10.0 Informatienota 2023 - 20 - Herontwikkeling Gedempte Steenwijkerdiep in Steenwijk.pdf

Resultaten gedragskundige schouw Tukseweg-Woldpoort Het betreft een voorrangskruispunt in een 30 km/u zone, waarbij de Tukseweg in de voorrang is. De situatie is op twee momenten geschouwd: 1) 1 november 2022 rond 16.00 uur, betreft een voorverkenning. 2) 10 november 2022, 7:50 - 9:20, mooi weer: weinig bewolking en warm voor de tijd van het jaar. Wij hebben het volgende geconstateerd met betrekking tot de verkeerssituatie en het gedrag van de verkeersdeelnemers. In het algemeen constateren we: • De situatie en de bochten zijn erg krap, terwijl de trottoirs erg ruim zijn. Doordat het krap is passen de meeste verkeersdeelnemers hun gedrag daar op aan. Door snelheid terug te nemen en duidelijke signalen te geven bij het afslaan. Dit gebeurt redelijk gedisciplineerd. Door de krappe ruimte oogt de situatie druk en onrustig, maar door het compensatiegedrag (snelheid omlaag, duidelijke signalen geven) kunnen de weggebruikers hun verkeerstaak op deze locatie goed aan. • Niet iedere automobilist houdt zich aan de geldende maximale snelheid. De snelheid wordt regelmatig overtreden met name als er geen ander verkeer in de buurt is. • Er is bus- en vrachtverkeer, maar hun snelheden liggen dusdanig laag dat dit geen directe reden tot zorgen biedt. • Verkeer dat voorbij komt heeft niet altijd een lokale bestemming, het kruispunt is ook een doorgaande route voor verkeer.

Doorgaand verkeer heeft doorgaans de neiging om de snelheid van 30 km/u te overschrijden. Verder hebben we de volgende specifieke punten waargenomen: 1. Fietsers komen gemakkelijk in de verdrukking als auto’s hen inhalen op of vlak voor de kruising. Dit zien we vaak gebeuren. Zonder tegenligger is er voldoende ruimte om een fietser in te halen, maar met tegenligger is er te weinig ruimte. Het komt regelmatig voor dat auto’s een verkeerde inschatting maken en toch een fietser inhalen. Vooral jonge fietsers schrikken daarvan, rijden het trottoir op of remmen af en gaan een beetje slingeren. Automobilisten nemen teveel risico in deze situatie. Er zijn ook autobestuurders die rekening houden met de fietsers en er rustig achter blijven rijden. Dit wordt echter door sommige fietsers als ‘drukken’ ervaren. Dit is herkenbaar aan de reactie die de fietsers geven. Dat is goed voor te stellen omdat automobilisten namelijk vlak achter de fietser blijft rijden. Hoe goed bedoeld ook, fietsers ervaren dit als onprettig. College van burgemeester en wethouders - 4 april 2023 - 2023_B&W_0027328/38 3 Fietsers op de Woldpoort wijken uit op het trottoir als ze rechtsaf willen slaan en er auto’s opgesteld staan voor het kruispunt. Dit kan gevaarlijke situaties opleveren bij het terugkeren op de rijbaan vanuit het trottoir. 2. Het overzicht vanuit de Woldpoort naar rechts de Tukseweg op is beperkt.

Als meer zicht gehaald wordt door naar voren te rijden, wordt de bocht voor auto's vanaf de Tukseweg nog krapper. Dit probleem is nog groter bij tegemoetkomend vrachtverkeer. Zelfs als een auto ruim voor de haaientanden al stopt, is het nog zeer krap als er een vrachtwagen om de bocht komt. Overigens is het zicht vanuit de Tukseweg op de Woldpoort ook beperkt. Bij naderen vanuit het westen staat er een gebouw in het zicht. Bij naderen vanuit het oosten nemen bomen zicht op de Woldpoort weg; verkeer van rechts wordt pas zichtbaar als ze bij/op de haaientanden zijn. 3. De voorrangssituatie is niet voor iedereen in één oogopslag duidelijk, wat met name voor bestuurders die onbekend zijn met dit kruispunt een probleem is. Een voorrangskruispunt in een 30 km/u zone is een uitzondering op de regel. Auto's vanuit de Tukseweg kunnen slecht zien dat ze een voorrangskruispunt naderen. Bij het naderen van de situatie vanuit westelijke richting staat überhaupt geen verkeersbord, aan de andere zijde is het bord enigszins slecht leesbaar, omdat het een slag gedraaid staat. Weggebruikers kunnen verder aan de haaientanden zien dat ze met een voorrangskruispunt te maken hebben, maar die haaientanden liggen vrij ver naar achter op de Woldpoort (om begrijpelijke reden; vanwege de krappe bocht) en zijn daardoor relatief slecht zichtbaar.

