Ontwikkelplan stad Steenbergen 2140449.pdf

ONTWIKKELPLAN STAD STEENBERGEN

INHOUDSOPGAVE

2

Voorwoord en leeswijzer

5

Analyses Middeleeuwse stadskern Steenbergen Vesting Waterlinie Natuur en ecologie Recreatie Infrastructuur Groei Structuurvisie Beleid Projecten

8

Stedenbouwkundig-landschappelijk raamwerk Ruimtelijk concept Raamwerk

17

Ontwikkelkader Steenbergen Hoofdstructuur Conclusies en aanbevelingen I- Steenbergen Vesting Conclusies en aanbevelingen II - Steenbergen buiten de Vesting Conclusies en aanbevelingen III - Steenbergen Business Conclusies en aanbevelingen IV - Steenbergen Glas Conclusies en aanbevelingen

23

Colofon

57

3

4

VOORWOORD

LEESWIJZER

Het Ontwikkelplan kern Steenbergen brengt op ruimtelijke wijze in beeld waar de stad staat met betrekking het realiseren van haar doelen en waar de kansen liggen voor de toekomst. In samenwerking met beleidsmedewerkers en projectleiders van de gemeente is de huidige stand van zaken geïnventariseerd en vertaald op basis van ruimtelijke kaarten. Dat heeft, samen met de bevindingen uit de analyses, tevens geresulteerd in een set ambities en aanbevelingen voor de toekomst.

Historisch-ruimtelijke analyse Op beknopte wijze zijn enkele karakteristieke thema’s van de stad bekeken en in kaart gebracht. De kaarten tonen op thematische wijze de onderlinge samenhang van structuren en vlakken in het verleden en in de huidige tijd.

Het ontwikkelplan is geschreven met als doel het maximale te kunnen halen uit de fysieke leefomgeving en daarbij gelijktijdig vorm te geven aan een klimaatbestendige, duurzame historische centrumstad waar het fijn wonen en werken is. Waar functies op de juiste plek landen, elkaar ondersteunen en versterken.

Stedenbouwkundig-landschappelijk raamwerk De resultante van de analyse is het stedenbouwkundiglandschappelijk raamwerk; de hoofdstructuur van de stad. Onder structuren vallen bijvoorbeeld toegangswegen, waterverbindingen, ecologische verbindingen, de contouren van de vestingwerken en het historisch centrum. Het zijn functionele verbindingen op stadsniveau waaraan, als bij een kapstok, diverse functies kunnen worden opgehangen. Als contramal van de hoofdstructuur zijn deelgebieden te onderscheiden met elk hun eigen karakter. De karakteristiek van zo’n structuur of deelgebied is ontstaan door de jaren heen. Het is een resultante van verschillende tijdlagen en ruimtelijke kenmerken. Door deelgebieden te baseren op gemeenschappelijke (ruimtelijke) kenmerken kunnen we uitgaan van ontwikkeling op basis van het eigen karakter. Er is onderscheid gemaakt tussen 1) Steenbergen Vesting, 2) Steenbergen buiten de Vesting, 3) Steenbergen Bedrijventerrein en 4) Steenbergen Glas. Binnen deze deelgebieden zijn weer nuances te benoemen, zoals bijvoorbeeld bij Steenbergen Bedrijventerrein 3.1) het reeds gerealiseerde deel en 3.2) het toekomstig te realiseren deel. De benoemde structuren en deelgebieden functioneren als onderlegger voor het Ontwikkelplan.

Ontwikkelplan In het Ontwikkelplan is de huidige stand van zaken met betrekking tot beleidsdoelen en projecten geïnventariseerd. Daarbij is het raamwerk met de structuren en deelgebieden gebruikt als basis. De wijze waarop een duurzaamheidsambitie gerealiseerd kan worden ziet er anders uit in de historische kern, dan bijvoorbeeld op een bedrijventerrein of in een vestingpark. Zo helpt de onderlegger met het benoemen van nuances voor de uitvoering van beleidsdoelen die kansrijk zijn voor een specifieke structuur of deelgebied. Dat geeft richting bij de het maken van keuzes, helpt ontwikkelingen op de juiste plek te zetten en draagt tevens bij aan het versterken van karakter van de diverse delen van de stad.

