2.- Twm - Notitie Tijdelijke wet maatregelen covid-19 - Veiligheidsregio.pdf

Invoering Tijdelijke wet maatregelen covid-19 Versiedatum: 25 november Inleiding De Eerste Kamer heeft op 27 oktober 2020 ingestemd met de Tijdelijke wet maatregelen covid-19 (Twm). Hiermee is de parlementaire behandeling van deze tijdelijke wet afgerond. De Twm vervangt de huidige noodverordeningen waarin momenteel de maatregelen ter bestrijding van het covid-19 virus zijn opgenomen. Het wetsvoorstel is gericht op een balans tussen aan ene kant de noodzaak van snelheid en flexibiliteit van handelen en anderzijds de noodzaak van democratische legitimatie en waarborgen voor de bescherming van grondrechten. Met dit wetsvoorstel wordt aangesloten bij de bestuurlijke verhoudingen die buiten crisissituaties van toepassing zijn. Dat wil zeggen dat bevoegdheden niet meer bij de veiligheidsregio’s, maar op gemeentelijk niveau komen te liggen, met betrokkenheid van het lokale bestuur en controlemogelijkheden van de gemeenteraad. Concreet betreft het een wijziging/aanvulling van de Wet publieke gezondheid. De komst van deze nieuwe wet geeft een noodzaak om de afspraken hoe deze wet toe te passen vast te leggen. In dit memo wordt de essentie van de wet weergegeven en wordt daarbij ook een voorstel gedaan hoe dit te organiseren, waarbij het essentieel is dat de organisatie op landelijk, regionaal en lokaal niveau op elkaar aansluiten.

Als bijlage is de Handreiking Tijdelijke wet maatregelen covid-19 voor gemeenten bijgevoegd. Deze notitie is opgesteld door de Vereniging Nederlandse Gemeenten (VNG) en geeft een uitgebreide beschrijving van de aanvullende bevoegdheden die de gemeente in de Tijdelijke wet maatregelen covid-19 krijgt. Tevens is een brief van de betrokken ministers toegevoegd. Tijdens de behandeling in de Tweede Kamer is een tweetal, voor de gemeentelijke praktijk relevante amendementen aangenomen. Het betreft een amendement die de betrokkenheid van en verantwoording aan colleges en gemeenteraden moet waarborgen (amendement van Dam). De burgemeester moet de overige collegeleden informeren over de toepassing van de coronamaatregelen. Daarmee stelt hij de wethouders in staat om te beoordelen weke invloed dit heeft op hun portefeuilles. Daarnaast voorziet het amendement in de verplichting voor de voorzitter van de veiligheidsregio om (eventueel ook tussentijds) verantwoording af te leggen aan de betrokken gemeenteraden in een situatie dat de bevoegdheden uit de Tijdelijke wet maatregelen covid-19 bij hem zijn belegd. Tot slot is er een amendement aangenomen die de initiële werkingsduur van deze wet beperkt tot 3 maanden in plaats van 6.

Essentie wet inhoudelijk Algemeen - De wet gaat (zodra deze in werking treedt) gelden voor de duur van 3 maanden die telkens weer verlengd kan worden voor dezelfde periode; - De wet zelf bevat niet de maatregelen, maar regelt de onderwerpen/thema’s waar maatregelen kunnen worden opgelegd. Denk hierbij aan groepsvorming/ onderwijsinstellingen/ personenvervoer/ veilige afstand. De maatregelen zelf worden door de minister (via ministeriële regelingen) of door het kabinet (via Amvb’s) afgekondigd, al naar gelang het verloop van de epidemie. De Tweede Kamer heeft hierbij telkens een week de tijd om de maatregelen te toetsen, tenzij er sprake is van spoed. Lokaal - Burgemeesters krijgen in de wet een aantal bevoegdheden toegekend: o Bestuursrechtelijke handhaving van de maatregelen die hierboven zijn genoemd door middel van aanwijzingen, last onder bestuursdwang of dwangsom (art 58 u) o Ontheffen van de maatregelen (art. 58 e): In bijzondere gevallen en na advies van de GGD kan de burgemeester een ontheffing verlenen op onder andere het verbod op een samenkomst op een aangewezen plaats, het houden van een evenement of openstellen van een publieke plaats.

