20.0 Ministerie Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties - Screening kandidaat-wethouders.pdf

Ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties Inqekornen fJ-D *•- Sttt nwi)k erwnri 2 b MRT 2018 Aan gemeenteraden en burgemeesters Zaaknummer: J.eeks: Datum 19 maart 2018 Betreft Screening kandidaat-wethouders Ministerie van Binneniandse Zaken en Koninkrijksrelaties Directoraat-generaal Bestuur, Ruimte en Wonen Directie Democratie en Bestuur www.rijksoverheid.nl www.facebook.com/mlnbzk www.twitter.com/minbzk Contactpersoon Andy Clijnk T 0652809255 andy.clijnk@minbzk.nl Kenmerk 2018-0000174456 Uw kenmerk Bijlage: 1 Aanstaande woensdag zijn er de reguliere gemeenteraadsverkiezingen. Gemeenteraadsverkiezingen iuiden een nieuwe raadsperiode in, of dat nu is bij reguiiere gemeenteraadsverkiezingen of rond een herindeling. Er komt daarna een proces van coaiitievorming op gang met ais afronding daarvan de benoeming van wethouders. Dat is een beiangrijk proces. In dat kader breng ik graag enkele punten onder uw aandacht met betrekking tot screening van kandidaat- wethouders. Belang van integriteit Integriteit van poiitieke ambtsdragers is van cruciaal belang voor de kwaliteit van het openbaar bestuur en de democratie en voor het vertrouwen van burgers. Met het oog daarop heeft mijn voorganger in een brief van 27 februari 2017 aan de burgemeesters aandacht gevraagd voor integriteitstoetsing bij de werving en seiectie van kandidaat-raadsieden en kandidaat-bestuurders.

Daarbij is ook de Handreiking integriteitstoetsing kandidaten voor decentraie politieke partijen onder de aandacht gebracht.^ Politieke partijen hebben van deze handreiking gebruik kunnen maken bij de seiectie van de bijna 60.000 kandidaat- raadsieden die op de iokaie kiesiijsten staan. Tegeiijkertijd biijkt uit contacten met gemeenteraadsleden en burgemeesters dat er behoefte is aan meer eenduidigheid met betrekking tot de screening van kandidaat-wethouders. De seiectie en coliegevorming van politieke ambtsdragers vindt piaats in een 'glazen huis'. Dat maakt het cruciaal dat het proces rond risicoanalyses en de daarvoor gebruikte methodiek transparant is. Het is voor zowel de kandidaat zelf, als voor de politieke partij en de gemeente(raad) van belang om zich - voorafgaand aan de benoeming - bewust te zijn van en open te zijn over mogelijke kwetsbaarheden en integriteitsrisico's. En dat is ook het moment om te bepalen of de maatregelen die zijn getroffen om risico's op bijvoorbeeld (de schijn van) belangenverstrengeling te beperken afdoende zijn. ' www.politiekeambtsdragers.nl Pagina 1 van 4

Daarbij moet steeds helder zijn dat het hier een (ex-ante) risicoanalyse van mogelijke kwetsbaarheden betreft, en dus niet een (ex-post) integriteits- onderzoek dat de burgemeester kan laten uitvoeren wanneer sprake is van signalen van integriteitsschendingen of belangenverstrengeling. In deze brief ga ik nader in op de (ex-ante) risicoanalyse voor kandidaat- wethouders. Hoewel de selectie en benoeming van kandidaat-wethouders en het transparant maken van eventuele risico's en getroffen maatregelen primair de verantwoordelijkheid is van de lokale politieke partijen en de gemeenteraad, kan de burgemeester een ondersteunende rol spelen. In aansluiting op de informatie die burgemeesters hebben ontvangen van hun commissaris van de Koning en de Vereniging van Nederlandse Gemeenten, wil ik u enkele uitgangspunten en suggesties voor de selectie en voordracht van kandidaat-wethouders meegeven. Dit ter voorbereiding op de gemeenteraadsverkiezingen en de collegevorming. Screening van kandidaat-wethouders Bij raadsleden is toetsing door de commissie geloofsbrieven opgenomen in de procedure. Daarbij wordt getoetst of aan de formele vereisten voor beëdiging als raadslid is voldaan. In een aantal gemeenten wordt tevens getoetst of er eventueel conflicterende belangen zijn die vooraf bekend en beoordeeld moeten worden, alvorens over te kunnen gaan tot beëdiging.