Conclusies en aanbevelingen De diverse manieren waarop de beleidsdoelen gerealiseerd kunnen worden, zijn geïllustreerd en benoemd aan de hand van een schets. Deze is niet alomvattend, maar eerder illustratief en probeert de diverse karakteristieken en potenties van de stad over te brengen. Het geeft tevens een aanbeveling over de wijze waarop het doel kan worden gerealiseerd op zo’n manier dat het gelijktijdig bijdraagt aan het versterken van de karakteristieken van het specifieke deelgebied en het totaalbeeld van Steenbergen als historische blauw-groene centrumstad.

Begrippenlijst Landschappelijke structuren – Aaneenschakelingen van landschappelijke elementen (flora, fauna, water). Door de aaneenschakeling ontstaat grote meerwaarde voor met name groen-blauwe functies. Groen-blauwe functies – Landschappelijke structuren vormen de basis voor groen-blauwe functies. Voorbeelden zijn waterberging, waterzuivering, wateropslag, frisse schone lucht, verkoeling, klimaatadaptatie, infiltratie, voedselproductie, recreatieve routes, beweging en sporten, buiten zijn, biodiversiteit, natuurontwikkeling, vastleggen van CO2. Raamwerk – Raamwerk of hoofdstructuur. Het totaalbeeld van de belangrijkste ruimtelijke structuren (landschappelijke structuren en infrastructuren). Binnen het raamwerk bestaan verschillende deelgebieden (de contramal van het raamwerk). Deze worden door het raamwerk zowel van elkaar gescheiden als met elkaar verbonden. Aan de hand van het raamwerk is een flexibele en integrale ontwikkeling mogelijk. Schootsvelden – De velden rondom de vestingwerken die opzettelijk werden vrijgehouden zodat men de vijand kon zien aankomen en kon aanvallen. Om deze reden waren de schootsvelden van oudsher onbebouwd. Inundatievelden – De velden rondom de vestingwerken die onder water konden worden gezet zodat de vijand de vesting moeilijk kon benaderen. Het waterpeil werd zo afgestemd dat het water zowel onbevaarbaar als ondoorwaadbaar was.

Dit waren de van nature lager gelegen gronden die door het openzetten van een sluis onder liepen.

5

ANALYSES

7

Middeleeuwse stadskern

Steenbergen Vesting

Waterlinie

Natuur en ecologie

Steenbergsche Vliet

Fort Henricus Oude Tonge

Benedensas

Noordwal

De Kruispoort

Steenbergen Vesting

De Kaaipoort

8

9

Schootsvelden

Ligne

Ravelijn

Stadsmuur

Water

Binnenste contour Steenbergen Vesting

Bebouwing

Water

Steenbergen Vesting, Fort Henricus

Contouren Steenbergen Vesting, maximale afmetingen

Hoofdstraten en pleinen

Ecologische Verbindingszone, bestaand

Contouren Steenbergen Vesting, maximale afmetingen

Restanten Steenbergen Vesting

Ecologische Verbindingszone, opgave

Westbrabantse Waterlinie

Overig binnen stadsmuur

Natuurnetwerk Brabant

Restanten Steenbergen Vesting Loofbossen

Inundatievelden Zuiderwaterlinie Inundatievelden Westbrabantse Waterlinie

De oude stadsmuur van Steenbergen werd in de 16e eeuw gebouwd. Binnen de stadsmuren vormt zich het middeleeuwse centrum van Steenbergen, waar de oude verkaveling nog steeds zichtbaar is. Kenmerkend voor Steenbergen is het assenkruis van straten tussen de stadspoorten en de SintGummaruskerk. De oude stadsmuur is tegenwoordig niet meer zichtbaar.

Nadat Steenbergen meermaals kort in handen was geweest van de Spanjaarden, werd in 1622 de WestBrabantse Waterlinie opgeworpen met Steenbergen als schakel daarin. Eerst werden aan de zuidkant van de stad vestingwerken gebouwd, waarna een uitbreiding naar het noorden volgde. Een eeuw later werd de vesting uitgebreid met de schootsvelden en werd Steenbergen onderdeel van de Zuiderwaterlinie.