o Bepalen van plaatsen waar de maatregelen gelden, mits dit in de ministeriële regeling als mogelijkheid is benoemd (art 58 e, vijfde lid) - Daarmee gaan de bevoegdheden die onder de noodverordening bij de Voorzitter Veiligheidsregio lagen grotendeels over naar de individuele burgemeester (art. 58 u). - Het is niet mogelijk dat de burgemeester zelfstandig nieuwe maatregelen instelt, deze worden immers in de ministeriële regeling vastgelegd. Wel kan de burgemeester gebruik maken van de reguliere bevoegdheden zo lang deze niet in strijd zijn met de Twm en/of de ministeriële regelingen. - Verantwoording door de burgemeester vindt plaats in de gemeenteraad conform de reguliere verantwoording in de Gemeentewet art 180. Verantwoording geschiedt in beginsel achteraf. Door de duur van de crisis betrekt de burgemeester de gemeenteraad bij de besluitvorming in het algemeen ten opzichte van de bestrijding van de epidemie, vanuit de beperkte bevoegdheden die de burgemeester in de Twm heeft gekregen (handhaven, ontheffen en aanwijzen voor zover de ministeriële regeling daar ruimte voor biedt). Dit zal niet per geval geschieden. De wijze waarop kan door de gemeenteraad en de burgemeester in samenspraak worden bepaald. - De burgemeester verstrekt informatie aan de wethouders om hun bevoegdheden goed uit te kunnen oefenen.

(art 58s, vierde lid) - Burgemeesters moeten de minister regelmatig gegevens en inlichtingen verstrekken over de resultaten van de inzet van hun bevoegdheden. Die gegevens worden aangevers/verzameld door tussenkomst van de voorzitter Veiligheidsregio (art. 58 s, tweede lid). Regionaal - Er zit een mogelijkheid in de wet dat de minister die bevoegdheden van de burgemeesters overdraagt aan de Voorzitter Veiligheidsregio (art. 58d). Dit zal vooral afhangen van de ernst van de situatie. Verwachting is dat bij de inschaling zeer ernstig de minister zal besluiten de bevoegdheden bij de voorzitter Veiligheidsregio neer te leggen. - Intergemeentelijke afstemming en overleg tussen burgemeesters is altijd mogelijk en soms zelfs aangewezen (artikel 170, eerste lid, onder b, van de Gemeentewet). Die afstemming kan plaatsvinden op het niveau van de veiligheidsregio of in andere samenwerkingsverbanden. - De Voorzitter Veiligheidsregio houdt een rol voor wat betreft het in isolatie of quarantaine plaatsen van personen of het controleren op besmetting van gebouwen, goederen en vervoersmiddelen. - Na invoering van de wet legt de Voorzitter Veiligheidsregio verantwoording af aan de gemeenteraden over de periode vanaf begin van de crisis tot dat moment. Aan het einde van de crisis legt hij wederom verantwoording af.

Wat betekent dit in de praktijk? Landelijk Op een bij koninklijk besluit te bepalen tijdstip treedt de wet, of delen daarvan in werking. Het streven is de Twm op 1 december in werking te laten treden. Als de Twm van kracht wordt, moeten de regionale noodverordeningen direct worden ingetrokken. Er is voorzien in twee ministeriële regelingen: één waarin het huidige maatregelenpakket (zoals opgenomen in de laatste noodverordening) omgezet wordt in die regelingen en één regeling over de mondkapjesplicht. De fase waarin de bestrijding van het virus zich bevindt is bepalend voor de mate waarin lokaal en regionaal maatwerk aan de orde kunnen zijn. Op dit moment hebben bijna alle regio’s een hoog inschalingsniveau (zeer ernstig) wat er toe heeft geleid dat het kabinet heeft besloten op het niveau van het Rijk uniforme maatregelen te nemen om het aantal besmettingen terug te dringen. De eerste ministeriële regeling die de juridische basis vormt voor deze maatregelen voorziet daarom ook niet in aanvullende ontheffingsmogelijkheden voor de burgemeester of bevoegdheden voor de burgemeester om plaatsen aan te wijzen waar bepaalde maatregelen gelden. Bij wijzingen van de geldende maatregelen in opvolgende ministeriële maatregelen wordt zo mogelijk opnieuw beoordeeld of meer ruimte voor lokaal maatwerk tot de mogelijkheden behoort.

