Raadsvoorstel doorontwikkeling Fort Henricus RD2100079.pdf

gemeente Steenbergen

RD2100079 Raadsvergadering

Agendanummer:

Onderwerp: Dóórontwikkeling Fort Henricus en omgeving

Steenbergen; 23 maart 2021

Aan de raad,

1.

Inleiding

Fort Henricus is een parel binnen de Zuiderwaterlinie. Een historische plek die ons ook nu nog veel mogelijkheden biedt. Een plek die vroeger een belangrijke schakel in de toegang tot de stad Steenbergen was. Die schakelfunctie heeft het nog steeds. Niet in de minste plaats als poort tussen stad en ommeland. Daarom is het 17e -eeuwse fort prominent verbonden met het masterplan Steenbergen. Het is de stille getuige van het unieke en boeiende vestingverleden van Steenbergen. Iets dat ook nu nog tot de verbeelding spreekt. We laten ons daarom graag inspireren door deze rijke geschiedenis om te komen tot een bestendige toekomst die bijdraagt aan het profiel en de aantrekkelijkheid van de stad Steenbergen. Fort Henricus is de afgelopen twintig jaar nagenoeg volledig hersteld dankzij twee restauratierondes die werden gedaan onder de verantwoordelijkheid van Natuurmomenten. De eerste keer met hulp van de Europese subsidieregeling Interreg en de tweede keer dankzij financiering vanuit het programma Landschappen van Allure. Daarmee is de basis gelegd voor een nieuwe toekomst voor het eeuwenoude fort. Met de betrokken partijen zoals de partners uit Waterpoort, hebben we goed gekeken hoe we met lokale ondernemers het fort nieuw leven in kunnen blazen. Want Fort Henricus heeft absoluut potentie.

Zo bevindt het zich in een fraai landschap en is het onderdeel van een eeuwenoude verdedigingslinie. Dat maakt het tot een mooi voorbeeld van het West-Brabantse militaire erfgoed. Iets dat ook nu nog volop in de belangstelling staat. Om het aantrekkelijk te maken om het fort te bezoeken voor eigen inwoners, toeristen en dagjesmensen, moet er nog wel een aantal stappen gezet worden. Dat kunnen en willen we niet alleen doen. We zijn dan ook blij dat we merken dat er veel draagvlak is voor de plannen. Het 'Perspectief voor het gebied waarin Fort Henricus ligt heeft u in de vergadering van 17 december 2020 vastgesteld. Zoals hierin afgesproken, ontvangt u hierbij de deeluitwerking van het perspectief. In dit voorstel lichten we deze verder toe en vragen wij om uw akkoord zodat wij verder kunnen gaan op de ingeslagen weg.

www.gemeente-steenbergen.nl

2. Achtergrond De restauratie van Fort Henricus onder verantwoordelijkheid van Natuurmomenten in 2008 en 2017 en de aankoop van de loodsen aan de Schansdijk door de gemeente Steenbergen in 2017 vormden de start van het nadenken over de toekomst van het fort en haar omgeving. Voordat de gemeente van start ging met het ontwikkelperspectief en de uitwerking van het fort is een voortraject geweest. Dit traject is onder de vlag van Waterpoort uitgevoerd. In dit traject zijn partijen bij elkaar gebracht. Als resultaat is een plakboek opgesteld met de beelden en koers. Ondanks dat het uiteindelijk geen formele vastgestelde status heeft gekregen is de ínhoud van het boek gebruikt voor het ontwikkelperspectief en uitwerking fort. Op advies van de toenmalig gedeputeerde van de provincie Erik van Merriënboer is daarop een ontwikkelingsperspectief gemaakt over een groter, samenhangend gebied. Daarin werden bijvoorbeeld ook de ontwikkeling van de buitendijkse recreatie bij De Heen en het hotel bij de afrit Steenbergen A4 meegenomen. Afgesproken is dat ontwikkelingen van locaties binnen dit gehele gebied in lijn moeten zijn met het inmiddels vastgestelde perspectief. Voor Fort Henricus betekent dit dat samen met de betrokken partijen een deeluitwerking van het perspectief moet worden gemaakt die een goed zicht geeft op de toekomstige inrichting.

