32.0 Informatienota 2022 - 36 - Uitvoering aangenomen motie onderzoek capaciteit zonnepanelen gemeentelijk vastgoed en openbare ruimte.pdf

2.4.2 Potentiële locaties Naast de totale ruimtelijke potentie, hebben we ook onderzocht waar potentiële locaties liggen. In de voorbeeldprojecten zien we een mix van grotere en kleinere locaties. Het is dus niet zo dat een grote locatie College van burgemeester en wethouders - 5 juli 2022 - 2022_B&W_0052623/71 17 automatisch geschikter is dan een kleinere locatie. Wel bieden grote locaties uiteraard meer ruimte op panelen te plaatsen (en hebben ze hiermee een groter opwek potentieel dan kleine locaties). Op basis van de data hebben we een top 25 samengesteld van de grootste parkeerlocaties, zie bijlage 3. Deze locaties zijn puur geselecteerd op basis van de oppervlakte: hiervoor is geen onde rzoek gedaan naar de andere factoren die invloed hebben op de praktische haalbaarheid van een locatie . De meest voorkomende grote parkeerterreinen liggen bij locaties die veel bezoekers trekken en overstaplocaties. Bedrijventerreinen en kantoren bevatten vaak ook parkeerterreinen, dit zijn vaak middelgrote parkeerterreinen en in verhouding minder groot dan locaties die grote aantallen bezoekers ontvangen. De eerste categorie zijn overstaplocaties. Vliegvelden bevatten vaak grote parkeerterreinen voor passagiers die hun auto achterlaten, bezoekers en personeel. Daarnaast zijn er vaak diverse bedrijven, kantoren en andere bedrijvigheid rondom vliegvelden waar werknemers hun auto parkeren.

Vooral rondom Schiphol liggen veel van dit soort grote parkeerlocaties. Ook zien we dat in de Eemshaven bij de veerboot een groot parkeerterrein ligt waar bezoekers hun auto achterlaten. Kleinere locaties die niet in dit overzicht zitten, maar mogelijk ook interessant kunnen zijn, zijn P&R locaties bij wat grotere stations, de kleinere vliegvelden en in havens. We zien in de voorbeeldprojecten momenteel nog geen ontwikkelingen bij deze categorie. Internationaal zien we wel dat dit soort locaties mogelijk interessant kunnen zijn. De tweede categorie meest voorkomende grote parkeerterreinen zijn parkeerterreinen bij evenementen en recreatielocaties. Hieronder vallen onder andere attracties (zoals dierentuinen, pretparken en bijvoorbeeld de Keukenhof), grote sportlocaties (zoals voetbalstadions), evenementenlocaties (zoals Aho y en het terrein naast Walibi in Biddinghuizen), recreatiegebieden (zoals het strand), en winkelgebieden (zoals outletstores en bazaars). Deze locaties zijn vaak seizoens- en/of weekendgebonden, en trekken grote hoeveelheden bezoekers in een keer. In de voorbeeldprojecten zien we meerdere locaties in deze categorie terugkomen: gemeente Bloemendaal, Apenheul, MOJO Biddinghuizen, Archeon, TT Assen, De Meent, de Efteling en Gelredome. Een derde categorie zijn parkeerterreinen voor werknemers, zoals bedrijventerreinen en kantoren.

Deze locaties zijn in verhouding vaak wat kleiner dan overstaplocaties en evenementen - en recreatielocaties. Het gaat hier vaak om middelgrote parkeerterreinen. In de top 25 komen we slechts een keer zo’n type locatie tegen (Kazerne Soesterberg). Een deel van het parkeerterrein op de kazerne zal gebruikt worden als doorstroomlocatie en minder geschikt zijn voor overkapping. Het terrein waar privévervoer geparkeerd wordt zou mogelijk wel gebruikt kunnen worden. In de voorbeeldprojecten zien we dat dit soort locaties interessant lijken te zijn voor overkapping met zon-PV. Voorbeeldprojecten in deze categorie zijn bijvoorbeeld Zonnebos van Achmea, Liander, Triodos, ASR en Carbon6. Dit laat zien dat niet alleen de grootste locaties interessant zijn voor solar carports, maar ook middelgrote locaties interessant kunnen zijn. Naast deze drie categorieën zijn er uiteraard meer potentiële locaties interessant voor solar carports. Alhoewel dit niet persé de grootste locaties zijn, kunnen ook middelgrote locaties interessant zijn voor overkapping met zon-PV. In de voorbeeldprojecten zien we bijvoorbeeld dat meerdere ziekenhuizen hiermee bezig zijn. Ook gemeentelijke locaties en (private) parkeerterreinen in de bebouwde kom kunnen interessant zijn. Mogelijk kunnen ook energiecorporaties vanuit maatschappelijk oogpunt kleinschaligere en middelgrote solar caports ontwikkelen.

Hierover volgt meer in het volgende hoofdstuk over de vraagkant . College van burgemeester en wethouders - 5 juli 2022 - 2022_B&W_0052624/71 18 3 Marktontwikkeling Nederland Dit hoofdstuk geeft de marktontwikkeling van de solar carport in Nederland weer. Na een weergave van de huidige projecten in Nederland is een samenvatting gegeven van de huidige ontwikkelingen, die zijn opgegeven door de vraag- en aanbodkant van de Nederlandse markt. 3.1 Werkwijze De inventarisatie naar de marktontwikkeling is uitgevoerd door middel van het bestuderen van eerdere studies en een marktverkenning naar voorbeeldprojecten in Nederland. Dit is gedaan door te zoeken via het internet en een oproep vanuit Merosch via LinkedIn en Twitter. Hierop zijn 56 reacties gekomen vanuit verschillende partijen. Via deze oproep is Merosch in contact gekomen met meerdere partijen en meerdere voorbeeldprojecten. Na terugkoppeling van de door ons gevonden voorbeelden met deze partijen, en via een tweede bericht op LinkedIn is naar inschatting minimaal 80% van de grotere solar carports in Nederland , en een groot deel van de markt in kaart gebracht. In de marktverkenning zijn verschillende partijen geïnterviewd over de ontwikkelingen van de opwekking van PV-stroom op een parkeerruimte en wat voor hen kansen, knelpunten en randvoorwaarden zijn. 37 partijen zijn bevraagd middels uitgebreide vragen via de mail.

Hierop hebben 30 partijen gereageerd en daarvan is er met 8 partijen een verdiepend interview gehouden. Dit is met name gebaseerd op de ervaring van verschillende voorbeeldprojecten. De partijen die zijn geïnterviewd, de vragen die gesteld zijn en de antwoorden die zijn gegeven, zijn samengevat in kernwoorden in bijlage 4 ‘Interviews’. Een overzicht van de voorbeeldprojecten is samengevat in de laatste twee paragrafen van dit hoofdstuk en bijlage 5 ‘Inspirerende voorbeelden’. De marktpartijen zijn opgedeeld in een vraag- en een aanbodkant. De categorieën die daaronder vallen zijn visueel weergegeven in onderstaande figuur. Deze worden nader toegelicht in de volgende paragrafen. Figuur 3.1 – De betrokken partijen bij de ontwikkeling van PV op een parkeerruimte 3.2 Projecten Tijdens de marktverkenning zijn verschillende gerealiseerde projecten op nationaal gebied naar voren gekomen; en projecten die naar verwachting binnen 2 jaar gerealiseerd gaan worden. De eerste grotere carport is gerealiseerd in 2013, maar de meeste zijn in de afgelopen 5 jaar gerealiseerd. Naar inschatting zijn minimaal 80% van de grotere carports (>100 kWp) in Nederland in kaart gebracht. Dit gaat om 23 projecten, waarvan 4 projecten openbare parkeerruimtes zijn en 19 privaat. Bij elkaar opgeteld hebben deze voorbeeldprojecten samen 65 MWp vermogen.