Ook wordt nagedacht over een ministeriële regeling die regels stelt over de informatievoorziening. Artikel 58t Twm omvat een verplichting voor de burgemeester tot het structureel verstrekken van informatie aan de minister van VWS. Hiermee wordt voorzien in een informatiebehoefte om effectief uitvoering te kunnen geven aan de bevoegdheden onder de Twm via ministeriële maatregelen. De informatie wordt verzameld door de Voorzitter Veiligheidsregio. Om te zorgen dat deze informatie uniform is en voorziet in de behoefte kunnen bij ministeriële regeling regels worden gesteld over de soort informatie die de burgemeester verstrekt en de wijze waarop de burgemeester de gegevens en inlichtingen verzamelt en verstrekt. In de aanloop naar de daadwerkelijke inwerkingtreding van de Twm is er door verschillende partijen aandacht gevraagd voor het in kaart brengen van de praktische gevolgen van deze tijdelijke wet en de communicatie daarover. Er is vanuit het Veiligheidsberaad en de VNG overleg met alle betrokken partijen hierover. De wens is uitgesproken te komen tot één integraal (FAQ-)document dat in de communicatie naar de verschillende partijen (Veiligheidsberaad, burgemeesters, colleges van B&W, gemeenteraden) gebruikt kan worden. De notitie gaat in op een aantal concrete vragen die eerder door het Veiligheidsberaad zijn benoemd.

Daarnaast wordt het voorstel gedaan te komen tot een model-beleidskader dat gehanteerd kan worden om in de veiligheidsregio en binnen gemeenten afspraken te maken. Regionaal en lokaal Met de invoering van de wet liggen de bevoegdheden en verantwoordingsplicht in beginsel lokaal bij de burgemeesters. De minister kan echter bepalen dat deze bevoegdheden en verantwoordingsplicht verschuiven naar de Voorzitter Veiligheidsregio. GRIP-structuur Bij aanvang van de coronacrisis is in het Veiligheidsberaad afgesproken één landelijke lijn te hanteren ten aanzien van de GRIP-procedure, te weten GRIP-4.1 In ieder geval per 12 maart 2020 was in alle veiligheidsregio’s GRIP-4 van kracht. De wet is leidend, de GRIP-procedure is als instrument volgend. De Twm en de Wvr spreken niet over de GRIP-procedure. In het Veiligheidsberaad is besloten een link te maken tussen de ernst van de situatie, het inschalingsniveau en het bijbehorende GRIP- niveau. Met de hoge besmettingsgraad en de inschalingssituatie ‘zeer ernstig’ van dit moment blijven de regio’s in GRIP-4. Het al dan niet op- of afschalen in de GRIP-structuur heeft echter geen effect op de verdeling van verantwoordelijkheden en bevoegdheden die zijn vastgelegd in de Twm.

Alleen door een formeel besluit op grond van artikel 58d van de minister van VWS kan een bepaalde bevoegdheid van een burgemeester tijdelijk worden belegd bij de voorzitter veiligheidsregio. Verantwoordelijkheden crisisorganisatie De verantwoordelijkheden van de crisisorganisatie en de daarbij behorende crisisteams kunnen verschillen in per situatie (bevoegdheden lokaal of regionaal). Om voldoende uniformiteit na te streven is het advies de huidige structuur in stand te houden waarbij het Regionaal Operationeel Team (ROT, Regionaal Beleidsteam (RBT), Gemeentelijk Beleidsteam (GBT) en de werkgroepen onder leiding van de gemeentesecretarissen in elke fase van Covid-19 actief zijn. De verantwoordelijkheden kunnen per fase verschillen. 1 GRIP staat voor Gecoördineerde Regionale Incidentbestrijdingsprocedure. In de nota naar aanleiding van het verslag van 30 september 2020 (TK, 2020/21, 35526, nr. 23, p. 29) in de Twm staat over de GRIP-procedure: “de toepassing van de Wvr wordt in de praktijk ondersteund door de GRIP-procedure. Elke veiligheidsregio dient een uniforme opschalingsprocedure te hanteren; de GRIP is hiervan de invulling. (art 2.3.1, Besluit Vr).

Bij toepassing art 39 Wvr, kiezen de voorzitters in hun regio doorgaans voor GRIP-niveau 4.” Kort samengevat betekent dit het volgende voor de overlegstructuur: Verantwoordelijkheid lokaal Verantwoordelijkheid regionaal RBT Overleg - Tweewekelijks - Doel is vertalen landelijke regelgeving en beleid, bewaken regionale lijn en afstemmen over (lokale) besluiten en handhaving en uitvoeren van beleid Informatie - De operationeel leider en directeur publieke gezondheid geven actueel beeld Interpretatie en duiding - De operationeel leider geeft een interpretatie van landelijke regelgeving en beleidslijnen en duiding van de actuele situatie Afstemmen en coördinatie - Burgemeesters stemmen lokale initiatieven en implementatie af Crisiscommunicatie - Burgemeesters stemmen communicatie af - Burgemeesters bepalen onderwerpen ten behoeve van regionale crisiscommunicatie Verantwoording - Verzorgen raadsinformatiebrief over regionale kaders ten behoeve van de gemeenteraden na elk RBT Overleg - Wekelijks - Doel is vertalen landelijke regelgeving en beleid, bewaken regionale lijn, afstemmen over (lokale) besluiten en handhaving, adviseren Voorzitter Veiligheidsregio over te nemen besluiten Informatie - De operationeel leider en directeur publieke gezondheid geven actueel beeld Interpretatie en duiding - De operationeel leider geeft een interpretatie van landelijke regelgeving en beleidslijnen

