24.1 GGD IJsselland - Jaarstukken 2017.pdf

Jaarstukken GGD IJsselland 2017 Jaarverslag en Jaarrekening over 2017 1 Jaarstukken GGD IJsselland 2017 Jaarverslag en Jaarrekening over 2017 28 maart 2018 2 Versiebeheer Versie Versienr Auteur Opmerkingen 0.1-0.3 H. Claus Eerste opzet voor jaarverslag 2017 0.4 H. Claus Naar MT 0.6 H. Claus Samenvatting aangevuld 0.7 H. Claus Verwerking bevindingen accountant Distributie Versienr Datum Verspreid aan 0.1 Jan Roorda 0.2 MT om in te vullen 0.4 13-3-2018 MT om vast te stellen 0.7 28-3-2018 Accountant en DB 1.0 Naar Gemeenten en Algemeen bestuur Documenteigenaar Vastgesteld door Algemeen bestuur Datum vaststelling 21 juni 2017 Geplande evaluatiedatum n.v.t. Digitale vindplaats 3 Inhoudsopgave Inhoudsopgave 3 Samenvatting 5 1. Inleiding 11 1.1 Toelichting op de jaarstukken 11 Deel A: Jaarverslag 2017 13 2. Algemene ontwikkelingen GGD IJsselland 15 2.1 Bestuursagenda en governance 15 2.2 Ontwikkeling van de organisatie 15 2.3 Samenstelling van het bestuur 16 3 Activiteiten van GGD IJsselland 2017 17 3.1 Inleiding 17 3.2 Programma gezondheid 17 3.3 Programma service en samenwerking 29 4. Medewerkers (Sociaal jaarverslag) 33 4.1 Opleiden en ontwikkelen 33 4.2 Personeel in cijfers 33 4.3 Arbeidsomstandigheden 34 5.

Kwaliteit 37 5.1 Inleiding 37 5.2 Kwaliteitsbeleid 37 5.3 Het kwaliteitsmanagementsysteem 37 5.4 Doelstellingen en resultaten 2017 37 5.5 Toezicht door de Inspectie voor de Gezondheidszorg (IGZ) 38 5.6 Klachten 38 5.7 Bezwaarschriften 39 6. Specifieke paragrafen 41 6.1 Algemeen 41 6.2 Weerstandsvermogen en risicobeheersing 41 6.3 Financiële kengetallen 42 6.4 Onderhoud kapitaalgoederen 43 6.5 Bedrijfsvoering 43 6.6 Verbonden partijen 44 6.7 Treasury 44 Deel B: Jaarrekening 2017 47 7. Balans 49 7.1 Grondslagen voor waardering en resultaatbepalingen 53 7.2 Toelichting op de balans 54 8. Overzicht van baten en lasten 61 8.1 Totaaloverzicht baten en lasten GGD IJsselland 61 8.2 Financiële toelichting per programma 63 8.3 Algemene dekkingsmiddelen 63 Bijlagen bij de jaarrekening 69 4 Bijlage 1: Verantwoording Projecten 71 Bijlage 2: Kapitaallasten 93 Bijlage 3: Staat van activa 94 Bijlage 4: Staat van reserves en voorzieningen 95 Bijlage 5: Toelichting reserves en voorzieningen 96 Bijlage 6: Langlopende geldleningen 98 Bijlage 7: Overzicht gemeentelijke bijdragen 99 Bijlage 8: Overzicht overlopende activa en passiva 100 Bijlage 9: Incidentele baten en lasten 103 Bijlage 10: Publicatie bezoldiging topfunctionarissen en gewezen topfunctionarissen 2017 104 Bijlage 11: Controleverklaring 106 5 Samenvatting Inhoudelijke resultaten In 2017 heeft GGD IJsselland gewerkt aan het verder

verbinden van haar werk met gemeenten en andere partners. Publieke gezondheid en preventie zijn een steeds belangrijker onderdeel in de trans- formatie van het sociaal domein en ook het ruimtelijk domein. Er is gewerkt aan de integrale benad e- ring van vraagstukken als nieuwe omgevingsvisies, wat betekent dat resultaten in afstemming en s a- menwerking met veel partijen tot stand komen. Daarnaast is gewerkt aan het versterken van preventie in het sociale domein. We werken hieraan op het niveau van het collectief door mee te werken aan lokaal gezondheidsbeleid van gemeenten. Maar we werken hieraan ook op het niveau van de individuele burger door het verbinden van het werk van de GGD met de opgaven van gemeenten (zoals de jeugdzorg en de zorg voor personen met verward gedrag). Daarmee ‘ontzorgen’ we door te voorkomen dat (ernstige) problemen ontstaan, pr oblemen in een vroeg stadium worden gesignaleerd en opgepakt en dat er tijdig wordt verwezen. Korte lijnen met gemeenten en lokale partijen zijn hierbij cruciaal. In het publieksjaarverslag [link] laten we in de vorm van een impressie de kracht van preven tie zien. In 2017 is de bestuursagenda ‘Vernieuwen vanuit basistaken’ afgerond en geëvalueerd. Er is een ‘verlengde’ bestuursagenda tot 2019 opgesteld.

Deze bestuursagenda ‘Samenspel in publieke g e- zondheid’ is in december 2017 door het Algemeen bestuur vastgesteld (zie ook pagina 29). Voorts is in 2017 gewerkt aan een aantal vernieuwingen in de governance van de GGD. Doel van deze vernieuwingen is dat de inhoudelijke verbinding met gemeenten wordt versterkt. In 2017 is voor het eerst een ontwikkelingenbrief aan colleges en gemeenteraden aangeboden, die beoogt om g e- meenten te helpen om het lokale gezondheidsbeleid verder te kunnen richten en de opdracht aan de GGD verder te ontwikkelen. Voorts zijn initiatieven genomen om zowel ambtelijk als bestuurlijk samenspel tussen GGD en g e- meenten te versterken. Zo wordt de voorbereiding van nieuwe gemeenteraden en het bestuur van de GGD op hun rol binnen de GGD samen met gemeenten ter hand genomen. De belangrijkste inhoudelijke ontwikkelingen in 2017 waren: Omgevingswet Eén van de grotere thema’s in de ondersteuning van gemeenten vormt de voorbereiding op de invo e- ring van de Omgevingswet. De nieuwe wet vraagt onder meer het meewegen van gezondheid en veiligheid in het opstellen van een omgevingsvisie en het afwegen van ruimtelijke vraagstukken. In meerdere gemeenten is de GGD betrokken bij het opstellen van omgevingsvisie. In het ambtelijk ove r- leg Publieke gezondheid is de verbinding van het sociale en fysieke domein aan de orde geweest.

Onze visie op gezondheid GGD IJsselland werkt aan publieke gezondheid voor de gemeenten in haar regio. Gezondheid staat daarbij steeds nadrukkelijker in verbinding met ‘mee kunnen doen in de samenleving’. Huber (2011) omschrijft gezondheid als “het vermogen om zich aan te passen en een eigen regie te voe- ren, in het licht van lichamelijke, psychische en sociale uitdagingen van het leven”. GGD IJsselland wil inwoners van de gemeenten optimaal ondersteunen bij het versterken van de eigen kracht, betrokken burgerschap en informele zorg. Daarnaast focussen we in ons werk onder meer op het wegnemen van sociaal-economische gezondheidsverschillen en de bestrijding van welvaartsziekten, zoals obesitas. 6 Vanuit het algemeen bestuur is een bestuurlijke klankbordgroep opgericht met deelname van een burgemeester uit het AB van de GGD en een regiowethouder Ruim telijke ordening. . Samen met de Veiligheidsregio en de Omgevingsdienst is gewerkt aan uitwisseling van kennis en ervaring om g e- meenten beter te kunnen bedienen met integrale advisering. Intensivering maatschappelijke zorg en zorg voor personen met verward gedrag In 2017 zijn de OGGZ teams intensief betrokken geweest bij casuïstiek waarin er op verschillende gebieden zorgen aanwezig waren en hulp nodig bleek te zijn.

Er kwam duidelijk naar voren dat bij hygiënische probleemhuishoudens een toename ontstond van meldingen betreft woningvervuiling en ‘hoarding’ (ziekelijke verzamelstoornis) in verschillende g e- meenten. Ook binnen de Teams VIA en Zwerfjongeren is er in 2017 sprake geweest van een toen a- me van problematiek. Het team VIA is sinds 1 november buiten kantoortijden bereikbaar professione- le instanties om er voor te zorgen dat mensen met verward gedrag niet tussen wal en schip vallen en er een passend zorgaanbod geboden wordt. GGD IJsselland werkt met diverse partijen aan het organiseren van een slu itende aanpak per 1 okto- ber 2018 voor mensen met verward gedrag. Samen met hulpdiensten, overheidsinstanties en diverse zorgaanbieders worden bestaande werkwijzen en afspraken verbreed of herbevestigd en worden nieuwe werkwijzen in de vorm van een pilot uitgewerkt. Een klankbordgroep met ervaringsdeskundi- gen vormt daarbij een belangrijk onderdeel van het project. Zij zorgen voor feedback en advies. Dit heeft geleidt tot meerdere wezenlijke inzichten, maar brengt ook de nodige dilemma’s met zich mee. Landelijk is er contact met de commissie Hoes, die veel waardering heeft voor de Zwolse aanpak.

