstuk 7 van Martin L. Pall’s boek over 5G29.

Pall is PhD, Professor Emeritus of Biochemistry and Basic Medical Sciences, Washington State University en heeft de specifieke structuur van de blootstellingslimieten van ICNIRP, US FCC, EU onderzocht. Hij concludeert dat ver (100.000 keer) onder de huidige blootstellingslimieten biologische schadelijke effecten optreden. Pall verspreidt deze kennis en geeft kritisch en goed onderbouwd feedback op de verklaringen van ICNIRP, EU en ARPANSA dat er onder de huidige blootstellingslimieten geen schadelijke effecten optreden. Ook bevraagt hij deze instanties naar de onderbouwing van hun verklaringen dat er onder de blootstellingslimieten geen schade optreedt. Zie o.a. zijn brief van 4 maart 2019 waarin hij reageert op een brief van ARPANSA (Australian Radiation Protection and Nuclear Safety Agency). https://www.orsaa.org/latest-news/professor-martin-pall-addresses-statements-in-an- unsigned-arpansa-letter • Het in Magnetochemistry gepubliceerde artikel30 over de oorsprong en het voortbestaan van het dogma dat het enige bewezen biologische effect van hoogfrequente straling acute weefselverwarming is. Het artikel laat zien hoe de (militaire) verhoudingen in de wereld in de jaren ’50 vorige eeuw hebben geleid tot het thermische dogma en hoe financiële belangenverstrengeling en opzettelijk misleidende verklaringen een rol spelen bij het voortbestaan van dit dogma.

29 ‘Eight Repeatedly Documented Findings Each Show that EMF Safety Guid elines Do Not Predict Biological Effects and Are, Therefore Fraudulent: The Consequences for Both Microwave Frequency Exposures and Also 5G’, eerste versie (90 pagina’s) https://www.emfacts.com/2018/08/martin-palls-book-on-5g-is-available- online/ 30 ‘Conflicts of Interest and Misleading Statements in Official Reports about the Health Consequences of Radiofrequency Radiation and Some New Measurements of Exposure Levels’, Susan Pockett, 5 May 2019, Magnetochemistry 2019, 5(2), 31 https://www.mdpi.com/2312-7481/5/2/31 22 Tot slot, wij willen graag met jullie in gesprek gaan om meer inzicht te geven over de stralingsproblematiek, en eventuele vragen te beantwoorden. Daarnaast zijn wij van harte bereid om mee te werken aan het organiseren van lezingen of een conferentie, zoals bijv. de 5G conferentie op 4 mei 2019 in Denemarken. Daar hebben vier organisaties samen met parlementsleden een conferentie georganiseerd, waarin een aantal korte lezingen over de gevolgen van 5G werden gehouden. https://helbredssikker-telekommunikation.dk/nyheder/5g-konference-4-maj-paa- christiansborg De uitrol van 5G is bijzonder ingrijpend is en zal iedereen treffen. Zorgvuldigheid is geboden! We horen graag van jullie, Met vriendelijke groet, Let’s Talk About Tech www.letstalkabouttech.nl info@letstalkabouttech.nl PS.

Van geheel andere orde, maar in onze optiek ook belangrijk om in de overwegingen mee te nemen: de alarmerende waarschuwing van een grote groep internationale meteorologen, o.a. het Amerikaanse Oceaan- en Weerinstituut (NOAA) en ruimtevaartorganisatie NASA, dat 5G interfereert met hun systemen/weersatellieten en dat met name het voorzien van zware stormen kan gevaar lopen. https://www.ad.nl/binnenland/mobiel-internet-5g-kan- weersatellieten-blokkeren-br~a8b23b82/ Bijlagen: - Reactie Stichting EHS d.d. 22 april 2019 op kabinetsreactie - Document ‘SafetyGuidelineFraud’ van Martin L. Pall, Professor Emeritus of Biochemistry and Basic Medical Sciences, Washington State University De bijlagen zijn reeds eerder gelijk met deze brief naar een aantal leden de Vaste Commissie Volksgezondheid, Welzijn en Sport en van de Vaste Commissie Economische Zaken en Klimaat toegestuurd. De link naar bovenstaand verhaal: https://letstalkabouttech.nl/wp-content/uploads/2019/06/20190612-LTAT-Uitgebreide- reactie-op-de-kabinetsreactie-5G-en-gezondheid-GL.pdf 23 5G – Geen garantie op een gezonde toekomst Dr. Hugo Schooneveld Samenvatting Er zijn voorbereidingen om de 5e -generatie draadloze netwerken (‘5G’) over ons uit te rollen zonder enig inzicht in mogelijke gezondheidseffecten door blootstelling aan 5G straling. De hoge frequenties van de draaggolf gaan gepaard met korte golflengten.

