19.0 Informatienota 2020 - 32 - Omgang eikenprocessierups 2020 en 2021.pdf

College van burgemeester en wethouders - 13 oktober 2020 - 2020_B&W_004041/15 College van burgemeester en wethouders GOEDGEKEURD Zitting van 13 oktober 2020 Beleid en Uitvoering - Openbare ruimte 7 2020_B&W_00404 Informatienota Omgang eikenprocessierups 2020 en 2021 - informeren Samenstelling: Aanwezig: de heer R. Bats, Burgemeester; de heer B. Harmsma, Wethouder; mevrouw T. Jongman, Wethouder; de heer M. Scheringa, Wethouder; mevrouw T. Bijl Zijn eveneens aanwezig: de heer G. Smilda, loco-gemeentesecretaris Afwezig: mevrouw J. Groot de, Secretaris Samenvatting Beheerplan eikenprocessierups Steenwijkerland Gezien de grote hoeveelheid eikenprocessierupsen in 2018 en 2019 en de overlast die dat veroorzaakte bij onze inwoners, is er in 2019 het beheerplan Beheer eikenprocessierupsen Steenwijkerland opgesteld. In dit beheerplan staat aangeven hoe de gemeente omgaat met de eikenprocessierups. Het beheerplan is in het najaar van 2019 aangeboden aan uw gemeenteraad ter informatie. Deze zomer (2020) zijn conform het beheerplan diverse maatregelen genomen om de plaagdruk in Steenwijkerland beheersbaar te houden. In 2020 is voor het eerst preventief gehandeld door de inzet van XenTari (bacteriepreparaat) en aaltjes op risicolocaties. Deze preventieve maatregelen hebben goed gewerkt waardoor de kosten voor het beheer zijn gedaald en de overlast is afgenomen.

Ook in 2021 zetten we in op het nemen van preventieve maatregelen op risicolocaties. Informatienota Inleiding De afgelopen jaren is er een stevige toename van het aantal eikenprocessierupsen in Steenwijkerland. Deze rupsen hebben brandharen die bij mensen en dieren klachten veroorzaken. De klachten variëren van jeuk tot ernstige allergische reacties. Om de volksgezondheid en leefbaarheid te kunnen blijven garanderen is het verwijderen van de rupsen en nemen van preventieve maatregelen nodig. De gemeente Steenwijkerland is uitgestrekt en landelijk en kent een grote variëteit aan landschappen. De eik is in veel van deze landschappen vertegenwoordigd. Vooral in de landschappen op de hogere zandgronden staan veel eiken. In totaal beheert de gemeente Steenwijkerland ruim 13.000 eiken. Naast gemeentelijk beheerde eiken in het openbaar groen staan er ook eiken in boswallen, bossen en natuurgebieden. Oorzaak College van burgemeester en wethouders - 13 oktober 2020 - 2020_B&W_004042/15 De grootste plaagdruk ontstaat op plaatsen waar weinig variatie in het bomenbestand is en de onderbegroeiing eentonig. Bijvoorbeeld een eikenlaan met gras als onderbegroeiing. Door een gebrek aan natuurlijke variatie is er geen leefgebied voor de natuurlijke vijanden van de eikenprocessierups, met een explosieve groei van het aantal rupsen als gevolg.

Ook de warme zomers van de afgelopen jaren hebben bijgedragen aan de explosieve groei van de eikenprocessierupspopulatie. Kernboodschap Preventief behandelen verlaagt kosten en plaagdruk In 2020 zijn van de 13.000 gemeentelijk beheerde eiken 2500 eiken preventief behandeld. Deze eiken staan op zogenaamde risicolocaties zoals scholen, verzorgingstehuizen en andere plaatsen waar veel mensen komen. Bij de preventieve behandeling zijn 2.475 eiken behandeld met XenTari, een bacteriepreparaat. 25 eiken zijn behandeld met nematoden. XenTari is een effectief middel maar heeft als nadeel dat het schadelijk is voor andere vlindersoorten. Nematoden richten nauwelijks schade aan bij andere vlindersoorten alleen is het gebruik ervan veel bewerkelijker en luistert de toepassing nauw. Behandeling met nematoden is daardoor aanmerkelijk duurder dan het toepassen van XenTari. Op plaatsen waarvan bekend is dat er zeldzame vlinders voorkomen is geen preventieve behandeling toegepast. Op deze locaties wordt bij het ontstaan van overlast ingegrepen door de rupsen weg te zuigen met een speciale rupsenzuiger. Buiten de risicolocaties zijn er op verschillende plaatsen in de gemeente Steenwijkerland rupsennesten verwijderd met een speciale rupsenzuiger(curatieve behandeling). Dit was nodig omdat deze nesten overlast veroorzaken voor inwoners en bezoekers van onze gemeente.

