Raadsvoorstel bomenverordening en beleidsplan RD2500280.pdf
Tekst van het document
RD2500280
Raadsvergadering
Agendanummer:
Onderwerp: Voorstel tot vaststelling bomenverordening en het bomenbeleidsplan gemeente Steenbergen met bijbehorende middelen
Steenbergen; 09 december 2025
Aan de raad,
1. Inleiding De gemeente Steenbergen streeft naar een toekomstbestendig, gezond en veilig bomenbestand. Bomen leveren een belangrijke bijdrage aan klimaatadaptatie, biodiversiteit, leefbaarheid en landschappelijke identiteit. Om dit duurzaam te borgen zijn een aantal documenten opgesteld: het Bomenbeleidsplan 2026-2036 (hierna bomenbeleidsplan), het Bomenbeheerplan 2026-2031 (hierna bomenbeheerplan), de Bomenverordening en het Uitvoeringsprogramma Bomenbeleid 2026-2028 (hierna uitvoeringsprogramma). Deze documenten vormen samen het integrale kader voor bescherming, beheer, onderhoud, herplant, compensatie en verdere inrichting van de groene leefomgeving. Bij dit raadsvoorstel wordt de gemeenteraad gevraagd de Bomenverordening en het Bomenbeleidsplan vast te stellen en de raad wordt gevraagd besluiten te nemen over de beschikbaarstelling van middelen voor uitvoering van de beleidsambities. Het uitvoeringsprogramma is reeds door het college van B&W vastgesteld onder voorbehoud van vaststelling van het bomenbeleidsplan en het beschikbaar stellen van de middelen door de gemeenteraad.
2. Achtergrond In de besluitvormende vergadering van 4 juli 2024 heeft de gemeenteraad een motie aangenomen waarin het college wordt verzocht een bomenbeheerplan op te stellen. In 2025 zijn het beleidsplan, het beheerplan en de verordening volledig herzien om een integrale aanpak te realiseren. Belangrijke redenen voor de herziening zijn: » » » » »
Actualisatie van het bomenbestand en de boomveiligheidscontroles (BVC). Wijzigingen vanuit de Omgevingswet, waaronder nieuwe eisen voor bescherming en vergunningverlening van houtopstanden. Behoefte aan een actueel juridisch en beleidsmatig kader voor beheer, kap, herplant, compensatie en boomklassen. Bijdrage aan de opgaven uit het programma DuurSAMEN, waaronder klimaatadaptatie en vergroening. Noodzaak van planmatig en cyclisch beheer van het bomenbestand (16.837 bomen, waarvan circa 2507o binnen 15 jaar aan vervanging toe is).
RD2500280
Tot op heden ontbrak een samenhangend beleids- en beheerplan voor bomen. Met de Bomenverordening en het Bomenbeleidsplan wordt het juridische en beleidskader voor de bescherming, het beheer en de uitvoering van het bomenbeleid geactualiseerd.
3. Overwegingen 1.
Onderzoek en uitvoering Er is bewust gekozen om in het ter kennisname toegestuurde uitvoeringsprogramma met name de onderzoekskosten op te nemen die nodig zijn om de ambities uit het beleids- en beheerplan te vertalen naar uitvoerbare maatregelen. Dit gaat om een bedrag van C 117.250 voor het jaar 2026. Na onderzoek volgen uiteraard ook de middelen die nodig zijn om het resultaat uit het onderzoek daadwerkelijk uit te voeren. Die middelen nemen we op in de jaarlijkse begroting van de gemeente. Een alternatief was om naar inschatting kosten en capaciteit op te nemen om maatregelen direct uit te voeren. Echter is het risico vervolgens dat deze kosten hoger of lager uitvallen of dat het niet uitvoerbaar is met de huidige capaciteit. In de begroting van 2026 is als belangrijk uitgangspunt opgenomen dat we de juiste balans vinden tussen ambities, beschikbare middelen en capaciteit. Dat wordt dus
vormgegeven met de grotendeels onderzoekskosten die zijn meegenomen in het uitvoeringsprogramma. 2. Noodzaak van actualisatie De huidige verordening sluit niet meer aan bij de Omgevingswet, de integrale duurzaamheidsopgaven en de ambities voor een gezonde leefomgeving. Bij de vaststelling van de verordening wordt de oude verordening ingetrokken. Bij het vaststellen van het bomenbeleidsplan vervalt ook de Nota Bomenbehoud 2019. Dit is in het college van B&W besloten. De reden hiervoor is dat de Ínhoud van de Nota Bomenbehoud is meegenomen in het nieuwe Bomenbeleidsplan. 3.