Korte golven hebben slechts een beperkt bereik, waardoor ze het lichaam niet verder dan de huid binnendringen. Daar ook zijn effecten te verwachten. Omdat de huid vele weefseltypen herbergt, kunnen effecten op tientallen fysiologische processen verondersteld worden. Door de intensieve koppeling met het zenuwstelsel, endocrien systeem en immuunsysteem kunnen die onmiddellijk gevolgen hebben voor de gezondheid. Het systeem dient niet uitgerold te worden voordat de veiligheid ervan voor de mens aangetoond is. Ziek van zendmasten en mobieltjes al lang bekend At tientallen jaren is het in NASA kringen bekend dat vele soorten van elektromagnetische velden (EMV) de gezondheid van mensen kunnen beïnvloeden: in negatieve èn positieve zin [1]. In onwaarschijnlijk geringe velddichtheden als 10-15 W/cm2 kunnen radiofrequente (RF) velden het EEG patroon van hersenstromen veranderen [2]. Deze gegevens vormen de logische achtergrond van gezondheidsklachten bij mensen die destijds rond GSM zendmasten woonden. Het Freiburger Appell diende (3) om de wereld bewust te maken van de effecten van RF straling in hogere dichtheden.

Die waarschuwingen hebben nog niets aan kracht verloren, om twee redenen: (1) omdat steeds nieuwere generaties van zendsystemen werden ontwikkeld (van 2e generatie ‘2G’ naar 3G en 4G systemen) met alle een nieuw zendprotocol en hinder, en (2) zenders die bij elkaar de totale stralingsdruk verhoogden. We zijn bang dat de komst van 5G systemen de stralingsbelasting nog weer extra vergroot. Weliswaar zijn er maxima gesteld voor de velddichtheid waaraan burgers mogen worden blootgesteld, te weten momenteel 61 V/m (=10 W/m2 ), maar die waarde wordt in de praktijk in de straat niet bij benadering gehaald, zoals volgt uit de metingen van het Antennebureau [4]. Toch worden mensen ziek, wat betekent dat die ICNIRP richtlijnen sowieso (veel) te hoog zijn. Extra zenders betekenen dus zonder meer dat de stralingsbelasting verder verhoogd wordt. De standaard gezondheidsklachten Personen verschillen onderling in de gevoeligheid voor EMV in het algemeen; naar schatting 1-3% ontwikkelt elektrostress klachten, ook genoemd ‘elektrohypersensitiviteit’ – EHS. Ook de symptomen van EHS verschillen, al naar gelang de standaardreacties van het stresssysteem in die persoon.

Maar de overgrote meerderheid lijdt aan de symptomen zoals die in genoemd Appell en latere geschriften: slaapproblemen en daarvan afgeleide klachten, 24 hoofdpijn/migraine, chronische stress, rusteloosheid, oorsuizen, pijn in spieren en weke delen, hartritmestoringen, hoge bloeddruk, huidklachten en andere. De klachten verdwijnen wanneer men een stralingsarme woonplaats kiest [5]. Duidelijk is dat de veldbelasting sterk zal toenemen en dat kan het lichaam meer op de proef stellen. Volgens de promotiecampagnes van 5G Groningen [6] moet Nederland in de EU koploper worden op het gebied van 5G implementatie. In Noord Groningen en in enkele grote steden worden al voorbereidingen getroffen voor de installatie van 5G zenders. In Amsterdam en enkele andere steden zijn ze zelfs al in werking, zij het op proef. Huideffecten bij 5G bestraling Bekend is de toepassing van millimeterstraling in het programma van crowd control door het Amerikaanse leger. Een sterke zender die bundels van 95 GHz millimeterstraling produceert (golflengte 3,2 mm) kan worden ingezet voor het uiteenjagen van volksoplopen of militaire concentraties. De richtbare en focusseerbare stralingsbundels veroorzaken helse pijn in de huid bij degenen die vooraan staan en door de bundels getroffen worden. Zij maken zich ijlings uit de voeten.