In totaal zijn er buiten de risicolocaties 1.600 eiken ontdaan van eikenprocessierupsnesten met behulp van een rupsenzuiger. Rupsennesten op ruime afstand van woningen, hoog in de bomen zijn niet verwijderd omdat deze geen directe overlast veroorzaken. Dit is gedaan uit kostenoverweging. Door de preventieve behandeling met XenTari was er in 2020 nauwelijks overlast op de risicolocaties en kon er op andere locaties sneller worden ingegrepen. Ook de kosten voor het bestrijden van de overlast zijn lager door de preventiemaatregelen. Daar waar de kosten in 2019 opliepen tot boven de € 100.000 bedroegen de kosten in 2020 € 54.000. Het aantal MOR-meldingen is mede door de inzet van preventieve maatregelen gedaald van 400 meldingen in 2019 naar 182 meldingen in 2020. In de bijlage is een overzicht opgenomen van het aantal MOR-meldingen met betrekking tot de eikenprocessierups de afgelopen vier jaar. Consequenties voor de gemeente Ook in 2021 is preventief handelen nodig Op basis van de eerste resultaten van de monitoring en het grote aantal rupsen in 2020 is de voorspelling dat er ook in 2021 een flinke plaagdruk zal ontstaan. Daarom worden er op de risicolocaties in 2021 preventiemaatregelen genomen. Risicolocaties worden in 2021 preventief behandeld met XenTari om de risico's voor de volksgezondheid te verminderen.

Kwetsbare groepen mensen worden op deze manier beschermd tegen de overlast en risico's die de eikenprocessierups veroorzaakt. Het preventief behandelen van de risicolocaties draagt ook bij aan het beheersbaar houden van de plaagdruk en kosten voor bestrijding van de overlast. Communicatie Ieder jaar wordt er via verschillende communicatiekanalen gewaarschuwd voor de eikenprocessierups. Ook de GGD voert in het voorjaar een campagne om inwoners te wijzen op de aanwezigheid van de eikenprocessierups en de risico's daarvan. Op alle plaatsen waar de gemeente Steenwijkerland preventieve maatregelen uitvoert worden de bewoners vooraf per brief geïnformeerd. College van burgemeester en wethouders - 13 oktober 2020 - 2020_B&W_004043/15 Vervolg Ook in 2021 zijn preventieve maatregelen nodig om de negatieve effecten voor de volksgezondheid te beperken en de kosten voor de bestrijding van de rups beheersbaar te houden. In 2021 zal, net als in 2020, worden gemonitord hoeveel vlinders er in het gebied voorkomen en houden we exact bij hoeveel nesten er worden weggezogen. Deze gegevens geven een goede indicatie van de te verwachten plaagdruk het jaar erop. Op basis van deze gegevens wordt in oktober 2021 de aanpak voor 2022 vastgesteld. Uw raad zal met een informatienota op de hoogte worden gebracht van de voorgenomen aanpak in 2022.