Een greep uit deze voorbeeldprojecten zijn weergegeven in figuur 3.1 en uiteengezet tegen het geïnstalleerde vermogen in figuur 3.2. Een overzicht van de tot op heden bekende projecten is weergegeven in bijlage 5 ‘Inspirerende voorbeelden’. In figuur 3.3 is het aantal gerealiseerde grotere solar carports uiteengezet tegen de tijd. Vraagkant Projectontwikkelaars gebieden Overheden Energiecoöperaties Commerciële parkeerexploitanten Private parkeerterreinen Particulieren Aanbodkant Projectontwikkelaars PV-systemen Leveranciers / aannemers Adviseurs / tools College van burgemeester en wethouders - 5 juli 2022 - 2022_B&W_0052625/71 19 Figuur 3.1 – Overzicht van enkele gerealiseerde solar carport projecten in Nederland > 100 kWp Figuur 3.2 – Geïnstalleerd vermogen per voorbeeldproject solar carport in Nederland (MOJO valt buiten de grafiek) 35000 0 1000 2000 3000 4000 5000 6000 Vermogen (kWp) Solar carports in NL > 100 kWp Openbaar - gerealiseerd Privaat - gerealiseerd Openbaar - in ontwikkeling Privaat - in ontwikkeling Gemeente bloemendaal Apenheul - Apeldoorn Mojo - Biddinghuizen Carbon 6 - Heerlen Archeon - Alphen aan den Rijn Triodosbank - Zeist Ziekenhuis Drachten Ziekenhuis Ede Zonnebos Achmea - Apeldoorn Lidl - Woerden PowerParking - gemeente Dronten TT - Assen Alliander - Duiven De Meent - Alkmaar Vrijstad Energie - Culemborg College van burgemeester en wethouders - 5 juli

2022 - 2022_B&W_0052626/71 20 Figuur 3.3 – Aantal gerealiseerde solar carports per jaar in Nederland 3.3 Vraagkant De vraagkant bestaat uit de volgende categorieën. 1. Projectontwikkelaars gebieden. Projectontwikkelaars krijgen in gebiedsontwikkeling in toenemende mate te maken met het voldoen aan (hogere) duurzaamheidsambities en het faciliteren van elektrisch vervoer. Voor deze partij zou de solar carport een oplossing kunnen zijn voor haar gebiedsontwikkelingen en bijbehorende duurzaamheidsdoelstellingen. 2. Overheden. Gemeentes en provincies zullen gezamenlijk 35 TWh per jaar aan duurzame elektriciteit moeten opwekken in 2030. Voor hen kan de oplossing van PV op een parkeerruimte bijdragen aan deze ambitie. 3. Energiecoöperaties. In het Klimaatakkoord is de ambitie opgenomen dat in de toekomst 50% van de duurzame energieproductie in eigendom is van de lokale omgeving. Energiecoöperaties spelen hier een belangrijke rol in. Uit de interviews met gemeentes kwam naar voren dat zij de solar carport eventueel willen inzetten voor energiecoöperaties. 4. Private parkeerterreinen. Grote parkeerterreinen bij utiliteit kunnen gebruikt worden voor het opwekken van PV-stroom. Enkele attractieparken, musea en bedrijventerreinen doen dit al. 5. Parkeerexploitanten. Een deel van de openbare parkeerruimtes in een gemeente zijn in het bezit van parkeerexploitanten.

Voor een deel is hier voldoende potentie om PV-stroom op te wekken. 6. Particulieren. In Nederland zijn ± 2 miljoen privéparkeerplaatsen. Voor een deel is hier voldoende potentie om PV-stroom op te wekken. 18 partijen die vallen onder bovengenoemde categorieën zijn geïnterviewd. De vragen die gesteld zijn en de antwoorden die zijn gegeven, zijn samengevat in kernwoorden in bijlage 4 ‘Interviews’, tabel D.2. 3.3.1 Projectontwikkelaars gebieden Uit de interviews met projectontwikkelaars van gebieden blijkt dat er momenteel voor een beperkt aantal gebieden ingezet wordt op PV boven parkeerruimtes. Momenteel kunnen projectontwikkelaars op andere manieren hun duurzaamheidsambities halen en hebben dus weinig ervaring met het inzetten van de parkeerruimte voor het opwekken van zonnestroom. Merosch verwacht wel dat dit zal toenemen in de toekomst als er, volgens het Klimaatakkoord, in 2030 geen fossiele brandstof auto’s meer verkocht mogen worden. De vraag naar het faciliteren van de energie voor het elektrisch vervoer zal dan in nieuw te ontwikkelen gebieden gaan toenemen.

0 1 2 3 4 5 6 2012 2013 2014 2015 2016 2017 2018 2019 2020 2021 2022 Aantal carports Realisatie jaar Aantal gerealiseerde carports in NL > 100 kWp College van burgemeester en wethouders - 5 juli 2022 - 2022_B&W_0052627/71 21 3.3.2 Overheden en energiecoöperaties Uit de interviews met overheden (gemeentes en provincies) blijkt dat er enkele voorbeeldprojecten zijn gerealiseerd, maar nu nog met name veel in de planvorming zitten. Belangrijke kans voor overheden is om te voldoen aan het opwekken van voldoende duurzame elektriciteit. Hierbij zal re kening gehouden moeten worden dat solar carports alleen vaak niet de volledige ambitie kunnen waarmaken. Als laatste geeft de overheid aan dat een carport een meerwaarde heeft tijdens hete dagen, zodat auto’s koel geparkeerd staan.7 Daarnaast biedt de solar carport de kans om een energiecoöperatie op te zetten en/of te ondersteunen. Omwonenden in de omgeving van een parkeerterrein kunnen eigendom worden van de eventuele solar carport en de opgewekte stroom komt dan in hun bezit. Overheden zien de mogelijkheid en kansen om zo een gedeelte van haar klimaatdoelstellingen te kunnen halen (50% opgewekte duurzame energie in lokaal eigendom) en kunnen meerdere omwonenden deelnemen aan de energietransitie. Het grootste knelpunt voor een energiecoöperatie is het participatietraject om de omwonenden mee te krijgen.

Overheden geven ook aan dat binnen de organisatie per afdeeling anders gekeken wordt naar de solar carport, bijvoorbeeld over het stedenbouwkundigbeeld van de solar carport en of deze wel binnen de gemeente/provincie past. Ook binnen de bebouwde kom is niet altijd voldoende potentie voor de opwek van PV, vanwege de schaduwvorming door omliggende bomen, gebouwen of andere obstakels. Enkele partijen gaven nog andere knelpunten weer, zoals flexibiliteit, waterberging en probleem van jaarlijkse evenementen.8 Met flexibiliteit wordt bedoelt dat de carport voor langere tijd dient te blijven staan op de parkeerruimte (> 20 jaar). Dat betekent dat een overheid de parkeerruimte voor een langere periode niet kan herontwikkelen. In dichtbebouwde gebieden kunnen solar carports eventueel leiden tot wateroverlast, omdat op die plek dan minder water kan worden geborgen. De laatste belemmering geldt met name voor gemeentes die haar openbare parkeerplaatsen één of meerdere keren per jaar gebruiken voor evenementen zoals een lokale kermis. Andere knelpunten zoals de businesscase en aansluiting op het elektriciteitsnet word toegelicht onder hoofdstuk 3.4.1 De categorie ‘Overheden’ had enkele suggesties om de knelpunten weg te nemen.

De suggesties zijn: • Een extra categorie maken in de SDE++ voor PV-opwekking boven een parkeerruimte, omdat dit een aparte businesscase betreft; • Actief op bezoek gaan bij omwonenden/deelnemers voor een energiecoöperatie door de gemeente. Zo zou het participatietraject soepeler kunnen verlopen. 3.3.3 Private grotere parkeerterreinen en commerciële parkeerexploitanten Uit de interviews met de private parkeerterreinen en parkeerexploitanten blijkt dat er al meerdere voorbeeldprojecten gerealiseerd zijn. Belangrijke kansen voor hen zijn het verlagen van de energierekening en promotie van hun parkeerterrein/bedrijf. Daarnaast is het dak niet altijd geschikt voor PV-panelen, waardoor een solar carport als nog de mogelijkheid biedt om duurzame energie op te wekken op eigen terrein. Als deze categorie een realistische businesscase heeft, dan zien zij als groot knelpunt de koppeling van de PV-panelen met de laadpalen en het elektriciteitsnet. De opgewekte stroom van de zonnepanelen kan niet altijd worden geleverd aan het net, vanwege de beperkte capaciteit (netcongestie). Een ander knelpunt is het toezicht op de parkeerplaats. De openbare veiligheid kan in gevaar komen, omdat er minder zicht is op de parkeerplaats. Ook geven deze groepen aan dat er rekening gehouden dient te worden met eventue el vandalisme. 7 Advies Werkgroep Zon op Daken, 29-01-2021.

Samen het dak op voor een zonnige toekomst 8 Rotterdam, 24-02-2020. Marktconsultatie ‘De zonne-energie op parkeerterreinen voor Rotterdam’ College van burgemeester en wethouders - 5 juli 2022 - 2022_B&W_0052628/71 22 Particulieren zijn niet direct geïnterviewd. Via leveranciers (paragraaf 3.4.2) is bekend dat met name de kansen liggen in het combineren van een carport met PV. Deze particulieren w illen al bescherming bieden voor hun auto’s en zagen dan ook gelijk kansen om zonnestroom op te wekken. Een knelpunt is met name de hoge investering die ze moeten doen. 3.3.4 Exploitatievorm Als het voor een vragende partij blijkt dat er potentie is voor een solar carport, is de volgende stap het selecteren van een geschikte exploitatievorm. Er zijn over het algemeen drie vormen van exp loiteren, namelijk: alles in eigen beheer houden, de installatie en exploitatie uitbesteden middels outsourcing of een coöperatie oprichtten. Wat de werking en voor- en nadelen zijn per exploitatievorm wordt toegelicht in bijlage 5 ‘Exploitatievormen’. 3.4 Aanbodkant De aanbodkant bestaat uit de volgende partijen. 1. Projectontwikkelaars van PV-systemen. Deze partijen ontwikkelen PV-mogelijkheden rondom parkeerruimtes. Dat doen ze vaak in een heel traject, van ontwerpfase tot oplevering en beheer. De grootste partijen zijn op dit moment Eneco en Rooftop Energy. 2. Leveranciers / aannemers.

