5.1c Programmabegroting 2018-2021.pdf

Steenwijkerl'ANDERS' doen het samen Begroting 2018 MJR 2019 MJR 2020 MJR 2021 Saldo van baten en lasten (incidenteel) Incidentele lasten Transitie naar een welzijnsorganisatie - 500 - 500 - 500 - Cultuurvisie: kansen door verbinden - 65 - 65 - - Verhogen taalniveau 3F voor pedagogisch medewerkers voorschoolse voorzieningen - 88 - - - Totaal incidentele lasten - 653 - 565 - 500 - Incidentele baten Totaal incidentele baten - - - - Saldo van baten en lasten (incidenteel) - 653 - 565 - 500 - Mutatie reserves (incidenteel) Incidentele toevoegingen Totaal incidentele toevoegingen - - - - Incidentele onttrekkingen Algemene reserve vrij besteedbaar 653 565 500 - - - - Totaal incidentele onttrekkingen 653 565 500 - Mutatie reserves (incidenteel) 653 565 500 - Incidenteel resultaat - - - - 130 bedragen x € 1.000 Incidentele lasten, baten en mutatie reserves - 4.

Steenwijkerl'ANDERS' zijn actief Begroting 2018 MJR 2019 MJR 2020 MJR 2021 Saldo van baten en lasten (incidenteel) Incidentele lasten Nationaal park Weerribben Wieden - 110 - - - Groene en blauwe diensten - 325 - - - Gebiedsgerichte aanpak Giethoorn - 200 - 50 - - Totaal incidentele lasten - 635 - 50 - - Incidentele baten Totaal incidentele baten - - - - Saldo van baten en lasten (incidenteel) - 635 - 50 - - Mutatie reserves (incidenteel) Incidentele toevoegingen Totaal incidentele toevoegingen - - - - Incidentele onttrekkingen Algemene reserve vrij besteedbaar 635 50 - - - - - Totaal incidentele onttrekkingen 635 50 - - Mutatie reserves (incidenteel) 635 50 - - Incidenteel resultaat - - - - bedragen x € 1.000 Incidentele lasten, baten en mutatie reserves - 5.

Financiën en bedrijfsvoering Begroting 2018 MJR 2019 MJR 2020 MJR 2021 Saldo van baten en lasten (incidenteel) Incidentele lasten Tijdelijke extra formatie technische beheer en service desk - 75 - 75 - - Totaal incidentele lasten - 75 - 75 - - Incidentele baten Totaal incidentele baten - - - - Saldo van baten en lasten (incidenteel) - 75 - 75 - - Mutatie reserves (incidenteel) Incidentele toevoegingen - - - - Totaal incidentele toevoegingen - - - - Incidentele onttrekkingen - - - Totaal incidentele onttrekkingen - - - - Mutatie reserves (incidenteel) - - - - Incidenteel resultaat - 75 - 75 - - 131 bedragen x € 1.000 Totaal - Incidentele lasten, baten en mutatie reserves Begroting 2018 MJR 2019 MJR 2020 MJR 2021 Saldo van baten en lasten (incidenteel) Incidentele lasten 1. Steenwijkerl'ANDERS' voelen zich welkom - 88 - 86 - - 2. Steenwijkerl'ANDERS' voelen zich thuis - 2.675 - 660 - 575 - 3. Steenwijkerl'ANDERS' doen het samen - 653 - 565 - 500 - 4. Steenwijkerl'ANDERS' zijn actief - 635 - 50 - - 5. Financiën en bedrijfsvoering - 75 - 75 - - Totaal incidentele lasten - 4.126 - 1.436 - 1.075 - Incidentele baten 1. Steenwijkerl'ANDERS' voelen zich welkom - - - - 2. Steenwijkerl'ANDERS' voelen zich thuis - - - - 3. Steenwijkerl'ANDERS' doen het samen - - - - 4. Steenwijkerl'ANDERS' zijn actief - - - - 5.

Financiën en bedrijfsvoering - - - - Totaal incidentele baten - - - - Saldo van baten en lasten (incidenteel) - 4.126 - 1.436 - 1.075 - Mutatie reserves (incidenteel) Incidentele toevoegingen 1. Steenwijkerl'ANDERS' voelen zich welkom - - - - 2. Steenwijkerl'ANDERS' voelen zich thuis - 100 - - - 3. Steenwijkerl'ANDERS' doen het samen - - - - 4. Steenwijkerl'ANDERS' zijn actief - - - - 5. Financiën en bedrijfsvoering - - - - Totaal incidentele toevoegingen - 100 - - - Incidentele onttrekkingen 1. Steenwijkerl'ANDERS' voelen zich welkom - - - - 2. Steenwijkerl'ANDERS' voelen zich thuis 2.775 660 575 - 3. Steenwijkerl'ANDERS' doen het samen 653 565 500 - 4. Steenwijkerl'ANDERS' zijn actief 635 50 - - 5. Financiën en bedrijfsvoering - - - - Totaal incidentele onttrekkingen 4.063 1.275 1.075 - Mutatie reserves (incidenteel) 3.963 1.275 1.075 - Incidenteel resultaat - 163 - 161 - - 132 Bijlage 6. Structurele toevoegingen en onttrekkingen aan reserves per programma bedragen x € 1.000 Totaal - Structurele toevoegingen en onttrekkingen Rekening 2016 Begroting 2017 Begroting 2018 MJR 2019 MJR 2020 MJR 2021 Structurele toevoegingen 1. Steenwijkerl'ANDERS' voelen zich welkom - - - - - - 2. Steenwijkerl'ANDERS' voelen zich thuis - - - 707 - 508 - 1.391 - 1.320 3. Steenwijkerl'ANDERS' doen het samen - 50 - 50 - 50 - 50 - 50 - 50 4. Steenwijkerl'ANDERS' zijn actief - 9 - - - - - 5.

