Raadsvoorstel programmabegroting 2025 en meerjarenraming 2026-2028 RD2400230.pdf

RD2400230

Raadsvergadering

Agendanummer:

Onderwerp: Programmabegroting 2025 en meerjarenraming 2026-2028

Steenbergen; 1 oktober 2024

Aan de raad, 1. Inleiding Hierbij treft u de programmabegroting voor 2025 en de meerjarenramingen 2026 tot en met 2028 aan. De afgelopen periode zijn wij aan de slag gegaan met het uitwerken van de uitgangspunten die opgenomen zijn in de op 4 juli door de gemeenteraad vastgestelde perspectiefnota. Net als voor veel gemeenten in Nederland geldt ook voor Steenbergen dat het een uitdaging is om onze ambities te realiseren binnen de beschikbare middelen. De onzekerheid over de financiële gevolgen van het beleid van het nieuwe kabinet maakt het lastiger om een goed inzicht te geven in het lange termijnperspectief. Vanuit onze overtuiging dat het juist in onzekere tijden belangrijk is om koers te houden, bouwen wij - op basis van het raadsakkoord - samen verder aan de toekomstbestendigheid van onze gemeente. Dat doen we door verder te werken aan de collegeprioriteiten maar ook door na te denken over wat ervoor nodig is om onze inwoners ook op langere termijn een hoger welzijnsniveau te laten ervaren. We zijn blij dat we in 2024 een aantal grote projecten ter besluitvorming aan de raad konden voorleggen, zoals het Ontwikkelplan Dinteloord, Reinierpolder III en het integraal huisvestingsplan Onderwijs. Dat maakt dat we in 2025 verder kunnen met de uitvoering van deze projecten. Daarnaast zetten we in 2025 in op de dóórontwikkeling van ons Sociaal Domein.

Demografische ontwikkelingen en de krapte op de arbeidsmarkt maken dat we goed moeten kijken hoe we de zorg en ondersteuning ook in de toekomst beschikbaar en betaalbaar houden voor die inwoners die daarop aangewezen zijn. Wij kunnen al deze ontwikkelingen alleen goed verder brengen als we ook door blijven bouwen aan onze eigen organisatie, dus ook hier gaan we in 2025 mee verder. 2. Achtergrond In onze planning en control cyclus is de begroting een belangrijk onderdeel. Deze begroting heeft een nauwe relatie met de perspectiefnota. In een apart hoofdstuk is er een verbinding gelegd tussen de begroting en de perspectiefnota. Deze verbinding bestaat uit twee delen. Ten eerste wordt er uitleg gegeven over hoe de besluiten uit de perspectiefnota zijn opgenomen in de begroting. Hiermee wordt duidelijk gemaakt hoe de plannen en doelen uit de perspectiefnota vertaald zijn naar concrete financiële afspraken in de begroting.

www.gemeente-steenbergen.nl

RD2400230

Ten tweede is er een analyse gemaakt van de belangrijkste wijzigingen die hebben plaatsgevonden tussen de vaststelling van de perspectiefnota en de begroting voor het jaar 2025. Hierbij wordt gekeken naar eventuele aanpassingen of veranderingen in de financiële planning en doelstellingen. Op deze manier zorgt de verbinding tussen de begroting en de perspectiefnota ervoor dat de financiële plannen en doelen van de organisatie op elkaar afgestemd zijn en dat eventuele wijzigingen in de plannen duidelijk worden gecommuniceerd en verwerkt in de begroting. 3. Overwegingen Na het voorwoord, waarin de boodschap van het bestuur is opgenomen, wordt er ingegaan op het financiële beeld. Dit is een analyse van de wijzigingen die zijn doorgevoerd na het opstellen van de perspectiefnota 2025-2028. Opbouw van de programma's