Verschillende recreatieve ondernemers zijn enthousiast over de mogelijkheden op en rond het fort. Zij hebben de gemeente laten weten interesse te hebben om hier initiatieven te ontplooien Op dit moment is dit echter nog niet mogelijk door de geldende bestemming. Het wijzigingen hiervan is onderdeel van de deeluitwerking. De betreffende ondernemers zijn hiervan op de hoogte gebracht. Voor meer achtergrond en overwegingen verwijzen wij u graag naar het eerdere raadsvoorstel over het 'ontwikkelingsperspectief Buitengebied De Heen - Steenbergen'. [BM2005741]

3.

Overwegingen

Fort draagt bij aan de aantrekkingskracht van Steenbergen Het masterplan van Steenbergen heeft tot doel om in de komende járen de vestingstad Steenbergen een nieuwe impuls te geven. Door de opgaven voor Steenbergen door te vertalen naar de stad en te bezien door middel van welke (externe) projecten die opgaven gerealiseerd kunnen worden. Door slimme verbindingen te maken en een heldere koers te bepalen, valt alles beter op zijn plek. Fort Henricus kan daaraan bijdragen. Met haar historische ligging is het fort een ideale verbinder. Verbinding tussen oud Et nieuw, stad 8; ommeland, kennis 8í beleving, rood Ei groen en recreatie Si toerisme. Het fort draagt bij aan de (beleefbare) kennis over het ontstaan van het hedendaagse Steenbergen. Het fort ligt in een waardevolle natuurlijke omgeving, direct buiten de stad Steenbergen. Het fort zal bijdragen aan een versterking van het recreatieve aanbod van Steenbergen. Ook wordt het fort een toegangspoort. Zowel van het buitengebied naar de stad v.v. als van de regio naar Steenbergen en v.v.. Het kan mensen verleiden om het buitengebied rond Steenbergen en in de regio te verkennen of juist vanuit de openheid van de regio en het buitengebied de historische beslotenheid van de vestingstad te ontdekken. De ligging van het fort maakt het mogelijk om die ontdekkingstocht zowel over water als over land te ondernemen.

2

En hoe gaan we dat doen? Vervolgstap(pen)! Na het vaststellen van de deeluitwerking van het perspectief van Fort Henricus is de volgende stap het concretiseren van de verschillende onderdelen. Aan een aantal van deze onderwerpen wordt al gewerkt zoals de ecologische verbindingszone (EVZ), verwerving bebouwing, verkrijgen planologische medewerking en het afstemmen met ondernemers. Andere acties worden later opgepakt. De onderstaande inhoudelijke beschrijving geeft aan welke elementen hieruit in het uitvoeringsprogramma komen. Daarna komen concrete vervolgstappen aan bod. ínhoud In het voortraject is veel gesproken over de locaties op en rond Fort Henricus die mogelijkheden bieden voor ondernemers. Als eerste punt gesproken over de permanente bebouwing op het fort. Vanuit de beschreven gebruiksmogelijkheden van het fort is dit geen optie. Een referentie naar de voormalig aanwezig bebouwing op het fort (zie boek professor Han Leune) is wel mogelijk door de contouren van een deel van deze bebouwing met een lichte stalen constructie aan te duiden. Dit geeft bezoekers inzicht en gevoel bij het originele gebruik van het fort. Daarnaast kunnen de contouren tijdens evenementen tijdelijk omgevormd worden tot een 'binnenruimte'. In de uitwerking wordt geschetst hoe de publieke ruimte op en rond het fort er uit komt te zien. Het tweede punt is de bebouwing ten zuiden van Fort Henricus.

Met de overeenstemming over deze deeluitwerking is er ook overeenstemming over het behoud van de oostelijke loods aan de Schansdijk mits deze vanaf de aanrijroute meer zicht geeft op het fort. De overige bebouwing wordt verwijderd. Om de overige bebouwing te kunnen verwijderen is de aankoop van zowel de bedrijfswoning als de Romneyloods nodig. Het behoud van de oostelijke loods biedt ondernemers een plek van waaruit zij hun diensten kunnen aanbieden. Het bouwen van een nieuw bedrijfspand ten zuiden van de bestaande bebouwing is kostbaar en vanuit de aantasting van de (regionale) waterkering en de Groen-Blauwe mantel langs de Steenbergsche Haven niet wenselijk. In lijn met de intenties bij de aankoop van de loodsen aan de Schansdijk door de gemeente in 2017, en daarmee met de strekking van de Kadernota Maatschappelijk Vastgoed, wordt onderzocht welke vorm van vervreemding het best past om de beschreven gebruiksmogelijkheden te realiseren. Een derde punt is de vervolmaking van de gracht rond het fort. Deze gracht is vanuit het oogpunt van natuurwaarden het belangrijkste deel van het fort. Zowel op de wallen als op de centrale terre is hier nu niet of nauwelijks sprake van. Zoals bekend is deze gracht tijdens het herstel van het fort in 2016 niet volledig afgemaakt. De reden daarvoor was dat dit voor onherstelbare schade zou zorgen aan de nabij gelegen bedrijfswoning.