Financiën en bedrijfsvoering - - - - - - Totaal Structurele toevoegingen - 59 - 50 - 757 - 558 - 1.441 - 1.370 Structurele onttrekkingen 1. Steenwijkerl'ANDERS' voelen zich welkom - - - - - - 2. Steenwijkerl'ANDERS' voelen zich thuis 6 6 5 5 5 5 3. Steenwijkerl'ANDERS' doen het samen 19 29 29 29 29 29 4. Steenwijkerl'ANDERS' zijn actief - - - - - - 5. Financiën en bedrijfsvoering - - - - - - Totaal Structurele onttrekkingen 25 35 35 35 34 34 Totaal structurele mutatie reserves - 34 - 15 - 722 - 524 - 1.407 - 1.335 133 Bijlage 7. Verbonden partijen De bijlage is conform het raadsvoorstel van 9 f ebruari 2016 opgesteld en wordt in de volgende categorieën gepresenteerd: o vennootschappen en coöperaties o stichtingen en verenigingen o gemeenschappelijke regelingen en De 4e categorie, de “overige verbonden partijen” is momenteel niet voorradig. Als beleidslijn voor de raming van het dividend wordt het werkelijk ontvangen dividend over het voorgaande jaar gehanteerd , tenzij het bestuur van de verbonden partij andere besluiten over het te voeren dividendbeleid heeft genomen. Verder is geprobeerd vooruit te kijken tot en met het komende begrotingsjaar. Een aantal verbonden partijen heeft deze gegevens niet verstrekt. Vennootschappen en coöperaties BNG Verbonden partij N.V.

Bank Nederlandse Gemeenten Activiteiten De kerntaak van de BNG is om tegen lage tarieven te voorzien in kredietverlening aan decentrale overheden en in kredietverlening onder garantie van overheden. Inhoudelijk belang Het is een publiek belang dat de gemeente op een zo goedkoop mogelijke manier kan lenen om de rentekosten zo laag mogelijk te houden. Ook zijn de financiële zekerheden en stabiliteit van maatschappelijk belang. Bestuursprogramma Financiën en bedrijfsvoering Deelnemende partijen Nederlandse overheden (50% rijk, 50% gemeenten, provincies en waterschappen) Aandeel en zeggenschap De gemeente bezit 129.675 aandelen à € 2,50. Het aandeel in het totale aandelenvermogen is 0,24%. Vertegenwoordiger Algemene vergadering aandeelhouders: wethouder Brus Financieel Steenwijkerland Vermogenspositie en bedrijfsresultaat Jaar Dividend (*1.000) Eigen vermogen (31/12; * 1 mln.) Vreemd vermogen (31/12; * 1 mln.) Solvabiliteits- ratio Bedrijfsresultaat (* 1 mln.) 2014 74 3.582 149.891 24% 126 2015 132 4.163 145.317 23% 226 2016 213 4.486 149.483 26% 369 2017 213 *) *) *) *) 2018 213 *) *) *) *) *) niet bekend. Ontwikkelingen De BNG Bank verwacht dat het renteresultaat de komende jaren lager zal komen dan voorgaande jaren . Gezien de aanhoudende onzekerheden acht de bank het niet verantwoord een uitspraak te doen over de te verwachten nettowinst over 2017.

134 Risico’s Beperkt, tot deelname aandelenkapitaal. Financiers hebben vertrouwen in de bank dat het risico van kredietver lening aan de BNG bank beperkt is, gezien het eigenaarschap van gemeenten, provincies en de staat. 135 Enexis Verbonden partij Enexis Holding N.V. Activiteiten Enexis is verantwoordelijk voor: - Distribueren en transporteren van energie. - Het in stand houden, beheren, exploiteren en uitbreiden van distributie en transportnetten in relatie tot energie. - Het ontplooien van andere operationele en ondersteunende activiteiten mits deze binnen de wettelijke grenzen vallen. Inhoudelijk belang Om de consument te beschermen tegen een monopolist is wettelijk bepaald dat netbeheerders in publieke handen moeten blijven. Bestuursprogramma Financiën en bedrijfsvoering Deelnemende partijen Provincies Noord-Brabant, Limburg, Overijssel, Drenthe, Groningen, Flevoland, Friesland en diverse gemeenten in deze provincies. Aandeel en zeggenschap De gemeente bezit 304.012 aandelen à € 1. Het aandeel in het totale aandelenvermogen is 0,20%.

Vertegenwoordiger Algemene vergadering aandeelhouders: wethouder Brus Financieel Steenwijkerland Vermogenspositie en bedrijfsresultaat Jaar Dividend (*1.000) Eigen vermogen (31/12; * 1 mln.) Vreemd vermogen (31/12; * 1 mln.) Solvabiliteits- ratio Bedrijfsresultaat (* 1 mln.) 2014 258 3.517 2.900 54,8% 265,5 2015 217 3.608 3.472 51% 223,1 2016 210 3.704 3.580 50,9% 207 2017 210 3.704 3.814 51% 200 2018 210 3.804 3.814 51% 200 Governance De governance is op orde en voldoet aan de code Tabaksblat en de voorwaarden van de Wet Normering Topinkomens (WNT). Met ingang van 1 januari 2019 verloopt het overgangsrecht in het kader van de WNT. Dit betekent dat de bezoldiging vervolgens in twee jaar verder dient te worden teruggebracht tot de norm die op dat moment geldt. Ontwikkelingen Enexis Holding N. V. opereert in een gereguleerde markt, onder toezicht van de Autoriteit Consumenten en Markt (ACM). De ACM stelt elke drie jaar de maximale tarieven vast. In die periode gaan de gereguleerde tarieven omlaag als gevolg van lager ingeschatte kapitaa lskosten. Dit is een stimulans voor Enexis om te komen tot kostenbesparing, en zo toch de aandeelhouders een redelijk rendement te kunnen bieden. Risico’s De aandeelhouders lopen het risico (een deel van) de boekwaarde ad € 6,2 miljoen te moeten afwaarderen.

Het risico voor de aandeelhouders is gering omdat Enexis opereert in een gereguleerde (energie)markt, onder toezicht van de Energiekamer. Daarnaast is het risico gering in relatie tot de (intrinsieke) waarde van Enexis Holding N.V.. Wettelijk is minimaal 40% eigen vermogen vereist, Enexis heeft op dit moment meer dan 50% eigen vermogen. Gecombineerd met de achtergestelde status van de ‘Vordering op Enexis vennootschap’ die loopt tot september 2019, levert dit een laag risico op voor de aandeelhouders van Enexis Holding N.V. 136 Een aanvullend risico is het achterblijven van de geraamde dividendinkomsten. Het risico is echter gemitigeerd middels een overeengekomen streefwaarde van € 100 miljoen voor het jaarlijkse dividend. 137 Rendo Holding Verbonden partij N.V. Rendo Holding Activiteiten Rendo houdt zich als regionale netbeheerder van elektriciteit- en gasnetten primair bezig met het ontwerp, de bouw en het beheer van energienetwerken. Daarnaast houdt zij zich bezig met activiteiten gericht op onderhoud, verhuur en verkoop van energieverbruikstoestellen en adviseert of participeert o.a. in duurzaamheids - en innovatieprojecten op gebied van energie. Inhoudelijk belang Het is van een publiek belang dat er een betrouwbare, betaalbare en schone energievoorziening is op de korte en lange termijn.