De opbouw van de begrotingsprogramma's is iets gewijzigd. Elk programma start met een inleiding waarin de strategische koers is beschreven. Daarbij wordt de verbinding gelegd naar de ambities die verbonden zijn aan een Toekomstbestendig Steenbergen met een hoger welzijnsniveau. Deze inleiding geeft antwoord op de volgende vragen: - Waar gaat het programma over? - Voor welke uitdagingen staan we? - Wat willen we bereiken? - Waar zetten we dan op in? Na deze inleiding komen aan bod: - De portefeuillehouders - De acties vanuit de collegeprioriteiten - De acties vanuit bestaand beleid - De beleidskaders waarbinnen we handelen - De financiële vertaling: Wat mag het kosten? - De investeringen in het programma (indien van toepassing) De collegeprioriteiten, voorzien van een toelichting en stand van zaken, zijn in deze begroting volledig geïntegreerd in de programma's. Een afzonderlijk hoofdstuk met de stand van zaken is achterwege gelaten. De beleidskaders zijn voor deze begroting onder de loep genomen en geactualiseerd. Paragrafen en bijlagen

De verplichte paragrafen geven een overzicht van verschillende onderwerpen die een dwarsdoorsnede vormen van de programma's. Deze onderwerpen zijn lokale heffingen, weerstandsvermogen en risicobeheersing, kapitaalgoederen, financiering, grondbeleid, bedrijfsvoering en verbonden partijen. In de bijlagen vindt u de financieel technische informatie. Daarnaast zijn er ook overzichten opgenomen van de voortgang van moties, de gedetailleerde begroting Sociaal Domein en het overzicht GVVP.

2

RD2400230

4. Middelen De financiële situatie voor gemeenten kan momenteel omschreven worden als 'bereid je voor op het ergste, hoop op het beste'. Op meerdere plaatsen in deze begroting is ingegaan op de financiële positie van de gemeenten. Die is er met de komst van het kabinet Schoof niet beter op geworden. De plannen van Prinsjesdag zijn doorgerekend in de septembercirculaire van het gemeentefonds. Deze circulaire heeft een licht negatief effect op onze algemene uitkering. Voor de toekomst blijft de financiële positie van gemeenten onzeker. Desondanks houden wij in deze begroting vast aan de ingezette koers van Steenbergen. Een koers op weg naar een toekomstbestendig Steenbergen met een hoger welzijnsniveau. Randvoorwaarde is wel dat dit past in een meerjarenbegroting die voor alle járen een positief saldo heeft. Om tot een sluitende meerjarenbegroting te kunnen komen, zijn er een aantal financiële keuzes gemaakt. Daarom hebben wij een aantal ombuigingen voorbereid. Bij het maken van deze keuzes hebben wij het principe gehanteerd van evenredige verdeling van de pijn. Op het sociaal domein (structureel van C 400.000 in 2025 naar C 650.000 in 2027), het fysiek domein (structureel C 500.000 vanaf 2025) en de bedrijfsvoering van de eigen organisatie (structureel van C 50.000 in 2025 naar C 300.000 in 2027).

Daarnaast houden wij er rekening mee dat niet alle investeringen worden gerealiseerd conform de planning. Dat betekent dat wij op voorhand rekening houden met een besparing op kapitaallasten, die uiteindelijk in 2028 wordt afgebouwd naar C 150.000). Het saldo van de begroting 2025-2028 is als volgt: 2025 2026 2027 2028 451.000 98.000 64.000 419.000 Reservepositie gemeente Steenbergen

Hieronder vindt u een overzicht van de verwachte standen van de reserves. Om ervoor te zorgen dat de financiële positie van de gemeente ook in de toekomst solide blijft, is het belangrijk om het minimumniveau van de reserves te bepalen. Doorkiik Reserves * C 1.000