Jeugdgezondheidszorg Vanaf 2011 is stapsgewijs de Jeugdgezondheidszorg voor 0-4 jarigen aan de GGD overgedragen, met het doel een integrale preventieve zorglijn voor jeugdigen van 0-18 vorm te kunnen geven die boven- dien optimaal aansluit bij de jeugdzorg die gemeenten coördineren. Per 1 juli 2017 is een geheel vernieuwde werkwijze doorgevoerd (het masterplan Jeugdgezondheid s- zorg). Doelstelling vanuit het Masterplan is een uitvoeringspraktijk Jeugdgezondheidszorg die excel- lent is in signaleren, als sociaal medisch expert is gepositioneerd in het netwerk en een Jeugdg e- zondheidszorg ervaren en optredend als partner voor gezin, kinderopvang en onderwijs. Met deze nieuwe werkwijze is ‘de knip’ tussen 0-4 jaar en 4-18 jaar opgeheven, voldoet ons werk aan het wette- lijke basispakket. Eind 2017 hebben de gemeente Steenwijkerland en het bestuur van GGD IJsselland besloten om per 1 januari 2018 de Jeugdgezondheidszorg voor 0-4 jarigen toe te voegen aan de Jeugdgezondheids- zorg voor 4-18 die al werd uitgevoerd. Daarmee ontstaat in alle 11 gemeenten in ons werkgebied een uniforme en integrale uitvoering van de Jeugdgezondheidszorg door één organisatie voor alle ki n- deren van 0-18 jaar.

In 2017 zijn verschillende andere vernieuwingen ingevoerd zoals de invoering van een nieuwe vrage n- lijst op het Voortgezet onderwijs en het implementeren van ‘Jouw GGD’ (een online platform voor jo n- geren om betrouwbare informatie over hun eigen leven te zoeken en anoniem vragen te stellen door te chatten met een jeugdarts of verpleegkundige). Tot slot is een nieuw ouderportaal “Mijn Kinddossier” ingevoerd. Via Mijn kinddossier kunnen ouders gegevens inzien zoals groeidiagrammen van hun kind bekijken, opvoedinformatie vinden, adviezen van de jeugdverpleegkundige en of jeugdarts teruglezen, digitaal vragenlijsten invullen en zelf afspr a- ken op het consultatiebureau wijzigen. Thema’s in lokaal gezondheidsbeleid GGD IJsselland ondersteunt gemeenten bij het vormgeven en uitvoeren van gezondheidsbeleid. Dit doen we in de eerste plaats lokaal, daarnaast zijn er activiteiten die we regionaal uitvoeren. Gemee n- 7 ten weten ons steeds beter te vinden voor het bijeenbrengen van relevante gezondheidsinformatie en onderzoeksgegevens en voor ondersteuning van beleid. Daarmee adviseren en ondersteunen we gemeenten. Hieronder geven we kort de belangrijkste activiteiten weer (voor meer informatie verwi j- zen we naar pagina 24 e.v.).

Gemeenten en nota lokaal gezondheidsbeleid: In 2017 zijn we bij 8 van de 11 gemeenten betrokken bij de ontwikkeling van de ontwikkeling van de lokale nota gezondheidsbeleid. Monitoring: In 2017 zijn de volwassenen- en de ouderenmonitor afgerond en gepresenteerd. Voorts zijn er twee verdiepende onderzoeken uitgevoerd naar kwetsbare ouderen en naar een gezonde lee f- omgeving. Halverwege 2017 is de kindermonitor van start gegaan. De resultaten worden in 2018 ve r- wacht. Gezonde School: GGD IJsselland ondersteunt scholen die Gezonde School willen worden. In 2017 hebben 51 scholen een subsidie ontvangen en worden door de GGD ondersteund. In Deventer is in 2017 het project ‘Gezonde School Deventer’ gestart in samenwerking met Sport bedrijf Deventer. GGD Academy: Met de GGD Academy willen we het scholings- en trainingsaanbod organiseren voor gemeenten en ketenpartners op het terrein van publieke gezondheid. GGD IJsselland is 2017 gestart met een pilot. Preventief gezondheidsbeleid voor ouderen: GGD IJsselland heeft in 2017 een inventarisatie gedaan naar de wensen en behoeften voor preventief gezondheidsbeleid voor ouderen. De resultaten van deze verkenning zijn samengevat in een notitie en besproken tijdens een themabijeenkomst met het bestuurders, ambtenaren en ouderen.

Suïcidepreventie: In 2017 heeft GGD IJsselland zich ingezet om het onderwerp suïcidepreventie reg i- onaal op de agenda te zetten. Dit heeft geleid tot een door het Algemeen Bestuur (AB) vastgestelde plan van aanpak . De regio IJsselland doet daarmee mee aan een landelijke aanpak 113 Zelfmoor d- preventie (zie ook www.113.nl). Toelichting op de jaarrekening (financieel resultaat 2017) Deze paragraaf vormt een bestuurlijke toelichting op de Jaarrekening 2017. Door de jaarrekening en het Jaarverslag in één document te presenteren wordt beoogd de jaarrekening meer te plaatsen in de context van de inhoudelijke ontwikkelingen die zich in het begrotingsjaar 201 7 hebben voorgedaan. Ontwikkelingen in de begroting 2017 De programmabegroting van GGD IJsselland 2017 is in juni 2016 door het algemeen bestuur vastge- steld, nadat deze aan de gemeenteraden van deelnemende gemeenten was voorgelegd. In 201 7 heeft één begrotingswijziging plaatsgevonden naar aanleiding van de Bestuursrapporta ge in het Na- jaar 2017. Door deze, louter technische, begrotingswijziging is het volume van de begroting met ruim € 3,1 miljoen toegenomen. Deze begrotingswijziging bestond uit twee componenten: het bijstellen van budgetten op basis van actuele inzichten (€ 1,2 miljoen) en het technisch verwerken van de incidente- le inkomsten en uitgaven (€ 1,9 miljoen).

Dit laatste betreft in de inkomsten en uitgaven voor projecten die niet in het basispakket zitten maar voor afzonderlijke gemeenten worden uitgevoerd . In onder- staande tabel is dit samengevat weergegeven. 8 Ontwikkeling programmabegroting 2017 inclusief mutaties in de reserves (Bedragen x € 1.000) Lasten: Inhoud Primitieve begroting Wijziging Uiteindelijke begroting Programma Gezondheid 20.902 858 21.760 Service en samenwerking 1.363 27 1.390 Algemene lasten en dekkings- middelen 180 2.266 2.446 Totaal 22.445 3.151 25.596 Baten: Inhoud Primitieve begroting Wijziging Uiteindelijke begroting Gemeentelijke bijdrage 16.494 -10 16.484 Financiering o.b.v. DVO 901 901 Rijksbijdragen 1.597 28 1.625 Financiering via klanttarief 1.648 96 1.744 Projectfinanciering 1.110 1.608 2.718 Overige financiering 695 1.232 1.927 saldo 197 197 totaal baten 22.445 3.151 25.596 Financieel resultaat Ten opzichte van de totale omzet van GGD IJsselland (€ 26 miljoen) bedraagt het resultaat (na muta- ties van reserves) € 211.000, dit is 0,8% van het totaal begrote bedrag. Update eerder genoemde financiële ontwikkelingen In de Bestuursrapportage van het najaar 2017 is gerapporteerd over enkele financiële ontwikkelingen die niet in de oorspronkelijke Programmabegroting 2017 waren opgenomen. In deze rapportage is een prognose van het te verwachten resultaat gemeld van € 197.000 (nadelig).