De wet verplicht een splitsing van gasbedrijven in een leverings - en productiedeel , waarbij het leveringsdeel in publieke handen moet blijven . Het publiek belang kan het best behartigd worden in een privaatrechtelijke deelname. Bestuursprogramma Financiën en bedrijfsvoering Deelnemende partijen Gemeenten Hoogeveen, Meppel, Staphorst, Zwartewaterland, Steenwijkerland, Coevorden, Hardenberg, Westerveld en De Wolden. Aandeel en zeggenschap De gemeente bezit 198 aandelen à € 453,78. Het aandeel in het totale aandelenvermogen is 19,98%. Vertegenwoordiger Algemene vergadering aandeelhouders: wethouder Brus Financieel Steenwijkerland Vermogenspositie en bedrijfsresultaat Jaar Dividend (*1.000) Eigen vermogen (31/12; * 1 mln.) Vreemd vermogen (31/12; * 1 mln.) Solvabiliteits- ratio Bedrijfsresultaat (* 1 mln.) 2014 1.998 58 77 40% 10,4 2015 1.498 61 72 46% 11,0 2016 1.498 67 72 50% 13,7 2017 1.498 70 75 45% 10,0 2018 1.498 72 76 52% 10,0 Ontwikkelingen N.V. Rendo opereert in een gereguleerde markt, onder toezicht van de Autoriteit Consumenten & Markt (ACM). Elke 3 tot 5 jaar stelt de ACM de maximale tarieven vast. In die periode veranderen de gereguleerde tarieven in 3 tot 5 stappen.

De tarieven kunnen in een reguleringsperiode zowel omhoog als omlaag gaan als gevolg van een gewijzigde inschatting van het efficiënte kostenniveau aan het einde van een reguleringsperiode ten opzichte van het startpunt. Ongeacht de richting van de ontwikkeling van de tarieven, bevat de reguleringssystematiek een prikkel voor de Rendo om te komen tot kostenbesparingen om zo de aandeelhouders een redelijk rendement te kunnen bieden. De komende jaren houdt Rendo rekening met een dividenduitkering van € 7,5 miljoen. Risico’s N.V. Rendo Holding bestaat uit Rendo Netwerken. Rendo Netwerken beheert en onderhoudt het gas- en elektriciteitsnetwerk. Gezien de aard van de activiteiten is Rendo Netwerken een vrij stabiele vennootschap. Bij een eventuele overname in verband met sectorordening vervalt het dividend. De opbrengst is naar verwachting (aanzienlijk) lager dan de huidige dividendopbrengst. 138 Vitens Verbonden partij Vitens N.V. Activiteiten Het doel van Vitens is een betrouwbare en onafhankelijke watervoorziening tegen de laagst mogelijke maatschappelijke kosten. Inhoudelijk belang Het is wettelijk vastgelegd dat de aandelen van waterbedrijven alleen in publieke handen mogen zijn, omdat de drinkwatervoorziening een publiek belang i s. Het belang wordt het beste verwezenlijkt door middel van een privaatrechtelijke deelname.

Bestuursprogramma Financiën en bedrijfsvoering Deelnemende partijen Provincies Overijssel, Utrecht, Flevoland, Gelderland, Drenthe en Friesland en gemeenten in deze provincies. Aandeel en zeggenschap De gemeente bezit 60.227 aandelen á € 56,50. Het aandeel in het totale aandelenvermogen is 1,042%. Vertegenwoordiger Algemene vergadering aandeelhouders: wethouder Brus Financieel Steenwijkerland Vermogenspositie en bedrijfsresultaat Jaar Dividend (*1.000) Eigen vermogen (31/12; * 1 mln.) Vreemd vermogen (31/12; * 1 mln.) Solvabiliteits- ratio Bedrijfsresultaat (* 1 mln.) 2014 164 421 1.293 25% 42 2015 175 472 1.243 28% 55 2016 202 441 1.293 25% 36 2017 193 526,3 1.223,8 30,1% 48,5 2018 54 525,7 1.233,9 32% 13 Ontwikkelingen Vitens werkt aan een verbeterde dienstverlening aan klanten, een grotere waardering voor het product en een goede bescherming van de drinkwaterbronnen. Verder werkt het bedrijf onder meer aan de implementatie van de nieuwe Omgevingswet. Het verwachte resultaat over 2018 is lager dan in 2017. Dit komt door de verwachte daling van de WACC van 4,2% naar 3,4%. Daarnaast moet het teveel behaalde resultaat in 2016 worden teruggegeven aan de klanten door middel van verlaging van de tarieven. Risico’s De deelneming brengt voor de gemeente een gering risico met zich mee.

Vitens opereert maar zeer beperkt in een concurrerende omgeving, de marktrisico’s zin daarom beperkt. De operationele risico’s zijn niet klein omdat het product moet voldoen aan hoge kwaliteitseisen. 139 Rova Verbonden partij N.V. Rova Holding Activiteiten Het op financieel, milieutechnisch en maatschappelijk verantwoorde wijze exploreren en exploiteren van afvalzorgplicht van gemeenten. Inhoudelijk belang Het is van een publiek belang dat de gemeente de afvalverwerking tegen de zo laag mogelijke maatschappelijke kosten uitvoert. Het publiek belang kan behartigd worden door middel van een publieksrechtelijk deelname op basis van de Wgr. Bestuursprogramma Financiën en bedrijfsvoering Deelnemende partijen Afvalverwijdering Utrecht, gemeenten in West Overijssel, Amersfoort, Meppel, Apeldoorn, Oost-Gelre, Twenterand, Urk, Aalten, Olst-Wijhe, Winterswijk en Westerveld. Aandeel en zeggenschap De gemeente bezit 579 aandelen (A) á € 113,45. Het aandeel in het totale aandelenvermogen is 6,69%.