Corona Veel mensen maken nu ze veel thuiswerken of thuis zijn een ommetje in de buurt. Veel eiken staan in parken, openbaar groen en het buitengebied. Dat zijn plekken waar mensen ontspanning zoeken. Op deze plekken willen we de overlast van de eikenprocessierups zoveel mogelijk beperken, zodat het mogelijk blijft in de directe omgeving zonder overlast te kunnen ontspannen en bewegen. Besluit Beslispunt 1 Het college besluit de informatienota Omgang eikenprocessierups 2020 en 2021 vast te stellen. Bijlagen 1. Eikenprocessierups meldingen in cijfers 2020.pdf 2. Beheerplan Eikenprocessierups Steenwijkerland 2021.pdf 2017 2018 2019 2020 400 300 200 100 0 Aantal meldingen over de eikenprocessierups in 2017, 2018, 2019, 2020 32 meldingen in 2017 79 meldingen in 2018 400 meldingen in 2019 182 meldingen in 2020 MELDINGEN OVER DE EIKENPROCESSIERUPS 2017 tot en met 2020 College van burgemeester en wethouders - 13 oktober 2020 - 2020_B&W_004044/15 Koolmees, natuurlijke vijand van de eikenprocessierups Datum: 25 september 2021 Versie: 2.1 Beheerplan Eikenprocessierupsbeheersing Steenwijkerland 2021 Preventie en bestrijding van de Eikenprocessierups in Steenwijkerland College van burgemeester en wethouders - 13 oktober 2020 - 2020_B&W_004045/15 2 Inhoudsopgave 1 Inleiding ....................................................................................................

3 1.1 Eikenprocessierups in Steenwijkerland .................................................................................. 3 1.2 Stabilisatie groei aantal rupsen ................................................................................................. 4 1.3 Verstoring van het biologische evenwicht en klimaatverandering .................................... 4 1.4 Plan van aanpak Eikenprocessierupsbeheersing Overijssel ................................................ 4 2 Betrokken partijen................................................................................... 5 2.1 Provincie Overijssel ..................................................................................................................... 5 2.2 Gemeente Steenwijkerland ........................................................................................................ 5 2.3 Terreinbeheerders ........................................................................................................................ 5 2.4 Particulieren .................................................................................................................................. 5 2.5 GGD ................................................................................................................................................

5 2.6 Scholen en zwembaden ............................................................................................................... 6 3 Risicoanalyse ............................................................................................ 6 4 Preventie .................................................................................................... 7 4.1 Bestrijding met aaltjes (nematoden) ......................................................................................... 7 4.2 Bestrijding met bacteriepreparaat (Bacillus thuringiensis) .................................................. 7 4.3 Herstellen van het Biologisch evenwicht................................................................................. 8 5 Bestrijden van de overlast (curatieve bestrijding) ............................ 8 6 Monitoring ................................................................................................ 9 7 Kosten en personele inzet ...................................................................... 9 7.1 Kosten voor preventie en bestrijding ....................................................................................... 9 7.2 Personele inzet ..............................................................................................................................

9 8 Communicatie ........................................................................................ 10 8.1 Coördinatie en eerste aanspreekpunt ..................................................................................... 10 9 Evaluatie en actualisatie beheerplan ................................................. 11 Bijlage 1 Folder Eikenprocessierups .................................................................................................... 11 Bijlage 2 Plan van Aanpak Eikenprocessierupsbeheersing Overijssel ......................................... 11 Bijlage 3 Overzicht locaties waar preventief wordt bestreden ........................................................ 11 College van burgemeester en wethouders - 13 oktober 2020 - 2020_B&W_004046/15 3 1 Inleiding In dit beheerplan wordt beschreven hoe de gemeente Steenwijkerland in 2021 de overlast van de eikenprocessierups wil gaan beperken. Aanleiding voor het schrijven van dit plan zijn de grote hoeveelheden aangetroffen eikenprocessierupsen in Steenwijkerland en daarmee gepaard gaande overlast in 2019 en 2020. Het plan geeft aan welke preventieve maatregelen er worden genomen en wat de gemeente Steenwijkerland doet om de overlast te beperken. 1.1 Eikenprocessierups in Steenwijkerland Sinds 1990 heeft Nederland te maken met rupsen van de eikenprocessievlinder.

