2.0 Stadswerk - Manifest Future Green City.pdf

De opkomst van dergelijke strate- gieën van begrenzing, zonering en afbakening is begrijpelijk vanuit het oogpunt van het dagelijkse beheer van de openbare ruimte, maar baart ook zorgen omdat ze lijken in te grijpen in de wezenskenmerken van de stad als publiek domein. Leren omgaan met spanningen Werken met publieke ruimte gaat vooral om het leren omgaan met spanningen, conflicten en tegen- strijdigheden. In publieke ruimte spelen subtiele processen van in- en uitsluiting. Plekken die in juridische en administratieve zin voor open- te omgeven met anderen, leren met verschillen en conflicten om te gaan. De publieke ruimte is een vruchtbare grond voor uitwisseling en wederzijdse erkenning, voor vrij- heid van denken en bewegen. Onder druk Dit idee over de vrijheid en toegan- kelijkheid van publieke ruimte staat onder druk. Onderzoekers en com- mentatoren wijzen herhaaldelijk op fenomenen als uitsluiting, segre- gatie en surveillance. Het publieke leven, zo is de kritiek, wordt steeds meer doordrongen van strategieën van toezicht, vermijding en ont- wijking. De omheining van woon- complexen, de inzet van surveil- lanceteams en bewakingscamera’s, wetsvoorstellen voor het opleggen van wijkverboden, het ophangen van mosquito’s (kastjes die hoge H et idee van publieke ruimte is bedrieglijk simpel.

Sinds de oude Grieken en Romeinen heeft zich het ideaal ontwikkeld van de stad als pu- bliek domein, een open en toegan- kelijke ruimte die aanzet tot nieuwe ervaringen, on- verwachte ontmoetingen, exotische geuren en onbekende klanken. Er wordt vaak verwezen naar klassieke voorbeelden zoals de agora van de oude Grieken en het koffiehuis van het negentiende-eeuwse Wenen, of, meer recent, naar ruimtes van samenkomst en emancipatie zoals het Tahrir-plein in Caïro. Dit zijn plekken waar mensen, door zich Publieke ruimte bestaat als concept al duizenden jaren, maar de opvattingen erover en de invulling ervan verandert steeds. De laatste tijd zijn er enkele markante veranderingen waar te nemen, die weliswaar begrijpelijk zijn, maar wel ingrijpen op de vrijheid van beweging en expressie. Prioriteer plannen en ontwerp met gemeten publiekswaardering en big data Manifest | 2018 29 en die aan individuele beschutting, begrenzing en privacy anderzijds. Hoeveel vrijheid laat je toe? Waar zit de vrijheid van de één die van de ander in de weg? Gedeelde idee- en over het gebruik van publieke ruimte zijn niet vanzelfsprekend en laten zich meestal niet afdwingen door een specifiek ontwerp of door het formaliseren van gedragsregels. Ze ontstaan meestal niet spontaan of informeel, maar moeten worden aangeleerd en in praktijk gebracht.

Maar onze kennis over het spel van publieke ruimte lijkt te verdampen. Wat is publiek en wat privaat? Hoe verhouden we onszelf tot anderen? Vragen over het publieke domein lijken, in een wereld die zo door- drongen is van sociale en virtuele media, nijpender dan ooit. In een samenleving die complexer en he- terogener wordt, neemt het belang van kennis over het fijnmazige spel van publieke ruimte juist toe. baar doorgaan, blijken dat in de praktijk niet altijd te zijn. Er bestaat dus geen homogeen publiek. Enige mate van frictie, strijd en conflict is inherent aan openbaarheid. Wat de stad nu zo complex en interessant maakt, is dat het private en pu- blieke er in verschillende mutaties voorkomen, elkaar doordringen en in elkaar overlopen. Het publieke leven dringt door in de private wereld van de woning (internet, te- levisie, het uitzicht vanuit de woon- kamer op straat) en andersom, het private dringt zich ook op verschil- lende manieren op in de publieke wereld van de straat, het plein en het park (groepen leggen een claim op een plek, publieke ruimte als tijdelijke huiskamer). Het werken met publieke ruimte is een kwestie van navigeren tussen de behoefte aan collectieve verbanden enerzijds Batavia Stad Fashion Outlet in Lelystad (foto: Michiel Smit) Waar zit de vrijheid van de één die van de ander in de weg? 30 Manifest | 2018 Tekst Michiel G.J.

Smit Burgerwetenschap ‘G ezondheid is niet iets wat je zelf helemaal in de hand hebt. Het is mede afhan- kelijk van de omgeving waarin je leeft, zowel so- ciaal als fysiek.’ Aan het woord is Lea den Broe- der, lector aan de Hogeschool van Amsterdam en onderzoeker bij het RIVM (Rijksin- stituut voor Volksgezondheid en Milieu). ‘Je ziet dat een bepaalde leefomgeving je gedrag beïnvloedt, in een gezonde, maar vaak ook in een ongezonde richting. Als je kin- deren veel buiten wil laten spelen, kan dat belemmerd worden doordat je langs een straat met veel gemoto- riseerd verkeer woont. Of als je wil dat mensen in een bepaalde buurt meer gaan fietsen, kan dat ontmoe- digd worden doordat er een sociaal onveilig fietspad is.’ Laat burgers meedoen De leefomgeving is kortom op tal van manieren van invloed op (on) gezond gedrag. Maar hoe kom je erachter wat die invloeden zijn? Burgers schuiven steeds meer op in de richting van professionals. Als er plannen in de omgeving zijn, luisteren ze niet alleen, ze denken actief mee met plannen en komen met alternatieven. En ze onderzoeken zelf dingen, soms in samenwerking met wetenschappers. Dit staat bekend als burgerwetenschap. Leidt dit ook tot ‘betere’ openbare ruimte? Lea den Broeder: ‘Burgers zijn in hun omgeving expert.