Vertegenwoordiger Algemene vergadering aandeelhouders: wethouder Brus Financieel Steenwijkerland Vermogenspositie en bedrijfsresultaat Jaar Dividend (*1.000) Eigen vermogen (31/12; * 1 mln.) Vreemd vermogen (31/12; * 1 mln.) Solvabiliteits- ratio Bedrijfsresultaat (* 1 mln.) 2014 281 24 30 30,2% 5,7 2015 324 26 30 31,5% 6,8 2016 430(*) 28 56 33,5% 4,6 2017 270 29,9 53,9 31% 4,6 2018 270 31 53,9 31% 4,6 (*) exclusief opbrengst van € 915.000 in verband met uitkering CV kapitaal Essent Ontwikkelingen De behaalde resultaten in de transitie van afval naar grondstoffen (omgekeerd inzamelen) en de implementatie van de BOR -dienstverlening zijn positief te noemen. De Rova zal zich hierop blijven inzetten. Verder wordt gezocht door het uitbreiden van samenwerking met gemeenten, bijvoorbeeld op het terrein van beheer openbare ruimte en groenbeheer en is Rova actief rondom de implementatie van de participatiewet (bijvoorbeeld door het bieden van leerwerktrajecten voor mensen met een afstand tot de arbeidsmarkt). Risico’s Beperkt tot deelname aandelenkapitaal en een renterisico bij herziening van het percentage van de achtergestelde lening. 140 Wadinko Verbonden partij Wadinko N.V.

Activiteiten Het deelnemen in en het directie voeren over andere ondernemingen die bij voorkeur werkzaam zijn in de provincie Overijssel, waaronder bedrijven die werkzaam zijn op het gebied van kunststoffen en milieutechnieken en het bevorderen van de werkgelegenheid in de provincie, één en ander in de ruimste zin van het woord. Inhoudelijk belang Wadinko heeft tot doel het creëren van werkgelegenheid door middel van het stimuleren van bedrijvigheid. Dit is van maatschappelijk belang, maar strikt genomen geen publiek belang omdat het een normale economische activiteit betreft. Er zijn concurrerende particuliere initiatieven die met vergelijkbare participaties hetzelfde doel bereiken. Het is daarmee niet optimaal om als gemeente in een privaatrechtelijke partij te participeren. Bestuursprogramma Financiën en bedrijfsvoering Deelnemende partijen Provincie Overijssel en 20 gemeenten in Overijssel plus gemeenten Meppel, Noordoostpolder, Urk en Westerveld. Aandeel en zeggenschap De gemeente bezit 130 aandelen á € 100. Het aandeel in het totale aandelenvermogen is 5%. Vertegenwoordiger Algemene vergadering aandeelhouders: wethouder Brus Financieel Steenwijkerland Vermogenspositie en bedrijfsresultaat Jaar Dividend (*1.000) Eigen vermogen (31/12; * 1 mln.) Vreemd vermogen (31/12; * 1 mln.) Solvabiliteits- ratio Bedrijfsresultaat (* 1 mln.) 2014 65 60 n.v.t. 7,4 2015 65 65 n.v.t.

6,0 2016 65 66 n.v.t. 1,5 2017 65 66,6 n.v.t. 2,4 2018 65 67 1,5 97,8 1,5 Ontwikkelingen Het beleid voor de komende zal worden voortgezet met als doelstelling: - 5.000 arbeidsplaatsen in 2021 bij Wadinko participaties en - gemiddeld 4% rendement op eigen vermogen. In 2018 verwacht Wadinko in 2 à 3 nieuwe participaties te investeren en mogelijk 1 participatie af te stoten. Verder besteedt zij ruim aandacht aan haar participatie Wimm B.V. waarin zij leiderschap in het regionale bedrijfsleven willen ontwikkelen en regionaal talent willen behouden. Risico’s Verbonden met de taken van Wadinko zijn er ondernemingsrisico’s. De participatie- maatschappij zorgt dat zij invloed uitoefent op de ondernemingen waarin zij participeert via een Raad van Commissarissen of een aandeelhoudersovereenkomst. Het is echter niet te zeggen welke risico’s Wadinko precies loopt met betrekking tot de aangegane participaties. De afgelopen jaren is een positief financieel resultaat gedraaid. Dit wil echter niet zeggen dat het bedrijf financieel gezond blijft, vanwege de afhankelijkheid van de financiële posities van de participerende partijen. Vooralsnog is het eigen vermogen (liquide middelen) hoog genoeg om risico’s op te vangen. 141 Noordwestgroep Verbonden partij Noordwestgroep N.V. Activiteiten Noordwestgroep is een sociaal werkontwikkelingsbedrijf.

Het doel is om alle werkzoekenden, met passende hulp en ondersteuning, naar zinvol werk te leiden. Inhoudelijk belang Het publiek belang, mensen met een lichamelijke, verstandelijke of psychische beperking aan het arbeidsproces laten deelnemen, is wettelijk gezien een taak van de gemeente en wordt verwezenlijkt via de Noordwestgroep N.V. Bestuursprogramma Steenwijkerlanders zijn actief Deelnemende partijen Gemeente Steenwijkerland Aandeel en zeggenschap De gemeente bezit thans 100% van de uitgegeven aandelen, zijnde 1.200 à € 453,78 per aandeel. Vertegenwoordiger Algemene vergadering aandeelhouders: wethouder Akkerman Financieel Steenwijkerland Vermogenspositie en bedrijfsresultaat Jaar Bijdrage (*1.000) Eigen vermogen (31/12; * 1 mln.) Vreemd vermogen (31/12; * 1 mln.) Solvabiliteits- ratio Bedrijfsresultaat (* 1 mln.) 2014 0,5 1,0 2,4 0 2015 0,3 1,0 2,4 0 2016 0,6 *) *) *) -0,3 2017 1,0 *) *) *) *) 2018 0,8 *) *) *) *) *) niet bekend. Ontwikkelingen Bij besluitvorming over de toekomst van de IGSD wordt ook gekeken naar de verregaande samenwerking tussen de IGSD en de Noordwestgroep. Op lange termijn zal de sociale werkvoorziening worden teruggebracht tot 30% van het huidige bestand. Risico’s Jaarlijkse verlaging van de rijksbijdrage betekent een financieel risico voor de gemeente als Noordwestgroep hier geen nieuwe inkomsten tegenover zet.