In 2009 is de rups voor het eerst in Steenwijkerland aangetroffen. Inmiddels komt de rups in de hele gemeente voor in de maanden mei t/m juli. Eikenbomen met eikenprocessierupsen zijn te herkennen aan de specifieke nesten: dichte spinsels van vervellinghuidjes, uitwerpselen en brandharen. ’s Nachts gaan de eikenprocessierupsen in optocht (processie) op zoek naar voedsel (eikenknoppen en - bladeren). De rups kan leiden tot een plaag. In plaaggebieden veroorzaakt eikenprocessierups overlast. Deze overlast ontstaan door de brandharen van de rups. Deze brandharen veroorzaken gezondheidsklachten variërend van jeukende huiduitslag, bultjes, dikke ogen, kortademigheid en in een zeer zeldzame geval een shock als gevolg van een allergische reactie. Ook dieren die in aanraking komen met de brandharen ondervinden last. Voor een uitgebreide beschrijving van de eikenprocessierups en de risico’s verwijzen wij naar de folder Eikenprocessierups in bijlage 1 en het Plan van Aanpak Eikenprocessierupsbeheersing Overijssel in bijlage 2. College van burgemeester en wethouders - 13 oktober 2020 - 2020_B&W_004047/15 4 1.2 Stabilisatie groei aantal rupsen De laatste jaren is er flinke toename van het aantal eikenprocessierupsen in Steenwijkerland. Deze sterke groei is in het aantal meldingen en klachten van de afgelopen twee jaar terug te zien.

In 2019 was er een stevige toename van het aantal rupsen. In 2020 is er voor het eerst preventief gehandeld door het toepassen van XenTari, een bacteriepreparaat. Door het preventief handelen is het aantal meldingen afgenomen en is het aantal behandelde bomen eveneens afgenomen. Behandelde bomen zijn bomen waar de rupsen met een rupsenzuiger zijn verwijderd. Gezien de aangetroffen hoeveelheden rupsen in 2019 en 2020 ligt het in de verwachting, dat er in 2021 weer veel rupsen zullen zijn. Gezien de grote aantallen in 2019 en 2020 en de eerste resultaten uit de monitoring, is het zeer aannemelijk dat er in 2021 overlast van de eikenprocessierups zal ontstaan. Om deze overlast beheersbaar te houden is ook in 2021 preventief handelen op risicolocaties gewenst. 1.3 Verstoring van het biologische evenwicht en klimaatverandering De aanwezigheid van de rups is een natuurlijk verschijnsel, vergelijkbaar met wespen of teken. Over het algemeen zorgt de natuur zelf voor een acceptabel aantal van elke soort. Dankzij natuurlijke vijanden zoals parasieten (sluipwespen, vliegen) en predatoren (vogels, vleermuizen, kevers en roofwantsen) is er biologisch evenwicht. Er is op diverse plaatsen onvoldoende biologisch evenwicht waardoor de rups geen of te weinig natuurlijk vijanden heeft. Door een gebrek aan natuurlijke vijanden groeit de populatie en kan een plaag ontstaan.

Naast een gebrek aan natuurlijke vijanden hebben de zachte winters en de langere periode van droogte bijgedragen aan de groei van het aantal eikenprocessierupsen. 1.4 Plan van aanpak Eikenprocessierupsbeheersing Overijssel Naar aanleiding van de (overweldigende) hoeveelheden rupsen in 2019, is er op aangeven van de provincie Overijssel een werkgroep samengesteld die zich bezig houdt met het beheer van de eikenprocessierups in Overijssel. De werkgroep heeft het Plan van Aanpak 0 500 1000 1500 2000 2500 3000 3500 4000 4500 2012 2013 2014 2015 2016 2017 2018 2019 2020 Ontwikkeling Eikenprocessierups Steenwijkerland behandelde bomen MOR Meldingen preventief XenTari College van burgemeester en wethouders - 13 oktober 2020 - 2020_B&W_004048/15 5 Eikenprocessierupsbeheersing opgesteld (zie bijlage 2). De voorgestelde werkwijze in dit Plan van Aanpak wordt in Steenwijkerland grotendeels gevolgd. Steenwijkerland sluit daarmee aan op het advies van de provincie Overijssel en de algemeen toegepaste aanpak van andere gemeenten in Overijssel. 2 Betrokken partijen 2.1 Provincie Overijssel De bestrijding van de eikenprocessierups is een bevoegdheid van de gemeenten en andere terreinbeheerders. Omdat het probleem zich in verschillende gemeenten voordoet is het coördineren van de bestrijding door de provincie wenselijk.