’ De burger als actieve onderzoeker Manifest | 2018 31 professionals een perspectief laten zien dat ze over het hoofd zagen. Sommige professionals in de fysieke leefomgeving zijn te veel gericht op “stenen stapelen”. Dan zetten ze bijvoorbeeld bankjes naast elkaar neer bij een mooi uitzichtpunt. Maar misschien is er in die wijk be- hoefte aan meer onderling contact. Waarom dan die bankjes niet in een halve kring neergezet zodat de mensen ook met elkaar kunnen pra- ten over het mooie uitzicht?’ Valkuilen Burgers aan het roer zetten bij onderzoek kan ook ongewenste effecten opleveren. Den Broeder: ‘Zeker bij activistisch gedreven initiatieven kan de neiging ont- staan om gegevens die de zaak niet ondersteunen onder tafel te vegen. Je moet daarop voorbereid zijn en de discussie durven aangaan. Daarnaast moet je als professional accepteren dat burgers soms andere dingen gaan onderzoeken dan jij als professional zou willen. Ga dan niet je zin doordrijven. En tenslotte is het belangrijk dat je van tevoren al nadenkt hoe uitkomsten van het onderzoek verwerkt kunnen worden in beleid dat al op de rails staat. Niets is zo frustrerend voor burgers als ze veel tijd en energie in een onderzoek steken waar vervolgens niets mee gebeurt.’ Den Broeder ziet een mooie toe- komst weggelegd voor burgerwe- tenschap.

‘Burgers worden steeds meer maatschappelijk actief en hebben ook steeds meer mogelijk- heden om zelf onderzoek te doen. Ook professionals beseffen steeds beter dat kennis met een breed draagvlak, ook wel sociaal robuuste kennis genoemd, veel meer impact heeft. En iedereen kan meedoen, ook mensen die misschien de taal niet zo goed spreken of laag zijn opgeleid. Maar je moet wel investeren in mensen, het gaat niet vanzelf. Hoe moet je een sensor gebruiken, wat is luchtkwaliteit precies? En soms ook gewoon wetenschapseducatie. Eigenlijk is daar niets bijzonders aan; ik ben tenslotte ook niet in één dag we- tenschapper geworden.’ Literatuur Lea den Broeder - Citizen Science for Health in all Policies. Engaging com- munities in knowledge development (september 2017, proefschrift) Laat burgers meedoen met on- derzoeken, en dat is precies waar Den Broeder goed in thuis is. ‘We noemen het burgerwetenschap als niet-professionele mensen actief meedoen met onderzoek. Dat kan zijn door gegevens te verzamelen, een onderzoeksopzet te bedenken, gegevens te interpreteren, noem maar op. Als professional doe je er in veel gevallen goed aan om burgerwetenschap in te zetten als je iets wilt onderzoeken.

Burgers zijn in hun omgeving expert, het is onmogelijk om als wetenschapper alle relevante details van een wijk te kennen.’ Behalve het toevoegen van essen- tiële, locatiespecifieke kennis is er wat Den Broeder betreft nog een aantal redenen waarom burgerwe- tenschap heilzaam kan zijn. ‘Het kan begrip kweken bij burgers voor maatregelen als zij betrokken zijn bij het onderliggende onderzoek, maar het kan ook sociale cohesie tussen burgers in een wijk verster- ken. Daarnaast kan het burgers op een bepaald spoor zetten, bijvoor- beeld doordat zij veel scherper de gezondheidseffecten van hun ge- drag zien. En tenslotte kan het ook (bron: Gerjon Ikink/ inzichtvooruitzicht.blogspot) Prioriteer plannen en ontwerp met gemeten publiekswaardering en big data De samenleving verandert @Gemeenteraden “groene” buitenruimte draagt positief bij aan welzijn, gezondheid en beleving.

Kans voor publiek en sociaal domein! Markt is er klaar voor! #maatschappelijkrendement #participatie SIGHT Landscaping @SIGHTLS • 22 nov “ Omdat de burger maar één openbare ruimte ervaart… ” Fokko Kortlanglaan 137 | 3845 LC Harderwijk | Postbus 425 | 0341 43 64 36 | www.sightlandscaping.nl | info@sightlandscaping.nl wij veranderen mee… › Integraal wijkonderhoud van gevel tot gevel › Participatiecontracten › Alternatieve onkruidbestrijding › BVP-contracten › Integrale aanlegprojecten › Daktuinen LANDSCAPING LANDSCAPING