Deze partijen produceren en leveren carports met zonnepanelen erboven. Deze staan vaak alleen in contact met de projectontwikkelaar. 3. Adviseurs / tools. Deze partijen geven advies tijdens het traject en zijn vaak in bezit van een tool waarmee inzicht gegeven kan worden betreft de potentie en businesscase. 13 partijen die vallen onder bovengenoemde categorieën zijn geïnterviewd. De vragen die gesteld zijn en de antwoorden die zijn gegeven zijn samengevat in kernwoorden in bijlage 4 ‘Interviews’, tabel D.4. 3.4.1 Projectontwikkelaars van PV-systemen en adviseurs Uit de interviews met de projectontwikkelaars van PV-systemen en de adviseurs blijkt dat de ontwikkeling in solar carports aan het toenemen is. Waarbij voor 2015 enkele grotere projecten zijn gerealiseerd, staan er nu proportioneel meer op de planning. Zij spelen in op de kansen die de vragende kant heeft aangegeven. Wat ze voornamelijk zien als knelpunt, is het aanbieden van een haalbare businesscase voor de parkeereigenaren9. De belangrijkste oorzaak hiervan is met name de onderliggende constructies. Er zijn momenteel te weinig leveranciers die een onderliggende constructie kunnen maken tegen een betaal bare prijs. De hoge investeringskosten op het totale product leiden tot hogere legeskosten (kosten voor het behandelen van de vergunningsaanvraag), onroerende-zaakbelasting (OZB) en verzekeringskosten.

Deze legeskosten brengen extra risico mee voor de ontwikkelaar, omdat deze voor de aanvraag van de SDE++ al betaald dienen te worden. Dat betekent dat de ontwikkelaar zowel het risico heeft om geen subside te ontvangen en het project niet mag realiseren (maar al wel de leges heeft betaald). Daarnaast zijn de huidige subsidieregelingen voor de solar carport te laag in verhouding met de investering. De huidige SDE++ voor zon-PV op gebouwen is niet passend, omdat voor deze categorie geen bouwvergunning nodig is (wel bij zon-PV boven parkeerplaatsen). De SDE++ voor zon-PV op veld/water is onvoldoende, omdat deze categorie lagere investeringskosten heeft in vergelijking met een solar carport. 9 Rooftop Energy, 25-08-2020. Webinar ‘Dubbel ruimte gebruik met Solar Carports en Overkappingen’ College van burgemeester en wethouders - 5 juli 2022 - 2022_B&W_0052629/71 23 Daarnaast zijn voor de businesscase de risicokosten vrij hoog vanwege de lange doorlooptijd en de gescheiden exploitaties tussen de carport en laadpalen. Het laatste speelt zich met name af in het openbare gebied, omdat de gemeente concessies afgeeft voor de laadpalen. Kleinere projectontwikkelaars op de markt verkopen de solar carport als onderdeel van hun totaal product, namelijk een compleet energiesysteem.

Het idee hiervan is door zoveel mogelijk zelf gebruik te maken van de opgewekte energie uit de carport, de levensduurkosten het meeste daalt. Deze ontwikkelaars geven aan dat hoe hoger het aandeel zelf-verbruik is, hoe beter de businesscase wordt. Daarbij komt dus dat eventuele opslagsystemen een positieve bijdrage kunnen hebben aan de businesscase. Door alle drie de categorieën is aangegeven dat de veiligheidseisen een grote invloed hebben op een solar carport. Zonneparken en zonnedaken zijn ‘onbereikbaar’ voor het publiek. Zonneparking is veel bereikbaarder en levert daardoor meer veiligheidsrisico’s op en hogere verzekeringskosten. Extra veiligheidsvoorzieningen zijn nodig in het ontwerp om zo’n elektrische opwekcentrale ergens in openbaar gebied te plaatsen. De categorie ‘Projectontwikkelaars PV-systemen’ had enkele suggesties om de knelpunten weg te nemen. De suggesties zijn: • Een extra categorie maken in de SDE++ voor PV-opwekking boven een parkeerruimte, omdat dit een aparte businesscase betreft; • Onderliggende frames eenvoudiger en dus goedkoper produceren (bijvoorbeeld verbetering van de staalconstructie of houtconstructies); • Combineren van een solar carport met laadpalen scheelt investeringskosten , teruglevering aan het net en exploitatierecht; • Schaalgrootte maximaliseren voor een haalbare businesscase.

3.4.2 Leveranciers Uit de interviews met de leveranciers blijkt dat de meeste opdrachten zijn voor kleinere carports voor particulieren. Bij grotere projecten bouwen en plaatsen zij de carports in opdracht van de projectontwikkelaar. College van burgemeester en wethouders - 5 juli 2022 - 2022_B&W_0052630/71 24 4 Aanpalende ontwikkelingen Dit hoofdstuk geeft enkele ontwikkelingen weer die aanpalend zijn met de ontwikkeling van de solar carport. 4.1 Geïntegreerde PV-panelen in auto’s De vraag naar elektrisch rijden is aan het groeien en zal, volgens het klimaatakkoord, in 2030 als enige mogen worden verkocht. Daarbij komen nu auto’s op de markt waarbij PV -panelen zijn geïntegreerd, zoals de Sono Sion, Toyota Prius en de Lightyear. Deze markt kan een vlucht gaan nemen. Dit kan een bedreiging zijn op de ontwikkeling van solar carports, omdat een auto minder behoefte heeft aan externe zonne- energie. Weliswaar lijkt het, technisch gezien, voor nu geen bedreiging, omdat deze panelen minder opwekken dan auto’s nu verbruiken (900 kWh opwek versus 2.340 kWh verbruik) en daarnaast kan de elektriciteit voor andere doeleinden gebruikt worden.Toch dient deze ontwikkeling in de gaten gehouden te worden.

Figuur 4.1 – Sono Sion met geïntegreerde PV-panelen (bron: EV-database.org) 4.2 Batterijen voor opslag Voor het voorkomen van pieken en dalen op het elektriciteitsnet kunnen batterijen ingezet worden naast een solar carport. Een voorbeeld is in Dronten bij de PowerParking, waarbij een batterij is toegevoegd aan de carport. Het voordeel van een batterij is het verminderen van het aantal pieken en dalen op het net en het is gunstig in de exploitatie, vanwege minder in- en verkoop van elektriciteit. Nadeel van de batterij zijn de hoge investeringskosten, de (tot op heden) korte levensduur en discutabele winning naar de grondstoffen als Lithium en Kobalt. College van burgemeester en wethouders - 5 juli 2022 - 2022_B&W_0052631/71 25 Figuur 4.2 – Voorbeeld van een batterij bij een solar carport in België (bron: Solar-future.be) 4.3 Laadvoorziening integreren Laadpalen kunnen variëren in laadsnelheid en aantal laadpunten. Daarnaast zijn er ook ontwikkelingen gaande om de laadvoorziening te integreren in bestaande producten als een lantaarnpaal. Hierdoor is geen extra paal nodig voor het opladen. Wellicht zal deze functie ook van toepassing zijn voor de toekomstige solar carports.

Figuur 4.3 – Auto laden aan een lantaarnpaal (bron: Volvo) College van burgemeester en wethouders - 5 juli 2022 - 2022_B&W_0052632/71 26 5 Marktontwikkeling internationaal Dit hoofdstuk geeft de marktontwikkeling van de solar carport buiten Nederland weer. Na een weergave van de factoren die spelen in het buitenland is een kort overzicht gegeven van enkele projecten. 5.1 Factoren Internationaal komt er steeds meer aandacht voor solar carports, zowel binnen als buiten Europa. Met name in de Verenigde Staten is er een groeiende aandacht voor solar caports, maar ook in regio’s zoals Saoedi - Arabië en Japan is er een groeiende ontwikkeling. We zien daarin een onderscheid tussen individuele particuliere installaties (residentieel) en grootschalige publieke of commerciële installaties. Er is een aantal redenen waarom de markt voor solar carports zich verder ontwikkelt. De belangrijkste factor is de groeiende internationale aandacht voor klimaatverandering en de energietransitie. De dran g naar een groei in hernieuwbare energie speelt al lang niet meer enkel op nationaal niveau. Op alle schaalniveaus wordt er gewerkt aan meer hernieuwbare energie, van commerciële partijen tot lokale overheden tot individuele particulieren.

De verhouding tussen deze groepen wisselt per regio: in sommige gebieden komt het initiatief vooral vanuit commerciële partijen, terwijl in andere gebieden lokale overheden een sterke regierol op zich nemen. De individuele markt ontwikkelt zich hier parallel aan: er zijn veel verschillende aanbieders die zich specifiek richten op consumenten. Een belangrijke drijver achter de keuze voor solar caports is meervoudig ruimtegebruik. De opwek van hernieuwbare energie zorgt voor een toenemende druk op het ruimtegebruik, omdat zon- en windenergie meer ruimte nodig hebben in vergelijking tot de opwek van fossiele energie. Alhoewel veel gebieden minder dicht bebouwd zijn ten opzichte van Nederland, speelt dit argument vooral een rol in de stedelijke omgeving. De druk op ruimte in steden is groot, en zowel planners als projectontwikkelaars zijn steeds meer op zoek naar mogelijkheden tot meervoudig ruimtegebruik. Parkeerterreinen nemen een aanzienlijk deel van de beschikbare ruimte in beslag. In een casestudy10 bleek dat bijna 7 procent van de totale stedelijke oppervlakte bestaat uit parkeerplaatsen, en dat het aantal parkeerplaatsen ongeveer 2,2 maal zoveel is als het aantal geregistreerde auto’s. Daarnaast hangt de marktontwikkeling samen met de groeiende vraag naar elektrische voertuigen en daarmee mogelijkheden om deze op te laden.