De ontwikkelingen uit de rapportage zijn in de jaarrekening verwerkt. In de jaarrekening 2017 is nu een voordelig resultaat van € 211.000 gerealiseerd. Ten opzichte van de prognose in de Bestuursrapportage is dit een afwijking van (voordelig) € 408.000. In de volgende tabel is het verloop inzichtelijk gemaakt . In de jaarrekening is een gedetailleerde analyse opgenomen waarin de afwijkingen zijn toegelicht die tot de afwijking van het resultaat ten opzichte van de prognose hebben geleid. Op hoofdlij n is per sal- do de mutatie (ten opzichte van de Bestuursrapportage) te verklaren door de volgende ontwikkelingen: Saldo bestuursrapportage najaar 2017 197.000 N Nieuwe ontwikkelingen: Loonkosten 177.000 V Materiele kosten 62.000 V Bedrijfsvoering 152.000 V Overige 17.000 V Saldo nieuwe ontwikkelingen 2017 408.000 V Per saldo resultaat Jaarrekening 2017 211.000 V 9 Personeelslasten In de jaarrekening is met betrekking tot de personele lasten een voordeel ontstaan van € 177.000. Dit voordeel is voornamelijk ontstaan doordat vacatures uiteindelijk niet , of later dan gepland zijn ing e- vuld. Vooral de invulling van vacatures waaraan specifieke competenties zijn verbonden zijn mome n- teel moeilijk in te vullen. Dit betreft vooral vacatures m.b.t. artsen en verpleegkundigen. Overige exploitatielasten Met betrekking tot overige exploitatielasten is een voordeel ontstaan van € 62.000.

Ten opzichte van de totale begroting is dit een relatief klein saldo wat voornamelijk te verklaren is door lagere kosten (inhuur extern personeel) bij de taak reizigersvaccinatie ( € 24.000) en meer inkomsten dan geraamd uit opbrengsten toezicht. Dit laatste betreft voornamelijk inkomsten uit vergunningverlening ( € 19.000). Bedrijfsvoering Binnen de bedrijfsvoering van de GGD is een voordeel ontstaan van € 152.000. Het vo ordeel is o.a. ontstaan door lagere kosten m.b.t. implementatie nieuwe personeels- en financieel systemen. Hier- voor was in de najaarsbestuursrapportage € 125.000 geraamd, in 2017 bedroegen de werkelijke ko s- ten € 88.000, een voordeel van € 37.000. Daarnaast zijn de inkomsten uit projecten € 90.000 hoger uitgevallen dan geraamd. Deze inkomsten zijn bij de bestuursrapportage niet volledig in beeld ge- bracht. In toekomstige (tussen)rapportages zal hier extra aandacht aan worden besteed. Tot slot zijn in 2017 geen kosten van kerstpakketten verantwoord omdat deze bij de nieuwjaarsbijeenkomst in januari 2018 zijn uitgereikt. Het voordeel hierdoor bedraagt € 16.000. Algemene baten en lasten Binnen het onderdeel algemene baten en lasten is de post onvoorzien (voordeel € 45.000) vrijgeval- len. Daarnaast is minder beschikt over reserves dan geraamd waardoor per saldo een voordelig resu l- taat op dit onderdeel is gerealiseerd van € 17.000. 10 11 1.

Inleiding GGD IJsselland is een gemeenschappelijke regeling van en voor 11 gemeenten in Overijssel: Dalfsen, Deventer, Hardenberg, Kampen, Olst-Wijhe, Ommen, Raalte, Staphorst, Steenwijkerland, Zwartewa- terland en Zwolle, en houdt zich bezig met publieke gezondheidszorg. Publieke gezondheidszorg gaat over de gezondheid van de gemeenschap; het collectief staat cen- traal. De GGD richt zich in brede zin op bedreigingen voor de gezondheid (van risico’s in de kindero p- vang tot de dreiging van Zika) en op bedreigingen vanuit de samenleving door grote gezondheidspro- blemen (van klassieke epidemieën tot bijvoorbeeld de dreiging door overgewicht en verslavingen). Dat doet de GGD vooral met een preventieve aanpak. GGD IJsselland is actief op uiteenlopende terreinen, zoals jeugdgezondheidszorg, bestrijding van infectieziekten en openbare geestelijke gezondheidszorg. Daarbij zijn we met groepen én individuen bezig, we doen onderzoek, beoordelen mensen en situaties, zorgen voor maatregelen en geven we advies en informatie aan volwassenen en jeugdigen en gemeenten. De taken waar GGD IJsselland uitvoering aan geeft zijn voor een groot deel vastgelegd in de Wet publieke gezondheid (Wpg). Gemeenten zijn op basis van deze wet verantwoordelijk voor de uitvoe- ring van deze taken voor publieke gezondheidszorg door een gemeenschappelijke gezondheidsdienst (GGD).

1.1 Toelichting op de jaarstukken Het dagelijks bestuur legt met de jaarstukken zowel inhoudelijk als financieel verantwoording af over het realiseren van de voor 2017 afgesproken prestaties. Het Jaarverslag 2017 en de Jaarrekening 2017 vormen samen de integrale Jaarstukken 2017 GGD IJsselland. Plaats van het jaarverslag en de jaarrekening in de Planning en Control cyclus

12 De Jaarstukken 2017 van GGD IJsselland kennen twee delen: Deel A: het jaarverslag 2017 Deel B: de jaarrekening 2017 Het jaarverslag kent twee inhoudelijke hoofdstukken (2 en 3), een sociaal jaarverslag (hoofdstuk 4), het kwaliteitsjaarverslag (hoofdstuk 5) en een afsluitend hoofdstuk met de specifieke onderwerpen die in het kader van de BBV behandeld moeten worden (hoofdstuk 6). De jaarrekening gaat in op de balans (hoofdstuk 7) en de baten en lasten (hoofdstuk 8). De kosten van de programma’s (met een toelichting) zijn opgenomen in het jaarverslag. In de jaarrekening wordt hiernaar verwezen. Deze toelichting vormt een onlosmakelijk deel van de jaarrekening. Een financiële verantwoording van de projecten treft u aan als bijlage 1. De bijlagen 2 tot en met 11 horen bij financiële verantwoording (verplichte bijlagen voor de Jaarrekening). 13 Deel A: Jaarverslag 2017 14 15 2. Algemene ontwikkelingen GGD IJsselland Hieronder wordt in vogelvlucht enkele algemene ontwikkelingen in onze organisatie beschreven. Op de meeste ontwikkelingen komen we in hoofdstuk 3 in detail terug. 2.1 Bestuursagenda en governance In 2017 is de bestuursagenda ‘Vernieuwen vanuit basistaken’ afgerond. Tijdens de bestuurdersdag op 30 maart 2017 zijn de resultaten geëvalueerd en is vooruit gekeken.

Op basis van de evaluatie en actuele ontwikkeling is met het bestuur afgesproken om een ‘verlengde’ bestuursagenda tot 2019 op te stellen. Deze bestuursagenda ‘Samenspel in publieke gezondheid’ is in december 2017 door het Algemeen bestuur vastgesteld (zie ook paragraaf 3.3 op pagina 29). In 2017 is op basis van de adviezen van de werkgroep Governance gewerkt aan een aantal vernie u- wingen in de governance van de GGD. Doel van de vernieuwingen is dat de inhoudelijke verbinding met gemeenten wordt versterkt (als eigenaar van en opdrachtgever aan de GGD).. In 2017 is voor het eerst een ontwikkelingenbrief opgesteld, dat aan colleges en gemeenteraden on t- wikkelingen aandraagt om het lokale gezondheidsbeleid verder te kunnen richten en hen helpt om de opdracht aan de GGD verder te ontwikkelen. Voorts zijn initiatieven genomen om zowel ambtelijk als bestuurlijk samenspel van GGD en gemee n- ten te versterken Zo is een bestuurdersdag georganiseerd en zijn wordt de voorbereiding van nieuwe gemeenteraden en het bestuur van de GGD samen met gemeenten ter hand genomen. 2.2 Ontwikkeling van de organisatie Organisatieontwikkeling De GGD verricht uiteenlopende taken die uiteenlopende expertise van professionals vragen. De GGD werkt in 11 gemeenten en wil haar diensten nog beter laten aansluiten op lokale wensen en omstan- digheden.

Om hierin slagvaardig te zijn is het van belang dat professionals (binnen kaders) ruimte hebben om meerwaarde te creëren en investeren in externe oriëntatie. Gedeelde waarden zijn daarin belangrijke leidende principes om het werk vorm te geven. Wij willen eigenaarschap van medewerkers stimuleren en medewerkers in staat stellen om zelf het werk te organiseren en hun professionele rol in te vullen. Vanaf begin 2017 zijn in alle teams gesprekken gevoerd. Op basis van deze input is de uiteindelijke organisatieontwikkelagenda opgesteld, die kan worden samengevat in 1 schema (figuur). De organi- satieontwikkeling kent drie hoofdthema’s, met daaronder steeds drie koersbepalende speerpunten: 1. De maatschappelijke opdracht a. De GGD voelt voor onze gemeenten als de ‘eigen afdeling Volksgezondheid’ b. We kennen onze klanten en zetten deze centraal in ons werk c. We zijn als GGD zichtbaar aanwezig in ons netwerk 2. Samenwerking a. We weten waar we wel en niet van zijn als GGD b. We werken intern team overstijgend samen, daar waar dat functioneel is c. We kennen onze externe partners en werken daar optimaal mee samen 3. Persoonlijk leiderschap a. We hebbe invulling gegeven aan persoonlijk leiderschap en wat dit betekent voor onszelf b. We maken vooraf afspraken en spreken elkaar daar op aan c. Onze duurzame inzetbaarheid is verhoogd.