Steenbergen in 1590

Sinds de belegering van de Spanjaarden in 1622 is Steenbergen nog slechts één keer belegerd geweest. Fort Henricus en de sluis in de haven van Steenbergen maakten de stad een sterke schakel in de West-Brabantse Waterlinie. Door strategische inundatie kon de vijand op afstand worden gehouden. Het te inunderen gebied breidde zich uit toen Steenbergen onderdeel werd van de nog grotere Zuiderwaterlinie.

Steenbergen in 1746

Steenbergen en Fort Henricus binnen de West-Brabantse waterlinie

In en rondom Steenbergen zijn gebieden te zien behorend bij Natuurnetwerk Brabant. Deze natuurgebieden worden onderling met elkaar verbonden door ecologische verbindingszones (EVZ’s). Door dit netwerk kunnen flora en fauna zich gemakkelijker verplaatsen en verspreiden, wat bevorderend is voor de biodiversiteit. De Ligne wordt in de toekomst ingericht als een EVZ.

De EVZ bij Fort Henricus

Recreatie

Infrastructuur

Ommetje Vlietpolder

Groei

Structuurvisie

Jagerspad Fort Henricus

A4

Etappestartpunt

West-Havendijk

Dinteloordseweg

Noordwal

Nassaulaan

Sint-Gummaruskerk Haven Witte Kerk Markt

Westbrabantse Waterlinieroute

10

Zeelandweg-Oost

11

Schootsvelden Wipstraat

Dijkenroute

Rondweg-Oost

Ravelijn Zuiderwaterlinieroute

Water

Snelweg

Recreatieroutes

Rondweg

Natuurnetwerk Brabant

Toegangsweg

Franseweg

Restanten Steenbergen Vesting Loofbossen

Halsterseweg

Steenbergen centrum

De bijzondere historie van Steenbergen en de ligging aan de voet van de Brabantse Wal maken het gebied rijk aan recreatieve mogelijkheden. Wandel-, fietsen vaarroutes door het buitengebied maken het landschap beleefbaar. De haven is een recreatieve hotspot en ook het Fort maakt deel uit van een divers recreatief netwerk. Er gaan wandelroutes door het historisch centrum, langs de relicten van de grachten en door de schootsvelden. Er is echter geen mogelijkheid om óp de vestingwal te lopen.

tijd

Sinds 2014 is Steenbergen aangesloten op het rijkswegennet. Waar de Rondweg-Oost voorheen als hoofdontsluiting fungeerde, gaat het meeste verkeer nu via de A4 over de Zeelandweg-Oost. Deze wordt tegenwoordig ook intensief gebruikt door vrachtverkeer. Als gevolg van de aanleg van de snelweg is de entree van de stad omgedraaid: het bedrijventerrein Reinierpolder is nu de entree van Steenbergen.

De nieuwe kade aan de Steenbergse haven

<1950 1960 1970 1980 1990 2000 2010 2020 De oudste uitbreidingen buiten de vesting hadden de vorm van lintbebouwing langs de toegangswegen. Steenbergen Vesting Al voor WO II waren er plannen voor grootschalige uitbreiding. Uitvoering hiervan kon, vanwege de strijd Buiten de Vesting in Steenbergen, pas na de oorlog worden uitgevoerd. In een relatief korte tijd werd de stad flink uitgebreid, Industrie voornamelijk in zuidelijke richting. Op een later moment kwamen de industrie en glastuinbouw in opkomst. De grootste uitbreidingen in deze sectoren Kassen zijn dan ook vrij recent.

Zeelandweg-Oost als entree tot de stad

Inhoudsopgave

NATUURBELEIDSPLAN

Analyse beleidskader Duurzaamheid 20212022

(vastgesteld 20 april 2017)

BELEID

Samenvatting van belangrijke beleidsdoelen

Samen aan de slag!

Samen aan de slag!