Het voordeel van deze positie van de haaientanden is dat verkeer ook daadwerkelijk stopt en tijd neemt om de situatie in zich op te nemen en daarna pas af te slaan. Een vergelijkbaar effect wat doorgaans met een stopstreep gepoogd wordt te halen. De onduidelijkheid over de voorrangssituatie kan in het voordeel van verkeersveiligheid werken: bestuurders op de Tukseweg die het kruispunt uit oostelijk zijde naderen en niet doorhebben dat ze in de voorrang zijn, verwachten voorrang te moeten verlenen aan bestuurders uit de Woldpoort, waardoor zij mogelijk snelheid minderen. 4. In de drukte en onoverzichtelijkheid kunnen fouten gemaakt worden door weggebruikers die gevaarlijke situaties opleveren. Met name als er van alle kanten verkeer aan komt rijden en dit zowel gemotoriseerd verkeer als fietsers zijn. Op de drukste momenten wordt het risico op een fout of vergissing groter. Enkele waargenomen voorbeelden hiervan zijn: College van burgemeester en wethouders - 4 april 2023 - 2023_B&W_0027329/38 4 a. Auto draait vanuit de Woldpoort de Tukseweg op zonder voorrang te verlenen aan een fietser (van links of van rechts) op de Tukseweg. Fietsers worden over het hoofd gezien doordat veel aandacht gegeven moet worden aan auto’s vanwege de krappe situatie. Het komt vaak voor dat als de auto’s dan verdwenen zijn de fietser over het hoofd gezien wordt. b.

Bestuurders (auto en fiets) die de Woldpoort inslaan vanaf de Tukseweg minderen niet altijd voldoende snelheid en gokken erop dat verkeer uit de Woldpoort wel op tijd stopt om hen voldoende ruimte te laten. Dit levert soms wat spannende momenten op. 2. Conclusie gedragskundige schouw Tukseweg-Woldpoort De splitsing betreft een krappe situatie waarbij de voorrangsregel afwijkt van wat richtlijnen voorschrijven binnen de bebouwde kom. De krappe situatie heeft als nadeel dat wanneer er van alle kanten een mix aan verkeer afgewikkeld wordt de complexiteit voor de weggebruiker hoog wordt. Fouten en vergissingen kunnen dan voorkomen en zijn ook (beperkt) waargenomen (zonder ernstige gevolgen). Dankzij de lage snelheid zijn de gevolgen klein: bij het herstellen van de fout heeft de veroorzaker een kleine remweg en de andere partij die moet compenseren om een ongeval te voorkomen heeft ook een zeer korte remweg. Toch zijn de zorgen om verkeersveiligheid voor te stellen: een fietser die valt, zelfs als dat alleen komt door het uitwijken of evenwicht verliezen kan gevaarlijk gewond raken. De lage snelheid en gevoel van onveiligheid zorgt er in minder complexe situaties voor dat het verkeer juist veilig afgewikkeld wordt. Hier is de krappe situatie een voordeel voor de verkeersveiligheid.