De methode zou geen verdere lichamelijke schade aanrichten, hoewel over effecten aan de ogen nauwelijks gerept wordt [7]. We mogen hopen dat door de millimeterstraling van onze toekomstige 5G zenders geen opwarming van de huid plaatsvindt, maar zekerheid is er niet. Zo bevinden zich in de huid zweetklieren waarvan de afvoergangen naar buiten voorzien zijn van een gespiraliseerde versterkingsstructuur. Die heeft een lengte waarbij absorptie van RF energie optimaal is. Israëlisch onderzoek maakt duidelijk dat opwarming van die structuren bij hoge frequenties een feit is en dat er dus minstens lokale opwarming plaats vindt [8]. Verstoorbare huidfuncties en biochemische processen Dat de hogere frequenties van RF straling zo schadelijk zijn ligt aan de steilheid van de signaalflanken. De aan- en uitschakeling van passerende pulsen en data genereren zeer hoge frequenties binnen de weefsels. Bepaalde frequenties in dat mengsel kunnen structuren van geschikte lengten en eigenschappen in resonantie brengen, waardoor de fysisch-chemische eigenschappen van allerlei cellen weefselfuncties kunnen worden veranderd [9], met schade als mogelijk gevolg. Onder meer de volgende functies komen dan in aanmerking (niet limitatieve opsomming): - Verandering van eiwitfuncties doordat actieve molecuulgroepen aan buitenzijde van het molecuul van positie veranderen.

Daardoor ontstaan problemen met herkenning van receptoreiwitten, immuunreacties door slechte antigeenherkenning, beïnvloeding van membraanpompen (Ca++ en andere ionen), associaties tussen cellen, lekkage van de bloedhersenbarrière, etc. - Prikkelgeleiding van zenuwen en zenuw-spierovergangen, biologische klokfunctie, aansturing van neurologische doelorganen, hersenfuncties, EEG abnormaliteiten, etc. - DNA: separatie van DNA strengen, genregulatie, RNA translatie, eiwitsynthese, productie 25 vreemde eiwitten en stop normale eiwitten; celdood - Activiteit van het immuunsysteem en wondheling - Energieopwekking in de mitochondriën, vorming toxische verbindingen, vrije radicalen, reactieve zuurstofverbindingen, NO productie. Welke van deze functies feitelijk verstoord worden dient wetenschappelijk onderzocht te worden. De huid zou het lichaam afschermen tegen EMV Bij ICNIRP bestaat een storend gebrek aan biologisch inzicht. Men lijkt te denken dat de huid een soort indifferent omhulsel is waar de stralingsenergie geen kwaad kan doen en dus fungeert als buffer tegen binnendringende EMV. Dat getuigt van een verwijtbare domheid. De menselijke huid is namelijk een heel groot onderdeel van het lichaam, met een oppervlak van 1,5-2 m2 en een massa van tot 20% van die van het hele lichaam.

De huid bestaat uit de epidermis met hoornlaag, de dermis met daarin de cellagen die de epidermis vormen, de hypodermis met zenuwen, bloed- en lymfvaten, vetweefsel, spieren, zintuigen en andere cellen van het immuunsysteem, receptoren; daaronder een bindweefsellaag. Elk van deze cel- en weefseltypen zijn in principe vatbaar voor EMV schade bij overdosering. In de huid zitten talrijke receptoren en zintuigen. De vele zenuwen met blinde uiteinden vervoeren vele soorten neuropeptiden, signaalstoffen met lokale hormoonwerking. Verder worden in de huid ook vele soorten eiwitten en hormonen en hormoonprecursors gemaakt. Op allerlei manieren kunnen die subtiele structuren en functies verstoord worden. Hogere blootstelling aan 5G signalen te vrezen Te voorzien is dat de dichtheid van 5G zenders aanzienlijk hoger zal moeten worden dan die van de ‘klassieke’ zenders tot en met 4G en dat die zenders harder moeten gaan werken. Anders is het bereik onvoldoende. Er komt daardoor een conflict met de tot daartoe geldende normen voor maximale RF blootstelling, die feitelijk te streng zijn voor 5G. De normen moeten omhoog, volgens ICNIRP. De limiet ligt nu op 61 V/m voor burgers [10] en er zijn voorstellen om die te verhogen tot 90 V/m [11]. Daartoe zijn er twee wegen bedacht: 1. Door aanpassing van de rekenmethode voor door het lichaam opgenomen energie.