Het verwijderen van deze bedrijfswoning geeft de mogelijkheid om de gracht alsnog op volledige breedte af te maken en daarmee te zorgen voor optimale natuurwaarden rond het fort. De verwerving en verwijdering van de bedrijfswoning is onderdeel van het nog op te stellen uitvoeringsprogramma. Een vierde punt betreft de toegang tot het water. Verschillende partijen hebben aangegeven daar interesse in te hebben. Ook op dit punt is overeenstemming bereikt. Vanwege natuurwaarden - EVZ, Groen-Blauwe mantel - is een land-waterverbinding naast de oostelijke loods aan de Schansdijk niet mogelijk. Dit is wel het geval op het terrein tussen de inlaat naar de Graaf Hendrikpolder en de snelweg; de 'Leurschans', het terrein waarop nu de Romneyloods staat. Beperking daarbij is het handhaven van de ononderbroken doorgang van de ecologische verbindingszone.

3

Een vijfde punt betreft parkeerruimte en fietsenstalling. Hiervoor kan het gebied tussen de loods en de Steenbergsche Haven en het weggedeelte tegenover de loodsen en de bedrijfswoning worden ingericht. Het zesde punt betreft 'Fort Henricus aan Zee'. In het ontwikkelingsperspectief is aangegeven dat de voormalige zee boven het Fort in andere vorm terug zou kunnen keren. Alhoewel dit onderdeel niet direct met het Fort is verbonden, kan in het op te stellen uitvoeringsprogramma een link daarmee worden gelegd. Daarmee draagt dit plan bij aan de realisatie van het ontwikkelingsperspectief. Proces In de inleiding is ingegaan op de kansen die Fort Henricus biedt. En daarmee op de rol die het fort kan spelen in relatie tot Masterplan Steenbergen. Deze deeluitwerking van Fort Henricus gaat in op de stappen die nodig zijn om die kansen te verzilveren. Het gaat in op de waarde van elk (deel)gebied en wat de gevolgen zijn voor het gebruik daarvan. Hiermee komt er duidelijkheid over de gewenste ontwikkeling en krijgen ondernemers antwoord op de vraag 'wat er op en/of rond het Fort mag'. De ínhoud van deze verdieping moet in het vervolgproces worden gecheckt tegen de bestaande wet- en regelgeving. In het voortraject zijn alle belanghebbenden met eigendommen in het gebied gesproken. Het betreft Natuurmonumenten, het waterschap, de eigenaren van de Romneyloods en de bedrijfswoning.

Uit de gesprekken bleek dat zij geen principiële bezwaren hebben tegen de realisatie van de deeluitwerking. De geïnteresseerde lokale ondernemers zijn eveneens meegenomen in de plannen. Zij geven aan blij te zijn met de kansen die de uitwerking hen biedt. Belangstelling ondernemers Het benutten van de geschetste kansen voor Fort Henricus kan niet zonder ondernemers. Daarom zijn we blij met de belangstelling die (lokale) ondernemers voor ondernemen op en rond het fort hebben getoond. Voor zover het college bekend liggen die initiatieven in lijn of zijn ze in lijn te brengen met de koers van de deeluitwerking. In de deeluitwerking staat waar ondernemen mogelijk moet worden. Dit moet echter eerst in de provinciale (ruimtelijke) regelgeving een plek krijgen. In veel plannen is het gebruik van de oostelijke loods opgenomen. Bij vervreemding van de oostelijke loods zal de voorwaarde gelden dat het toekomstig gebruik moet aansluiten bij hoe dit in de deeluitwerking is aangegeven. De exacte route die wordt gevolgd voor het vervreemden van de oostelijke loods is afhankelijk van het aantal belangstellenden en de eventuele behoefte tot samenwerken. Daarmee behoort ook de verkoop aan een stichting tot de mogelijkheden. Mochten er meerdere partijen interesse hebben, dan zal de gemeente een selectieprocedure opzetten om de geïnteresseerden gelijke kansen te bieden.