Solar carports worden gezien als een uitkomst om aan deze groeiende vraag te voldoen door de combinatie van parkeergelegenheid, opwek en een laadpaal. De Europese Commissie heeft als doelstelling dat het marktaandeel van elektrische auto’s en auto’s met zeer lage emissies (minder dan 50 gram CO2 per kilometer) in 2030 moet groeien naar 35 procent. Al deze elektrische auto’s hebben laadpalen nodig om op te laden. Solar carports in combi natie met laadpalen kunnen hierin een factor spelen door de combinatie van duurzame elektriciteitsopwekking en laadpalen voor elektrisch vervoer. Tot slot spelen ook aanvullende factoren een rol, zoals de bescherming die het biedt voor voertuigen. Met name in zonrijke landen, dichter bij de evenaar, is dit een belangrijk argument. 5.2 Voorbeeldprojecten Qua locaties wordt gezien dat net als in Nederland vooral locaties met veel bezoekers aantrekkelijk zijn voor solar caports. De meeste solar carports worden gebouwd bij locaties zoals de vliegvelden, evenemententerreinen (dierentuinen, pretparken, et cetera), ziekenhuizen en grote winkels (zoals IKEA). Het opgesteld vermogen fluctueert, maar duidelijk is wel dat internationaal gezien enorme solar carports word en 10 Davis, A., Pijanowski, B., Robinson, K. & Engel, B., 2010. The environmental and economic costs of sprawling parking lots in the United States. Land Use Policy, Volume 27, pp.

255-261. College van burgemeester en wethouders - 5 juli 2022 - 2022_B&W_0052633/71 27 aangelegd. Veruit de meeste solar carports in dit overzicht hebben een vermogen van meer dan 1 MW p met als uitzondering residentiële carports. Vliegvelden zijn een populaire locatie voor solar carports. Vliegvelden hebben vaak enorme parkeerterreinen voor passagiers die overstappen op het vliegtuig. Ook in Nederland zien we dat Schiphol een grote potentie bevat wat betreft oppervlakte parkeerterreinen. Enkele locaties waar al solar carports zijn gerealiseerd zijn vliegveld Weeze in Duitsland (4 MWp), Montpellier Airport in Frankrijk (4,5 MWp) en Cochin International Airport in India (2,7 MWp). In de Verenigde Staten wordt momenteel een megaproject gepland bij JFK Airport in New York waarin 12,3 MWp aan opgesteld vermogen gepland staat. Daarnaast wordt op deze locatie ook een opslagsysteem geplaatst van 5 tot 7 MWp. Figuur 5.1 – Solar carports bij internationale vliegvelden *Opgehaald van de websites TATA Power Solar, Airport Weeze, Montpellier Airport en Smart Energy Decisions. Daarnaast is er een trend te zien dat grote industriële bedrijven en de industrie willen verduurzamen. Aangezien die bedrijven vaak grote parkeerterreinen hebben en het investeringskapitaal, zien we dat zij steeds meer kiezen voor een solar carport om aan klimaatdoelstellingen te voldoen.

Voorbeelden hiervan zijn de Renault-Nissan fabriek in Chennai, India (1MWp), autoveiling ADESA in de Verenigde Staten (4,2 MWp), in het Verenigd Koninkrijk bij het hoofdkantoor van Bently Motors (2,7 MW p) en verzekeringsbedrijf AVIVA (0,6 MWp). Figuur 5.2 – Solar carports bij private bedrijven / industrie *Opgehaald van de websites Solar Total, Aviva, CS Energy en Bently Motors. India, Cochin International Airport Vermogen: 2,7 MWp Duitsland, Weeze Airport Vermogen: 4 MWp Frankrijk, Montpellier Airport Vermogen: 4,5 MWp Verenigde Staten, JFK Airport (in ontwikkeling) Vermogen: 12,3 MWp India, Renault-Nissan in Chennai Vermogen: 1 MWp Verenigd Koninkrijk, Bently Motors Vermogen: 2,7 MWp Verenigd Koninkrijk, AVIVA Vermogen: 0,6 MWp Verenigde Staten, ADESA Vermogen: 4,2 MWp College van burgemeester en wethouders - 5 juli 2022 - 2022_B&W_0052634/71 28 Net als in Nederland is ook te zien dat locaties die veel bezoekers trekken interessant zijn voor solar carports, zoals grote winkels en recreatieterreinen zoals dierentuinen en pretparken. In België is een grote solar carport bij dierentuin Pairi Daiza (20 MWp). Disneyland Parijs is bezig met de ontwikkeling van een carport van 17 MWp waarbij een deel van het dak ’s nachts wordt opgelicht en het Mickey Mouse logo vertoont.

IKEA heeft onlangs haar eerste solar carport in de Verenigde Staten verwezenlijkt, met een vermogen van 1,35 MWp. In Italië heeft het ziekenhuis in Ravenna een carport met een vermogen van 200 kW, wat overigens een stuk lager is dan de andere internationale voorbeelden. Figuur 5.3 – Solar carports voor bezoekers *Opgehaald van de websites Looopings, Disneyland Paris, Giulio Barbieri en Energy Maryland. Naast grootschalige solar carports is internationaal ook te zien dat residentiële carports meer onder de aandacht komen. Residentiële solar carports zijn carports waar éen of een klein aantal voertuigen onder geparkeerd kan worden. De laatste jaren zien we steeds meer aanbieders op de markt die kant en klare residentiële solar carports aanbieden. Figuur 5.4 geeft een overzicht van verschillende residentiële solar carports. Figuur 5.4 – Residentiële solar carports *Opgehaald van de websites Catamount Solar, Indiamart, Solar Electric Supply en EnergySage.

België, Pairi Daiza Vermogen: 20 MWp Frankrijk, Disneyland Vermogen: 17 MWp Verenigde Staten, IKEA Vermogen 1,35 MWp Italië, Ravenna Vermogen: 0,2 MWp The Vermont Solar Carport Vermogen: 6 kW Sharp Solar Carport Vermogen: 10 kW India Vermogen: variërend Onbekend College van burgemeester en wethouders - 5 juli 2022 - 2022_B&W_0052635/71 29 6 Businesscase In dit hoofdstuk worden de financiële consequenties in beeld gebracht van de verschi llende onderdelen van een solar carport tijdens de realisatie- (investeringskosten) en exploitatiefase (onderhouds- en energiekosten). Deze kosten worden in paragraaf 6.4 middels een levensduurkostenberekening tegen elkaar afgewogen. Het doel hiervan is om de gevoeligheden van de businesscase van de solar carport in kaart te brengen. Mogelijke vormen van exploiteren worden toegelicht in bijlage 6. De gekozen exploitatievorm heeft weinig invloed op de hier doorgerekende businesscase. Tot slot is er nog een vergelijking gemaakt van de levensduurkosten tussen verschillende potentiële toepassingsgebieden om zonnestroom op te wekken. 6.1 Werkwijze De financiële analyse bestaat uit de investerings- en exploitatiekosten en de levensduurkosten. Waarin gevarieerd kan worden bestaat met name uit de onderdelen in de onderstaande afbeelding.

Figuur 6.1 – Onderdelen van een solar carport (bron: Sobolt, Parkthesun) Voor de financiële analyse kan er gedraaid worden aan de onderstaande technische variabelen: A. Carport constructie. De type carport en materiaalgebruik van de constructie bepaalt de eventuele meerkosten voor de investering. Denk hierbij aan de vorm, kleur en het verschil tussen bijvoorbeeld staal en hout gebruik. B. Zonnepanelen. Hierbij wordt gedacht aan het aantal en type zonnepanelen. Deze hebben effect op de meerkosten op de investering en exploitatiekosten. Meer elektrische opbrengst kan leiden tot minder direct gebruik uit het net en meer teruglevering. In het plaatje zoals hierboven is weergegeven valt hier onder ook de bekabeling en de omvormer. C. Fundering. Een ongeschikte ondergrond zal aanzienlijke meerkosten voor de investering met zich meebrengen. D. Netaansluiting. De solar carport wordt in het algemeen aangesloten op een middenspanningskabel (bij meer > 160 kWp) of verdeelstation in de buurt, afhankelijk van het opgesteld vermogen van de solar carport. De afstand tussen de netaansluiting en de solar carport kunnen grote meerkosten met zich meebrengen. E. Laadpaal. Laadpalen zorgen voor een meerinvestering, maar de laadstroom kan tegen aantrekkelijke tarieven worden verkocht. Laadpalen kunnen variëren in het aantal aansluitpunten en oplaadsnelheid. F. Elektrische auto.