De redenering is dat een groot deel van de kortgolvige straling reeds wordt opgevangen door de huid. Er komt dus minder energie naar ‘binnen’ en daarom kan de stralingsintensiteit best wat omhoog. Een limietverhoging dus. Met ‘binnen’ bedoelt men de massa die door de huid omgeven wordt. 2. De huidige limiet van 61 V/m [10] geldt voor plekken waar de burger kan komen. Maar de vele honderden metingen door het Antennebureau van veldsterkten in het land liggen doorgaans tussen 0,5 en 3 V/m [4], ver onder de limiet dus. Op zich een vrijbrief voor de mobiele operators om veel meer zendvermogen bij te plaatsen, tot de limiet voor alle zenders tezamen plaatselijk is bereikt. Dat ziet er dus niet goed uit voor EHS’ers, zeker gezien de angst van operators daadwerkelijk in de problemen te komen in landen of steden waar lagere limieten dan die van ICNIRP zijn ingesteld. Men denkt de volledige capaciteit ook nodig te hebben. 26 Vragen en protestbewegingen In de VS beginnen verontruste burgers zich te weren, omdat al 5G zenders worden geplaatst zonder medeweten of inspraak van de burgers. Senator Richard Blumenthal heeft in een hoorzitting verklaard dat bij zijn weten geen onderzoek naar eventuele gezondheidsklachten door enige operator [12] is uitgevoerd. Specifiek daarnaar gevraagd hebben ook zegslieden van die ondernemingen verklaard niets te weten van enig onderzoek.

De operators achten dat blijkbaar van geen belang. Maar ook overheden zien daar geen taak. Actiegroepen roeren zich, vooral in de VS. Op 15 mei a.s. is er een rally georganiseerd bij een winkel van Verizon, een belangrijke internetprovider in Bethesda (Md) [13]. Ook in de Verenigde Naties te Wenen is aandacht gevraagd voor de problemen met RF velden [14]. In Nederland beginnen burger ‘grassroot groups’ zich te ook weren en beleggen bijeenkomsten met operators om duidelijkheid te krijgen. De operators schermen met de aanwijzingen van de normstellende organisaties als ICNIRP en Gezondheidsraad, die in hun wijsheid wel zouden weten dat in het verlengde van de acceptatie van eerdere generaties van systemen geen problemen zijn te verwachten. Maar nogmaals, Niemand ter wereld weet welke problemen te verwachten zijn. Zelfs essentiële technische details over de stralingsvormen moeten nog uitgewerkt worden. De frequenties waarvan 5G systemen gebruik gaan maken liggen veel hoger dan bij de voorgaande systemen. De reikwijdte van de velden is veel geringer, wat betekent dat heel veel zenders zullen worden geïnstalleerd. Met navenant vergrote bedreigingen voor de gezondheid. zeker wanneer het ‘Internet-of-Things’ (IoT) volledig ingevoerd gaat worden in de huishouding en op de werkplek.

Bestuurbare bestraling – MIMO en ‘beam forming’ Door technische verfijningen in de antenneconfiguraties worden nieuwe communicatiediensten gepresenteerd. De eerste verbetering is MIMO: ‘multiple input – multiple output’, waarbij vele gebruikers tegelijk van hoge kwaliteit video-opnamen worden voorzien. De Tweede is ‘beam forming’ [15]. Hierbij richt een speciale sectie van het antennesysteem zich specifiek op degene die belt: er is een unieke stralingsbundel die alleen door u en het systeem gebruikt wordt. Extra veiligheid dus. Maar dit fraais heeft zijn prijs. Het systeem bedient zich van gepulste velden: zonder dat u het merkt wordt uw verbinding a.h.w. in korte stukjes gehakt en in de ontvanger weer bij elkaar gevoegd. Zo kunnen meerdere personen ongeveer tegelijk van dezelfde frequentieband gebruik maken. Maar het feit van pulsering is nu juist het ‘kwaad’ in digitale communicatie: mensen kunnen daardoor elektrostress klachten oplopen. Conclusie Voorlopig dus totale onzekerheid over eventuele gezondheidseffecten; dat die er gaan komen is waarschijnlijk, gezien de voorgeschiedenis. Wij dringen aan op goed en onafhankelijk onderzoek alvorens de 5G netwerken worden uitgerold. 27 Referenties 1. Raines J.K. (NASA) 1981. Electromagnetic field interactions with the human body: observed effects and theories. https://tinyurl.com/yyv69tne. 2. Bise W. 1978.

