14.0 Informatienota 2026 - 11 - Evaluatie Klimaat- en Duurzaamheidsambities 2024-2025

College van burgemeester en wethouders - 10 maart 2026 - 2026_B&W_00200 34/44 Evaluatie van de Klimaat- en Duurzaamheidsambities 33 Leefbare Steden en Dorpen De inrichting van dorpen en steden heeft grote impact op mensen, klimaat en natuur. De gemeente is grotendeels zelf verantwoordelijk voor de inrichting en het beheer van de openbare ruimte. Daarom kunnen we erop sturen de openbare ruimte zo in te richten dat zij bijdraagt aan de klimaat- en duurzaamheidsambities. In recent vastgestelde beleidsplannen zijn klimaat- en duurzaamheidsambities vertaald naar concrete handvatten. Zo is de gemeentelijke Leidraad Inrichting Openbare Ruimte (LIOR) geactualiseerd en is de Visie Groen en Biodiversiteit opgesteld. Bij opdrachten wordt steeds meer gestuurd op duurzaam energieverbruik en andere klimaat- en milieuoverwegingen. De komende periode wordt gewerkt aan een voorstel om het akkoord Schoon en Emissieloos Bouwen te ondertekenen. Daarmee zullen we vaker materieel inzetten zonder verbrandingsmotor. In de openbare ruimte zijn de ontwikkelingen op het gebied van duurzame materialen en vergroening al bezig. Bij nieuwe aanplant wordt gekozen voor een gemengde beplanting van inheems en ecologische waardevol plantmateriaal. Ook stappen we de komende jaren over op asfalt dat op lagere temperatuur wordt vervaardigd, dit bespaart veel energie.

De middelen die worden gebruikte om deze ontwikkelingen te realiseren worden ook verduurzaamd, denk aan zero emissie machines. Dit leidt ertoe dat het operationeel gezien laagdrempeliger wordt om duurzame keuzes te maken. Toch blijft er nog veel winst te behalen wat betreft biodiversiteit, klimaatadaptatie en materiaalgebruik in de openbare ruimte. Opgave College van burgemeester en wethouders - 10 maart 2026 - 2026_B&W_00200 35/44 Evaluatie van de Klimaat- en Duurzaamheidsambities 34 We hebben de Groenblauwe structuren in kaart gebracht. Om deze structuren te versterken gaan we de inrichting en het beheer van de openbare ruimte aanpassen. Via een GIS-applicatie zijn bestaande boom-, groen- en waterstructuren in kaart gebracht, aangevuld met ontbrekende en gewenste structuren. Deze digitale kaart is ingebracht voor integratie in het Digitaal Stelsel Omgevingswet (DSO), waardoor het netwerk onderdeel wordt van het ruimtelijk beleid. Het is niet altijd mogelijk om alle informatie op te nemen in het DSO, hierdoor zijn niet alle kansen en gewenste verbindingen zichtbaar in het DSO. We stimuleren groen en biodiversiteit en passen beheerplannen aan om dit mogelijk te maken. Met het invoeren van Waardengestuurd beheer wordt bij het beheer en onderhoud van de openbare ruimte expliciet gestuurd op het verbeteren van de ecologische omstandigheden in de openbare ruimte.

Onder andere door het aanpassen van het maairegime, het stimuleren van het bodemleven en het aanpassen van ons snoeibeleid. Daarbij zetten we in op een gezonde bodem en gezonde (inheemse) bomen en beplanting. Op verschillende locaties is in het verleden onvoldoende rekening gehouden met de bodemkwaliteit en het bodemleven. Hierdoor groeit de beplanting slecht en is het gevoelig voor ziekten en uitval. Concrete voorbeelden zijn de iepen langs het Steenwijkerdiep en de lindebomen langs de kolk in Blokzijl. Er is onderzoek en monitoring nodig om inzicht te krijgen in de beste manier op ecologische meerwaarde te creëren. Er wordt nagedacht over een monitoringsprogramma om de toename van ecologische waarde beter inzichtelijk te maken zodat we de biodiversiteit in de openbare ruimte zo effectief mogelijk kunnen blijven bevorderen. Concrete voorbeelden uit actiepunten Opgave College van burgemeester en wethouders - 10 maart 2026 - 2026_B&W_00200 36/44 Evaluatie van de Klimaat- en Duurzaamheidsambities 35 Toepassen duurzame mobiliteitsladder en STOMP- principe (stappen, trappen, OV, MaaS, Privé-auto) bij het maken van mobiliteitskeuzes in de openbare ruimte. Vanuit de afdeling Wegen, Verkeer en Mobiliteit schuiven beheerders, adviseurs en/of de coördinator aan bij projecten die de openbare ruimte raken.