De elektrische auto kan gezien worden als direct verbruiker van de solar carport en als opslagsysteem (middels V2G). De auto zou ook vervangen kunnen worden door een andere directe gebruiker die de stroom van de carport gebruikt. G. Verlichting. Voor parkeren en laden in de avond kan verlichting worden toegevoegd. Een zuinig LED-systeem zal impact hebben op de businesscase. H. Beveiliging. Overwogen kan worden om beveiliging toe te passen. Dit zorgt voor hogere investeringskosten, maar kan ook leiden tot lagere verzekeringskosten. I. Batterij-systeem. Als laatst kan een batterij-systeem het aantal pieken en dalen op het net verminderen. College van burgemeester en wethouders - 5 juli 2022 - 2022_B&W_0052636/71 30 Op de markt is een tool beschikbaar om de eerste inzichten in de businesscase van een solar carport inzichtelijk te maken, namelijk de tool Parkthesun van Sobolt. Met deze tool is in dit hoofdstuk inzichtelijk gemaakt wat de impact is van de bovenstaande onderdelen (met uitzijdering van de elektrische auto, type laadpaal, verlichting en batterij-systeem) op de investeringskosten, exploitatiekosten en terugverdientijd. De uitzonderingen zijn gemaakt vanwege beperkte invloed op de businesscase (zoals verlichting) e n maatwerk (zoals een batterij). De gebruikte kentallen uit de tool zijn afkomstig van Sobolt en geverifieerd door Merosch en CE Delft.

Er zijn 4 scenario’s opgesteld voor een solar carport, waarin de meeste vormen van de bovengenoemde variabelen toegepast worden. De impact per onderdeel wordt inzichtelijk gemaakt. De scenario’s zijn hieronder opgesomd. De bijbehorende technische onderdelen per scenario zijn weergegeven in tabe l 6.1. 1. Eenvoudige carport met lage investeringskosten (goedkoopste oplossing); 2. Eenvoudige carport met lage exploitatiekosten (goedkoopste oplossing met beste bc); 3. Hoger segment carport met hoge investeringskosten (hoger segment); 4. Hoger segment carport met beste businesscase (hoger segment met beste bc). Tabel 6.1 – scenario’s voor de technische variabelen Onderdeel Goedkoopste oplossing Goedkoopste oplossing + beste bc Hoger segment Hoger segement + beste bc Carport constructie Standaard Standaard Van hout Verhoogd frame Fundering Geschikt Geschikt Ongeschikt Geschikt Netaansluiting Binnen 25 meter Binnen 25 meter Binnen 200 meter Binnen 25 meter Beveiliging Geen Geen Camerabeveiliging en hekwerk Camerabeveiliging Laadpalen Geen 2 met 2 laadpunten 10 met 2 laadpunten 2 met 2 laadpunten Aandeel zelfgebruik 0% 25% 0% 50% Subsidie Geen SDE++* Geen SDE++* * De Subsidieregeling Coöperatieve Energieopwekking (SCE) kon niet mee worden genomen in de tool. De tool is gebruikt voor drie theoretische potentiële parkeerruimtes om de impact van schaalgrootte te bepalen.

Voor onderstaande generieke parkeerruimtes zijn de vier bovenstaande scenario’s doorgerekend: 1. Parkeerruimte A – 20 tot 50 parkeerplaatsen, 125 kWp 2. Parkeerruimte B – 100 tot 200 parkeerplaatsen, 420 kWp 3. Parkeerruimte C – 500 tot 1500 parkeerplaatsen, 3.230 kWp 6.2 Investeringskosten In figuur 6.2 is inzichtelijk gemaakt wat het effect is van de financiële variabelen op de investeringskosten, getoond in euro per kilowattpiek voor een carport van 420 kWp. Onder overige kosten vallen de leges, verlichting en projectkosten. Deze zijn aangenomen op 10 % van de totale investeringskosten. Daarnaast is aangenomen dat de investering voor de PV-panelen, bekabeling en omvormer 550 €/kWp zijn (de PV- installatie). In onderstaande figuur is te zien dat een standaard carport van 420 kWp ongeveer 900 €/kWp aan investeringskosten heeft. Grote invloed op de investeringskosten zijn met name de PV -panelen. Daarop volgt de constructie en de fundering. Bij een houten carport kunnen de investeringskosten toenemen met 400 €/kWp. Bij een ongeschikte grond kunnen de funderingskosten met 100 €/kWp oplopen. Ditzelfde bedrag geldt ongeveer ook voor de toename van beveiligingsmaatregelen. Vanzelfsprekend zullen bij de installatie van meer laadpalen ook de investeringskosten hoger liggen.

College van burgemeester en wethouders - 5 juli 2022 - 2022_B&W_0052637/71 31 Figuur 6.2 – Effect van de technische variabelen op de investeringskosten Uit bovenstaande grafiek blijkt dat de investeringskosten, door het type uitvoering al een factor twee van elkaar kunnen verschillen. Daarnaast is goed om te weten dat een zonnewei de en zon op dak turnkey worden gerealiseerd voor rond de 700 €/kWp en daarmee nog aanzienlijk goedkoper zijn dan de meest eenvoudige solar carport variant. In onderstaande grafiek is de impact van schaalgrootte uiteengezet. De investeringskosten voor de verschillende carportscenario’s voor de parkeerplaatsen A (125 kWp), B (420 kWp) en C (3.230 kWp) zijn in onderstaande grafiek geplot.

Figuur 6.3 – Impact van de schaalgrootte op de investeringskosten 0 200 400 600 800 1000 1200 1400 1600 1800 Goedkoopst Goedkoopst + beste bc Hoger segment Hoger segment + beste bc €/kWp Investeringskosten 420 kWp solar carport PV-installatie Carport constructie Fundering Netaansluiting Laadpaal Beveiliging Overig € 700 € 900 € 1.100 € 1.300 € 1.500 € 1.700 € 1.900 € 2.100 0 500 1000 1500 2000 2500 3000 3500 €/kWp Opgesteld vermogen (kWp) Impact schaalgrootte en type carport op investeringskosten Goedkoopst Goedkoopst + beste bc Hoger segment Hoger segment + beste bc A B C College van burgemeester en wethouders - 5 juli 2022 - 2022_B&W_0052638/71 32 In bovenstaande grafiek is te zien dat in de lage vermogensrange de kosten veel sterker afhankelijk zijn van het geïnstalleerd vermogen dan bij solar carports met een groter vermogen. Het verschil tussen een 125 kWp en 420 kWp carport loopt uiteen van 200 tot 480 €/kWp. De marge tussen 400 en 3.230 kWp ligt tussen de 70 en 240 €/kWp. Duidelijk is dat met name voor kleinere parkeerterreinen (minder dan 100 parkeerplaatsen) de investeringskosten relatief erg hoog zijn. Punt is echter wel dat juist hier veel potentie ligt. Daarbij aangetekend dat je nooit 100% van het aantal parkeerplaatsen zal overdekken en dus de ondergrens nu al relatief grote parkeerplaatsen zijn.

Uiteindelijk zal de uitdaging zijn om solar carports ook voor kleinere parkeerplaatsen in wijken (minder dan 50 parkeerplaatsen) financieel haalbaar te maken. 6.3 Exploitatiekosten In figuur 6.4 is inzichtelijk gemaakt wat het effect is van de financiële variabelen op de jaarlijkse exploitatiekosten, getoond in euro per kWh voor een carport van 420 kWp. Uitgangspunten voor de prijs van levering aan het net, prijs voor laden en elektriciteit halen uit het net zijn 5,4; 25,4 en 10 cent €/kWh (bron Sobolt). Figuur 6.4 – Effect van de technische variabelen op de exploitatiekosten In bovenstaande figuur is te zien dat een standaard carport jaarlijks 0,023 €/kWh winst maakt. Alleen een ander type carport (materiaal en vorm) leiden tot hogere exploitatiekosten, vanwege de verzekeringskosten. De fundering, netaansluiting en beveiligingssysteem hebben geen invloed op de exploitatiekosten. De luxe carport met de lage exploitatie maakt met 0,077 €/kWh op jaar basis de meeste winst. Door de toepassing van de huidige SDE++ subsidie neemt het jaarlijks resultaat toe met 0,025 €/kWh. Daarop volgt het aandeel aan zelf-verbruik met meer dan 0,024 en 0,048 €/kWh als 25 % en 50 % van de stroom direct gebruikt kan worden. De toevoeging van laadpalen laat ook het voordeel in de exploitatie toenemen met 0,011 tot 0,026 €/kWh.