Doe-agenda

Kadernota

Leefbaarheid en Kernen

Leefbaarheid en Kernen

Februari 2021

December 2020

GEMEENTE STEENBERGEN www.gemeente-steenbergen.nl

juli 2021

Natuurbeleidsplan Steenbergen

www.gemeente-steenbergen.nl

1

12

ERFGOEDNOTA GEMEENTE STEENBERGEN

Economie • Hotelontwikkeling langs A4 • Revitalisering en uitbreiding van het bedrijventerrein • Toekomstbestending maken van het winkelgebied • Uitbreiden agrofood economie

Mobiliteit • Bedrijventerrein voorzien van een snelle ontsluiting richting de A4, waardoor het vrachtwagenverkeer door de kern beperkt blijft. • Een bedrijventerrein of woonwijk minstens 2 ontsluitingen geven • Multimodale bereikbaarheid (duurzaam vervoer) verbeteren • E-mobiliteit verbeteren • Oplossen van verkeersknelpunten • Nul verkeersslachtoffers

Duurzaamheid / energie / milieu • Realisatie van 93 hectare zon op veld (PV panelen) • Infrastructuur elektrische laadpalen opzetten • Centrale locaties voor elektrisch vervoer en deelauto’s • Energieneutraal in 2050 • In 2030 18 GWh zon op dak extra realiseren • In 2030 een totaal van 95.000 zonnepanelen op daken • Benutting restwarmte grote complexen

�Va� ge�ee�telijk erfgoed�eleid �aar ge�ee�s�happelijk erfgoed�

VISIE

E N E RGI E EN R UIM TE S TEENBERGEN

MOBILITEITSVISIE 2040 Maart 2020

Recreatie / toerisme • Aandacht en afstemming met cultuurhistorie (Gummaruskerk en Fort Henricus) • Ontwikkeling van een goed toeristisch fietspadennetwerk • Beleving van het vestingverleden (militaire historie) • Recreatieve beleefbaarheid van het water vergroten

Water / klimaat / groen • Klimaatakkoord: 1% meer bomen nodig • Bescherming monumentale bomen en belangrijkste groenstructuren • Bevorderen biodiversiteit • Droogte en wateroverlast zijn vanuit klimaatadaptatie de belangrijkste punten. Meer ruimte creëren voor waterberging/-buffering (Steenbergen-centrum en RP I) • Bodemdaling door droogte tegen gaan (Steenbergen-Zuid) • Vergroening van versteende gebieden (Steenbergen-centrum en RP) • Klimaat robuuste bossen Brabantse Wal

Vestingverleden / historie • Duurzaam behouden en ontwikkelen van voor Steenbergen cultuurhistorisch waardevolle objecten, landschappen en structuren: historiserend bouwen, vestingstadsilhouet behouden, herstel oude stratenpatronen

13

Wonen / leefbaarheid • Iedere kern of wijk heeft en behoudt haar eigen karakter op het gebied van kunst, cultuur en erfgoed • Right to Challenge: inwoners mogen gemeente uitdagen • Vanwege vervoerskosten voor gemeente meer zorgactiviteiten in stadskern • Nieuwbouw dient zich te richten op betaalbare woningen • Bestaande woningvoorraad aanpassen en geschikt maken voor ouderen • Inbreiding en herstructurering hebben voorrang op uitbreiding • Bij inrichten openbare ruimte: stimuleren van wandelen en fietsen, minder gebruik van auto. • Toenemende vergrijzing: uitbreiding intramurale plaatsen nodig • Nastreven dat 25% van de nieuw te bouwen woningen beschikbaar komt voor nestverlaters • Streven naar woningdifferentiatie (goede verhouding koop/ sociale huur) op wijkniveau • Passende huisvesting voor arbeidsmigranten

PROJECTEN

Lopende projecten in kaart gebracht 10. 13.

5. 6.

1.

Compact maken winkelgebied

2.

Verduurzaming 300+ woningen en woonomgeving

3. Ontwikkeling Nieuwe Onze Stede en omgeving

9.

4. Bedrijventerrein naar wonen 5. Voormalige bedrijfslocatie naar wonen

7.

1. 12.

14

7.