Sinds de vaststelling van de strategische mobiliteitsvisie leggen zij daarbij steeds meer de nadruk op het STOMP-principe. Volgens dit principe denk je eerste na over loop- en fietsroutes, toegankelijkheid voor inwoners die slecht ter been zijn, openbaar of deelvervoer en pas daarna ook over auto’s en parkeren. Het STOMP-principe wordt snel over het hoofd gezien door projectleiders en -ontwikkelaars: de parkeernorm wordt nog vaak gebruikt als voornaamste criterium in projecten. Het is voor betrokkenen daarom van belang om er scherp op te zijn te beginnen bij voetgangers en fietsers in plaats van automobilisten. Opgave College van burgemeester en wethouders - 10 maart 2026 - 2026_B&W_00200 37/44 Evaluatie van de Klimaat- en Duurzaamheidsambities 36 Gemeente als Goede Voorbeeld Als gemeente stimuleren wij duurzaamheid bij inwoners en bedrijven, en in onze eigen bedrijfsvoering nemen wij nadrukkelijk het voortouw. We monitoren structureel onze CO₂-uitstoot binnen scope 1 en 2 , gericht op energieverbruik en zakelijke dienstreizen. Op basis van deze gegevens nemen we gerichte maatregelen om onze impact te verlagen, bijvoorbeeld door het verminderen van fossiel brandstofgebruik, energiezuinige toepassingen in onze gebouwen en het stimuleren van elektrisch rijden binnen de organisatie.

Daarnaast organiseerden we de afgelopen jaren de Klimaat- en Duurzaamheidsweek om medewerkers te inspireren tot duurzaam gedrag, kennis te delen en goede voorbeelden zichtbaar te maken. Dit draagt bij aan bewustwording én aan concrete acties binnen teams en afdelingen. Ook op het gebied van Maatschappelijk Verantwoord Opdrachtgeven en Inkopen (MVOI) hebben we het MVOI-manifest ondertekend en werken we volgens een meerjarig actieplan MVOI met duidelijke doelen en jaarlijkse acties. Duurzaamheidsdoelen voor vastgoed gelden voor alle gebouwen in gemeente Steenwijkerland, dus ook voor de gebouwen die in eigendom zijn van de gemeente. Onze ambities worden zichtbaar in bestaand maatschappelijk vastgoed en in de plannen voor nog te ontwikkelen vastgoed. Het is de bedoeling dat al het gemeentelijk vastgoed in 2045 energieneutraal is. Fotograaf: Johann Prescher Opgave College van burgemeester en wethouders - 10 maart 2026 - 2026_B&W_00200 38/44 Evaluatie van de Klimaat- en Duurzaamheidsambities 37 Concrete voorbeelden uit actiepunten Scope 1 en 2 emissies zijn categorieën uit het Greenhouse Gas (GHG) Protocol, het raamwerk voor het meten van broeikasgassen: Scope 1 zijn directe emissies van bronnen die een bedrijf bezit (bv. verbranding in eigen ketels, wagenpark), terwijl Scope 2 indirecte emissies zijn door de opwekking van ingekochte energie (elektriciteit, stoom, warmte).