en duiding van de actuele situatie Afstemmen en coördinatie - Burgemeesters stemmen lokale initiatieven en implementatie af - Bepalen en bewaken regionale kaders Crisiscommunicatie - Burgemeesters stemmen communicatie af - Vaststellen en implementeren regionaal communicatieplan Verantwoording - Verzorgen raadsinformatiebrief ten behoeve van de gemeenteraden na elk RBT ROT Overleg - Wekelijks - Doel is operationele besluitvorming, implementeren, interpretatie en duiding en adviseren over bestuurlijke besluitvorming Informatie - De informatiemanager levert wekelijks een coronabeeld en dashboard op. Interpretatie en duiding - De AC BZ bereidt duiding en interpretatie van landelijke regelgeving en beleidslijnen voor ten behoeve van RBT en GBT’s. Hiervoor worden twee juristen vanuit de gemeenten beschikbaar gesteld Afstemmen en coördinatie - De AC BZ is het schakelpunt tussen de crisisorganisatie en de projectorganisatie van de gemeentesecretarissen Crisiscommunicatie Uitvoering geven aan regionale wensen ten aanzien van crisiscommunicatie Overleg - Wekelijks - Doel is operationele besluitvorming, implementeren, interpretatie en duiding en adviseren over bestuurlijke besluitvorming Informatie - De informatiemanager levert wekelijks een coronabeeld en dashboard op.

Interpretatie en duiding - De AC BZ bereidt duiding en interpretatie van landelijke regelgeving en beleidslijnen voor ten behoeve van RBT en GBT’s. Hiervoor worden twee juristen vanuit de gemeenten beschikbaar gesteld - Er is een backoffice ingericht ten behoeve van ondersteuning gemeenten bij interpretatie en beantwoording publieke vragen - Voorbereiden besluitvorming voorzitter veiligheidsregio Afstemmen en coördinatie - De AC BZ is het schakelpunt tussen de crisisorganisatie en de projectorganisatie van de gemeentesecretarissen Crisiscommunicatie - Opstellen en implementeren van regionaal plan crisiscommunicatie GBT Overleg - (Twee)wekelijks - Doel is vaststellen en implementeren lokaal beleid conform landelijke regelgeving en beleid, bewaken regionale Overleg - (Twee)wekelijks - Doel is verzamelen van signalen en adviezen ten behoeve van besluitvorming voorzitter veiligheidsregio en het lijn Informatie - Aanvullen regionaal beeld en dashboard met lokale cijfers Interpretatie en duiding - Voorbereiden besluitvorming burgemeester Afstemmen en coördinatie - Organiseren van afstemming tussen gemeente, ACBZ en de gemeentelijke projectorganisatie onder leiding van de gemeentesecretarissen Crisiscommunicatie - Opstellen en implementeren van gemeentelijk plan crisiscommunicatie Verantwoording - Het verzorgen van verantwoording op lokaal niveau met enige regelmaat Veiligheidsberaad

en het implementeren van de gestelde landelijke en regionale richtlijnen Informatie - Aanvullen regionaal beeld en dashboard met lokale cijfers Interpretatie en duiding - Voorbereiden advies ten behoeve van besluitvorming voorzitter veiligheidsregio - Uitvoering geven aan vraagstukken vanuit de backoffice - Verzamelen van signalen ten behoeve van backoffice Afstemmen en coördinatie - Organiseren van afstemming tussen gemeente, ACBZ en de gemeentelijke projectorganisatie onder leiding van de gemeentesecretarissen Crisiscommunicatie - Input leveren ten behoeve van regionaal plan crisiscommunicatie - Uitvoering geven aan specifiek gemeentelijke crisiscommunicatie Verantwoording - Naast de verantwoording vanuit de Voorzitter Veiligheidsregio informeert het GBT de raad over de lokale situatie Gemeentelijke werkgroepen onder leiding van de gemeentesecretarissen Overleg - Frequentie is wisselend per werkgroep - Doel is regionale afstemming en adviseren over een regionale lijn op door het RBT aangegeven Overleg - Frequentie is wisselend per werkgroep - Doel is regionale afstemming en adviseren over een regionale lijn op door het RBT aangegeven onderwerpen die verband houden met het beperken van de effecten van Covid-19 Afstemmen en coördinatie - Organiseren van afstemming tussen coördinerend gemeentefunctionaris, adviseurs Crisisbeheersing, AC BZ en de gemeentelijke werkgroepen onder