Low power radio-frequency and microwave effects on human electroencephalogram and behavior. https://tinyurl.com/y5yz7f8r. 3. Freiburger Appell 2002. https://tinyurl.com/yxuaajeu. 4. Antennebureau 2019. Resultaten meting straling antennes. https://tinyurl.com/y5qcskou. 5. Schooneveld H. 2014. Elektrostress Handboek. www.hugoschooneveld.nl. 6. 5Groningen – Economic Board 2019. https://tinyurl.com/y5g6ebxt. 7. Video US Army: Vehicle-mounted active denial system. https://tinyurl.com/y54cgp2h. 8. Feldman Y. et al. 2008.Hhuman skin as arrays of helical antennas in the millimeter and submillimeter wave range. https://tinyurl.com/krs6455. 9. Pall M.L. 2016. Microwave frequency electromagnetic fields (EMFs) produce widespread neuropsychiatric effects including depression https://tinyurl.com/y88tk226. 10. Antennebureau 2019. Blootstellingslimieten voor elektromagnetische velden. https://tinyurl.com/y6s27fqt. 11. Jacob Hans-U. 2018. Gigahertz.ch. Dringende Warnung vor 5G. https://tinyurl.com/y73lkese. 12. Video 2018. US senator Blumenthal raises concerns on 5g wireless technology health risks at senate hearing. https://tinyurl.com/yxnufosp. 13. Generation Zapped -5G crisis – Oproep nationale actiedag 15 mei 2019. Maryland. https://tinyurl.com/y3un85vd. 14. Tornevik C. 2017. Impact of EMF limits on 5G network roll-out (PowerPoint Ericsson,) https://tinyurl.com/y4v6ftj9. 15.

Claire Edwards – UN Wenen - 2019 - Video: 5G is war on humanity. towards an unspoken global health catastrophe. https://tinyurl.com/yyec927k. Hugo Schooneveld, 9 mei 2019 Blog 48 is ook te downloaden van www.hugoschooneveld.nl/inhoud/blogs.php . 28 5G en de huid Dr. Leendert Vriens 6 maart 2019 Het onderwerp 5G komt regelmatig in de media en tegenwoordig ook in raadsvergaderingen aan de orde. In de vergadering op 28 februari in Zaanstad werd bijvoorbeeld uitvoerig over dit onderwerp gesproken en kon men aan het eind de conclusie trekken dat het met 5G wel mee zal vallen, alleen de huid zou bij de hogere frequenties wat meer belast worden maar de stralingsbelasting zou minder worden en de huid is toch niet zo belangrijk. Iemand in de zaal suggereerde zelfs dat 3G en 4G beter vervangen zouden kunnen worden door 5G vanwege de geringere belasting. Gezien het belang van het onderwerp hier de juiste informatie. Bij invoeren van de hogere 5G frequenties wordt de indringdiepte van de straling in ons lichaam inderdaad veel kleiner. Dat klinkt positief. De reden voor dat kleiner worden is simpel, die straling wordt al in onze huid en vlak daaronder geabsorbeerd en dringt daarom niet zover door. Bij een 10x zo kleine indringdiepte van deze straling in ons lichaam, t.o.v.

3G en 4G, wordt de stralingsabsorptie in de huid met diezelfde factor 10 verhoogd, bij gelijkblijvende stralingsintensiteit. Deze 10x is een realistische waarde. Maar de stralingsintensiteit blijft niet gelijk bij 5G. In een recent opinieartikel in het Reformatorisch Dagblad schreef Van Rongen – secretaris van de commissie EMV van de Gezondheidsraad en voorzitter van de ICNIRP, de commissie die aanbevelingen geeft voor de te hanteren normen op dit gebied – dat de ‘strenge’ normen voor de hogere frequenties in de nieuwe richtlijnen naar boven zullen worden bijgesteld. Hoeveel schreef hij niet. Maar in Brussel is men recent reeds akkoord gegaan met een verhoging van de norm voor de stralingsintensiteit van 5G met een factor 6. Dit zou noodzakelijk zijn om de hogere 5G frequenties te kunnen gebruiken. In Nederland kunnen we dan in de praktijk ook een dergelijke verhoging verwachten. Daardoor en door bovengenoemde verhoging van de absorptie in de huid met de factor 10 zal de totale stralingsabsorptie in de huid met een factor 6 x 10 = 60 verhoogd worden, ten opzichte van nu. Onze huid is echter zeer belangrijk, het is het grootste orgaan van ons lichaam, met daarin onder meer zenuwcellen, bloedvaten en zweet- en talgklieren.