Versterking van biodiversiteit en klimaatadaptatie Door te sturen op boomkroonvolume (kwaliteit boven kwantiteit), inheemse soorten, ecologische verbindingen en bosaanplant, wordt invulling gegeven aan klimaat- en biodiversiteitsopgaven. Het uitvoeringsprogramma biedt hiervoor concrete, gefaseerde acties.
4.
Duidelijke beschermingsregels De Bomenverordening introduceert een duidelijk afwegingskader, beschermingsklassen en regels voor financiële compensatie bij onrechtmatige kap. Dit biedt rechtszekerheid en uitvoerbaarheid. Het beschermt ons huidige waardevolle bomenbestand. Alleen door dit op een juiste manier te doen, kunnen deze bomen waarde blijven geven en behouden en versterken we leeftijdsdiversiteit van ons bomenbestand. Het beschermen van het bomenbestand is daarmee belangrijker dan het aanplanten van nieuwe, jonge bomen.
5.
Bijzondere en Monumentale Bomenlijst en Kaart Beschermde Groenelementen De huidige Bomenlijst 'Bijzondere en Monumentale Bomen' en de Bomenkaart 'Beschermde Groenelementen' tonen alle bomen die nu vergunningsplichtig en beschermd zijn. In de nieuwe Bomenverordening en het Bomenbeleidsplan zijn de beschermingsregels geactualiseerd. Op basis daarvan is een nieuwe kaart 'Beschermde Groenelementen' opgesteld. Deze kaart kon met data volledig worden vernieuwd en is door het college vastgesteld, onder voorbehoud van uw besluit over de nieuwe verordening.
2
RD2500280
Voor de lijst 'Monumentale en Bijzondere Bomen' werkt dit anders: deze lijst bevat ook beeldbepalende en cultuurhistorisch waardevolle bomen. Die kunnen niet uitsluitend via data worden geselecteerd. Daarom is een nieuwe beoordelingsmatrix ontwikkeld. Na vaststelling van de verordening wordt de Monumentale en Bijzondere Bomenlijst geactualiseerd en uitgebreid. Dit gebeurt onder andere via een uitvraag bij inwoners, organisaties en experts. Zodra zowel de nieuwe kaart als de geactualiseerde bomenlijst door het college zijn vastgesteld, worden alle beschermde bomen opgenomen in een digitale kaart. Daarmee is voor inwoners en initiatiefnemers inzichtelijk welke bomen beschermd zijn en op basis waarvan. Door de overgangsbepaling in de nieuwe Bomenverordening behouden alle bomen die nu al op de lijst staan vanzelf hun beschermde status. 6. Bomenbeheerplan Het bomenbeheerplan beschrijft het noodzakelijke cyclische onderhoud aan het bomenbestand, zoals boomveiligheidscontroles, snoeiprogramma's, groeiplaatsverbetering en monitoring van ziekten en plagen. Daarmee maakt het inzichtelijk welke structurele middelen jaarlijks nodig zijn om een gezond en toekomstbestendig bomenbestand te behouden.
Omdat deze middelen onderdeel zijn van het bredere onderhoudsniveau van de openbare ruimte, wordt het Bomenbeheerplan gelijktijdig met het Integraal Beheerplan Openbare Ruimte (IBOR) aan het college aangeboden. In het IBOR worden namelijk de totale beheeropgaven (inclusief die voor bomen) integraal afgewogen en financieel geborgd. De financiële uitgangspunten van beide plannen sluiten daarom op elkaar aan. Het bomenbeheerplan maakt daarom geen onderdeel uit van dit proces, maar is wel in nauwe samenhang opgesteld. De beleidsuitgangspunten uit het bomenbeleidsplan zijn hierin vertaald naar praktisch en uitvoerbaar beheer. Wanneer het IBOR aan de raad wordt aangeboden, zijn daarin de benodigde middelen voor het beheerplan meegenomen als onderdeel van het IBOR. Het vaststellen van het beheerplan zelf is een bevoegdheid van het college van B&W.