31-12 Mutatie 31-12 Mutatie 31-12 2024 2023 2025 2024 2025

1. Algemene reserve

11.967

Wo arjan Risicoreserve

-1.006 10.962

Mutatie

31-12

Mutatie

31-12

Mutatie

31-12

2026

2026

2027

2027

2028

2028

746 11.708

-352 11.356

-251 11.105

419 11.524

2 896

o

2.896

431

3 327

O

3.327

0

3 327

o

3.327

Onderzoeksbudget raad Reserve covid- en energiecrisisfonds

10 51

0 0

10 51

0 0

10 51

0 0

10 51

0 0

10 51

0 0

10 51

Reserve CollegeActieProgrammo Resultaat meerjarenperspectief 2024-2028

O O

471 776

471 776

325 451

796 1.227

-450 98

346 1.325

-315 64

0 419

31 1808

9.010

-2.252

6.758

461

6.297

O

6.297

0

31 1.389 6.297

O

6.297

0

0

0

0

0

0

0

0

0

0

0

179

0

179

0

179

0

179

0

179

0

179

Vrije ruimte

2. Reserve Transitie Organisatie 3. Reserve Ruimtelijke Ontwikkeling (ROļ 4. Reserve Economische ontwikkeling

3.036

0

3.036

0

3.036

0

3.036

0

3.036

0

3.036

5. Reserve Beheer openbare ruimte

6.712

-316

6.396

-445

5.951

-251

5.701

-251

5.450

-251

5.199

6. Bestemmingsreserve overig

9.751

-492

9.259

-530

8.729

-499

8.230

-485

7.745

-448

7.297

Totaal

31.645

27.514

-280 27.234

1.814 29.832

-

-229 29.603

1.102 28.501

-

Dit overzicht is gebaseerd op de eindsaldi van de jaarstukken van 2023 en geeft een prognose voor de komende járen. In deze prognose zijn de verplichtingen en het verwachte resultaat uit de meerjarenbegroting van 2024-2028 meegenomen.

3

RD2400230

Liquiditeitsprognose

Om invulling te geven aan de wens van de raad is de organisatie aan de slag gegaan met het opstellen van een liquiditeitsprognose voor de periode tot aan 2040. Een liquiditeitsbehoefte van die omvang is echter niet realistisch, niet wenselijk en ook niet haalbaar voor een gemeente van onze grootte. Het zou leiden tot de situatie dat de kengetallen voor onze schuldquote en solvabiliteit ver in het rood zouden uitkomen. Het opstellen van een liquiditeitsprognose voor een dergelijk lange termijn geeft dus alleen maar een globaal en theoretisch inzicht in de omvang van de geldstromen. De omvang daarvan geeft aan dat we, net zoals we in de begroting zien, keuzes zullen moeten maken in wat we wel en niet doen. Het is daarom dat alle gemeenten een liquiditeitsprognose maken voor 4 jaar. Voor onze investeringen betekent dit dat we op zoek moeten naar kostendragers die kunnen bijdragen aan de financiering daarvan. Bijvoorbeeld als het gaat om de financiering van randwegen, daar kan grondverkoop de kosten dragen, ook de financieringskosten. Wij hebben ons daarom beperkt tot de prognose. Daarbij kijken we in 1 e instantie vier jaar vooruit, en dat is al complex, omdat we de ervaring hebben dat projecten zelden de planning volgen. Dit noemen we de vertraging in investeringen, een situatie die zich in elke gemeente voordoet.

Bij de afgelopen Tussenrapportages en de jaarrekeningen is vaak een overschot op de kapitaallasten toegelicht. Dit komt doordat er pas wordt afgeschreven op een investering als deze is afgerond. Veel investeringen lopen vertraging op, wat wordt toegelicht in de Tussenrapportages en de jaarrekeningen. 5. Duurzaamheid Het gemeentelijk beleid is gebaseerd op een duurzaam evenwicht in baten en lasten. Alle structurele lasten worden gedekt met structurele baten. Dat waarborgt het behoud van het voorzieningenniveau, zowel kwantitatief als kwalitatief. 6.