16 In 2018 wordt deze agenda uitgevoerd met en door alle medewerkers van de GGD. De speertpunten worden vertaald in concrete activiteiten op drie niveaus: het niveau van individuele medewerkers, het niveau van teams die een of twee speerpunten adopteren en de gehele organisatie. Klantgericht werken In 2016 is een centraal Klantcontactcentrum gestart. Op één plaats worden alle publieksvragen (tele- fonisch en via mail) afgehandeld of doorgeleid naar inhoudelijk deskundigen. In 2017 is ingezet op de professionele doorontwikkeling van dit KCC Binnen de JGZ zijn de eerste pilot uitgevoerd met systematische feedback van klanten. Waar eerder op ad-hoc basis klanttevredenheidsonderzoeken worden uitgevoerd, wordt nu gewerkt met een nie u- we methodiek waarbij niet alleen wordt gevraagd naar ervaringen van klanten, maar de antwoorden ook leiden tot regelmatige bespreking met medewerkers en gestreefd wordt naar verbeteringen. 2.3 Samenstelling van het bestuur In 2017 hebben twee leden van het Algemeen bestuur een andere functie aanvaard. Daarmee zijn twee nieuwe leden in het bestuur benoemd. Eind 2017 was de samenstelling van het bestuur als volgt.

Dagelijks Bestuur GGD IJsselland Ed Anker (voorzitter) wethouder gemeente Zwolle Jannes Janssen wethouder gemeente Hardenberg Jan Jaap Kolkman wethouder gemeente Deventer Algemeen Bestuur GGD IJsselland Ed Anker (voorzitter) wethouder gemeente Zwolle Theo Segers burgemeester gemeente Staphorst Dieke Frantzen-Boeve wethouder gemeente Steenwijkerland Eibert Spaan wethouder gemeente Kampen Gosse Hiemstra wethouder gemeente Raalte Jannes Janssen wethouder gemeente Hardenberg Gerrit Knol wethouder gemeente Zwartewaterland Jan Jaap Kolkman wethouder gemeente Deventer Jan Uitslag wethouder gemeente Dalfsen Ko Scheele wethouder gemeente Ommen Ton Strien burgemeester gemeente Olst-Wijhe Eefke Meijerink wethouder gemeente Zwolle 17 3 Activiteiten van GGD IJsselland 2017 3.1 Inleiding Dit hoofdstuk gaat over ontwikkelingen binnen de twee programma’s uit de begroting van GGD IJssel- land in 2017: ‘Gezondheid’ en ‘Service en Samenwerking’. De ontwikkelingen zijn ingezet met het doel de klanten en opdrachtgevers van GGD IJsselland beter van dienst te zijn, de GGD beter op de kaart te zetten en daartoe de basis op orde te krijgen. De geschetste ontwikkelingen betreffen alleen de bijzonderheden; het ‘gewone‘ werk wordt hier niet beschreven maar is uiteraard wél gedaan.

3.2 Programma gezondheid Jeugdgezondheidszorg (JGZ) Algemeen Jeugdgezondheidszorg is in IJsselland voor alle kinderen van 0-18 jaar en hun ouders beschikbaar. De jeugdgezondheidszorg levert een grote bijdrage aan de gezondheidswinst voor jeugdigen en draagt met haar samenwerkingspartners bij aan de gewenste veranderingen in de zorg voor jeugd. Is gericht op het bevorderen van eigen kracht van jeugdigen en gezinnen, het bevestigen van ouders in hun rol als opvoeders en het reduceren van de behoefte aan specialistische hulp. In 2017 voerden we in alle gemeenten het gesprek over de toegevoegde waarde (sociaal-medische/verpleegkundige ken- nis en vaardigheden) van de jeugdgezondheidszorg professionals in het sociale domein. Vanaf 2011 is stapsgewijs de Jeugdgezondheidszorg voor 0-4 jarigen aan de GGD overgedragen, met het doel een integrale preventieve zorglijn voor jeugd van 0-18 vorm te kunnen geven die boven- dien optimaal aansluit bij de jeugdzorg die gemeenten coördineren. Om de integratie vorm te geven is gewerkt langs twee lijnen: een inhoudelijke en een financiële. Om ook in financiële zin de weg vrij te maken voor een integrale jeugdgezondheidszorg is als voorbe- reiding op het Masterplan het budget voor jeugdgezondheidszorg ontschot. Zodat er 1 integraal bud- get voor de uitvoering van de jeugdgezondheidszorg beschikbaar kwam.

Masterplan Het Masterplan is per 1 juli 2017 afgerond. En daarmee is binnen de afgesproken projectperiode van twee jaar (start september 2015 - 1 juli 2017) een geheel vernieuwde werkwijze doorgevoerd. In de eerste fase stonden ontwikkeling, voorbereiding en verandering centraal en is het aanbod voor de leeftijdsgroep 0-18 volgens de Grondslagen IJssellands Werken 0-18 jaar ingericht. Eind 2016 is de tweede (en laatste) projectperiode van het Masterplan gestart waarin uitvoering, realisatie en borging centraal stonden. En is de daadwerkelijke implementatie van de nieuwe werkwijze en de invoering van integrale teams 0-18 jaar gerealiseerd. En is de knip tussen 0-4 jaar en 4-18 jaar opgeheven. Door het Masterplan Jeugdgezondheidszorg is het fundament gelegd voor een gedeelde uitvoerings- praktijk van Jeugdgezondheidszorg binnen GGD IJsselland. Uitgangspunt vormde de uitgangspunten van basispakket zoals door VWS vastgesteld in 2015 en het Landelijke professioneel kader. Doelstel- ling vanuit het Masterplan is een uitvoeringspraktijk Jeugdgezondheidszorg die excellent is in signa- leren, als sociaal medisch expert is gepositioneerd in het netwerk en een Jeugdgezondheidszorg ervaren en optredend als partner voor gezin, kinderopvang en onderwijs.

18 JGZ 0-4 Steenwijkerland Eind 2016 heeft de gemeente Steenwijkerland GGD IJsselland verzocht om per 1 januari 2018 de Jeugdgezondheidszorg voor 0-4 jarigen voor deze gemeente te willen uitvoeren. GGD IJsselland is van mening dat een integrale uitvoering van de Jeugdgezondheidszorg door één organisatie voor alle kinderen van 0-18 jaar inhoudelijke meerwaarde biedt en het algemeen bestuur staat positief tegen- over het verzoek van de gemeente Steenwijkerland. Dit biedt mogelijkheden tot verdere samenwe r- king en draagt bij aan een eenduidige, toekomstbestendige en kosteneffectieve uitvoering van de Jeugdgezondheidszorg in de gehele regio. Voor de zomer 2017 is een definitief besluit genomen. En was de weg vrij om de rest van het jaar te gebruiken voor de voorbereiding van de overgang van de taken van de Jeugdgezondheidszorg voor 0-4 jarigen van Zorggroep Oude en Nieuwe Land naar GGD IJsselland. Nieuwe vragenlijst op het Voortgezet onderwijs Eind 2016 werd bekend dat de EMOVO vragenlijst van het RIVM die door de jeugdgezondheidzorg op het voorgezet onderwijs gebruikt werd, per 01-08-2017 kwam te vervallen. De doorontwikkeling op het voortgezet onderwijs stond gepland voor de tweede projectperiode van het masterplan. In 2017 hebben we dan ook gekozen voor de vragenlijst Jij en je Gezondheid om deze met de start van het nieuwe schooljaar in september 2017 in te voeren.

Het betreft een betrouwbare gevalideerde digitale vragenlijst. Alle jongeren worden op twee momenten op het Voortgezet Onderwijs uitgenodigd voor een gezon d- heidsonderzoek in de vorm van een betrouwbare gevalideerde digitale vragenlijst. Hiermee worden leerlingen met risicogedragingen en (een verhoogde kans op) sociaal-emotionele en sociaal-medische problemen actief opgespoord door de Jeugdgezondheidszorg. Naar aanleiding van de antwoorden op deze vragen ontvangen jongeren feedback in de vorm van gezondheidsboodschappen en wordt een aantal individuele jongeren uitgenodigd voor een gesprek bij de jeugdarts of jeugdverpleegkundige. Alle jongeren worden gemeten en gewogen. Met de werkwijze wordt niet alleen naar gezonde leerlingen gestreefd, maar ook naar een gezonde school. De school ontvangt elk schooljaar tijdens het relatie gesprek, per leerjaar een terugkoppeling van de resultaten op groepsniveau via het schoolprofiel Tijdens het relatiegesprek waaraan jeugdarts, jeugdverpleegkundige, zorgcoördinator van school en vertegenwoordiger directie wordt gezamenlijk gekeken wat de aandachtspunten zijn voor de school en wat er nodig is om de gezondheid van lee r- lingen te bevorderen. Daarbij gaat de aandacht uit naar signaleren, schoolbeleid, educatie en omg e- ving.