Bijkomend risico is dat het huidig bestand niet genoeg krimpt. In verband met de te verwachten tekorten bij de Noordwestgroep de komende jaren is besloten om een onderzoek te laten plaatsvinden naar hoe we deze tekorten voor de komende jaren kunnen terugdringen. 142 Vennootschappen na verkoop Essent In 2009 werd het productie - en leveringsdeel van Essent verkocht aan RWE. Bij de verkoop is een aantal tijdelijke B.V.’s opgericht om de belangen van de aandeelhouders te behartigen. In verband met contractuele verplichtingen moeten de volgende vennootschappen: CBL Vennootschap B.V., Verkoop Vennootschap B.V., CSV Amsterdam B.V. en Pub liek Belang Elektriciteitsproductie B.V. nog in stand worden gehouden. Het risico en daarmee de aansprakelijkheid voor de aandeelhouders is relatief gering en beperkt zich tot de hoogte van het nominale aandelenkapitaal van deze vennootschappen. Verbonden partij Vordering op Enexis B.V. Activiteiten en inhoudelijk belang Essent heeft eind 2007 een herstructurering doorgevoerd waarbij de economische eigendom van de gas - en elektriciteitsnetten binnen de Essent -groep zijn verkocht en overgedragen aan Enexis. Enexis beschikte over onvoldoende contante middelen om de koopprijs te kunnen betalen. Dit bedrag is omgezet in een lening van de aandeelhouders van Essent. De B.V.

is in het leven geroepen om de Aandeelhouderslening aan Enexis doelmatig en efficiënt te kunnen beheren. Bestuursprogramma Financiën en bedrijfsvoering Deelnemende partijen Provincies Noord-Brabant, Limburg, Overijssel, Drenthe, Groningen, Flevoland, Friesland en diverse gemeenten in deze provincies. Aandeel en zeggenschap De gemeente bezit 3.888 aandelen, zijnde een aandeel in het totaal aandelenvermogen van 0,1944%. De gemeente heeft nog 1 lening uitstaan: - Lening D, einddatum 2019, rente 7,20% € 680.000 Vertegenwoordiger Wethouder Brus Financieel Steenwijkerland Vermogenspositie en bedrijfsresultaat Jaar Rente-inkomsten (*1.000) Eigen vermogen (31/12; * 1 mln.) Vreemd vermogen (31/12; * 1 mln.) Solvabiliteits- ratio Bedrijfsresultaat (* 1 mln.) 2015 95 0,045 860 0 2016 94 0,025 355 0 2017 49 0,035 356 0 2018 49 0,035 356 0 Ontwikkelingen Lening D mag niet vervroegd worden afgelost. Afhankelijk van het resultaat van een aantal financiële ratio’s zou de ze tranche eventueel geconverteerd kunnen worden in eigen vermogen. Risico’s Als aandeelhouder loopt de gemeente zeer beheerst geachte risico’s op Enexis voor de niet-tijdige betaling van rente en/of aflossing en, in het ergste geval, faillissement van Enexis.

Daarnaast is het risico en daarmee de aansprakelijkheid voor de aandeelhouders relatief g ering en beperkt tot de hoogte van het nominale aandelenkapitaal van deze vennootschap (ongeveer € 20.000,--). 143 Stichtingen en verenigingen Stichting Dataland Verbonden partij Stichting administratiekantoor Dataland Activiteiten Dataland verzorgt de toegankelijkheid van gemeentelijke vastgoed, geo- en WOZ- informatie voor publieke en private afnemers in Nederland. Inhoudelijk belang Deelname is een vorm van samenwerking tussen gemeenten ter behartiging van het openbaar belang en met als resultaat efficiëntie en kennisvoordelen op het gebied van toegankelijkheid van overheidsinformatie . Dankzij de samenwerking met deelnemende gemeenten, vele afne mers en andere betrokkenen bij de overheidsinformatievoorziening is Dataland uitgegroeid tot het landelijke kennis - en dataknooppunt voor vastgoed, geo- en WOZ gerelateerde gemeentelijke gegevens. Bestuursprogramma Steenwijkerlanders voelen zich welkom Deelnemende partijen Diverse Nederlandse gemeenten Aandeel en zeggenschap De gemeente bezit 22.640 certificaten à € 0,10 per certificaat. Participatie geschiedt door de eenmalige aankoop van certificaten naar rato van het aantal gebouwen in de gemeente. Hiermee krijgt de gemeente zeggenschap over het beleid van Dataland.

Vertegenwoordiger De gemeente is als participant vertegenwoordigd in de certificaathoudersvergadering. Financieel Steenwijkerland Vermogenspositie en bedrijfsresultaat Jaar Bijdrage (*1.000) (*) Eigen vermogen (31/12; * 1 mln.) Vreemd vermogen (31/12; * 1 mln.) Solvabiliteits- ratio Bedrijfsresultaat (* 1 mln.) 2014 0,4 0,8 0,6 0,3 2015 0,3 0,9 0 0,2 2016 0,2 0,8 0 -0,1 2017 0,2 0,9 0 0,2 2018 0,0 n.n.b. n.n.b. n.n.b. (*) kosten voor gemeente als afnemer gegevens Ontwikkelingen De gemeenten ontvangen jaarlijks een bescheiden bedrag voor het aanleveren van vastgoedinformatie. Het totale bedrag betreft ca. € 75.000, --. Dat is gemiddeld € 260, -- per gemeente per jaar. Vaak is het voor de financiële afdeling onduidelijk waar dit bedrag vandaan komt. Om die reden leidt de overboeking van het bedrag tot administratieve- en boekingskosten die eigenlijk niet in verhouding staan met het te ontvangen bedrag. Wat op het niveau van de individuele gemeente een beperkt bedrag genoemd kan worden, vormt in zijn totaliteit voor Dataland jaarlijks een zeer werkbaar bedrag om een medewerker fulltime voor het GGB in te kunnen zetten. Daarom ontvangt de gemeente geen j aarlijkse uitkering meer, zodat Dataland dit bedrag kan investeren in het GGB.

Op deze manier kan het GGB blijven groeien en blijft de slagkracht van het beraad behouden, een gegeven dat in het voordeel werkt van alle Nederlandse gemeenten. Risico’s Dataland is een stichting zonder winstoogmerk. Het financieel risico is laag en beperkt zich tot het in de certificaten geïnvesteerde bedrag. 144 Gemeenschappelijke regelingen GGD IJsselland Verbonden partij Gemeenschappelijke gezondheidsdienst (GGD) IJsselland Activiteiten De GGD IJsselland bewaakt, beschermt en bevordert de gezondheid van de ruim 500.000 inwoners van 11 gemeenten in de regio IJsselland Inhoudelijk belang De gemeente heeft de wettelijke taak om de gezondheid van de burgers te bevorderen en te beschermen tegen ziekten en calamiteiten. Daarnaast is de gemeente verplicht een gemeenschappelijke gezondheidsdienst te hebben. Het publiek belang kan het best gediend worden door middel van een publiekrechtelijke deelname op basis van de Wgr. Bestuursprogramma Steenwijkerlanders doen het samen Deelnemende partijen De gemeenten Dalfsen, Deventer, Hardenberg, Kampen, Ommen, Olst-Wijhe, Raalte, Staphorst, Steenwijkerland, Zwartewaterland en Zwolle. Aandeel en zeggenschap Gemeenten hebben zitting in het algemeen bestuur. Iedere gemeente heeft 1 stem. De (basis)bijdrage per gemeente wordt berekend aan de hand van het aantal inwoners.