Democratisch uitgangspunt is dat het raadslidmaatschap in beginsel voor elke Nederlander openstaat. De uitsluitingen hierop zijn limitatief in de wet vastgelegd. Toetsing van wethouders ligt in het verlengde van de wijze waarop raadsleden worden getoetst. Ook hier geldt dat de uitsluitingen voor het wethouderschap formeel en limitatief zijn vastgelegd in de wet. Daarnaast wordt in toenemende mate (mee)gekeken naar de geschiktheid van de kandidaat. Een meer uitgebreide screening van kandidaat- wethouders (ten opzichte van raadsleden) wordt gerechtvaardigd door de specifieke portefeuilles en eigenstandige beslissingsbevoegdheden van het college en het mandaat van de betreffende wethouder. Vormen van screening In steeds meer gemeenten is het inmiddels gebruikelijk dat kandidaat-wethouders een vorm van screening ondergaan, ook bij tussentijdse benoemingen. In vrijwel alle gemeenten wordt (door de politieke partij) van de kandidaat gevraagd een Verklaring Omtrent het Gedrag te overhandigen. Ik vind het een wenselijke praktijk dat dit gedaan wordt. Daarom heb ik de Tweede Kamer gemeld het kunnen overleggen van zo'n verklaring als benoembaarheidsvereiste voor wethouders in te willen voeren. Steeds meer gemeenteraden laten daarnaast (door of in opdracht van de burgemeester) een bredere risicoanalyse voor kandidaat-wethouders uitvoeren.

Met een dergelijke risicoanalyse komen eventuele kwetsbaarheden in beeld. Het gaat dan bijvoorbeeld om mogelijke persoonlijke (financiële) belangen. Op verschillende plaatsen zijn daarvoor handleidingen en stappenplannen ontwikkeld.2 Het uitvoeren van een risicoanalyse voor kandidaat-wethouders vraagt een goede voorbereiding en timing, om niet teveel te interfereren met de collegevorming (voor het uitvoeren van een risicoanalyse staat gemiddeld twee weken). Ministerie van Binneniandse Zaken en Koninkrijksreiaties Directoraat-generaal Bestuur, Ruimte en Wonen Directie Democratie en Bestuur Kenmerk 2018-0000174456 ^ Bijvoorbeeld de Handleiding risicoanalyse Integ riteit Openbaar Bestuur van de Provinciale Stuurgroep Integriteit Limburg en de Handleiding en stappenplan Utrec ht. Deze en meer praktijkvoorbeelden zijn te vinden op www.politiekeambtsdragers.nl. Pagina 2 van 4

Voor risicoanalyses ten behoeve van de selectie van kandidaten (ex ante) bestaat op dit moment geen (minimum)standaard of kwaiiteitskader. Dat maakt dat zowei het opdrachtgeverschap (vanuit de politieke partij, gemeenteraad of burgemeester) ais het opdrachtnemerschap (intern of derde partij) op dit moment divers wordt ingevuid. Mede naar aanieiding van incidenten op het terrein van integriteit, zijn risicoanaiyses van openbaar bestuurders en voiksvertegenwoordigers interessant geworden voor de commerciële markt. Diverse bedrijven en organisaties bewegen zich inmiddels op deze markt, zonder dat een gedeeld kader voorhanden is op basis waarvan u kunt bepalen wat een goede risicoanalyse en een geschikt bureau kenmerkt. Ik ga in de komende tijd samen met de beroepsverenigingen van poiitieke ambtsdragers, poiitieke partijen, VNG, IPO en Unie van Waterschappen en met een vertegenwoordiging van marktpartijen (bureaus) in overieg om te komen tot een Basistoets Integriteit. Over deze voornemens inzake uitbreiding van screening heb ik de Tweede Kamer ook geïnformeerd, middeis de brief die u ais bijiage aantreft.