4. Middelen Voor het Uitvoeringsprogramma bomenbeleid 2026-2028 (dat ter kennisname is meegestuurd) is een incidenteel budget nodig van C 117.250. Wij stellen u voor dit door middel van een begrotingswijziging op te nemen in de begroting 2026. Dit kan ten laste van het begrotingsresultaat 2026 worden gebracht. Concreet betekend dit het volgende: Het Begrotingssaldo 2026 is als volgt: C 1.549.656 Saldo volgens Begroting 2026 Reeds vastgestelde 1e begrotingswijziging -/- C 500.000 (Raadsbesluit 6-11-2025) Huidig saldo Begroting 2026 Begrotingswijziging volgens dit voorstel Nieuw saldo Begroting 2026
C 1.000.656 -/-C 117.250
C
883.436
3
RD2500280
De begrotingswijziging voor dit voorstel hebben wij als bijlage bijgevoegd en wordt hierbij aan uw raad ter besluitvorming voorgelegd.
5. Duurzaamheid Het bomenbeleid levert een brede en aantoonbare bijdrage aan de duurzaamheidsambities van de gemeente Steenbergen, zoals verankerd in het Duurzaamheidbeleid DuurSAMEN en uitgewerkt in het Bomenbeleidsplan. 7. KHmaatadaptatie Bomen zijn één van de meest effectieve natuurlijke oplossingen voor hittestress, wateroverlast en droogte. Het beleid stuurt daarom op: »
Toename van het totale boomkroonvolume, met als doel een groei van minimaal 1 00Zo in 2030 ten opzichte van 2025.
«
400Zo schaduw op belangrijke fiets- en looproutes, met prioriteit voor kwetsbare groepen en
hittegevoelige locaties zoals speelplekken en schoolpleinen. »
Aanplant van bomen van de eerste en tweede grootte, die meer schaduw en klimaatvoordeel opleveren dan kleinere soorten.
»
Verbetering van de waterhuishouding door bomen strategisch in te zetten bij wateropgaven, verdroging en windbelasting.
»
Het gebruik van het Klimaatkookboek als instrument om locaties te prioriteren op klimaatwinst.
Hiermee draagt het beleid bij aan verkoeling, het beperken van piekbuien, betere infiltratie en een gezondere leefomgeving. 2. Biodiversiteit en ecologische waarde De duurzaamheidsopgave omvat een forse versterking van de ecologische kwaliteit. Het beleid richt zich op: »
Een hoog aandeel inheemse soorten: 750Zo in het buitengebied en 500Zo in de kernen.
«
Het volledig omschakelen naar biologisch plantmateriaal rondom 2030.
»
Het versterken van ecologische verbindingen zoals botanische dijken, lanen en vleermuisroutes.
*
Het stimuleren van boomaanplant op landbouw- en particuliere gronden, onder andere door nieuwe samenwerkingen en jaarlijkse uitgifte van boompjes aan inwoners.
«
Het toepassen van een dode-houtstrategie waarbij dode bomen waar mogelijk blijven staan of liggen ten behoeve van biodiversiteit.
Deze maatregelen vergroten de soortenrijkdom, ondersteunen fauna en verbeteren bodemgezondheid en koolstofopslag. 3. Gezonde en aantrekkelijke leefomgeving Het bomenbeleid draagt bij aan een leefomgeving die voor inwoners aantrekkelijker, gezonder en veiliger is: » Toepassing van de 3-30-300-richtlijn voor vergroening, klimaatadaptatie en leefkwaliteit. » Boomrijke inrichting van speelplekken en schoolpleinen, met minimaal 400Zo schaduw of «
voldoende kroonvolume. Verbetering van luchtkwaliteit door strategische aanplant bij drukke verkeerslocaties.
4
RD2500280
Hiermee sluit het beleid aan bij een gezonder leefomgeving in de gemeente, waarbij medicijngebruik daalt, mensen meer bewegen en mentaal gezonder zijn. 4. Duurzaam beheer en instandhouding Het beheer is gericht op behoud, levensduurverlenging en een duurzame uitvoeringspraktijk: »
Cyclisch beheer, zoals snoei, boomveiligheidscontroles, groeiplaatsverbeteringen en ziekte en plaagmonitoring.
»
Toepassing van ecologisch boombeheer volgens gedragscodes en duurzame werkprotocollen.
*
Gebruik van bomenzand, groeiplaatsconstructies en organisch materiaal om natuurlijke kringlopen te stimuleren.
»
Bevordering van leeftijds- en soortdiversiteit om de weerbaarheid tegen ziekten, plagen en klimaatstress te vergroten.
»
Registratie in een digitaal boompaspoort om monitoring en beheer te professionaliseren.