Vertegenwoordiger Algemeen bestuur: wethouder Frantzen Financieel Steenwijkerland Vermogenspositie en bedrijfsresultaat Jaar Bijdrage (*1 mln.) Eigen vermogen (31/12; * 1 mln.) Vreemd vermogen (31/12; * 1 mln.) Solvabiliteits- ratio Bedrijfsresultaat (* 1 mln.) 2014 0,7 1,9 6,3 16% 0,4 2015 0,7 2,8 6,1 16% 0,6 2016 0,7 1,8 5,9 8% 0 2017 0,7 0,7 5,7 13% 0 2018 0,8 1,3 5,7 13% 0 Ontwikkelingen De vele veranderingen op het gebied van jeugdzorg, WMO, participatie en de beweging in het onderwijs vragen van de GGD IJsselland om mee te bewegen, in te spelen op vernieuwing en aan te passen. Tot en met 2017 lag de uitvoering van JGZ 0-4 jaar bij Zorggroep Oude en Nieuwe Land. Vanaf 2018 zal de GGD de gehele jeugdgezondheidszorg van 0-18 jaar gaan uitvoeren. Risico’s In de begroting van de GGD worden de volgende risico’s vermeld: publieke gezondheid asielzoekers, risico’s voormalig regio IJssel-Vecht, forensische geneeskunde, extra inzet van medewerkers bij uitbraak infectieziekte en boventalligheid van personeel vanwege afnemende activiteiten. GGD IJsselland voert een actief financ ieel risicobeleid. De weerstandscapaciteit wordt geëvalueerd op basis van een financiële risico -inventarisatie. Op basis van de meerjarenraming is het risico voor de gemeente Steenwijkerland klein.

145 Veiligheidsregio IJsselland Verbonden partij Veiligheidsregio IJsselland Activiteiten Veiligheidsregio IJsselland werkt met gemeenten en andere partners samen in het voorkomen, bestrijden en beperken van de gevolgen van branden, ongevallen, rampen en crisis in de regio IJsselland. Inhoudelijk belang De brandweerzorg, rampenbestrijding en crisisbeheersing en het bieden van geneeskundige hulpverlening bij ongevallen en rampen zijn alle publieke belangen. Deze belangen kunnen het beste behartigd worden door middel van een gemeenschappelijke regeling op basis van de Wgr. Bestuursprogramma Steenwijkerlanders voelen zich thuis Deelnemende partijen De gemeenten Dalfsen, Deventer, Hardenberg, Kampen, Ommen, Olst-Wijhe, Raalte, Staphorst, Steenwijkerland, Zwartewaterland en Zwolle. Aandeel en zeggenschap Gemeenten hebben zitting in het algemeen bestuur. Iedere gemeente heeft 1 stem. Vertegenwoordiger Algemeen bestuur: burgemeester Bats Financieel Steenwijkerland Vermogenspositie en bedrijfsresultaat Jaar Bijdrage (*1 mln.) Eigen vermogen (31/12; * 1 mln.) Vreemd vermogen (31/12; * 1 mln.) Solvabiliteits- ratio Bedrijfsresultaat (* 1 mln.) 2014 2,5 1,3 43,1 3,7 2015 2,7(*) 2,1 46,4 2,0 2016 2,7 2,5 27,8 7,92% 2,0 2017 2,7 2,8 31,0 8,46% 0 2018 2,8 3,4 30,9 8,46% 0 (*) inclusief incidentele teruggaaf. Ontwikkelingen In 2018 loopt de Beleidsplanperiode 2015-2018 ten einde.

In de aanloop naar 2019 maakt de veiligheidsregio een start met de totstandkoming van een nieuw beleidsplan 2019 - 2022. Het jaar 2018 staat daarmee in het teken van de voorbereiding van de nieuwe aankomende beleidsperiode. De uitkomsten van de zelfevaluatie en de visitatie in 2017 vormen de basis voor de verdere ontwikkeling van de veiligheidsregio en geven richting aan het gesprek met d e gemeenten en andere samenwerkingspartners over de strategische koers en ambities in 2019 en verder. Voor Veiligheidsregio IJsselland blijft er nog een te realiseren taakstelling voor de ontoereikende BTW compensatie van structureel 195.000 euro (vanaf 20 24). Dit nadeel is tijdens het proces van de regionalisering al in beeld gebracht. Risico’s Er is een risicoprofiel opgesteld om de risico’s van de organisatie in kaart te brengen. Deze zijn in een rapportage vastgelegd. De tien risico’s met de meeste inv loed op de hoogte van de benodigde weerstandscapaciteit zijn: grootschalige/langdurige inzet, stijgende rentepercentages, fiscale controles, stijgende pensioenpremies, datalek, transitie meldkamer, besluiten van het Veiligheidsberaad met financiële gevolge n, marktontwikkelingen oefentrajecten, hogere prijs (dan beschikbaar) tankautospuiten bij de aanbesteding en complexiteit Europese aanbestedingen.

Op basis van alle risico’s met bijbehorende inschatting is een analyse gemaakt van de benodigde weerstandsvermogen voor Veiligheidsregio IJsselland. Uit de rapportage van risicomanagement blijkt dat, op basis van een zekerheidspercentage van 90% het weerstandsvermogen 1,18 miljoen euro zou moeten bedragen. De benodigde 146 weerstandscapaciteit ligt in de lijn van de verwachting op basis van de bedragen die andere veiligheidsregio’s hanteren. De Veiligheidsregio heeft op dit moment een weerstandsvermogen van 1 miljoen euro. Dat geeft een betrouwbaarheid van 85%. Dit betekent dat de veiligheidsregio bij een dergelijke weerstandscapaciteit naar verwachting eenmaal in de 6 à 7 jaar niet in staat zal zijn zonder aanvullende financiering een positief eigen vermogen te behouden. Op basis van het huidige risicoprofiel is de beschikbare weerstandscapaciteit als onvoldoende te beschouwen. Het is echter wel raadzaam definitieve uitspraken pas te doen wanneer enige ervaring is opgedaan met de gevolgde werkwijze in het benoemen en inschatten van risico’s. De benoemde risico’s kunnen langdurige financiële gevolgen hebben. De eventuel e financiële gevolgen kunnen voor een beperkte periode worden gedekt. In die periode moet een structurele oplossing worden gevonden. De gemeente kan worden aangesproken op een eventueel exploitatietekort.