-€ 0,023 -€ 0,068 -€ 0,026 -€ 0,077 -€ 0,12 -€ 0,10 -€ 0,08 -€ 0,06 -€ 0,04 -€ 0,02 € 0,00 € 0,02 € 0,04 € 0,06 Goedkoopst Goedkoopst + beste bc Hoger segment Hoger segment + beste bc €/kWh Jaarlijkse exploitatiekosten 420 kWp carport Totaal SDE Opbrengst eigengebruik Opbrengst laden Opbrengst PV Onderhoud Netaansluiting Verzekering College van burgemeester en wethouders - 5 juli 2022 - 2022_B&W_0052639/71 33 In figuur 6.5 is de impact van schaalgrootte uiteengezet. De exploitatiekosten voor de verschillende carportscenario’s voor de parkeerplaatsen A (125 kWp), B (420 kWp) en C (3.230 kWp) zijn in onderstaande grafiek geplot. Figuur 6.5 – Impact van schaalgrootte op de exploitatiekosten (negatieve waarde betekent opbrengst) In bovenstaande grafiek is te zien dat een ander technisch vermogen een kleine impact heeft op de exploitatiekosten per kWh. Bij de meeste carporttypes stijgen de kosten als er van een klein vermogen (125 kWp) naar een hoger vermogen gaan (420 kWp), vanwege de toenemende onderhouds- en verzekeringskosten. Deze kosten per kWh dalen naar mate er een grotere carport wordt geïnstalleerd. Het verschil in de schaalgrootte is minimaal 0,007 €/kWh voor een luxe carport met de beste businesscase en maximaal 0,012 €/kWh voor een eenvoudige carport.

6.4 Levensduurkosten Om inzicht te krijgen in de rentabiliteit van de verschillende concepten in hun gehele levensduur zijn de levensduurkosten berekend. Deze staan als Levelized Cost Of Electricity (LCOE) weergegeven in figuur 6.6. De LCOE vertegenwoordigt de som geld die nu nodig is om gedurende een periode van 30 jaar de investeringskosten, de energiekosten, de onderhoudskosten en de extra kapitaallasten te kunnen betalen, verdeeld over het totaal opgewekte elektriciteit in 30 jaar. Een negatieve LCOE betekent dat er winst wordt gemaakt en er dus een gunstige businesscase ligt. Bij de LCOE berekening is er uitgegaan dat na 15 jaar een herinvestering plaatsvindt in de solar carport. Aangezien niet alle onderdelen van de installatie na 15 jaar vervangen zullen hoeven te worden, is aangenomen dat de vervangingsinvestering 20% van de initiële investeringskosten bedraagt. Voor het netto contant maken van de levensduurkosten is uitgegaan van een jaarlijkse elektriciteitsprijsstijg ing van 2%, een jaarlijkse inflatie van 2% en een discontovoet van 6,5%.

-€ 0,090 -€ 0,080 -€ 0,070 -€ 0,060 -€ 0,050 -€ 0,040 -€ 0,030 -€ 0,020 -€ 0,010 € 0,000 0 500 1000 1500 2000 2500 3000 3500 €/kWh Opgesteld vermogen (kWp) Impact schaalgrote en type carport op exploitatiekosten Goedkoopst Goedkoopst + beste bc Hoger segment Hoger segment + beste bc C B A College van burgemeester en wethouders - 5 juli 2022 - 2022_B&W_0052640/71 34 Figuur 6.6 – Effect van de technische variabelen op de LCOE Het eerste dat opvalt in bovenstaande grafiek is dat er geen winst gemaakt wordt over een periode van 30 jaar voor de eenvoudige en luxe carport. Dat betekent dat deze carports financieel ongunstig zouden zijn om in te investeren. Carports die gebruik maken van SDE++, laadpalen en een deel van de opgewekte energie zelf gebruiken maken winst vanaf een solar carport van 420 kWp. Dat betekent dat deze carports financieel gunstig zouden zijn om in te investeren. Hiervoor zijn wel alle mogelijke manieren om de exploitatieopbrengsten zo hoog mogelijk te houden van belang. 6.5 Financiële vergelijking andere PV-toepassingsgebieden Tijdens de marktverkenning kwam vaak naar voren dat de businesscase voor een solar carport onrendabeler is dan voor andere PV-toepassingen. Om dit verschil inzichtelijk te maken geeft dit hoofdstuk indicatief weer wat de investerings- en exploitatiekosten zijn voor een gelijkwaardig opgesteld PV-vermogen per locatie.

Uiteindelijk wordt de Total Cost of Ownership (TCO) van de onderstaande drie toepassingsgebieden opgesteld: • PV op dak; • PV op land/veld; • PV op parkeerruimte. In onderstaande tabel zijn de uitgangspunten gegeven voor de vergelijking. Tabel 6.2 – Financiële uitgangspunten per PV-locatie PV op dak PV op veld/land PV op carport Investering- & exploitatiekosten Investering €/kWp 691 661 930 Exploitatie1 €/ kWp/jaar 26,4 17,2 28,25 Bron [-] PBL, 2020 PBL, 2020 Parkthesun Overige uitgangspunten Inflatie [%] 2,0% Discontovoet [%] 6,0% Herinvestering [%] 20% van totale investering na 15 jaar 1Bestaat uit onderhoudskosten, netaansluiting en verzekering. -€ 0,005 € 0,000 € 0,005 € 0,010 € 0,015 € 0,020 0 500 1000 1500 2000 2500 3000 3500 LCOE (€ / kWh) Opgesteld vermogen (kWp) Impact schaalgrootte en type carport op LCOE Eenvoudig Eenvoudig + lage exploitatie Luxe carport Luxe carport + lage exploitatie B A C College van burgemeester en wethouders - 5 juli 2022 - 2022_B&W_0052641/71 35 In onderstaande grafiek zijn de investeringskosten, totale exploitatiekosten en de levensduurkosten weergegeven. Omdat de raming enkel betrekking heeft op de kosten die worden gemaakt, en niet de opbrengsten, zijn de levensduurkosten uitgedrukt in TCO in plaats van LCOE.

Figuur 6.7 – Levensduurkosten voor een 420 kWp PV-systeem op verschillende toepassingsgebieden In bovenstaande grafiek is te zien dat de levensduurkosten voor PV boven parkeerruimte 20% hoger zijn dan voor PV op dak en 36% hoger zijn dan voor PV op land. Met de huidige subsidieregelingen, die gebaseerd zijn op de toepassingsgebieden dak en land, is het niet mogelijk om de onrendabele top te dekken voor PV op parkeerplaatsen. € - € 100.000 € 200.000 € 300.000 € 400.000 € 500.000 € 600.000 Dak Land Carport TCO (€) TCO voor 420 kWp PV-systeem Totale exploitatiekosten Investeringskosten € 406.800 € 358.400 € 513.700 College van burgemeester en wethouders - 5 juli 2022 - 2022_B&W_0052642/71 36 7 Kansen en knelpunten Dit hoofdstuk vat de kansen en knelpunten samen die voortkomen uit de potentiestudie, marktverkenning en analyse van de businesscase. De antwoorden op de interviews uit hoofdstuk 3 van de vraagkant zijn vertaald naar de meest voorkomende kansen, knelpunten en randvoorwaarden. Voor deze partijen is dit weergegeven in tabel 7.1. Projectontwikkelaars van gebiedsontwikkelingen zijn hier weggelaten, vanwege de beperkte ervaring met de realisatie van een solar carport.

Tabel 7.1 – Kansen, knelpunten en randvoorwaarden volgens de vragende partijen Overheden Energiecoöperaties Private parkeerterreinen Commerciële Parkeerexploitanten Kleinere particulieren Kansen Voldoen aan duurzaamheidsambities / bijdrage aan klimaatdoelen* Beschutting bieden aan de auto’s tegen weersomstandigheden Opzetten van energiecoöperaties Meedoen aan energietransitie Promotie van parkeerterrein Minder aantal PV- velden en windmolens* Verlagen van de energierekening Knelpunten Het vormen van een haalbare businesscase Aansluiting op het elektriciteitsnet Participatietraject Technieken betrouwbaar met elkaar koppelen Inpassing gemeentelijk beeld Openbare veiligheid van de parkeerplaats Onvoldoende potentie wegens schaduw Flexibiliteit Waterberging Jaarlijkse evenementen als kermis Randvoorwaarden en overige aandachtspunten Een redelijke bijdrage leveren aan de RES Opslagsystemen vermindert de hoeveelheid teruglevering aan het net *Het is niet mogelijk om met alleen een solar carport de gestelde elektriciteit op te wekken voor de klimaatdoelen. De antwoorden op de interviews uit hoofdstuk 3 van de aanbodkant en de uitkomsten van de businesscase analyse uit hoofdstuk 6, zijn vertaald naar de meest voorkomende kansen, knelpunten en randvoorwaarden. Voor al deze partijen is dit weergegeven in tabel 7.2.