Deze aanpak vermindert boomuitval, verhoogt de levensduur en maakt beheer voorspelbaar en toekomstbestendig. 5. Energie en C02-reductie Het toenemende aantal bomen en de groei van het kroonvolume dragen substantieel bij aan: » C02-opslag en emissiereductie. »
Vergroening van bedrijventerreinen
6. Duurzame keuzes in uitvoering Het beleid stuurt op: «
Kostenbewuste en circulaire uitvoeringskeuzes, zoals regionale samenwerking, efficiënte snoeicydi en gebruik van biologisch plantmateriaal. Incidentele kosten verminderen daardoor in te toekomst.
»
Het principe "behoud, verplant en herplant vóór kap", met strikte compensatieregels en verplicht herstel van boomkroonvolume binnen tien jaar, zodat waarde niet meer verloren gaat. Kwaliteit boven kwantiteit.
7.
Risico's
1. Onzekerheid over toekomstige uitvoeringskosten In het ter kennisname meegestuurde uitvoeringsprogramma is bewust gekozen om vooral de benodigde onderzoekskosten op te nemen die gericht zijn op het concreet uitwerken van de ambities uit het beleids- en beheerplan. De uitkomsten van deze onderzoeken vormen later de basis voor gerichte uitvoeringsmaatregelen en bijbehorende kostenramingen. Het alternatief, namelijk nu al uitvoeringskosten en capaciteit ramen op basis van globale inschattingen, is niet gekozen, omdat deze kosten in de praktijk aanzienlijk hoger of lager kunnen uitvallen. Ook bestaat het risico dat uitvoering niet haalbaar is binnen de huidige capaciteit, wat leidt tot vertragingen of overschrijdingen. Door eerst in te zetten op onderzoek ontstaat een realistisch beeld van wat financieel en organisatorisch mogelijk is.
5
RD2500280
2. Balans tussen ambities, capaciteit en middelen In de begroting 2026 is expliciet opgenomen dat de gemeente moet sturen op een goede balans tussen ambities, beschikbare middelen en uitvoeringscapaciteit. De keuze om hoofdzakelijk onderzoekskosten op te nemen in het uitvoeringsprogramma sluit hierbij aan, maar brengt het risico met zich mee dat uitvoering van maatregelen pas later kan plaatsvinden als extra capaciteit of middelen nodig blijken. Dit kan leiden tot vertraging van beleidsdoelen of het noodgedwongen bijstellen van ambities. 3. Financiële risico's bij beheer en onderhoud Onvoorziene omstandigheden zoals stormschade, extreme droogte, ziekten en plagen kunnen leiden tot extra kosten en capaciteit. Wanneer deze kosten hoger uitvallen dan de beschikbare budgetten, is aanvullende financiering nodig of moeten keuzes worden gemaakt binnen het reguliere beheer. Dit kan leiden tot kwaliteitsverlies of het uitstellen van onderhoud. 4. Ruimtelijke en technische uitvoeringsrisico's De ambitie om grotere bomen te planten kan botsen met beperkte ruimte, ondergrondse infrastructuur of andere ruimtelijke functies. Hierdoor kan uitvoering vertraagd worden of minder effect opleveren dan beoogd. In het beleid en beheer is hierop geanticipeerd door: »
per locatie maatvoering, soortkeuze en groeiplaatsoplossingen flexibel te kunnen aanpassen;
»
vroegtijdige integrale afstemming in ruimtelijke projecten te borgen;
»
technische randvoorwaarden voor plantafstand, veiligheid en groeiplaatskwaliteit vast te leggen;
Deze beleidsafwegingen moeten integraal worden meegenomen in ander beleid en toekomstige gebiedsontwikkelingen, waarbij het college en de raad waar nodig politieke keuzes moeten maken over de prioritering van ruimteclaims. 5. Verwachtingsmanagement richting inwoners en initiatiefnemers Met de nieuwe verordening en strengere beschermingsregels kunnen kapverzoeken anders (strenger) beoordeeld worden dan inwoners gewend zijn. Dit kan leiden tot weerstand of onbegrip. Heldere communicatie en goede motivering zijn hierbij essentieel.