In een dergelijke procedure worden de eisen ten aanzien van onder andere de vormgeving en gebruik van de loods vastgelegd in een koopovereenkomst. Partijen concurreren dan enkel op prijs. Wanneer er sprake is van slechts één (gecombineerde) geïnteresseerde partij is de selectieprocedure niet nodig. In de loop van april 2021 weten we hoeveel partijen de ambitie hebben om in en/of rond de loods te ondernemen.

4

Conclusie Uit het voorgaande wordt duidelijk dat Fort Henricus een belangrijke schakelfunctie heeft in zowel de ontwikkeling, de beleving en de verbinding in het gebied. We hopen dat met het aanbieden van deze deeluitwerking de zoektocht naar kaders voor de dóórontwikkeling van Fort Henricus en haar omgeving tot een einde komt. Het plan doet zoveel mogelijk recht aan de belangen van alle betrokken partijen. Na uw akkoord op deze koers is het zaak om over te gaan tot de uitvoering. Dit houdt in dat met belangstellenden kan worden gesproken over de recreatieve invulling van de locatie en het vervreemden van de oostelijke loods. Met Natuurmonumenten wordt bekeken hoe de organisatie voor activiteiten op het fort vormgegeven kan worden. De Provincie wordt gevraagd naar de voorwaarden voor het recreatief gebruik van de loods. Met het waterschap wordt uitgezocht wat nodig is om de natuur rond het fort tenminste in stand te houden. Tot slot wordt met betrokken partijen een concreet uitvoeringsprogramma opgesteld. Dit programma wordt u inclusief financiële paragraaf ter goedkeuring voorgelegd.

4. Middelen De opstelling van de deeluitwerking Fort Henricus is gefinancierd uit het op 30 maart 2017 vastgestelde onderzoeksbudget voor Fort Henricus. Van dit oorspronkelijk budget van C 59.000,budget resteert na deze opdracht nog č 30.595,-. Deze middelen wordt gebruikt voor het vervolgproces (verdere detaillering, benodigd onderzoek e.d.).

5. Risico's - De deeluitwerking is in samenspraak met Natuurmonumenten, provincie en waterschap Brabantse Delta opgesteld. Hun medewerking is nodig om onze plannen uit te voeren. Daarom vragen wij hen om het uitvoeringsprogramma formeel vast te leggen. - Een aantal ondernemers heeft u benaderd met hun plan(nen) voor Fort Henricus. De opstelling van het ontwikkelingsperspectief en deze deeluitwerking heeft tijd gekost. Het geduld van de ondernemers is op de proef gesteld. Deze deeluitwerking geeft een concreet antwoord op vragen over de (on)mogelijkheden op en rond het fort. Het is mogelijk dat sommige plannen niet passen binnen de geschetste mogelijkheden. - Een belangrijk aspect deze uitwerking is de planologische component. Alhoewel de provincie positief is over de insteek van dit plan wil zij pas uitsluitsel over de benodigde bestemmingswijziging geven wanneer er een concreet inrichtingsplan ligt.

6. Communicatie/Aanpak Geïnteresseerde ondernemers en belanghebbenden zijn geïnformeerd over de deeluitwerking voor Fort Henricus. Voor nu is het van belang als gemeente dit perspectief vaststelt en vertaalt naar concrete acties, inclusief de financiële consequenties daarvan. Om tot een duidelijke ondernemersinvulling voor activiteiten op en rond het fort te komen, worden verdiepende gesprekken met geïnteresseerde ondernemers gehouden. Met als doel te bezien hoe initiatieven passen (d te maken zijn) binnen de aangegeven kaders, welke initiatieven realiseerbaar zijn, of realiseerbare initiatieven combineerbaar zijn en welke bedrijfsruimtebehoefte elk initiatief heeft.

5

7. Voorstel 1. De deeluitwerking 'Fort Henricus' vaststellen; 2. Het college opdracht te geven om, met betrokken partijen, de deeluitwerking 'Fort Henricus' te vertalen in een uitvoeringsprogramma, inclusief financiële paragraaf en voorzien van een akkoord van de betrokken partijen en deze voor de behandeling van de begroting 2022 aan de raad toe te zenden; 3. Het college opdracht te geven om binnen de esthetische en functionele kaders van de deeluitwerking 'Fort Henricus' te bepalen aan welke partij(en) en op welke wijze de oostelijke loods van Schansdijk 5 kan worden verkocht en de voorbereidingen voor die verkoop te treffen. Hoogachtend, í burgemeester en wethouders varjSteenberi de secretaris, ^-----

de burgermees

6