Jouw GGD Naast persoonlijk contact met een jeugdarts of jeugdverpleegkundige hechten jongeren veel waarde aan veiligheid. De digitale leefwereld van jongeren biedt hiervoor vele mogelijkheden. GGD IJsselland is daarom ook online actief en biedt jongeren informatie en tips via sociale media en gerichte sites over gezondheid, zoals www.jouwggd.nl Hier kunnen jongeren aan de hand van verschillende th e- ma’s informatie opzoeken over hun eigen leven en gezondheid. Daarnaast kunnen ze intieme vragen en problemen (anoniem) bespreekbaar maken door te chatten met een jeugdarts of verpleegkundige. In 2017 zijn 695 chats geregistreerd. Jongeren kunnen ook via specifieke (preventieve) e-health programma’s aan de slag. Op de site is betrouwbare informatie te vinden over gezondheid, relaties, lichaam, seks, gevoel, alcohol, roken en drugs. Mijn kinddossier De jeugdgezondheidszorg heeft een moderniseringsslag doorgevoerd in 2017 door het ouderportaal: “Mijn Kinddossier” in te voeren. Via Mijn kinddossier kunnen ouders gegevens inzien zoals groeidi a- 19 grammen van hun kind bekijken, opvoedinformatie vinden, adviezen van de jeugdverpleegkundige en of jeugdarts teruglezen, digitaal vragenlijsten invullen en zelf afspraken op het consultatiebureau wijzigen.

Productgroep Activiteit Aantallen Jeugdgezondheidszorg Kinderen in beeld 0-18 jaar (98%) Extra contacten 0-18 jaar 110.130 14.768 Infectieziektebestrijding De infectieziektebestrijding in Nederland staat van oudsher op een hoog niveau. Met ontwikkelingen zoals groeiende antibioticaresistentie, opkomen van nieuwe infectieziekten, meer mensen die langer leven en dus grotere groepen mensen die kwetsbaar zijn voor infecties, is het team Inf ectieziektebe- strijding van onze GGD steeds nadrukkelijker bezig met ontwikkelen van de professie. In 2017 kon de personele capaciteit worden uitgebreid. Daarnaast adviseert het team organisaties bij uitbraken van infectieziekten. In samenwerking met o.a. het ROAZ ( regionaal overleg acute zorg) Zwolle en Twente, huisartsen, microbiologen en de GGD-en NOG-en Twente is het zorgnetwerk Euregio opgericht. Dit zorgnetwerk richt zich in brede zin op het oplossen van de problemen die er zijn rondom het gebruik van antibiotica in met name de thuissituatie van patiënten. Steeds meer mensen worden ongevoelig voor de beschi k- bare antibiotica en dat brengt risico’s mee voor de volksgezondheid. Dit netwerk ontvangt een meerj a- rige subsidie van het ministerie van VWS. Technische hygiënezorg, de infectiepreventie, werd in 2017 overgeheveld van team toezicht naar team infectieziektebestrijding.

Vanuit deze taak geven we adviezen over hygiëne en infectiepreventie aan bijvoorbeeld grote instellingen ( zoals bijvoorbeeld asielzoekerscentra) en bij evenementen. Bij seksuele gezondheid komt jaarlijks een groot aantal mensen zich laten testen voor seksueel overdraagbare aandoeningen. Als een aandoening wordt geconstateerd, behandelen we de patiënt. Ook in 2017 was er een lichte stijging van het aantal patiënten zichtbaar. Medewerkers van het team seksuele gezondheid besteden samen met andere GGD-teams en –partners veel tijd en aandacht aan het geven van voorlichting en training aan met name intermediairs zoals leerkrachten en jongeren- werkers, zodat zij deze kennis weer kunnen benutten voor de jongeren met wie zij werken. Reizigerszorg is een markttaak. Deze taak kent geen gemeentelijke bijdrage en wordt bekostigd van- uit de inkomsten van de klanten. In de afgelopen jaren is het niet gelukt de taak kostendekkend te houden. Oorzaken hiervoor zijn o.a. minder klanten, een verhoging van inkoopsprijzen en afname van de vaccinaties aan grote groepen. In 2017 werd een analyse gemaakt en op basis hiervan een plan om het tij te keren. Het laatste kwartaal van 2017 liet gelukkig al goede resultaten zien. Ook tuberculosebestrijding (tbc) maakt deel uit van infectieziektebestrijding.

Bij een uitbraak van tuberculose wordt onderzoek gedaan naar de bron van de infectie en worden de contact en van een patiënt in kaart gebracht. De tbc-medewerkers ondersteunden in het najaar 2017 GGD NOG bij een grote uitbraak van tbc. 20 Productgroep Activiteit Aantallen Infectieziektebestrijding Meldingen van meldingsplichtige ziektes (en vervolgens bron- en contactonderzoek) Meldingen van uitbraken diarree, luchtweginfecties of huidin- fecties Telefonische vragen over infectieziekten 178 108 424 Technische Hygiënezorg Inspecties tatoeage- en piercingshops Inspecties seksinrichtingen 46 3 Seksuele gezondheid Consulten seksueel overdraagbare aandoeningen (soa) Gevonden soa (vindpercentage = 22 %) 2.727 597 Reizigerszorg Consulten ( 8.156 eerste consulten en 2.101 vervolgconsul- ten) 10.257 Tuberculose Consulten Patiënten 741 16 Toezicht en Milieu & Gezondheid Team toezicht heeft in 2017 alle organisaties voor kinderopvang geïnspecteerd. In zijn algemeenheid kan worden gezegd dat de kwaliteit van de kinderopvang in de regio IJsselland -op een enkele uitzon- dering na- goed op orde is. De leden van het ambtelijk overleg kinderopvang werkten samen met de GGD aan de voorbereiding van de wijzigingen in het toezicht op de kinderopvang, dat in 2018 van kracht wordt. Het kwaliteitstoezicht op de WMO werd in 2017 voor het eerst voor alle gemeenten in IJsselland ui t- gevoerd.

In afstemming met de leden van het ambtelijk overleg toezicht WMO, werden de lijnen uitg e- zet. Door de aanschaf van een geautomatiseerd systeem is de mogelijkheid ontstaan om uniform te rapporteren en gegevens te verkrijgen over signaleringen en trends. Het team milieu & gezondheid heeft in 2017 gemeenten geadviseerd over grote thema’s als kuns t- grasvelden, houtstook, intensieve veehouderij en verontreinigingssituaties. Een van de grote thema’s vormt de ondersteuning van gemeenten bij de invoering van de Omgevingswet. Vanuit het algemeen bestuur zijn twee wethouders die dit thema bestuurlijk hebben opgepakt. Onderdeel Aantallen Toezicht Inspecties kinderdagverblijven Inspecties buitenschoolse opvang Inspecties peuterspeelzalen Inspecties gastouderbureaus Inspecties gastouders (358 nieuw, 93 steekproef) 486 350 9 42 451 Milieu en Gezondheid Adviezen aan en onderzoek voor gemeenten, instellingen en burgers over o.a. binnenmilieu, hinder door stank, geluid en stof, bodemverontreiniging en sanering van asbest, nazorg bij rampen en crises 218 21 Forensische geneeskunde De forensische geneeskunde heeft in 2017 beduidend meer verrichtingen uitgevoerd dan in voor- gaande jaren. De beroepsgroep was in afwachting van twee landelijke rapporten: het rapport van de Commissie Hoes en het rapport van de taskforce lijkschouw.