Ze vormen de basis voor een bedrijfs CO₂-voetafdruk en helpen bij het identificeren van reductiemogelijkheden. We gaan een actieplan MVOI opstellen om invulling te geven aan het manifest MVOI en gaan de daar uit volgende duurzaamheidsafwegingen opnemen en borgen in het gemeentelijk inkoop- en aanbestedingsbeleid. Rondom deze doelstelling zijn duidelijke stappen gezet. Met het actieplan MVOI beschikken we inmiddels over een aanpak voor maatschappelijk verantwoord inkopen. De afgelopen twee jaar zijn vooral in de GWW-inkoop (Grond, Weg en Waterbouw) concrete resultaten behaald. Zo gebruiken we beton dat voor minstens 35% bestaat uit gerecycled materiaal. De RAW-systematiek (Rationalisatie en Automatisering Grond-, Water- en Wegenbouw) is doorgenomen en we onderzoeken aanpassingen zodat duurzaamheid, circulariteit en social return beter zijn geborgd. Business Club Steenwijkerland is betrokken om ondernemers vroegtijdig perspectief te bieden op onze koers. Het is een uitdaging om MVOI-doelen te vertalen naar haalbare eisen/wensen voor marktpartijen. Elektrificatie van materieel voor bouw gaat bijvoorbeeld gepaard met grote investeringen. Daarom willen marktpartijen een zekerheid dat de investeringen die zij hierin doen rendabel zijn. Om partijen deze zekerheid te geven is het nodig om méér te betalen voor duurzame inkoop én om consequent voor deze duurzame partijen te kiezen.

Als we dit niet doen hebben verduurzamende partijen een concurrentienadeel. Het vergt meer tijd, aandacht en toewijding om partijen die willen verduurzamen deze zekerheid te kunnen bieden. Daarnaast zit er uitdaging in de interne borging: MVOI-criteria zijn technisch en vragen om eenduidige toepassing in uiteenlopende inkooptrajecten. We onderzoeken daarom hoe we het actieplan een breder draagvlak en praktische toepasbaarheid kunnen geven zodat collega’s er goed mee kunnen werken én we duurzaamheid in de organisatie kunnen borgen. Opgave College van burgemeester en wethouders - 10 maart 2026 - 2026_B&W_00200 39/44 Evaluatie van de Klimaat- en Duurzaamheidsambities 38 Nieuw gemeentelijk en maatschappelijk vastgoed ontwikkelen we volgens de gestelde normen vanuit de verschillende duurzaamheidsthema’s. De duurzaamheidsthema’s worden standaard meegenomen in de ontwikkeling van nieuw gemeentelijk en maatschappelijk vastgoed. Dit is geborgd in het Besluit Bouwwerken Leefomgeving (BBL), je mag bijvoorbeeld geen gebouwen met gasaansluitingen bouwen en dit doen we dus ook niet. In 2025 is een nieuw gezondheidscentrum (Tjasker) gebouwd en geopend in Giethoorn. De ontwikkeling van dit centrum is gebeurd aan de hand van de BENG-eisen (Bijna Energie Neutraal Gebouw). Deze eisen zorgen voor minder energieverbruik, meer comfort en een duurzamer leefklimaat.

Zo is er een grote warmte terugwin installatie (TWI) die is aangesloten op drie lucht-water- warmtepompen en heeft de schil van het gebouw een hoge isolatiewaarde. Ook zijn er plannen gemaakt voor de nieuwbouw van vier basisscholen en één middelbare school. Hierin houden we rekening met de ruimte op het elektriciteitsnet door accu's te plaatsen om pieken tussen dag en nacht op te vangen en zo optimaal gebruik te maken van door zonnepanelen opgewekte energie. Netcongestie blijft een aandachtspunt bij het ontwikkelen van vastgoed en levert beperkingen op voor het realiseren van (al) onze doelen. Opgave College van burgemeester en wethouders - 10 maart 2026 - 2026_B&W_00200 40/44 Evaluatie van de Klimaat- en Duurzaamheidsambities 39 Het bestaand maatschappelijk vastgoed gaan we verduurzamen. Bestaande maatschappelijk vastgoed gebouwen worden verduurzaamd in combinatie met renovaties en onderhoud: een kosten-efficiënte aanpak. De afgelopen twee jaar hebben wij veertien gebouwen verduurzaamd. Een voorbeeld is gemeenschapshuis De Burght in Vollenhove: daar zijn het dak en de gevels geïsoleerd, is er nieuwe beglazing en zijn warmtepompen en zonnepanelen geïnstalleerd. Een accu zorgt voor de opslag van opgewekte energie.