Fietsers komen in het gedrang wanneer zij ingehaald worden door auto’s maar voelen zich ook niet veilig als auto’s bewust niet inhalen. Het trottoir wordt gebruikt om uit te wijken waardoor terecht gesteld kan worden dat de fietser in de verdrukking komt. 3. Verkeer in de Neerwoldstraat Tijdens de observatie hebben we ook gelet op het verkeer dat uit de Neerwoldstraat komt of daar naar toe gaat. We vatten deze observatie samen in drie punten: College van burgemeester en wethouders - 4 april 2023 - 2023_B&W_0027330/38 5 1. Voor fietsers die vanuit de westkant van de Tukseweg naar de Neerwoldstraat willen is officieel niets geregeld. Er is geen ingang vanaf deze kant. Fietsers sorteren voor op de Tukseweg om via de ingang die via het zebrapad wordt ontsloten over de gele bestrating naar de Neerwoldstraat te fietsen. Dit is een verkeersbeweging die de fietsers blijkbaar als vanzelfsprekend vinden omdat we deze beweging vaak hebben waargenomen. Er ontstaan weinig problemen door. Tijdens onze observatie was het niet druk met voetgangers. Deze kwamen niet in de knel door de fietsers. De fietser heeft bovendien goed zicht op het aankomend autoverkeer. 2. Autoverkeer kan de Neerwoldstraat via de Tukseweg verlaten.

De vormgeving van de weg is dusdanig (gele tegels en een groot vlak in plaats van een weg) dat voor het autoverkeer duidelijk is dat de snelheid aangepast moet worden en dat er voetgangers en fietser van alle kanten vandaan kunnen komen. We hebben waargenomen dat autoverkeer en vrachtverkeer met gepaste snelheid rijdt. Tegelijkertijd is het duidelijk dat een vrachtwagen die langzaam achter een fietser of voetganger rijdt bij deze doelgroep onrust veroorzaakt door het lawaai. 3. Autoverkeer en vooral vrachtverkeer dat uit de Neerwoldstraat komt moet rechts afslaan. Verkeer dat eigenlijk links af wil, kan de neiging hebben een draai te maken direct na het oprijden van de Tukseweg. Voor vrachtverkeer zal deze beweging niet lukken, maar autoverkeer kan dit wel doen. We hebben deze beweging niet waargenomen, maar het is zeker voor te stellen dat het voorkomt. Daarbij is het ook voor te stellen dat auto- en vrachtverkeer verderop op de Tukseweg gaat keren of een weg door de stad neemt die onwenselijk is. 4. Conclusie verkeer Neerwoldstraat De ingang naar de Neerwoldstraat is voor fietsers vanaf de westkant van de Tukseweg niet gefaciliteerd. Gemotoriseerd verkeer verlaat stapvoets de Neerwoldstraat. We hebben geen gedrag gezien dat leidt tot een verhoogde kans op ongevallen. College van burgemeester en wethouders - 4 april 2023 - 2023_B&W_0027331/38 6 5.

Analyse huidige voorkeursvariant Wij hebben het geobserveerde verkeersgedrag en het schetsontwerp van de huidige voorkeursvariant (Figuur 1) bestudeerd met als doel om na te gaan in welke mate het ontwerp de huidige problematiek oplost dan wel versterkt of nieuwe problematiek introduceert. Figuur 1. Schetsontwerp oostelijke aansluiting Steenwijkerdiep /Woldpoort op Tukseweg. Bron: Roelofs (2022) Verbreding verkeersonderzoek Steenwijkerdiep-Tukseweg en wijk Torenlanden, Notitie NO01-D01-21012223-EKK. Bij het beoordelen van de huidige voorkeursvariant houden we rekening met de volgende bijzonderheden: 1. Bij de huidige intensiteiten is een gelijkwaardig of eenvoudig voorrangskruispunt nog net haalbaar. Er wordt een toename verwacht in intensiteiten waardoor er zorgen zijn ten aanzien van de doorstroming. Het ontwerp dat voorligt, houdt rekening met de groei in intensiteit en is er op gericht de doorstroming goed te houden. 2. Er rijdt verkeer op de Tukseweg dat daar geen bestemming heeft. Dat verkeer kan ook kiezen via de N334 te reizen. 3. De gevaarzetting in de huidige situatie komt voornamelijk van gemotoriseerd verkeer dat: a. vanaf de Woldpoort rechts afslaat (en soms ook linksaf, maar dan is men voorzichtiger). Dat komt doordat er situaties ontstaan met verkeer dat van alle kanten komt waarbij fietsverkeer vanaf links wel eens over het hoofd wordt gezien.