Beide rapporten worden in het voorjaar van 2018 in de kamer besproken en zijn mogelijk van grote invloed op het voortbestaan van de fo- rensische geneeskunde. Centrum Seksueel Geweld Zwolle GGD IJsselland participeert in het Centrum Seksueel Geweld Zwolle, dat dag en nacht hulp biedt aan iedereen die kort geleden een aanranding of verkrachting heeft me egemaakt. Om goede zorg te bie- den, wordt door een team van gespecialiseerde hulpverleners samengewerkt (o.a. case managers, politie, medewerkers van de spoedeisende hulp, maatschappelijk werkers). GGD IJsselland partici- peert met de inbreng van twee casemanagers, forensisch geneeskundigen en soa-verpleegkundigen. Onderdeel Aantallen Forensische geneeskunde Lijkschouwingen Letselrapportages Arrestantenzorg: Medische zorg bij bezoek Arrestantenzorg: Telefonisch zorgadvies 452 275 947 361 Publieke gezondheid asielzoekers en statushouders Gemeenten en Rijk zijn samen verantwoordelijk voor de publieke gezondheid van alle inwoners, dus ook voor vluchtelingen, asielzoekers en statushouders. Voor de publieke gezondheidszorg asielzo e- kers (PGA) heeft het COA een overeenkomst met GGD GHOR Nederland en voert de GGD de ze taken uit. Het gaat hierbij om de preventieve en collectieve zorg voor asielzoekers , ofwel de mensen die o.a. in opvang- en asielzoekerscentra verblijven.

Zodra asielzoekers een vergunning tot verblijf (status) krijgen en vanuit de COA-opvang naar een gemeente verhuizen, worden zij gezien als reguliere inwoners. Dan is de gemeente verantwoordelijk en voert de GGD deze taken voor de gemeente uit. In 2016 is de VNG gestart met het invullen van de functie regiocoördinator Publieke Gezondheidsbe- vordering statushouders bij het Ondersteuningsteam Asielzoekers en Vergunninghouders. Deze func- tie wordt ingevuld door GGD-medewerkers, die een onafhankelijke schakelfunctie vervullen in de pre- ventiestructuur. In verband met de verhoogde instroom van asielzoekers in de afgelopen jaren hebben gemeenten eind 2016 een projectsubsidie beschikbaar gesteld voor de zorg aan statushouders. Dit project bevat de volgende zaken: 1. Jeugdgezondheidszorg- extra inzet in verband met het in kaart brengen van de gezondheids- en vaccinatiestatus van kinderen die in de gemeente komen wonen. 2. Overige Wpg-taken: gezondheidsbevordering, infectieziektebestrijding (incl. tuberculosebe- strijding), technische hygiënezorg (m.b.t. woonlocaties), monitoring, signalering, advisering en evaluatie, opleiding van GGD-medewerkers en landelijke ondersteuning. 3. De inzet van tolken bij bovengenoemde taken. De projectactiviteiten worden 1 maart 2018 afgerond. De GGD is aan het onderzoeken op welke wijze in de toekomst invulling kan worden gegeven aan deze taken.

Dit mede omdat gemeenten ook in de komende jaren een taakstelling hebben voor het huisvesten van statushouders in de gemeenten. 22 Maatschappelijke zorg GGD IJsselland voert in nauwe samenwerking met vele zorginstellingen taken uit op het gebied van Maatschappelijke zorg. Over deze taken wordt apart gerapporteerd aan de opdrachtgever en betro k- ken partijen. Hierna wordt de belangrijkste ontwikkelingen in 2017 kort weergegeven . Vervuilde Huishoudens De werkzaamheden inzake de hygiënische probleemhuishoudens beogen het leefbaar houden dan wel leefbaar maken van woningen in het kader van de woningwet en de volksgezondheid. Daarnaast zijn acties gericht op het voorkomen van herhaling van de vervuiling. Deze taak vervult de GGD vanuit haar basistaken voor 8 van de 11 gemeenten[1]. Team VIA (Vangnet, Informatie, Advies) Team Via biedt bemoeizorg aan mensen die in een zorgwekkende toestand verkeren en niet in staat zijn om adequate zorg voor zichzelf te organiseren of de zorg mijden. Er is veelal sprake van ernstige psychiatrische- en/of verslavingsproblematiek. Team VIA probeert contact te krijgen met deze mensen en hen toe te leiden naar een reguliere vorm van passende hulpverlening.

Soms kan dat snel, soms is hiervoor een langer durende trajectbegele i- ding noodzakelijk Team zwerfjongeren Het team Zwerfjongeren probeert in contact te komen met jongeren tussen de 18 en 25 jaar zonder vaste woon- of verblijfplaats. Doel is ze zo spoedig mogelijk naar de juiste hulpverlening toe te leiden. De problematiek van de jongeren is vaak meervoudig. Veel jongeren hebben psychische en versl a- vingsproblemen. In 2017 zijn de OGGZ teams intensief betrokken geweest bij casuïstiek waarin er op verschillende gebieden zorgen aanwezig waren en hulp nodig bleek te zijn. De rollen van de teams Vangnet, Informatie en Advies (VIA) (volwassenen en gezinnen) - Zwerfjonge- ren – hygiënische probleemhuishoudens verschilden van meedenken, adviseren, aansluiten bij ove r- legmomenten, smeerolie om vooruit te komen en daarnaast tot bemoeizorgtrajecten. Er is in de afgelopen jaren binnen de organisatie veel aandacht geweest voor de problematiek die bij de verschillende teams binnen kwamen en de hulp die gedurende trajecten aan de burger, familie, netwerk en professionals geboden werd. Er kwam duidelijk naar voren dat bij hygiënische probleemhuishoudens een toename ontstond van meldingen betreft woningvervuiling en hoarding in verschillende gemeenten. Binnen de GGD is op dit signaal ingesprongen om uitbreiding van formatie aan te vragen, deze is inmiddels toegekend.

De medewerkers van hygiënische probleemhuishoudens hebben nu de mog e- lijkheid om de casuïstiek in verschillende gemeenten goed te kunnen bedienen. Tevens is er een nauwe samenwerking ontstaan vanuit zowel Leger Des Heils als de GGD, waar beide organisaties erg tevreden over zijn. De medewerker van het Leger Des Heils trekt samen op met de me dewerkers hygiënische probleemhuishoudens. [1] Dit betreft de acht gemeenten die behoren tot de centrumgemeente Zwolle, voor de gemeenten Raalte, Olst-Wijhe en Deventer, die vallen onder centrumgemeente Deventer bestaan andere afspr a- ken. 23 Binnen de Teams VIA en Zwerfjongeren is er toename geweest van problematiek, waarbij de druk op de teams enorm toenam in 2017. Dit heeft er toe geleidt dat er eind 2017 een wachtlijst is ontstaan, waarbij de kwaliteit van zorg naar de burgers toe en de werkdruk van medewerkers de belangrijkste redenen waren om deze onwenselijke keuze te maken. Gemeente Zwolle en GGD IJsselland hebben goed contact met elkaar om de wachtlijst zo snel mogelijk op te heffen. De samenw erking met alle betrokken organisaties in de gemeenten waar deze teams werkzaam zijn is cruciaal om de zorg voor de burgers goed te kunnen organiseren en gelukkig loop deze samenwerking erg goed. Team VIA is sinds 1 november buiten kantoortijden bereikbaar voor een aantal professionele instan- ties in centrumgemeente Zwolle.

Doel is om gezamenlijk ervoor te zorgen dat mensen met verward gedrag niet tussen wal en schip vallen en er een passend zorgaanbod geboden wordt. De OGGZ teams geven wat meer inzicht in hun werk in een eigen terugblik OGGZ. Advies over beleid voor personen met verward gedrag GGD IJsselland werkt als projectleider in Zwolle (opdrachtgever) samen met hulpdiensten, overheid s- instanties en diverse zorgaanbieders aan het verbreden en herbevestigen van bestaande afspraken en werkwijzen voor personen met verward gedrag. In november ontving het project daarvoor ruim 200.000 euro subsidie van ZonMW, waarmee drie pilots 24 maanden kunnen draaien. De klankbor d- groep ervaringsdeskundigen vormt daarbij een belangrijk onderdeel van het project. Zij voorzien de voorgenomen plannen en ketenpartners gevraagd en ongevraagd van feedback en advies. Dit heeft geleidt tot meerdere wezenlijke inzichten, maar brengt ook de nodige dilemma’s met zich mee. Met name de vergoeding van ervaringsdeskundigen en het contact met de media is een zoektocht g e- weest. De media zijn erg nieuwsgierig naar de werkzaamheden van de klankbordgroep en pikt initi a- tieven en zelfgeschreven berichten van ervaringsdeskundigen snel op. Land elijk is er contact met de commissie Hoes, die veel waardering heeft voor de Zwolse aanpak.