Een ander voorbeeld is theater en congrescentrum de Meenthe: voor het congrescentrum hebben we al isolerende maatregelen toegepast in gevels en daken en zullen PVT-panelen (PhotoVoltaic Thermal) worden geplaatst. Daarnaast is traditionele verlichting door het hele gebouw vervangen door ledverlichting. Verder starten we in april 2026 met isolatie en groot onderhoud van het dak van de theaterzaal, gevolgd door de rest van het dak van de Meenthe. Hierbij wordt ook luchtbehandeling (ventilatie) vervangen door energiezuinige en elektrische ventilatoren die per ruimte in het gebouw bestuurbaar zijn. We maken plannen voor verdere verduurzaming van het maatschappelijk vastgoed. Een aandachtspunt is dat het team vastgoed op dit moment te weinig budget en capaciteit (bemensing) heeft om álle gebouwen te verduurzamen op een manier die voldoet aan de gestelde ambities en het gestelde tijdspad. Daarom zullen ofwel de ambities moeten worden bijgesteld óf er moeten meer budget en mensen worden ingezet op deze opgave. Opgave College van burgemeester en wethouders - 10 maart 2026 - 2026_B&W_00200 41/44 Evaluatie van de Klimaat- en Duurzaamheidsambities 40 Conclusie We zijn hard bezig om de klimaat- en duurzaamheidsambities waar te maken. De vijf thema’s hebben over het algemeen een duidelijke plek binnen onze organisatie en worden geïntegreerd in het vormen van nieuw beleid.

De zes opgaven - en bijbehorende ambities - zijn vaak abstracter en overstijgen de thema’s. Tijdens de evaluatie was dit verschil vooral merkbaar in de mate waarin er duidelijk eigenaarschap was voor de ambities. W e zijn trots op wat we als gemeente bereikt hebben en we streven ernaar om binnen de veranderende context te blijven verduurzamen waar dat kan. De afgelopen twee jaar hebben we ook inzichten verkregen die invloed zouden kunnen hebben op het eventueel bijstellen of aanscherpen van ambities. Zo is netcongestie een probleem waardoor ambities binnen verschillende thema’s en opgaven uitdagender blijken dan verwacht. Daarnaast zijn water en bodem meer sturend gemaakt bij de inrichting van de ruimte. De gevolgen daarvan zijn meegenomen in de omgevingsvisie. Wat betreft de toekomst van deze evaluatie is de context veranderd. De omgevingsvisie is vastgesteld en daarin zijn de kaders voor de meeste klimaat- en duurzaamheidsthema’s en -opgaven verwerkt. Daarnaast komen er omgevingsprogramma’s waarin zal worden beschreven op welke manier deze opgaven zullen worden gerealiseerd. Vanaf 2026 brengen wij de inhoud van de klimaat- en duurzaamheidsambities zoveel mogelijk onder in de omgevingsvisie en bijbehorende programma’s. Er zijn een aantal ambities waarvoor de omgevingsvisie en -programma’s niet de juiste plek zijn.

Dit gaat met name over interne duurzaamheidsambities zoals verduurzaming maatschappelijk vastgoed, MVOI en het verlagen van de gemeentelijke CO2-footprint. Deze ambities zijn op andere manieren geborgd, bijvoorbeeld door de gebondenheid aan het klimaatakkoord van Parijs, het bouwbesluit of het getekende inkoopmanifest. Over het algemeen is interne duurzaamheid ook opgenomen in het organisatieplan van onze gemeente. We streven ernaar dat er door de hele organisatie heen verantwoordelijkheid wordt genomen om duurzaamheid te incorporeren in werkzaamheden. College van burgemeester en wethouders - 10 maart 2026 - 2026_B&W_00200 42/44 Evaluatie van de Klimaat- en Duurzaamheidsambities 41 Ten slotte, er is veel bereikt rondom klimaat- en duurzaamheid in 2024 en 2025. Van deelfietshubs (PAK’M) tot nieuwe papiercontainers en van wadi’s tot een zonnecarport. Ook komende jaren zetten we ons in om de uitdagingen aan te gaan die op ons afkomen. Met de verankering van de duurzaamheidsambities in de omgevingsvisie en -programma’s verwachten we dat verdere verduurzaming dichterbij komt. Op deze manier borgen we klimaat- en duurzaamheid en dragen we als gemeente bij aan een veiligere, groenere en gezondere wereld. Fotograaf: Johann Prescher College van burgemeester en wethouders - 10 maart 2026 - 2026_B&W_00200 43/44 College van burgemeester en wethouders - 10 maart 2026 - 2026_B&W_00200 44/44