College van burgemeester en wethouders - 4 april 2023 - 2023_B&W_0027332/38 7 b. op de Tukseweg fietsers voorbij rijdt en hen, door de krappe ruimte, te dicht passeert. Met risico op botsen en fietsers die van schrik afremmen en het evenwicht verliezen. Onze analyse van de voorkeursvariant is samen te vatten in de volgende hoofdpunten: 1. Snelheid: In de voorkeursvariant is het aannemelijk dat de gemiddelde snelheid van het autoverkeer toeneemt, omdat het verkeer meer gestroomlijnd wordt en er meer ruimte wordt gecreëerd voor het verkeer. Omdat de doorgaande route minder gehinderd wordt door afslaand verkeer wordt dit effect versterkt. Het komt minder vaak voor dat het afslaand verkeer als buffer fungeert voor het doorgaande verkeer. Toename van snelheid zorgt (zonder verdere aanpassing in de infrastructuur) voor een afname van verkeersveiligheid en een ernstiger afloop wanneer er een aanrijding plaatsvindt. 2. Zicht op verkeer voor afslaand verkeer: In de huidige situatie komt verkeer dat op de Tukseweg naar het oosten rijdt tot stilstand als voor hen een auto afslaat naar de Woldpoort. Een fietser die voor de afslaande auto rijdt, kan doorrijden. Na het afslaan is de achterliggende auto niet direct bij de fietser en krijgt de automobilist tijd om de fietser waar te nemen.

In de voorkeursvariant kan het voorkomen dat de eerste auto afslaat naar de keerlus en de achterliggende auto direct door kan rijden. De fietser is dan nog dichtbij en de achterliggende automobilist krijgt weinig tijd om de fietser waar te nemen en het gedrag aan te passen. De mate van ernst van deze situatie zal afhangen van de manier waarop fietsers gebruik gaan maken van de suggestiestrook en de ruimte die auto en fiets samen hebben. 3. Doorstroming trekt ongewenst verkeer aan: De keerlus wordt ingezet om de doorstroming te verbeteren. Hiermee wordt ook het verkeer dat geen bestemming in het gebied heeft gefaciliteerd waardoor de weg aantrekkelijker wordt. Dat zal meewerken aan toename van de intensiteit. De gemeente Steenwijkerland moet zich afvragen of dit regime bij het karakter van de wijk past. 4. Er is weinig ruimte voor de fietser. De fietssuggestiestrook op de Tukseweg is 1,10 m breed, omdat volwaardige fietsvoorzieningen ter plaatse van de middengeleider en keerlus niet inpasbaar zijn (Roelofs, 2022, Verbreding verkeersonderzoek Steenwijkerdiep-Tukseweg en wijk Torenlanden, Notitie NO01-D01-21012223-EKK). Dit is erg krap voor de fietsers die hierdoor t.o.v. de huidige situatie amper tot geen extra ruimte krijgt. Het is zeer waarschijnlijk dat fietsers in de verdrukking komen als een auto hen passeert ter hoogte van de middengeleider.

In combinatie met de te verwachten hogere snelheden is dit risicovol. College van burgemeester en wethouders - 4 april 2023 - 2023_B&W_0027333/38 8 5. In de voorkeursvariant zijn er meer conflictpunten dan in de huidige situatie. Er is een voorsorteervak toegevoegd waarmee verkeer nu wel de afslag naar het parkeerterrein kan maken. Dat is een oversteek die in de huidige situatie niet mogelijk is. De afslag naar de keerlus en de afslag naar het voorsorteervak zitten zeer kort op elkaar. We achten de kans klein, maar het is voorstelbaar dat verkeer dat uit de Woldpoort komt een richtingaanwijzer van verkeer op de Tukseweg richting het westen interpreteert als een indicator dat de keerlus gebruikt gaat worden terwijl dat verkeer eigenlijk naar het voorsorteervak wil. Een mogelijke reactie is dat het verkeer uit de Woldpoort alvast het kruispunt oprijdt. 6. Voor verkeer uit de Woldpoort was de rijtaak al complex en deze is in de voorkeursvariant nog complexer geworden. Er kan namelijk ook verkeer vanaf de keerlus richting de Woldpoort komen en dat verkeer heeft voorrang en is binnen een seconde op het kruispunt. Daarnaast moet verkeer richting het voorsorteervak in de gaten gehouden worden. Vanaf de Woldpoort worden fietsers soms over het hoofd gezien, deze kans neemt toe vanwege de toegenomen complexiteit.