De andere tien gemeenten in IJsselland worden door de regionaal procesregisseur vanuit GGD IJsse l- land begeleidt om tot een eigen operationeel plan te komen voor deze doelgroep. Per 1 oktober 2018 dient elke gemeente een sluitende aanpak voor personen met verward gedrag te hebben. Centrale Toegang De Centrale Toegang:  behandelt meldingen en aanvragen voor opvang, beschermd wonen en ambulante begeleiding door instellingen voor maatschappelijke opvang. Dit zijn maatwerkvoorzieningen Wmo.  voert het onderzoek uit en geeft namens de gemeenten de beschikkingen af;  bewaakt de door- en uitstroom in de keten van maatschappelijke opvang. De Centrale Toegang heeft hierdoor zicht op de populatie in deze voorzieningen.  organiseert periodieke overleggen tussen betrokken instellingen;  en stelt bij langdurige of extreme kou de winterregeling voor daklozen in werking. Het functioneren van de Centrale Toegang werd dit jaar zoals afgesproken geëvalueerd. Hierin wer- den alle betrokken gemeenten, een aantal aanbieders Maatschappelijke Opvang en Beschermd w o- nen, enkele cliënten en de Centrale Toegang zelf opgenomen. Het resultaat van deze evaluatie was positief, wat erin resulteerde dat een nieuwe dienstverleningsovereenkomst opgesteld kon worden voor 2018 en 2019.

Voor zowel Maatschappelijke opvang als Beschermd wonen zag de Centrale Toegang het aantal meldingen ten opzichte van 2016 nog enigszins groeien. In de Maatschappelijke opvang blijft het voorkomen van jongeren in de nachtopvang een speerpunt. In Beschermd wonen vormt de kwaliteit van aanbod een belangrijk onderwerp. Naast de primaire processen aangaande beide vormen van toegang kwam er een aantal specifieke klussen bij de Cent rale Toegang terecht (onderscheiding in fasen Maatschappelijke opvang en opdrachten met betrekking tot kwaliteit van het aanbod bij Beschermd wonen), waardoor het team verder uitbreidde. In 2018 staat het structureel 24 organiseren van trajectbewaking voor Beschermd wonen prominent op het programma. Daarnaast zal voor de Maatschappelijke opvang de voorbereiding op een aangepaste vorm van screening en mon i- toring plaats gaan vinden. Het aantal bezwaren dat is binnengekomen is te verwaarlozen en dat is mede te d anken aan de mak- kelijke en laagdrempelige manier waarop men met het team contact kan opnemen. .

Onderdeel Aantallen Maatschappelijke zorg (bemoei- zorg) Meldingen team Bemoeizorg Meldingen team Bemoeizorg Jeugd Meldingen team Zwerfjongeren Meldingen team Vervuilde huishoudens 247 41 99 94 Centrale Toegang Gemelde instroom in maatschappelijke opvang (MO) Aanvragen beschermd wonen 448 1043 Lokaal en regionaal gezondheidsbeleid GGD IJsselland ondersteunt gemeenten bij het vormgeven en uitvoeren van gezondheidsbeleid. Dit doen we in de eerste plaats lokaal, daarnaast zijn er activiteiten die we regionaal uitvoeren. Het is onze taak om gemeenten te voorzien van relevantie gezondheidsinformatie en onderzoeksgegevens voor beleid. Daarmee advisering en ondersteunen we gemeenten. Hieronder geven we de belangrijk- ste activiteiten weer. Gemeenten en nota lokaal gezondheidsbeleid In 2017 zijn we bij 8 van de 11 gemeenten betrokken bij de ontwikkeling van de lokale nota gezond- heidsbeleid. Vijf gemeenten hebben ons gevraagd om mee te lezen en te adviseren en/of om data aan te leveren voor de onderbouwing van de beleidskeuzes. Drie gemeenten hebben een opdracht bij de GGD gelegd voor de ontwikkeling (in interactie met stakeholders) en schrijven van de gezond- heidsnota. Deze opdrachten zijn extra gefinancierd.

Wat opvalt is dat de meeste gemeenten kiezen voor een eigenstandige gezondheidsnota; in 2012/2013 koos meer dan de helft van de gemeenten voor een gecombineerde WMO- gezondheidsnota. Het lokaal gezondheidsbeleid krijgt in bijna alle gemeenten veel meer aandacht en de nadruk ligt uitdrukkelijk op integraal beleid. Er is veel aandacht voor gezonde omgeving, ook va n- wege de aankomende Omgevingswet. Positieve gezondheid, een brede kijk op gezondheid is voor de meeste gemeenten het uitgangspunt of de leidende visie die aan het beleid ten grondslag ligt. Be- langrijke thema’s zijn: sociaaleconomische gezondheidsverschillen, mentale gezondheid, leefst ijl (vooral alcohol en overgewicht) en (kwetsbare) ouderen. De gemeenten weten ons goed te vinden als adviseur en maken ook meer dan ooit gebruik van de data afkomstig van onze gezondheidsmonitoren. Ook worden we vaker gevraagd voor de begeleiding van het (interactieve) proces om tot de nota te komen. Dit doen we in nauwe samenwerking met de verantwoordelijke ambtenaar en portefeuillehouder van de gemeente. Monitoring In 2017 zijn twee gezondheidsmonitoren afgerond en gepresenteerd; de volwassenen - en de oude- renmonitor. Voor de zomer is er voor elke gemeente een factsheet met de belangrijkste uitkomsten opgeleverd en ook de tabellenboeken per gemeente.

Vanwege fouten in de rapportages zijn deze weer ingetrokken en begin december ontvingen de gemeenten de juiste rapporten. Er zijn 3 regionale bijeenkomsten (waaronder ambtelijk overleg) voor onze stakeholders geweest en 7 gemeenten hebben een presentatie gevraagd over de lokale cijfers. De doelgroepen voor deze pr e- 25 sentaties waren gevarieerd; raadsleden, samenwerkingspartners, gemeente-medewerkers en/of een combinatie. Bij deze monitoren zijn twee verdiepende onderzoeken gedaan. Een verdiepende data analyse naar kwetsbare ouderen en een panelonderzoek over gezonde leefomgeving. Van beide onderzoeken is een factsheet (digitaal en hard copy) verschenen. Vanaf halverwege 2017 is de kindermonitor van start gegaan. De dataverzameling, bij verschillende (leeftijds)groepen loopt nog door in 2018 waarna ook de analyse en presentie van de uitkomsten zal plaatsvinden. Gezonde School GGD IJsselland ondersteunt scholen (zowel primair onderwijs, voortgezet onderwijs als middelbaar beroepsonderwijs) die Gezonde School willen worden. Hiervoor is al een aantal jaar een landelijke subsidieregeling (ondersteuningsaanbod Gezonde School) beschikbaar. In het voorjaar van 2017 hebben 51 scholen in de regio IJsselland deze subsidie toegekend gekregen. In september 2017 is de GGD gestart met het ondersteunen van deze scholen.

Hiervoor is er binnen GGD IJsselland een e x- pertpool gevormd van gezonde schooladviseurs waaraan naast medewerkers van het kennis- en ex- pertisecentrum, nu ook JGZ verpleegkundigen deelnemen. Het doel is dat de rol van de Gezonde Schooladviseur steeds meer door de eigen JGZ verpleegkundige van de school wordt uitgevo erd. Ook is de ‘Gezonde School methodiek’ opgenomen in de werkinstructie voor het relatiegesprek, dat door de JGZ contactpersoon met alle scholen twee keer per jaar wordt gevoerd. Daarnaast zijn er in een aantal gemeenten lokale projecten/ initiatieven m.b.t. de Gezonde School- aanpak. In Deventer is in 2017 het project ‘Gezonde School Deventer’ gestart in samenwerking met Sportbedrijf Deventer. Daar worden scholen ondersteund die Gezonde School willen worden en sch o- len die al Gezonde School zijn met als doel om de bestaande aanpak beter te borgen en de aanpak uit te breiden naar nieuwe thema’s. GGD Academy GGD IJsselland is 2017 gestart met een pilot om de mogelijkheid om te starten met een GGD Acad e- my nader te onderzoeken. Een GGD Academy biedt vanuit de GGD’en een scholings- en trainings- aanbod voor gemeenten en ketenpartners op het terrein van publieke gezondheid. Het is de bedoeling dat dit op termijn budgettair neutraal gaat gebeuren.

De eerste verkenning voor vatbaarheid van de Academy leverde intern 50 ambassadeurs op en 25 collega’s hebben zich kenbaar gemaakt als trainer of belangstellend in het geven van trainingen. Via deze collega’s zijn veel vragen naar ons toegeleid. Hieruit is een bijkomend effect naar boven gek o- men; meer dan 50 procent van de vragen voor een samenwerking met onze GGD is voortgekomen uit de beeldvorming dat wij de dienst gratis verlenen. Hierover het gesprek aangaan leverde soms alsnog een samenwerking op; zo hebben wij een dagdeel op de Katholieke Pabo verzorgt aan collega’ s uit de kinderopvang. Wij hebben uit onze contacten opgemaakt dat er grote vraag is naar items rondom sociale veiligheid. Hierover hebben wij contact met Rutgers die landelijk deze trend herkent en ons uitnodigt om in april 2018 een bijeenkomst met meerdere GGD’en bij te wonen. In 2017 zijn we gestart met de organisatie van een eerste dag rondom het thema ‘vervuilde huishoudens’, waarvoor de b e- langstelling duidelijk aanwezig is. Ook gaat het gesprek steeds meer vorm krijgen rondom de kansen voor M@ZL en een programma rondom positieve gezondheid. Een project waar we erg trots op zijn is suïcidepreventie, als onderdeel van SUPRANET, waarmee we in maart 2018 van start gaan! De ee r- ste trainers zijn getraind een eerste training is succesvol uitgevoerd.