De provincie Overijssel heeft een Plan van Aanpak voor de gehele provincie Overijssel opgesteld. Via informatie en coördinatie bijeenkomsten, waar ook de gemeente Steenwijkerland aan deelneemt, wordt gewerkt aan een gezamenlijke aanpak. 2.2 Gemeente Steenwijkerland Een boombeheerder moet vanuit zijn zorgplicht zorgvuldig omgaan met de beheersing van de overlast van de eikenprocessierups. In dit beheerplan geven wij aan hoe wij dat doen. De gemeente is verantwoordelijk voor het inspecteren en monitoren van de eikenprocessierupsen en de bestrijding daarvan. Daarnaast is de gemeente verantwoordelijk voor een goede communicatie met de bevolking, landbouw- en natuurinstanties, bedrijven en gezondheidsinstellingen (wettelijke zorgplicht). 2.3 Terreinbeheerders Eigenaren van eikenbomen waarin de eikenprocessierups voorkomt zijn zelf verantwoordelijk voor de bestrijding. De bestrijding is geen verplichting; de zorgplicht wel. Als er gezondheidsklachten zijn moet een beheerder vanuit zijn zorgplicht actie ondernemen. Als een bosgebied aangetast is en de nesten worden nabij de wandelroute niet verwijderd maar het publiek wordt gewaarschuwd middels borden, dan voldoet de beheerder aan zijn zorgplicht. Het advies is ernstige overlast te bestrijden door het weghalen van de nesten. Soms is dat niet mogelijk door slechte bereikbaarheid.

In deze gebieden moet de beheerder/eigenaar het publiek waarschuwen of in extreme gevallen kan een gebied worden afgezet. 2.4 Particulieren Voor particulieren geldt in principe hetzelfde als voor de grotere terreineigenaren. Particulieren wordt echter afgeraden zelf de bestrijding van de eikenprocessierups uit te voeren. Ondeskundige bestrijding kan leiden tot ernstige gezondheidsklachten als gevolg van onjuist gebruik van bestrijdingsmiddelen of contact met de brandharen. 2.5 GGD De GGD heeft een adviserende taak en voorziet alle huisartsen, dierenartsen en ziekenhuizen in de noordelijke provincies van de nieuwste ontwikkelingen over de overlast en beheersing van de eikenprocessierups. College van burgemeester en wethouders - 13 oktober 2020 - 2020_B&W_004049/15 6 2.6 Scholen en zwembaden Scholen en zwembaden hebben een bijzondere positie. Deze terreinen worden niet beheerd de gemeente Steenwijkerland. Vanwege het openbare karakter en het verhoogde risico voor de gebruikers van deze locaties, ruimt de gemeente de nesten van de Eikenprocessierups op. Ook worden er preventieve maatregelen genomen indien nodig en mogelijk. 3 Risicoanalyse De risico’s in Steenwijkerland zijn in kaart gebracht door de volgende zaken in kaart te brengen: a. Waar staan de eiken in Steenwijkerland? b. Waar bevinden zich kwetsbare mensen in Steenwijkerland? c.

In welke gebieden zijn veel mensen aanwezig? d. Waar wordt een hoge plaagdruk verwacht op basis van monitoring het jaar ervoor e. Waar gelden op grond van ecologische risico’s beperkingen Op basis van bovenstaande criteria zijn in het beheersysteem van de gemeente Steenwijkerland de risicogebieden in kaart gebracht. In gebieden met een matig of hoog risico wordt preventief gehandeld, tenzij er beschermde vlinders in de directe omgeving voorkomen. In dat geval wordt gemonitord en ingegrepen op het moment van overlast door het wegzuigen van de rupsen. Bij de risicoafweging is de weging in het PvA Eikenprocessierupsbeheersing Overijssel toegepast. (H4 Prioritering en bestrijdingskeuze). In gebieden met een laag risico wordt voornamelijk curatief bestreden. Risicomatrix uit PvA Eikenprocessierups Overijssel, toegepast in de risicoanalyse Steenwijkerland College van burgemeester en wethouders - 13 oktober 2020 - 2020_B&W_0040410/15 7 4 Preventie Bij preventieve bestrijding wordt de rups bestreden voordat deze hinder veroorzaakt. Als de curatieve (verwijderen van de rupsen) bestrijding volgt op meldingen van klachten, waarnemingen of inspecties, is het moeilijk om vooraf te bepalen welk budget men nodig heeft. Preventieve bestrijding kan beter begroot worden, zeker als er een goede registratie van de aanwezigheid van Eikenprocessierups is.