Dat de haaientanden naar voren zijn gebracht, verhoogt de kans op een aanrijding. Er is na een beslissing geen ruimte meer om te realiseren dat er een fout gemaakt wordt. In de huidige situatie is die ruimte er wel. 7. Het naar voren plaatsen van de haaientanden werkt in de hand dat verkeer vanuit de Woldpoort de indruk heeft goed zicht te hebben op het aankomend verkeer. Bij een deel van de automobilisten leidt dit er toe dat zij de neiging krijgen om, ‘als het even kan’, snel door te rijden. Bij een kleine vergissing kunnen zij echter niet meer corrigeren. 8. Een simulatie moet uitsluitsel geven hoe het verkeer zal doorstromen in de voorkeursvariant. Mogelijk ontstaan er opstoppingen die zorgen voor ongeduld waarbij fietsers uiteindelijk in de knel komen. Verkeer dat uit de Woldpoort naar het oosten wil, moet de keerlus gebruiken. Echter de oversteek naar de keerlus kan geblokkeerd worden door verkeer dat wacht op verkeer dat via het voorsorteervak naar het parkeerterrein wil. Als er veel verkeer richting het oosten rijdt, kan én het verkeer op het voorsorteervak én verkeer in de keerlus niet weg, en stokt het ook in de Woldpoort. 9. Het ontwerp van de keerlus vraagt aandacht. In de praktijk zien we vaak dat verkeer in een keerlus niet ver naar voren durft te rijden om te voorkomen dat verkeer van rechts te weinig ruimte krijgt.

Gevolg is dan dat de auto aan de achterkant te weinig ruimte geeft aan doorgaand verkeer of dat doorgaand verkeer meer marge wil. Dit kan leiden tot uitwijken via de fietssuggestiestrook met meer risico op aanrijdingen met fietsers. College van burgemeester en wethouders - 4 april 2023 - 2023_B&W_0027334/38 9 10. Bij het voorsorteervak moet tegemoetkomend verkeer in de gaten gehouden worden. Dat verkeer komt in een bocht aanrijden. Dit is een risicovolle situatie. Hetzelfde geldt voor de voetgangersoversteekplaats en fietsoversteek meer oostelijk op de Tukseweg. Fouten en vergissingen komen vaker voor in situaties waarin het waarnemen van het verkeer lastiger is vanwege de bochtstructuur. 11. Er is geen fatsoenlijke oversteek gerealiseerd voor fietsers die oostwaarts op de Tukseweg rijden en willen afbuigen richting de Neerwoldstraat. Hoewel de voorkeursvariant wel een oversteek markeert die er in de huidige situatie niet is, blijft het zo dat de fietser de eigen rijstrook over moet om gebruik te maken van de oversteek. De fietser zal net als in de huidige situatie gaan ‘weaven’ met het achteropkomende verkeer. Dit is extra risicovol als de snelheid omhoog gaat en achteropkomend verkeer pas laat zicht krijgt nadat een andere auto de keerlus gebruikt.

Omdat er tot de oversteek een fietssuggestiestrook is, wordt deze beweging minder snel verwacht omdat het een verplichte plaats voor de fietser suggereert, en durft de fietser deze beweging ook minder goed te maken. Bovendien vindt deze beweging plaats in een bocht waardoor op de eigen strook en op de tegemoetkomende strook aankomend verkeer moeilijker in te schatten is bij het oversteken. 12. Bij de uitgang van de parkeerplaats zal de brutale automobilist die naar het westen moet op de Tukseweg er mogelijk voor kiezen om het voorsorteekvak te gebruiken om direct linksaf te slaan in plaats van rechts af te slaan en de keerlus te gebruiken. De automobilist heeft daarbij kans om verkeer vanuit vier plekken over het hoofd te zien: verkeer vanaf links op de Tukseweg, verkeer op de voorsorteerstrook, verkeer vanuit de Woldpoort en verkeer dat vanaf het keerpleintje de Tukseweg oprijdt. Omdat de onderlinge afstanden klein zijn, is er weinig tijd om te reageren bij een gemaakte vergissing. Zowel voor de veroorzaker als voor de weggebruiker die geconfronteerd wordt met het onverwachte en met een correctie een ongeval kan voorkomen. 13. Het doortrekken van de middenberm tot aan de keerlus zorgt er voor dat verkeer dat uit de Neerwoldstraat komt niet direct kan keren. Dat kan wel via de keerlus en dat is in principe een goede oplossing.