leiding van de gemeentesecretarissen onderwerpen die verband houden met het beperken van de effecten van Covid-19 Afstemmen en coördinatie - Organiseren van afstemming tussen coördinerend gemeentefunctionaris, adviseurs Crisisbeheersing, ACBZ en de gemeentelijke werkgroepen onder leiding van de gemeentesecretarissen Met deze verdeling van taken ontstaat er een flexibel werkproces dat al naar gelang de ernst van de situatie in IJsselland kan worden op- of afgeschaald. Verantwoordelijkheden kunnen hierin verschuiven van lokaal naar regionaal of andersom. Dit heeft zijn effect op de taakuitvoering van de crisisteams RBT, ROT en GBTs. Vanuit het ROT zal er continue aandacht zijn, in elke fase, voor een eenduidige informatievoorziening, advisering over regionale kaders en duiding en interpretatie van landelijk beleid en regelgeving. De GGD krijgt een rol in de advisering over lokale ontheffingen. Er moeten afspraken komen hoe de GGD deze rol ten behoeve van de individuele gemeenten kan vervullen. Werkgroepen Een onderdeel van deze structuur blijven de werkgroepen op verschillende thema’s zoals horeca, cultuur, sport, evenementen en handhaving die gevormd zijn gedurende de afgelopen periode onder leiding van de gemeentesecretarissen.

Deze manier van werken zorgt er voor dat met beperkte inspanning goede regionale afstemming en coördinatie enerzijds en lokale verankering anderzijds mogelijk is. De Algemeen Commandant Bevolkingszorg en de coördinerend gemeentefunctionaris vormen de schakel tussen de crisisstructuur, de gemeentelijke GBT’s en de werkgroepen onder leiding van de gemeentesecretarissen. De coördinerend gemeentefunctionaris is de vertegenwoordiging van deze werkgroepen in het RBT. Ondersteuning Om de duiding van de maatregelen en de juridische ondersteuning voor een goede handhaving te continueren, betekent dit dat de juridische ondersteuning die geboden wordt door de gemeenten Zwolle en Deventer ook na invoering van de wet noodzakelijk blijft. Zowel de inzet van de Algemeen Commandant Bevolkingszorg, de werkgroepen en de juridische ondersteuning vragen een investering vanuit de gemeenten. Veiligheidsregio IJsselland zorgt voor een backoffice die op het moment dat dit nodig is die gemeenten ondersteunt bij het beantwoorden van publieksvragen en de interpretatie en duiding van landelijke regelgeving en beleid. Visuele weergave Colleges en gemeenteraden Ten opzichte van de huidige GRIP 4 situatie verandert de formele rol van het lokale college en de gemeenteraad. De burgemeester moet de betrokkenheid van het college en de gemeenteraad waarborgen.

Dit betekent dat de burgemeester wethouders die informatie moet geven die zij nodig hebben voor de uitoefening van de taken van het college. Daarnaast is in de Twm opgenomen dat de burgemeester verantwoording aflegt aan de gemeenteraad conform de reguliere bepalingen in de Gemeentewet. Deze verantwoording zal veelal achteraf en eventueel tussentijds zijn, indien de ingezette bevoegdheden een langdurig karakter of een grote impact hebben. De burgemeester geeft uitvoering aan de landelijke kaders, waarbij in de ministeriële regelingen voorwaarden worden gesteld. Zoals eerder aangegeven hebben de bevoegdheden van de burgemeesters vooral betrekking op handhaving, ontheffen voor zover daar in de ministeriële regeling ruimte voor is en het aanwijzen van plaatsen waar de maatregelen gelden voor zover daar in de ministeriële regeling ruimte voor is. Verantwoording aan de gemeenteraad vindt plaats over de toepassing van de ingezette bevoegdheden. Zijn deze toegepast conform de landelijk gestelde kaders en geldende regelgeving en richtlijnen. Dit betreft geen verantwoording per individuele casus. De raadsbrieven na elk RBT worden gecontinueerd. In een situatie dat de bevoegdheden zijn belegd bij de burgemeester in plaats van bij de Voorzitter Veiligheidsregio, zal aanvullend op de raadsbrief na elk RBT de desbetreffende burgemeester lokale verantwoording afleggen.