Ministerie van Binneniandse Zaken en Koninkrijksrelaties Directoraat-generaal Bestuur, Ruimte en Wonen Directie Democratie en Bestuur Kenmerk 2018-0000174456 Inhoud en proces van risicoanalyse Omdat deze minimumstandaard nu nog niet beschikbaar is, heb ik in de bijlage bij deze brief een checkiist gevoegd die u bij de voorbereiding van risicoanalyses bij de selectie van kandidaten kunt gebruiken. Het is van beiang dat de procedure en roiverdeling rond risicoanaiyse van kandidaat-bestuurders eenduidig en voor aiie betrokkenen transparant is. Daarom geef ik graag in aanvuiling op de bijlage de volgende aandachtspunten mee met betrekking tot het proces van risicoanaiyse: 1. De primaire verantwoordeiiikheid voor een zorgvuidige kandidaatsteiiing ligt bij de betreffende iokaie politieke partij (die een kandidaat wil voordragen), de gemeenteraad (wat betreft de collegevorming) én bij de betreffende kandidaat samen. 2. De procedure rond risicoanaiyse integriteit dient vooraf voor een ieder transparant te zijn. De burgemeester kan de onder 1. genoemde primaire verantwoordeiijkheid ondersteunen, maar niet overnemen.^ Wil de raad de burgemeester hier een specifieke roi toebedeien dan dient dit goed geregeid te worden.

De gemeenteraad dient (bijvoorbeeld in het reglement van orde van de gemeenteraad) de burgemeester expliciet de mogeiijkheid te geven om een risicoanaiyse voor kandidaat-wethouders te verrichten ten behoeve van de gemeenteraad. 3. Een risicoanalyse richt zich primair op bewustwordina bii de kandidaat en diens partij. De risicoanaiyse moet gedaan worden vanuit een positieve grondhouding; er is immers geen sprake van signaien die aanieiding geven tot een integriteitsonderzoek. De risicoanalyse faciliteert het gesprek tussen de kandidaat en de poiitieke partij of gemeenteraad(scommissie),'' maar de rapportage geeft geen eindoordeei over de benoembaarheid van een kandidaat. ' Wel voor het uitvoeren van een integriteitsonderzoek In het geval er signalen van integriteitsschending of belangenverstrengeling met betrekking tot zittende bestuurders zijn (artikel 170 van de Gemeentewe). Het S teunpunt Integriteitsonderzoek Politieke Ambtsdragers kan daarin adviseren (www.steunpuntintegriteit.nl). * Of de (in)formateur, wanneer die daartoe opdracht krijgt. Pagina 3 van 4

4. Een risicoanalyse wordt In principe verricht op basis van vrijwilligheid en vereist daarom toestemming van de kandidaat-wethouder. De kandidaat dient zich voorafgaand aan diens (openbare) kandidaatstelling bewust te zijn dat, aan welke normen (b.v. gedragscode) en op welke wijze zij of hij wordt getoetst en aan wie de u itkomsten beschikbaar worden gesteld. Het is aan de politieke partij, de gemeenteraad (commissie) en de burgemeester om kandidaat-wethouders daarover tijdig en adequaat te informeren. 5. Bij de risicoanalyse voor de kandidaat-wethouder dient zoveel mogelijk rekening te worden gehouden met de orivacv van de betreffende kandidaat. De informatie die wordt gevraagd dient proportioneel te zijn in verhouding tot het belang dat daarmee gediend wordt. Ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties Directoraat-generaal Bestuur, Ruimte en Wonen Directie Democratie en Bestuur Kenmerk 2018-0000174456 Tot slot Voorafgaand aan de ge meenteraadsverkiezingen en collegevorming heb ik de Tweede Kamer een aant al plannen voorgelegd onder andere met betrekking tot uitbreiding van de screening van politieke ambtsdragers. Een kopie van deze brief treft u als bijlage aan. U bent als gemeentelijke politieke ambtsdragers verantwoordelijk voor uiteenlopende maatschappelijke opgaven en aan zet bij het oplossen van tal van maatschappelijke vraagstukken.

Ik wens u dan ook veel wijsheid en succes toe voor de komende raadsperiode, alsmede met betrekking tot de coalitievorming en de vorming van een nieuw college. De minister van Jinnenlandse Zaken en Kon inkrijksrelaties, drs. K.H. Oil Pagina 4 van 4