Voor vrachtverkeer hebben we twijfels, het zal van de maatvoering afhangen of deze draai goed te maken is. Het is bij behoud van de keerlus wenselijk dat vrachtverkeer hier kan keren. Voorkomen moet worden dat het voorsorteervak herkend wordt als mogelijkheid om te keren. College van burgemeester en wethouders - 4 april 2023 - 2023_B&W_0027335/38 10 6. Aanbevelingen De voorkeursvariant introduceert een aantal risicofactoren die er in de huidige situatie niet zijn. Dat is te billijken als blijkt dat het voor de doorstroming echt noodzakelijk is om de infrastructuur aan te passen. De keuze hoe belangrijk de doorstroming is, is aan de gemeente Steenwijkerland. Daarbij geldt wel dat de voorkeursvariant op een aantal punten onnodig risico oplevert. Het meest belangrijke om te overwegen is of het mogelijk is de intensiteit te verlagen, ondanks de verwachte groei in intensiteit de komende jaren. Met gerichte maatregelen op het gebied van mobiliteitsmanagement is het mogelijk de hoeveelheid verkeer op de Tukseweg te verminderen. Door: 1) verkeer zonder bestemming in het gebied rondom het kruispunt te verleiden andere wegen te kiezen; 2) verkeer op de Tuksweg te ontmoedigen; 3) voor bezoeken van het gebied rondom het kruispunt lopen en gebruik van fiets te stimuleren.

Voordeel van het niet laten toenemen van de intensiteit is dat de huidige situatie gehandhaafd kan blijven en dat heeft als voordeel dat de zowel de snelheid als het aantal conflictpunten lager is dan in de voorkeursvariant. Indien mogelijk dan heeft het de voorkeur om de toegang naar het parkeerterrein niet mogelijk te maken. Dit scheelt een aantal conflictpunten. De voorsorteerstrook moet ingepast worden op een plek met weinig ruimte en dit zorgt doorgaans voor een lagere verkeersveiligheid. Bij een gelijkblijvende of lagere intensiteit (en dit echt een voorwaarde voor dit advies) adviseren wij om de snelheid bij dit kruispunt nog verder omlaag te brengen door een kruispuntplateau te realiseren en er een gelijkwaardige kruising van te maken. Door de lagere snelheden hebben weggebruikers meer tijd om de situatie te overzien en ernaar te handelen, waardoor de kans op inschattingsfouten afneemt evenals de impact bij een aanrijding. Indien gekozen wordt voor het toestaan van een hogere intensiteit dan gelden de volgende adviezen. Als de verwachte verkeersintensiteiten niet afgewikkeld kunnen worden op een gelijkwaardig kruispunt, dan adviseren wij het schetsontwerp van Roelofs aan te passen ten behoeve van de veiligheid van de fietser.

Het huidige ontwerp leidt door de middengeleider tot hogere snelheden, maar dit gaat niet gepaard met significant meer ruimte voor de College van burgemeester en wethouders - 4 april 2023 - 2023_B&W_0027336/38 11 fietser. Daarom adviseren wij om volwaardige fietsstroken in te passen. Verder adviseren wij om bij de fiets- en voetgangersoversteekplaats ter hoogte van de Neerwoldstraat een duidelijke overgang van regime te realiseren, waardoor autoverkeer daar overstekende fietsers verwacht. College van burgemeester en wethouders - 4 april 2023 - 2023_B&W_0027337/38 College van burgemeester en wethouders - 4 april 2023 - 2023_B&W_0027338/38