Preventie helpt om de plaagdruk te verlichten. Door preventief handelen neemt het aantal locaties waar rupsen voorkomen af. De resterende overlast kan door de kleinere omvang sneller worden weggenomen. Er zijn drie bewezen preventieve methode. • Bestrijden met aaltjes • Bestrijden met een bacteriën • Herstellen van het biologisch evenwicht Steenwijkerland wil op basis van goede monitoring de nadruk van bestrijding van overlast (curatief) laten verschuiven naar beheersing (voorkomen van overlast door goede preventieve bestrijding) en uiteindelijk tot beheer van Eikenprocessierups. 4.1 Bestrijding met aaltjes (nematoden) Bij deze manier van bestrijden wordt er een biologisch bestrijdingsmiddel de boom in verneveld. De aaltjes die in het middel zitten doden de jonge rupsen die recentelijk uit de eipakketjes zijn gekomen. Omdat de eikenprocessierupsen eerder uit het ei komen dan andere rupsen moet de bestrijding vroeg uitgevoerd worden zodat wordt voorkomen dat beschermde soorten worden gedood. Behandeling wordt ’s avonds en ‘s nachts uitgevoerd als de rupsen actief zijn. Resultaat: Deze manier van preventief bestrijden is nu 5 jaar toegepast bij verschillende wegen met eiken (+/- 800 bomen per jaar). De bestrijdingsmethode heeft nadelen. Met een bomennevelspuit kan tot circa 30 m hoog in de boom gespoten worden.

Het toedienen moet nauwkeurig, ook het tijdstip van toepassen luistert nauw. De aaltjes in het middel overleven niet lang in een eikenboom (natuurlijke omgeving is de bodem) daarom moeten de aaltjes op een geschikt moment (donker, windstil) op of in de buurt van de rupsen gespoten worden. De bestrijding kan alleen ’s avonds plaatsvinden. De aaltjes kunnen niet tegen daglicht en drogen snel uit in de zon. Het resultaat is door de gevoeligheid erg wisselend. 4.2 Bestrijding met bacteriepreparaat (Bacillus thuringiensis) Bacillus thuringiensis is een algemeen voorkomende bacterie die parasiteert op allerlei verschillende rupsensoorten. B.thuringiensis wordt dan ook vaak ingezet als biologisch bestrijdingsmiddel tegen rupsenvraat. Het bacteriepreparaat wordt op het blad van een plant of boom gespoten. Als de rupsen het blad eten, worden ze geïnfecteerd met de bacterie. In de rupsendarmen produceren de bacteriën giftige kristallen, ook wel Bt-toxine genoemd. Binnen een paar uur veroorzaakt het gif spierverlammingen en stoppen de rupsen met eten. Uiteindelijk sterft de rups na 2 tot 5 dagen. Als onder de juiste omstandigheden wordt gespoten, gaat circa 80% van de rupsen dood. Het nadeel van deze methode is dat het alle rupsen in de gespoten bomen doodt, dus ook niet schadelijke soorten.

College van burgemeester en wethouders - 13 oktober 2020 - 2020_B&W_0040411/15 8 Ecologische afweging Bij het toepassen van de bacterie Bacillus thuringiensis (XENTARI) worden onbedoeld ook andere rupsen (vlindersoorten) bestreden. De rupsen van alle dag– en nachtvlinders zijn gevoelig voor dit specifieke biologische middel. Er is een wettelijke verplichting om schade aan (beschermde) soorten te voorkomen. Grootste risico in Steenwijkerland is de sleedoornpage, een beschermde vlinder die leeft op de sleedoorn en eik. Op plaatsen waar de sleedoornpage voorkomt kan deze bacterie niet worden ingezet en kan er alleen curatief worden bestreden. 4.3 Herstellen van het Biologisch evenwicht De aanwezigheid van de eikenprocessierups is een natuurlijk verschijnsel, vergelijkbaar met wespen of teken. Over het algemeen zorgt de natuur zelf voor een acceptabel aantal van elke soort, het zogenaamde biologisch evenwicht. Dankzij natuurlijke vijanden zoals parasieten (sluipwespen, sluipvliegen) en predatoren (o.a. mezen, huiszwaluw, vleermuizen, kevers, roofwantsen enz.) ontstaat er een biologisch evenwicht. Een gebrek aan biologische vijanden kan een plaag veroorzaken. Met het herstellen van het biologisch evenwicht wordt volop geëxperimenteerd. De resultaten van deze proeven zijn bemoedigend.