147 IGSD Steenwijkerland/Westerveld Verbonden partij Intergemeentelijke Sociale Dienst (IGSD) Steenwijkerland en Westerveld Activiteiten Uitvoering van o.a. de participatiewet, de bijzondere bijstand en het minimabeleid. Inhoudelijk belang Het samenwerkingsverband is ingesteld om door middel van vergaande samenwerking op het gebied van de uit voering van Participatiewet en aanverwante regelingen de kwaliteit van de dienstverlening te verbeteren, de kwetsbaarheid te verminderen en de efficiëncy te verhogen. Een gemeenschappelijke regeling op basis van de Wgr leent zich hier het best voor. Bestuursprogramma Steenwijkerlanders zijn actief Deelnemende partijen Gemeenten Steenwijkerland en Westerveld Aandeel en zeggenschap Steenwijkerland 75% en Westerveld 25%. Vertegenwoordiger Wethouder Frantzen lid Algemeen Bestuur (AB), Wethouder Akkerman lid Dagelijks Bestuur (DB) Financieel Steenwijkerland Vermogenspositie en bedrijfsresultaat Jaar Bijdrage (*1 mln) Eigen vermogen (31/12; * 1.000) Vreemd vermogen (31/12; * 1.000) Solvabiliteits- ratio Bedrijfsresultaat (* 1.000) 2014 3,3 9,3 2.395 5,5 2015 3,4 2,0 3.409 -7,2 2016 3,7 2017 2,7 2018 3,5 Ontwikkelingen De gemeenteraad heeft ingestemd met het stappenplan wat ingaat op de toekomstscenario’s van de IGSD, het tijdpad en de manier waarop relevante partijen hierbij betrokken worden.

Begin 2018 wordt een raadsnotitie verwacht met daarin een voorstel over de toekomst van de IGSD. Risico’s De gemeenten zijn risicodrager voor de uitvoering van de taken van de IGSD. De IGSD mag geen eigen vermogen of reserves hebben. 148 Regionale Uitvoeringsdienst Verbonden partij Regionale Uitvoeringsdienst (RUD) IJsselland Activiteiten De RUD is een gemeenschappelijke regeling op het gebied van de milieuwetgeving, - regelgeving en – handhaving. Inhoudelijk belang Het is een publiek belang dat de gemeente de wettelijke milieutaken uitvoert op een regionale schaal om zo minder kwetsbaar en meer efficiënt te zijn. Bestuursprogramma Steenwijkerlanders voelen zich thuis Deelnemende partijen Provincie Overijsel en de gemeenten Dalfsen, Deventer, Hardenberg, Kampen, Olst - Wijhe, Ommen, Raalte, Staphorst, Steenwijkerland, Zwartewaterland en Zwolle. Aandeel en zeggenschap De gemeente heeft een zetel in het bestuur. Het bestuur bestaat uit de vertegenwoordigers van de colleges en gedeputeerde staten. Vertegenwoordiger Wethouder Oosterveen Financieel Steenwijkerland Vermogenspositie en bedrijfsresultaat Jaar Bijdrage (*1.000) Eigen vermogen (31/12; * 1 mln.) Vreemd vermogen (31/12; * 1 mln.) Solvabiliteits- ratio Bedrijfsresultaat (* 1 mln.) 2014 50 n.v.t. n.v.t. n.v.t. n.v.t. 2015 54(*) n.v.t. n.v.t. n.v.t. n.v.t. 2016 88 n.v.t. n.v.t. n.v.t. n.v.t. 2017 92 n.v.t. n.v.t. n.v.t.

n.v.t. 2018 816 n.v.t. n.v.t. n.v.t. n.v.t. (*) inclusief een bedrag van € 3.608 voor het strategisch opleidingsplan bij de RUD. Ontwikkelingen De huidige netwerkorganisatie wordt met ingang van 1 januari 2018 omgezet in een gemeenschappelijke regeling. Risico’s De RUD kan alleen goed functioneren als er voldoende (gelijkgestemde) ambitie en actieve deelname is, voldoende mandaat voor regionale aansturing en coördinatie, niet alleen gericht op de eigen opgaven maar op de regionale opgaven. Zoals hierboven gesteld wordt de organisatievorm van de RUD aangepast. De omzetting naar een openbaar lichaam vergt een vergelijkbaar traject als dat van de brandweer naar de veiligheidsregio, met aanverwante financiële consequenties. 149 BVO Jeugd IJsselland Verbonden partij Bedrijfsvoeringsorganisatie (BVO) Jeugdzorg IJsselland Activiteiten De uitvoeringsorganisatie fungeert als aankoopcentrale voor gemeenten. Verder beheert de uitvoeringsorganisatie namens de gemeenten de in het kader van de inkoop gesloten overeenkomsten. Inhoudelijk belang Het is een publiek belang dat de gemeente de wettelijke jeugdzorgtaken uitvoert en daarbij regionaal samenwerkt om zo efficiënt mogelijk te zijn. Gekozen is voor een lichte vorm van samenwerking via een bedrijfsvoeringsorganisatie, ofwel de uitvoerende taken en niet de beleidsvormende taken.

Bestuursprogramma Steenwijkerlanders doen het samen Deelnemende partijen De gemeenten Dalfsen, Deventer, Hardenberg, Kampen, Olst-Wijhe, Ommen, Raalte, Staphorst, Steenwijkerland, Zwartewaterland en Zwolle. Aandeel en zeggenschap Gemeenten hebben zitting in het algemeen bestuur. Iedere gemeente heeft 1 stem. Vertegenwoordiger Wethouder Frantzen Financieel Steenwijkerland Vermogenspositie en bedrijfsresultaat Jaar Bijdrage (*1 mln.) Eigen vermogen (31/12) Vreemd vermogen (31/12) Solvabiliteits- ratio Bedrijfsresultaat 2015 0,93 0 0 2016 0,93 0 0 2017 0,96 0 0 2018 0,97 0 0 Ontwikkelingen De gemeenschappelijke regeling geldt voorshands tot en met 31 december 2017. In 2017 is onderzocht op welke wijze de samenwerking tussen de 11 gemeenten kan worden verbeterd. Dit zal naar verwachting leiden tot wijzigingen in de regeling, die in het najaar van 2017 aan de gemeenteraad wordt voorgelegd. Met het vaststellen van de reg ionale visie jeugdhulp is gekozen voor een modulaire opbouw van de diensten van de BVO. Dit houdt in dat gemeenten kunnen kiezen sommige delen van de dienstverlening zelf uit te voeren. Het is de verwachting dat enkele gemeenten, waaronder Steenwijkerland, vanaf 2018 de administratieve afhandeling van de ontvangen facturen zelf gaat uitvoeren. Verwacht wordt dat het proces hierdoor efficiënter verloopt.