College van burgemeester en wethouders - 5 juli 2022 - 2022_B&W_0052643/71 37 Tabel 7.2 – Kansen, knelpunten en randvoorwaarden volgens de aanbiedende partijen Projectontwikkelaars PV-systemen Leveranciers Adviseurs Kansen Zichtbaarheid van duurzaamheid Combinatie met laadvoorziening voor éénmalige investering Grote afnemer voor het direct gebruik van de opgewekte stroom Nabijgelegen daken ongeschikt voor PV Combineren van PV en carport Auto wordt beschermd tegen weer Knelpunten Onrendabele top vanwege: • Hoge eisen onderliggende constructie • Beperkte subsidie • Aansluitkosten op net • Legeskosten, OZB en verzekering • Gescheiden exploitatie carport en laadpalen Aansluiting met het net wegens onvoldoende capaciteit Uiterlijk / inpassing in straatbeeld Veiligheidseisen van zowel de constructie als het elektrotechnisch gedeelte Lange doorlooptijd Lange doorlooptijd Bestemmingsplan wijzigingen Randvoorwaarden en overige aandachtspunten Contractduur van minimaal 25 – 30 jaar Minimale schaalgrote 100 parkeerruimtes of voldoende direct gebruik Opslagsystemen en slimme energiesturing hebben eventueel een positieve bijdrage aan de businesscase Geschikte ondergrond Alternatieve optie voor PV-velden en windmolens College van burgemeester en wethouders - 5 juli 2022 - 2022_B&W_0052644/71 38 Bijlage 1: Klankbordgroep In onderstaande tabellen zijn de begeleiders vanuit de opdrachtgever en

de klankbordgroepleden weergeven. Tabel A.1 – Begeleiders Deelnemer Partij Bert Janson RVO Nynke Hermelink RVO Tabel A.2 – Klankbordgroepleden Deelnemer Partij Alex Mink GNMI Arjan Wargers E-laadNL Denis Dullaart Gemeente Rotterdam Dennis Bruin Vexpan Hessel Kruisman Gemeente Bloemendaal Ilse Leeninga SKBN Lútzen van den Dobbelsteen Provincie Noord-Holland Peter de Jong Provincie Overijssel Peter Pos Liander Nold Jaeger Holland Solar Robin Quax TKI Urban Energy College van burgemeester en wethouders - 5 juli 2022 - 2022_B&W_0052645/71 39 Bijlage 2: omrekenfactoren Deze bijlage geeft weer met welke formules er zijn gerekend om het ruimtelijk potentieel en energetische opbrengst te bepalen. De laatste formule geeft weer hoe de CO2-besparing kan worden bepaald. Het bepalen van het ruimtelijk vermogen: 𝑅𝑢𝑖𝑚𝑡𝑒𝑙𝑖𝑗𝑘𝑒 𝑝𝑜𝑡𝑒𝑛𝑡𝑖𝑒 = 𝐵𝑒𝑠𝑐ℎ𝑖𝑘𝑏𝑎𝑎𝑟 𝑏𝑟𝑢𝑡𝑜 𝑜𝑝𝑝𝑒𝑟𝑣𝑙𝑎𝑘 𝑋 𝑣𝑒𝑟𝑚𝑜𝑔𝑒𝑛 𝑋 𝑏𝑒𝑑𝑒𝑘𝑘𝑖𝑛𝑔𝑠𝑔𝑟𝑎𝑎𝑑 𝑝𝑎𝑛𝑒𝑙𝑒𝑛 cos(ℎ𝑒𝑙𝑙𝑖𝑛𝑔𝑠ℎ𝑜𝑒𝑘) = [𝑀𝑊] Het bepalen van de energetische opbrengst: 𝐸𝑛𝑒𝑟𝑔𝑒𝑡𝑖𝑠𝑐ℎ𝑒 𝑜𝑝𝑏𝑟𝑒𝑛𝑔𝑠𝑡 = 𝑅𝑢𝑖𝑚𝑡𝑒𝑙𝑖𝑗𝑘𝑒 𝑝𝑜𝑡𝑒𝑛𝑡𝑖𝑒 𝑋 𝑣𝑜𝑙𝑙𝑎𝑠𝑡𝑢𝑟𝑒𝑛 = [𝑀𝑊ℎ] De CO2-besparing door het gebruik van een solar carport kan bepaald worden door de opbrengst van de carport te vergelijken met de afname van elektriciteit van het elektriciteitsnet.

Het bepalen van de CO2- besparing: 𝐶𝑂2 − 𝑏𝑒𝑠𝑝𝑎𝑟𝑖𝑛𝑔 = 𝐸𝑛𝑒𝑟𝑔𝑒𝑡𝑖𝑠𝑐ℎ𝑒 𝑜𝑝𝑏𝑟𝑒𝑛𝑔𝑠𝑡 𝑋 (−)𝑒𝑚𝑖𝑠𝑠𝑖𝑒𝑓𝑎𝑐𝑡𝑜𝑟 𝑣𝑎𝑛 𝑒𝑙𝑒𝑘𝑡𝑟𝑖𝑐𝑖𝑡𝑒𝑖𝑡 = [𝑘𝑔] De emissiefactor van elektriciteit is een factor die weergeeft hoeveel kilogram CO2 wordt uitgestoten per gebruikte hoeveelheid elektriciteit (kWh). De emissiefactoren kunnen van de website CO2emissiefactoren worden gehaald. College van burgemeester en wethouders - 5 juli 2022 - 2022_B&W_0052646/71 40 Bijlage 3: Potentiële locaties voor zon-PV boven parkeerruimte Onderstaande tabel geeft de potentie weer voor zon-PV boven parkeerruimte per RES-regio. Tabel C.1 – zon-PV potentie boven parkeerruimte per RES-regio RESnaam Bruto potentieel oppervlak [km2] Potentiëel vermogen - onderwaarde [MWp] Potentiëel vermogen - bovenwaarde [MWp] Potentiële opbrengst - onderwaarde [TWh] Potentiële opbrengst - bovenwaarde [TWh] Groningen 2,89 335,15 397,99 0,29 0,35 Friesland 3,49 405,08 481,03 0,36 0,42 Drenthe 3,32 385,85 458,20 0,34 0,40 Twente 2,42 280,85 333,50 0,25 0,29 West-Overijssel 2,14 248,02 294,52 0,22 0,26 Flevoland 2,97 344,83 409,49 0,30 0,36 Achterhoek 1,10 127,92 151,91 0,11 0,13 Arnhem/Nijmeg en 2,83 328,76 390,40 0,29 0,34 Foodvalley 1,52 176,64 209,76 0,16 0,18 Noord-Veluwe 0,69 79,93 94,91 0,07 0,08 Rivierenland (Fruitdelta) 0,91 106,07 125,95 0,09 0,11 Stedendriehoek /Cleantech 1,43 165,74 196,82 0,15 0,17 Amersfoort 1,26 146,22 173,63 0,13 0,15 U10/U16

3,93 456,35 541,91 0,40 0,48 Noord-Holland Noord 3,50 405,95 482,07 0,36 0,42 Noord-Holland Zuid 9,20 1.068,73 1.269,12 0,94 1,12 Alblasserwaard 0,33 38,52 45,74 0,03 0,04 Drechtsteden 0,89 103,89 123,38 0,09 0,11 Goeree- Overflakkee 0,34 39,58 47,00 0,03 0,04 Hoeksewaard 0,35 41,05 48,75 0,04 0,04 Holland Rijnland 3,83 444,30 527,60 0,39 0,46 Midden-Holland 0,87 100,92 119,84 0,09 0,11 Rotterdam/Den Haag 8,83 1.025,90 1.218,25 0,90 1,07 Zeeland 2,91 338,52 401,99 0,30 0,35 Hart van Brabant 2,26 262,00 311,12 0,23 0,27 Metropoolregio Eindhoven 3,45 400,64 475,76 0,35 0,42 Noordoost- Brabant 2,79 323,59 384,26 0,28 0,34 West-Brabant 2,60 301,70 358,27 0,27 0,31 Noord- en Midden- Limburg 3,26 378,96 450,02 0,33 0,40 Zuid-Limburg 3,23 375,11 445,44 0,33 0,39 College van burgemeester en wethouders - 5 juli 2022 - 2022_B&W_0052647/71 41 Onderstaande tabel geeft de top 25 grootste parkeerlocaties weer in Nederland op basis van onderliggende data van de potentieelstudie. Deze locaties zijn puur geïdentificeerd op basis van oppervlakte. De locaties zijn niet vooraf afgestemd met de stakeholder. Deze tabel geeft inzicht in waar grote parkeerterreinen liggen in Nederland. Wanneer we deze lijst vergelijken met de huidige voorbeeldprojecten, zien we dat een aantal van deze potentiële locaties al benut wordt en benut gaan worden, zoals TT Assen en de Efteling.