De ervaringen met het versterken biodiversiteit en het biologisch evenwicht zijn echter nog beperkt en hebben tot nu toe nog onvoldoende effect. In 2021 gaan we door met het nemen van maatregelen ter verbetering van het biologische evenwicht. Het duurt echter lang voordat er weer sprake is van biologisch evenwicht. Het is een proces van jaren intensief inzetten op het verbeteren van de biodiversiteit en biologisch evenwicht. De komende jaren is preventief en curatief handelen nodig om de plaagdruk en overlast beheersbaar te houden in Steenwijkerland. Bij voldoende maatregelen gericht op herstel van het biologisch evenwicht zal de plaagdruk afnemen. Het vraagt om substantiële structurele veranderingen in landgebruik, landschapsinrichting en beheer. Het zijn veranderingen die het komende decennium moeten plaatsvinden. 5 Bestrijden van de overlast (curatieve bestrijding) We kiezen ervoor niet overal preventief te handelen, deze keuze komt voornamelijk voort uit ecologische overwegingen. In gebieden die niet preventief worden behandeld is er een grotere kans op overlast van de eikenprocessierups. Rupsen die overlast veroorzaken worden weggezogen met een speciale rupsenzuiger. Bij een zeer hoge plaagdruk worden de rupsen boven in de boom niet verwijderd als deze geen overlast veroorzaken.

Binnen de bebouwde kom en dicht bij woningen (afstand < 25 m) wordt altijd de hele boom “schoongemaakt” zodat de leefbaarheid en gezondheid van de bewoners niet in het gedrag komt. Met drie lokaal aannemers zijn afspraken gemaakt over de wijze van bestrijding, periode van inzet en kosten. Deze aannemers beschikken over gespecialiseerd materiaal en speciaal hiervoor opgeleide mensen. College van burgemeester en wethouders - 13 oktober 2020 - 2020_B&W_0040412/15 9 6 Monitoring Door het plaatsen van lokdoosjes wordt in beeld gebracht in welke mate de eikenprocessievlinder voorkomt. Deze lokdoosjes worden begin juli geplaatst en trekken mannetjesvlinders aan. De lokdoosjes hangen in de boom van juli t/m september. De resultaten van de monitoring en het aantal behandelde bomen geven een indicatie van de plaagdruk voor het komende jaar. Op basis van de monitoring en gegevens van de uitgevoerde bestrijding wordt het beheerplan geactualiseerd. 7 Kosten en personele inzet 7.1 Kosten voor preventie en bestrijding De verwachte kosten voor preventief en curatief bestrijden van EPR in het jaar 2021 wordt begroot op € 56.000,- en is uitgesplist in de onderstaande tabel. Door het preventief handelen liggen de kosten al aanmerkelijk lager dan in de jaren dat er niet preventief gehandeld werd.

Toch liggen de kosten voor het preventief handelen en verwijderen van nesten boven de het beschikbaar gestelde budget. Voor 2021 prognosticeren we een budgetoverschrijding van € 16.000,-. Gezien het belang van de volksgezondheid en leefbaarheid in onze kernen is het dringende advies deze kostenoverschrijding te accepteren. 7.2 Personele inzet Voor het coördineren, inventariseren en uitvoeren is personele inzet nodig. De personele inzet staat weergeven in onderstaande tabel. Deze uren worden opgenomen in de jaarplanning van de betreffende medewerkers. Het beheer van de eikenprocessierups is qua inzet in uren een wezenlijk onderdeel geworden van het takenpakket van het cluster groen. Het is werk dat er voorheen niet was, maar nu door de gestegen plaagdruk wel moet worden uitgevoerd. De komende jaren zal er rekening gehouden moeten worden met onderstaande inzet in uren. Medewerker Taak Uren Regisseur Rapporteren aan raad en bestuur 40 Boombeheerder Coördineren bestrijding, aanbesteding , projectbeheersing, evalueren aanpak en toegepaste methoden 200 Werkvoorbereider Aansturen aannemers, coördineren i nventarisatie 240 Medewerker(s) Inventariseren en aanbrengen waarsch uwingslinten 120 De inzet van de uren voor het bestrijden van de overlast vinden plaats in de periode half april t/m augustus. In oktober wordt het plan van aanpak geactualiseerd voor het komende jaar.