7. Communicatie/Aanpak Bekendmaking: De Bomenverordening en het Bomenbeleidsplan worden bij vaststellng gepubliceerd in het elektronisch gemeenteblad en opgenomen in de regelingenbank. Communicatieplan Bij vaststelling van de stukken volgt een communicaiteplan in lijn met de communicatiestrategie DuurSAMEN dat zich richt op de volgende uitgangspunten: » « « ,
We bieden handelingsperspectief We communiceren in heldere taal We gebruiken creatieve communicatie vVe geven het goede voorbeeld
»
We gebruiken andere afzenders 6
RD2500280
»
We belichten beide kanten
»
We zetten participatie in voor al onze projecten
Het bekendmaken en makkelijk inzichtelijk maken van de nieuwe beschermingsregels voor bomen zoals opgenomen in de Bomenverordening is daarbij eerste prioriteit. Particulieren en derden met beschermde bomen op eigen grond worden daarbij direct benaderd. Monumentale en bijzondere Bomenlijst en Beschermde groenelementen kaart Het streven is om na vaststelling van de nieuwe kaart en bomenlijst particuliere eigenaren van een beschermde boom persoonlijk te informeren over de beschermingsstatus en de bijbehorende regels. Daarnaast wordt de digitale kaart openbaar toegankelijk gemaakt, zodat inwoners en initiatiefnemers eenvoudig kunnen zien welke bomen beschermd zijn en waarom. Interne communicatie binnen de organisatie van de gemeente Onderdeel van het communicatieplan is een interne communicatiestrategie die de uitgangspunten volgt zoals hierboven beschreven.
8. Participatie Online enquête - participatieladder: Raadplegen We startten met een online enquête om op te halen hoe inwoners denken over bomen in hun directe omgeving en daarbuiten. Hiermee kregen we inzicht krijgt in de wensen en zorgen van inwoners met betrekking tot bomen. De enquête peilde onder andere: » * « «
De persoonlijke beleving en betekenis van bomen. Voorkeuren voor boomaanplant (jong versus oud, individueel versus in groepjes, variatie in soorten). De rol van bomen bij klimaat en biodiversiteit. Voorkeuren voor groen op speelplaatsen, verblijfsplekken en boomspiegels.
Daarnaast werden inwoners gevraagd naar specifieke locaties in de gemeente die zij als positief ervaren vanwege de aanwezige bomen, en naar plekken waar volgens hen extra bomen gewenst zijn. De enquête leverde meer dan 100 reacties op. De resultaten werden gebruikt als input voor de klankbordgroep. Interne interviews - participatieladder: Adviseren Iedereen met een relatie tot bomen in hun werk werden bevraagd over hoe bomen terugkomen in het werk. Bijvoorbeeld op het gebied van recreatie, welzijn, beheer en ruimtelijke ordening. De knelpunten en kansen namen we mee in de klankbordgroep en het bomenbeleid. Klankbordgroep - participatieladder: Coproduceren We stelden een klankbordgroep samen die bestond uit inwoners en experts (zie deelnemers bij overleg). Geïnteresseerde inwoners kunnen zich aanmelden via de enquête en worden geselecteerd op basis van hun affiniteit met en basiskennis van bomen in het landschap. Daarnaast nodigden we experts uit op onder andere het gebied van natuur, recreatie, civiel en welzijn, zodat er vele invalshoeken zijn. De klankbordgroep heeft als doel om diverse perspectieven en belangen te bundelen, waardoor het beleid beter aansluit bij de behoeften van de gemeenschap.
7
RD2500280
In twee sessies bespraken we de knelpunten en kansen die voortkwamen uit de enquête en de interne interviews. Samen werd er een weloverwogen beslissing genomen over belangrijke keuzes, zoals de mate van bescherming van bomen. Gemaakte keuzes werden nog teruggelegd bij de klankbordgroep, zodat we realistische beleidsambities en beheerkeuzes maakten. Interne terugkoppeling - participatieladder: adviseren en coproduceren Dezelfde terugkoppeling deden we ook nogmaals bij de interne organisatie. Op de schermen bij de koffiecorners riepen we op naar de praatplaat te kijken en te bekijken of de gemaakte keuzes realistisch zijn. Hier kwamen een aantal nieuwe inzichten en keuzes uit, vooral op het gebied van vergunningverlening en de bescherming van bomen.
9. Voorstel 1. 2. 3. 4.
De 'Bomenverordening Steenbergen' vast te stellen. Het 'Bomenbeleidsplan 2025 - 2035 gemeente Steenbergen' vast te stellen Voor het jaar 2026 een budget van C 117.250 beschikbaar te stellen voor de uitvoering van het Uitvoeringsprogramma Bomenbeleid 2026-2028. De 4e raadsbegrotingswijziging 2026 vast te stellen.
Hoogachtend, į burgemeester en wethouders van Steenbergen, '
8