Voor de andere locaties ligt nog een onbenut potentieel. Tabel C.2 – Top 25 grootste parkeerlocaties in Nederland Nummer Naam Locatie 1 Diverse locaties (P3 lang parkeren, P30, P40 Personeelsparkeren, Elzenhof) Schiphol 2 Bedrijventerrein Paardenmaat Leusden 3 TT Assen Assen 4 Efteling Kaatsheuvel 5 Keukenhof (meerdere terreinen) Lisse 6 Bloemenveiling Aalsmeer Aalsmeer 7 Winkelcentrum Makado Beek 8 Olympiakwartier Almere 9 Kuwait Petroleum Europoort parking Rotterdam 10 Maastricht airport Maastricht 11 Utrechtse bazaar Utrecht 12 Attractiepark Slagharen Slagharen 13 Expo Haarlemmermeer Haarlemmermeer 14 Outlet Store Roermond 15 Evenementenhal Hardenberg Hardenberg 16 Evenementenhal Gorinchem Gorinchem 17 De Bazaar Beverwijk 18 Bronze Parking Eindhoven airport 19 Brabanthallen 's-Hertogenbosch 20 Parking Wildlands Emmen 21 Kazerne Soesterberg Soesterberg 22 Amsterdam Arena - P2 Amsterdam 23 Cars Jeans stadion - P4 Den Haag 24 Castricum Strand – Zeeweg Castricum 25 Parkeerterrein Veerboot Eemshaven College van burgemeester en wethouders - 5 juli 2022 - 2022_B&W_0052648/71 42 Bijlage 4: Interviews Tabel D.1 – Benaderde partijen van de vraagkant (groen gearceerd is een verdiepend gesprek mee geweest) Projectontwikkelaars gebieden Overheden Private parkeer- eigenaren Parkeer- exploitanten AM Huizen Lidl Q-Parks Ballast Nedam Leeuwarden Rijkswaterstaat APCOA Westerkwartier Achmea

Utrecht Provincie Triodos Culemborg Carbonblue Utrecht Gemeente Wijdemeren Tabel D.2 – Vragen & antwoorden interviewgesprekken vragende partijen Nr. Vraag Antwoord Algemeen 1 Waarom heeft uw organisatie (niet) een PV- project gerealiseerd boven/rondom een parkeerruimte? • Bijdrage aan klimaatdoelen/RES • Passen in architectonisch beeld • Inventariseren waar mogelijk is • Ontbreken van stimuleringsbeleid 2 Wat zijn volgens u de kansen & knelpunten om parkeerruimtes in te zetten voor het opwekken van zonne-energie? Kansen • Bijdrage aan klimaatdoelen/RES • Zichtbare duurzaamheid • Voorkomen van oververhitting • Opzetten energiecoöperatie • Voorkomen van zonnevelden Knelpunten • Financieel/businesscase • Potentie • Participatietraject • Inpasbaarheid in gemeentelijk beeld • Aansluiting van technieken (net, laadpalen en PV) • Geen flexibiliteit meer op de parkeerplaats 3 Wat staat er op de planning betreft dit onderwerp? • Inventariseren of het mogelijk is • Niets doen • Ontwikkelen van één/meerdere carports Project specifiek 4 Hoeveel parkeerruimtes, PV-panelen en laadpalen zijn er aanwezig in dit project? Voornamelijk 100 tot 1.000 parkeerterreinen, 50 tot 3.000 kWp en enkele laadpalen 5 Wie is de eigenaar van de parkeerruimtes, PV- panelen en laadpalen? Privaten parkeerterreinen, de eigenaar van de parkeerplaats Overheden, vaak in energiecoöperatie 6 Welke partijen waren

betrokken bij de ontwikkeling en wat was hun rol? Een investeerder, ontwikkelaar, opdrachtgever en aannemer 7 Wat was de drive voor dit project? Bijdrage aan klimaatdoelen en leren hoe een solar carport ingezet kan worden 8 Wat waren de kansen en knelpunten van dit project? Zie antwoord vraag 2 9 Hoe zag de financiering eruit van dit project? Wie heeft er geïnvesteerd en hoe wordt het project geëxploiteerd? Privaten parkeerterreinen, de eigenaar investeert en exploiteert (kan via een externe exploitant) Overheden, zelf eigenaar of via een energiecoöperatie College van burgemeester en wethouders - 5 juli 2022 - 2022_B&W_0052649/71 43 Tabel D.3 – Benaderde partijen van de aanbodkant (groen gearceerd is een verdiepend gesprek mee geweest) Projectontwikkelaars PV-systemen Leveranciers / aannemers Adviseurs / tools SolarFields MorrenSolar Sobolt, Parkthesun RooftopEnergy Robisol Sweco, Solar Parking Tool SolarPartners E-ports Eneco AmperaPark Engie Element Buildings EnergyParking ENERparking Tabel D.4 – Vragen & antwoorden interviewgesprekken aanbiedende partijen Nr.

Vraag Antwoord Algemeen 1 Wat zijn de belangrijkste zaken waar je rekening mee moet houden om PV bij parkeerruimtes te realiseren? • Financiering en subsidie • Ontwerp, passen in het landschap • Geschiktheid ondergrond • Contractduur • Zekerheid van netcapaciteit 2 Wat waren in het algemeen in uw (niet-)gerealiseerde projecten de kansen & knelpunten? Kansen • Bijdrage aan klimaatdoelen/RES • Zichtbare duurzaamheid • Dubbelgebruik parkeerruimte • Plekken waar daken ongeschikt zijn Knelpunten • Haalbaarheid businesscase • Veiligheidsvoorzieningen • Onvoldoende oppervlakte beschikbaar • Afstand en aansluiting tot onderstation van het net • Gescheiden exploitaties van laadpalen en PV-installatie Project specifiek 3 Hoeveel parkeerruimtes, PV-panelen en laadpalen zijn er aanwezig in dit project? Van 1 tot 10.000 parkeerruimtes en 2 kWp tot 35 MWp en 0 tot enkele laadpalen 4 Wie is de eigenaar van de parkeerruimtes, PV-panelen en laadpalen? Private parkeerterreinen, de eigenaar van de parkeerruimte Overheden, vaak in energiecoöperatie 5 Welke partijen waren betrokken bij de ontwikkeling en wat was hun rol? Een investeerder, ontwikkelaar, opdrachtgever en aannemer 6 Wat was de drive voor dit project? Gebruik maken van dubbel ruimtegebruik en een nieuw systeem 7 Wat waren de kansen en knelpunten van dit project? Zie antwoorden vraag 2 8 Hoe zag de financiering eruit van dit project?

Wie heeft er geïnvesteerd en hoe wordt het project geëxploiteerd? Private parkeerterreinen, de eigenaar investeert en exploiteert (kan via een externe exploitant) Overheden, zelf eigenaar of via een energiecoöperatie College van burgemeester en wethouders - 5 juli 2022 - 2022_B&W_0052650/71 44 Bijlage 5: Inspirerende voorbeelden Figuur E.1 – Locaties van de voorbeeldprojecten in Nederland College van burgemeester en wethouders - 5 juli 2022 - 2022_B&W_0052651/71 45 Figuur E.2 – Locaties van de voorbeeldprojecten in Nederland en potentiële opbrengst per RES-regio College van burgemeester en wethouders - 5 juli 2022 - 2022_B&W_0052652/71 46 MOJO – Biddinghuizen (bron: website SolarFields) • Jaar van realisatie: 2021 • PV-panelen: 90.000 • Parkeerplaatsen: 15.000 • Laadpalen: 0 • Opgesteld vermogen: 35.000 kWp • Opdrachtgever: MOJO • Opdrachtnemer: Solarfields • Subsidie: SDE++ • Eigendom: Solarfields • Type parkeerruimte: Privaat • Bijzonderheden: Grootste solar carport Nederland Efteling – Kaatsheuvel (bron: website Blue Oak Energy) • Jaar van realisatie: 2021 • PV-panelen: 14.300 • Parkeerplaatsen: Onbekend • Laadpalen: Onbekend • Opgesteld vermogen: 5.000 kWp • Opdrachtgever: Efteling • Opdrachtnemer: Onbekend • Subsidie: Onbekend • Eigendom: Efteling • Type parkeerruimte: Privaat College van burgemeester en wethouders - 5 juli 2022 - 2022_B&W_0052653/71 47 TT – Assen (Bron:

website Groenleven) • Jaar van realisatie: 2016 • PV-panelen: 21.000 • Parkeerplaatsen: 14.000 (motorfietsen) • Laadpalen: 0 • Opgesteld vermogen: 5.600 kWp • Opdrachtgever: Drentse Energie Organisatie, TT Circuit Assen • Opdrachtnemer: Groenleven • Subsidie: Onbekend • Eigendom: Onbekend • Type parkeerruimte: Privaat Ziekenhuis Nij Smellinghe – Drachten (Bron: website Groenleven) • Jaar van realisatie: 2018 • PV-panelen: 5.500 • Parkeerplaatsen: Onbekend • Laadpalen: Onbekend • Opgesteld vermogen: 1.700 kWp • Opdrachtgever: Nij Smellinghe • Opdrachtnemer: Groenleven • Subsidie: Onbekend • Eigendom: Nij Smellinghe • Type parkeerruimte: Privaat College van burgemeester en wethouders - 5 juli 2022 - 2022_B&W_0052654/71 48 Ziekenhuis Gelderse Vallei – Ede (Bron: website Edestad) • Jaar van realisatie: 2021 • PV-panelen: 5.100 • Parkeerplaatsen: Onbekend • Laadpalen: Onbekend • Opgesteld vermogen: 2.000 kWp • Opdrachtgever: Onbekend • Opdrachtnemer: Rooftop Energy • Subsidie: SDE++ • Eigendom: Onbekend • Type parkeerruimte: Privaat Endura – Harderwijk (Bron: website Endura-Harderwijk) • Jaar van realisatie: 2022 • PV-panelen: Onbekend • Parkeerplaatsen: Onbekend • Laadpalen: Onbekend • Opgesteld vermogen: 2.000 kWp • Opdrachtgever: Onbekend • Opdrachtnemer: Onbekend • Subsidie: Onbekend • Eigendom: Energiecoöperatie en gemeente • Type parkeerruimte: Openbaar College van