Verder krijgt de gemeente eerder inzicht in de actuele uitnuttingscijfers. De inkoop van jeugdhulp blijf t in 2018 door de BVO worden uitgevoerd. Wel zal deze op een andere leest worden geschoeid. De nieuwe inkoopmethodiek maakt het sturen op resultaten makkelijker, stimuleert de samenwerking tussen aanbieders en biedt meer flexibiliteit om te veranderen van intensiteit of aard van de zorg. Risico’s De nieuwe inkoopmethodiek vergt veel inzet van de BVO. De kans bestaat dat extra menskracht zal moeten worden ingezet om de contracten op tijd af te ronden. Daarnaast bestaat het risico op fricties in de overgang speriode. Het is niet de verwachting dat er risico’s verbonden zitten aan het gewijzigde proces rondom de factuurafhandeling. Wel wordt dit momenteel nog onderzocht. 150 Bijlage 8. Beleidsindicatoren Op grond van het BBV dienen gemeenten vanaf het begrotingsjaar 2017 de effecten van beleid toe te lichten door een vaste set met beleidsindicatoren op te nemen in de begroting en de jaarrekening. De meeste van deze indicatoren zijn te vinden op www.waarstaatjegemeente.nl. Bij elk van deze indicatoren is een omschrijving en nadere toelichting vermeld. Voor een vijftal indicatoren is geen landelijke bron beschikbaar en deze kunnen dus niet via een landelijke bron worden ontsloten. Het betreffen de volgende indicatoren. 1. formatie 2. bezetting 3. apparaatskosten 4.

externe inhuur 5. overheadkosten Deze beleidsindicatoren zijn samengesteld uit de eigen gegevens van de gemeente. De beleidsindicatoren zijn niet geïntegreerd in de bestuursprogramma’s van de gemeente Steenwijkerland. In de huidige bestuursprogramma’s zijn reeds de nodige (sub)doelstellingen en indicatoren opgenomen. Daarin passen in de meeste gevallen niet de beleidsindicatoren, die thans volgens het BBV worden voorgeschreven. Daarom zijn de beleidsindicatoren ook als bijlage opgenomen. Ons college is van mening dat integratie van de voorgeschreven beleidsindicatoren in de bestuursprogramma’s plaats moet vinden bij de samenstelling van de bestuursprogramma’s als uitwerking van een volgend collegeprogramma. Beleidsindicator Eenheid Periode Steenwijker- land Neder land (gemiddeld) 0. Bestuur en ondersteuning 0.01 Formatie Fte per 1.000 inwoners 2018 7 0.02 Bezetting Fte per 1.000 inwoners 2018 7 0.03 Apparaatskosten Kosten per inwoner 2018 630 0.04 Externe inhuur Kosten als % van totale loonsom + totale kosten inhuur externen 2018 2 0.05 Overhead % van totale lasten 2018 13 1. Veiligheid 1.01 Verwijzingen Halt per 10.000 inw. 12-17 jr 2016 104 137 1.02 Hardekern jongeren per 10.000 inw.

2014 1 1 1.03 Winkeldiefstal aantal per 1.000 inwoners 2016 1 2 1.04 Geweldsmisdrijven aantal per 1.000 inwoners 2016 5 5 1.05 Diefstal uit woning aantal per 1.000 inwoners 2016 2 3 1.06 Vernieling en beschadiging aantal per 1.000 inwoners 2016 6 6 2. Verkeer en vervoer 2.01 Ziekenhuisopname nav verkeersongeval met een motorvoertuig % 2015 5 8 2.02 Ziekenhuisopname nav vervoersongeval met een fietser % 2015 4 9 3. Economie 3.01 Functiemenging % 2016 44 52 3.02 Bruto gemeentelijk product (verwacht/gemeten) index 2013 123 100 3.03 Vestigingen per 1.000 inw 15-64jr 2016 134 134 151 Beleidsindicator Eenheid Periode Steenwijker- land Neder land (gemiddeld) 4. Onderwijs 4.01 Absoluut verzuim per 1.000 inw. 5-18 jr 2016 0 2 4.02 Relatief verzuim per 1.000 inw. 5-18 jr 2016 33 27 4.03 Voortijdige schoolverlaters totaal (VO + MBO) % % 2014 2 2 5. Sport, cultuur en recreatie 5.01 % Niet-wekelijkse sporters % 2012 ? 47 6.

Sociaal domein 6.01 Banen per 1.000 inw 15-64jr 2016 563 744 6.02 Bijstandsuitkeringen per 1.000 inw 18jr eo 2016 32 41 6.03 Aantal re-integratievoorzieningen per 1.000 inw 15-65jr 2016 77 26 6.04 Wmo-cliënten met een maatwerkarrangement per 1.000 inw 2016 53 62 6.05 Netto arbeidsparticipatie % 2016 65 66 6.06 % kinderen in armoede % 2015 5 7 6.07 % jeugdwerkloosheid % 2015 3 2 6.08 Jongeren met jeugdhulp % van alle jongeren tot 18 jaar 2016 8 11 6.09 Jongeren met jeugdbescherming % 2016 1 1 6.10 Jongeren met delict voor rechter % 2015 1 1 6.11 Jongeren met jeugdreclassering % 2016 1 1 7. Volksgezondheid en milieu 7.01 Fijn huishoudelijk restafval kg per inwoner 2015 69 200 7.02 Hernieuwbare elektriciteit % 2015 13 12 8. Volkshuisvesting, ruimtelijke ordening en stedelijke vernieuwing 8.01 WOZ-waarde woningen dzd euro 2016 188 209 8.02 Nieuwbouw woningen aantal per 1.000 woningen 2014 9 6 8.03 Demografische druk % 2017 79 69 8.04 Woonlasten éénpersoonshuishouden euro 2017 643 644 8.05 Woonlasten meerpersoonshuishouden euro 2017 716 723 Noot bij de tabel: Voor de beleidsindicator ‘% niet-wekelijkse sporters’ zijn geen gegevens beschikbaar, omdat de gegevensbron is veranderd. Voortaan is de bron voor deze indicator de Gezondheidsenquête (CBS, RIVM). Dit onderzoek wordt om de vier jaar uitgevoerd.

Omdat in 2012 een aantal GGD’s op regioniveau heeft deelgenomen, is deze indicator niet voor alle gemeenten beschikbaar. De volgende update van cijfers staat gepland voor eind 2017/begin 2018.