26 Preventief gezondheidsbeleid voor ouderen GGD IJsselland heeft in 2017 op verzoek van het bestuur een inventarisatie gedaan van het preven- tief gezondheidsbeleid voor ouderen: wat wordt er al gedaan in de gemeenten van regio IJsselland en in hoeverre is er behoefte aan aanvullingen op dit onderwerp? De resultaten van deze verkenning zijn weergegeven in de notitie “Preventief Gezondheidsbeleid voor ouderen, de oudere zelf aan het roer!”, die in het najaar van 2017 aan alle gemeenten is aangeboden. Tijdens een themabijeenkomst op 14 decem- ber 2017 is het thema preventief gezond- heidsbeleid voor ouderen samen met bestuur- ders, ambtenaren én ouderen inhoudelijk ver- diept. De GGD zal met de opbrengst van deze bij- eenkomst samen met ouderen, gemeenten zelf en samenwerkingspartners in elke ge- meente verder in kaart brengen wat de stand van zaken is op gebied van preventief oude- ren(gezondheids)beleid. Wanneer gemeenten daar behoefte aan hebben kan de GGD een verdiepend onderzoek doen op basis van deze inventarisatie en het concept van positieve gezondheid. Vanzelfsprekend zal dit onderzoek in nauwe samenwerking met lokale netwerkpartners en de lokale doelgroep worden uitgevoerd. Voor dit laatste onderdeel is op voorhand subsidie aangevraagd bij de provincie Overijssel.

Suïcidepreventie In 2017 heeft GGD IJsselland zich ingezet om het onderwerp suïcidepreventie regionaal bespree k- baar te maken en op de agenda te zetten. Resultaat: een door het Algemeen Bestuur (AB) vastg e- steld plan van aanpak ‘Supranet IJsselland – Suïcidepreventie Actienetwerk in de regio IJsselland’. De regio IJsselland wordt daarmee onderdeel van het zogenaamde ‘Supranet’-traject van de landelij- ke organisatie 113 Zelfmoordpreventie (zie ook www.113.nl). Suïcide is een toenemend probleem in Nederland, en daarmee ook in IJsselland. Het aantal suïcides stijgt en de impact van een suïcide is groot. In 2015 hebben in Nederland 1871 mensen een einde aan hun leven gemaakt. Dat komt neer op gemiddeld vijf mensen per dag. De hoge suïcidecijfers zien we ook in IJsselland terug. In deze regio was in 2012 het percentage sterfgevallen door suïcide 11% h o- ger dan in Nederland. Hiermee hoorde IJsselland tot de regio’s waar het aantal sterfgevallen door suïcide het hoogst was. In het najaar van 2016 maakte het CBS bekend dat in 2015 in Zuidwest Over- ijssel zeventien op de 100.000 inwoners een einde aan hun leven maakten; het hoogste aantal van de 40 regio’s die in het onderzoek werden meegenomen. GGD en gemeenten gaan zich, samen met 113 Zelfmoordpreventie, inzetten om dit proble em aan te pakken.

Het suïcidepreventie-traject heeft tot doel dat burgers in de regio IJsselland niet langer een- zaam en alleen sterven door suïcide. Hoe? Door het taboe rond suïcide te doorbreken, suïcidale g e- dachten en uitingen beter te signaleren en bespreekbaar te maken en van daaruit sneller toe te leiden naar professionele hulpverlening. De totale tijdsduur van het traject is vier jaar en loopt van 2018 - 2022.

27 Wat heeft het gekost? (bedragen x € 1.000,-) + = Nadeel (N), - = Voordeel (V) Omschrijving Primitieve begroting 2017 Begroting na wijzigingen 2017 Realisatie 2017 Verschil realisatie t.o.v. begroting na wijzigingen N/V Exploitatielasten 5.021 6.455 6.583 128 N Kapitaallasten 141 146 133 -13 V Kostenplaatsen 15.740 15.159 15.190 31 N Totaal saldo van lasten 20.902 21.760 21.906 146 N Gemeentelijke bijdrage -7.213 -14.851 -15.017 -166 V Financiering o.b.v. DVO -8.220 -901 -1.093 -192 V Rijksbijdragen -1.597 -1.624 -1.639 -15 V Financiering via klanttarief -1.648 -1.910 -1.844 66 N Projectfinanciering -1.572 -1.215 -1.154 61 N Overige financiering -652 -1.056 -1.221 -165 V Totaal saldo van baten -20.902 -21.557 -21.968 -411 V Gerealiseerd saldo van baten en lasten 0 203 -62 -265 V bij: onttrekkingen aan reserves 0 -399 -318 81 N af: stortingen in reserves 0 0 0 0 - Gerealiseerd resultaat 0 -196 -380 -184 V Het Programma Gezondheid sluit af met een voordelig saldo van baten en lasten van € 265.000 t.o.v. de begroting na wijzigingen. Wanneer rekening wordt gehouden met de mutaties in de reserves die toegerekend kunnen worden aan het Programma Gezondheid, dan sluit het Programma Gezondheid af met een voordelig resultaat van € 184.000 t.o.v. de begroting na wijziging.

Hieronder worden de belangrijkste oorzaken nader toelicht: (bedragen x € 1.000,-) + = Nadeel (N), - = Voordeel (V) Afwijking Bedrag N/V  JGZ sluit met een positief resultaat van € 140.000. Dit wordt voor een groot deel veroorzaakt door vrijval van personele kosten van € 65.000. Vacatures zijn later vervuld en in het laatste kwartaal is er sterk gestuurd op het reduce- ren van uitbetaling overwerkuren. Daarnaast is er op diverse posten sprake van onder uitputting met een saldo van € 35.000. Dit is mede veroorzaakt doordat de groepsvaccinaties op locaties hebben plaatsgevonden. Dit heeft o.a. geresulteerd in minder reiskosten. Ook de automatiseringskosten zijn la- ger uitgevallen door de nieuwe aanbesteding voor mobiele telefonie. Verder is er een voordelig resultaat van € 40.000 ontstaan op de baten o.a. door (inci- dentele) projecten en zwangerschapsuitkeringen. -140 V 28 (bedragen x € 1.000,-) + = Nadeel (N), - = Voordeel (V) Afwijking Bedrag N/V  Niet begrote inkomsten op het product Publieke Gezondheidszorg Asielzoe- kers (PGA) van € 81.000. Dit wordt voornamelijk veroorzaakt door een ver- goeding van € 23.000 voor een medewerker die niet was begroot en door de vrijval van de KOD-reserve (oude COA-regeling) van € 49.000 waar géén re- kening mee was gehouden. Tegenover deze meevaller staat een lagere ont- trekking aan de bestemmingsreserve PGA van € 81.000.

Door de incidentele meevaller kan de geraamde onttrekking aan de reserve PGA worden beperkt tot slechts een onttrekking van € 12.000. Deze reserve dient ter dekking van het opvangen van het eventuele negatieve resultaten (egalisatiereserve).  Het verwachte tekort op de reizigersadvisering is € 24.000 lager uitgevallen dan geraamd. Dit voordeel is ontstaan door lagere personele kosten en bij- dragen in een aanbestedingstraject waarmee in de begroting geen rekening was gehouden.  Technisch Hygiënische Zorg sluit met een positief resultaat van € 19.000. Dit wordt veroorzaakt door hogere inkomsten m.b.t. toezicht dan geraamd. Dit be- treft inkomsten uit inspecties kinderopvang en vergunningverlening tattoo- shops.  Op de taak forensische geneeskunde is per saldo een voordeel gerealiseerd van € 15.000, dit is toe te schrijven aan hogere inkomsten uit verrichtingen.  Lagere onttrekking reserve PGA van € 81.000 a.g.v. niet begrote inkomsten, zie voor toelichting verklaring resultaat product Publieke Gezondheidszorg Asielzoekers (PGA)  Het product SOA/SENSE sluit met een negatief resultaat van € 45.000. Dit wordt voornamelijk veroorzaakt door een overschrijding op het budget voor laboratoriumkosten. In dit budget was wel rekening gehouden met de lagere kosten a.g.v. de nieuwe aanbesteding, dit is alleen niet gerealiseerd.