prognose kosten 2021 Aantal bomen met te verwijderen nesten 1500 30.375,0 0 € Monitoren 50 6.000,00 € Preventief (X enTari) 2500 10.750,00 € aanschaf vogelhuisje/ lint/ media 100 1.250,00 € Proef Project "mating disruption" 7.500,00 € Prognose kosten overlast beheersing EPR 55.875,00 € College van burgemeester en wethouders - 13 oktober 2020 - 2020_B&W_0040413/15 10 8 Communicatie Inwoners en toeristen moeten weten wat ze moeten doen als zij een nest zien of last hebben van de haartjes van de eikenprocessierups. De belangrijkste spelers in de communicatie zijn de gemeente en de GGD. Na signalering van de eerste rupsen doet de gemeente melding bij de GGD. Deze neemt de verdere communicatie met huisartsen, dierenartsen en ziekenhuizen in de regio voor haar rekening. Het gaat hierbij over de gezondheidseffecten en de herkenning van de klachten. De algemene informatievoorziening als herkenning, melding en doorverwijzing naar de GGD, ligt in handen van de gemeente. Daarnaast is het van belang ook intern informatie te geven. Een overzicht van de belangrijkste interne en externe groepen: Intern Extern Openbare Ruimte beheer/ uitvoering inwoners en bezo ekers (algemeen) Klant Contact Centrum (KCC) (recreatie)ondernemers Cluster communicatie scholen, peuterspeelzalen Bestuur (sport)verenigingen en pbw’s Managementteam bibliotheken, huisartsenpraktijken e .d.

Staf Openbare Ruimte terreinbeheerders (Natuurmonum enten en Staatsbosbeheer) provincie en buurgemeenten Noordelijke werkgroep EPR pers Een overzicht van de belangrijkste communicatiemiddelen: landelijkwebsite https://processierups.nu/ website GGD https://ggdleefomgeving.nl/hinderlijke-beestjes/ website gemeente intranet (Snelbinder) posters en folders huis-aan-huisbladen (Steenwijkerland Expres) perscontact/persbericht informatieborden (in specifieke situaties) (bewoners)brieven (in specifieke situaties) Inzet intermediairs 8.1 Coördinatie en eerste aanspreekpunt Het eerste aanspreekpunt voor vragen over de eikenprocessierups is de boombeheerder van de gemeente Steenwijkerland. Dit doet de boombeheerder in nauwe samenwerking met werkvoorbereider bomen. De werkvoorbereider vangt de taken m.b.t. administratie en communicatie van de boombeheerder op, bij zijn afwezigheid. College van burgemeester en wethouders - 13 oktober 2020 - 2020_B&W_0040414/15 11 9 Evaluatie en actualisatie beheerplan Ieder jaar worden er geëvalueerd op basis van de geregistreerde waarnemingen, curatieve bestrijdingsinzet en de resultaten van de monitoring met Feromoonvallen. Met de uitkomsten wordt er een nieuwe prognose gemaakt voor het jaar 2022. De resultaten en het bijgestelde beheerplan worden ter kennisgeving aan het bestuur voorgelegd en in indien nodig aan de raad.

Bijlage 1 Folder Eikenprocessierups Bijlage 2 Plan van Aanpak Eikenprocessierupsbeheersing Overijssel Bijlage 3 Overzicht locaties waar preventief wordt bestreden College van burgemeester en wethouders - 13 oktober 2020 - 2020_B&W_0040415/15