Risico's

Ombuiging noodzakelijk

Hoewel de ombuigingen zijn voorzien van richting en een eerste globale toets op de haalbaarheid, brengen deze wel risico's met zich mee. Los van de risico's dat onze beleidsdoelen in gevaar kunnen komen, is altijd het risico aanwezig dat deze niet of niet in de volle omvang worden gerealiseerd. Er kunnen zich nieuwe en onverwachte ontwikkelingen voordoen, aannames kunnen afwijken, partijen die we nodig hebben werken niet mee. Dat zijn voorbeelden die we in de praktijk tegenkomen en waardoor voorgenomen ombuigingen niet worden gerealiseerd. Ook toont de praktijk aan dat ombuigingen, zeker als die in de toekomst liggen, uit het zicht verdwijnen. Zeker als de financiële situatie verbetert. Wij willen grip hebben en houden op deze ombuigingen. Dat betekent dat we de planning en control cyclus inzetten om de ombuigingen goed te monitoren en te communiceren met de raad. Steeds als er iets verandert, wordt gekeken wat de noodzakelijk acties zijn. Dat kan zijn bijsturing om de ombuiging te realiseren, maar dat kan ook zijn bijstelling. Immers, op het moment dat de ombuiging onverhoopt niet haalbaar blijkt, moeten we daar ook helder in zijn. Nieuwe afwegingen zijn dan noodzakelijk.

4

RD2400230

Financiële dekking toekomstige plannen

De ambities uit het raadsakkoord zijn vertaald naar een set van collegeprioriteiten. Terecht houden we vast aan deze koers en brengen we de financiële positie zoveel mogelijk in lijn met deze ambities. Voor een aantal collegeprioriteiten kan dat ook. De plannen voor Duurzaamheid zijn voorzien van budget en ook voor de prioriteit Economische Kracht zijn middelen aanwezig. Op het gebied van onderwijshuisvesting is een 1e stap gezet met het opnemen van kapitaallasten in deze begroting. Voor een groot aantal collegeprioriteiten kan dat nog niet. Er is eerst nog veel voorbereidend werk nodig om te komen tot een plan met eventueel benodigde investeringen. Voor dit voorbereidende werk is budget opgenomen. Maar voor de uiteindelijke uitvoering nog niet. In ons financieel beleid hanteren we de lijn dat we pas budget opnemen als plannen een bepaalde mate van concreetheid hebben. Hiermee voorkomen we dat de begroting onnodig wordt belast. Deze lijn brengt wel het risico met zich mee dat ambities uiteindelijk niet haalbaar blijken. Het is belangrijk om daarop te anticiperen en tijdig ruimte in te bouwen in de begroting. Hieronder zijn de belangrijkste ontwikkelingen opgenomen die van invloed zijn op onze top 5 risico's. Algemene uitkering Nieuwe methodiek voor accresberekening

De gemeente Steenbergen heeft de algemene uitkering voor 2025 berekend op basis van de septembercirculaire 2024. Echter, verschillende factoren brengen risico's met zich mee voor de begroting. De nieuwe methodiek voor accresberekening, gebaseerd op het BBP, is onvoldoende betrouwbaar en leidt tot een risico op ondercompensatie. Indexeringen

De indexeringen van contracten, met name in de zorg, zijn onvoldoende gemanaged en creëren onzekerheid. CAO-ontwikkelingen

De CAO-ontwikkelingen, met name de loonstijgingen, kunnen hoger uitvallen dan verwacht, wat tot begrotingstekorten kan leiden. Nieuwe Rijksbezuinigingen

Daarnaast bestaat het risico dat de Rijksbezuinigingen dieper gaan dan verwacht, wat negatieve gevolgen heeft voor de algemene uitkering. Sociaal Domein Kostenbeheersing Jeugd:

Ondanks het open eind karakter van Jeugd, wordt er steeds beter grip gekregen op de kosten. Prognoses zijn nauwkeuriger, maar verrassingen blijven mogelijk. Ernaartoe teams dragen bij aan de beheersing. Jeugd blijft echter een risico vanwege de potentiële hoge kosten per individueel traject. Hervormingsagenda Jeugd:

Een akkoord tussen ministerie, zorgaanbieders, cliënten en gemeenten beoogt jeugdzorg te verbeteren en financieel houdbaar te maken. Investeringen in kwaliteit en effectiviteit zijn gepland, samen met een aanpassing van de Jeugdwet. Regionale inkoop van specialistische zorg wordt verplicht om beschikbaarheid te garanderen. De uitwerking van het akkoord voor gemeenten en de daadwerkelijke besparingen zijn nog onzeker. Opwaartse druk Wmo:

Budgetverhoging is noodzakelijk door de indexering van tarieven en stijgende zorgkosten. Daarnaast is er sprake van een toename van het aantal Wmo-aanvragen. 5

RD2400230

Participatiewet:

Uitgaven zijn goed te voorspellen, met een stabiel patroon. De BUIG uitkering, de inkomstenkant, is minder stabiel. Er is nu beter zicht op de BUIG uitkering, waardoor het risico op een daling beperkt is. Uitgangspunten voor de raming:

Budgetramingen zijn gebaseerd op definitieve informatie. De indexering van tarieven voor Wmo en Jeugd is volledig meegenomen. Het aantal voorzieningen wordt gebaseerd op de meest recente informatie. Fluctuaties in het aantal uitkeringsgerechtigden Participatiewet worden gespiegeld in de BUIG uitkering. Risico 's:

De ombuiging in het sociaal domein verhoogt het risicoprofiel van dit beleidsterrein. Onderwijshuisvesting De gemeente Steenbergen is verantwoordelijk voor de onderwijshuisvesting van het primair onderwijs en ontvangt hiervoor een compensatie. In lijn met het financieel beleid, reserveert de gemeente geen bedragen voor onderwijshuisvesting zonder een concrete onderbouwing en planning van de investering. De gemeente heeft nu wel inzicht in de toekomstige investeringen, gebaseerd op het Integraal Huisvestingsplan (IHP). De kapitaallasten zijn voor de gehele periode van de meerjarenbegroting opgenomen, waardoor het risico voor de korte termijn is gedekt. Voor de langere termijn worden de kapitaallasten stapsgewijs in de begroting verwerkt. Door de geïntegreerde planning van alle lasten in de begroting, is het risico voor de komende vier jaar aanzienlijk verminderd Overige risico's De gemeente Steenbergen is zich bewust van de genoemde risico's en werkt aan het beheersen ervan. De uitkomsten van het cyberrisico-onderzoek zullen in de perspectiefnota 2026 worden meegenomen. De gemeente zal de ontwikkelingen op de arbeidsmarkt nauwlettend volgen en indien nodig maatregelen treffen. De CAO "Aan de slag" zal worden gemonitord en eventuele kostenverhogingen zullen worden meegenomen in de begroting. Weerstandratio

Op basis van de risico-inventarisatie is C 3.327.000 nodig aan weerstandscapaciteit. Ten opzichte van de vorige actualisatie is er sprake van een hoger benodigd bedrag. De stand van de risicoreserve is per 1 -1 -2024 C 2.896.000 waardoor een stijging van C 431.000 noodzakelijk is. Dit wordt voor het grootste deel veroorzaakt door een toename van de risico's die verbonden zijn aan de opgenomen ombuigingen. Verder zien we bij de verbonden partijen een hoger financieel risico. De weerstandsratio komt uit op C 10.492.000/C 3.327.000 s 3,150Zo. Dat komt overeen met de norm UITSTEKEND. 7. Communicatie/Aanpak Op dinsdag 8 oktober de ambtelijke toelichting met de raad gepland. De raadsleden hebben de mogelijkheid om technische vragen te stellen. Op donderdag 7 november zal de raadsbehandeling van de begroting plaatsvinden. 8. Participatie N.v.t.

6

RD2400230

9. Voorstel 1. vaststellen van de programmabegroting 2025 en de meerjarenbegroting 2026-2028 2. aanvullen van de risicoreserve met C 431.000 naar de stand van C 3.327.000 en deze te dekken ten laste van de algemene reserve. Hoogachtend, burgemeester en wethouders van Steenbergen, de secretaris,

de burgemeester,

! A.N. Phaff- de Groot

7

\

7