Ontwikkelplan mobiliteitshub

8. Nationaal Toekomstbeeld Fiets: Ravelijnstraat

3.

9.

2.

15.

6. Woonwijk 200+ woningen

EVZ Breede Watergang - ‘t Vlietje

10. 39 nieuwe woningen 11. Randweg Steenbergen (locatie nader te bepalen)

14. 8.

18.

12. EVZ Vliet -Ligne Noord 13. Hotel A4 14. Stadspark 15. Klimaatadaptatie Doornedijkje 16. Agroforestry 17. Gezondheidscentrum (locatie nader te bepalen) 18. Levensbos 19. Project Osiris (project restwarmte en -CO2 vanuit Roosendaal naar het Westland)

4. 19.

15

16

STEDENBOUWKUNDIG-LANDSCHAPPELIJK RAAMWERK

17

RUIMTELIJK CONCEPT

Landschappelijke hoofdstructuur met stedenbouwkundige contramal Vanuit de analyse ontstaat een helder raamwerk van landschappelijke structuren die de (binnen)stad met het buitengebied verbinden. In het verbindende karakter zit dan ook de meerwaarde; deze is essentieel voor groen-blauwe functies, recreatieve routes en de stedelijke groenstructuur. In de contramal van de groenstructuur liggen de stedenbouwkundige deelgebieden; gebieden met heel eigen ruimtelijk, typologisch en functioneel karakter. Deze karakters worden in het Ontwikkelplan verder toegelicht en uitgewerkt.

18

19

RAAMWERK

Ruimtelijke onderlegger als basis voor ontwikkeling Het stedenbouwkundig-landschappelijk raamwerk is de vertaling van het ruimtelijk concept op de kaart. Het is het raamwerk dat als basis dient voor de uitwerking van het Ontwikkelplan, waarbij onderscheidende karakteristieken de handvaten bieden voor (toekomstige) ontwikkeling.

20

21

Buiten de Vesting - II

III - Business

IV - Glas

Binnen de Vesting - I

22

ONTWIKKELPLAN

23

I. STEENBERGEN HOOFDSTRUCTUUR Karakteristieke ruimtelijke kenmerken

24

25

hoofdstructuren

Asssenkruis met kerken

Vestinggracht, ravelijnen en schootsvelden

Groen-blauwe aders

In- en uitvalswegen

Het T-vormig stratenpatroon dat het hart van het winkelgebied vormt is karakteristiek voor de stad. Het dateert uit de middeleeuwen en er bevinden zich dan ook veel oude panden met historisch gevelbeeld langs de straten. Zoals typerend voor historische stadscentra hebben de straten een smal profiel en is er een centraal gelegen marktplein.

Rondom het middeleeuws centrum is Steenbergen verder uitgegroeid tot vestingstad; de contouren van de vestingwallen zijn nog duidelijk terug te zien in het huidige stratenpatroon; de bolwerken zijn nog sporadisch herkenbaar. Zoals karakteristiek is voor een vestingstad, waren ook de vestingwallen van Steenbergen omgeven door grachten, Ravelijnen en schootsvelden om de stad te kunnen verdedigen. Op de plekken waar vroeger de Ravelijnen lagen liggen nu de Noordwal en het Stadspark als groene eilanden. De oostelijke schootsvelden zijn in gebruik als agrarische grond. Van de grachten zijn veel restanten in de vorm van sloten en singels behouden met op een aantal plekken aan de stadzijde brede groene oevers met wandelpaden. Op andere plekken zijn de vestingwallen en de gracht in de loop der tijd (volledig) overbouwd.

Groen-blauwe structuren komen vanuit verschillende richtingen aan en zijn vervolgens aangesloten op de rondgaande structuur van de vestinggracht, bastions en schootsvelden. Kenmerkend is het diverse karakter van de groenstructuren- en gebieden rondom Steenbergen. Ten noorden weids met akkers en dijken, ten zuiden meer besloten, bosrijk en meanderend. Deze karakters worden gereflecteerd door de groenstructuren die hun aansluiting vinden op het centrum; richting de Vliet en richting het Oudland. Ten noordwesten en ten zuidwesten van de Vesting liggen twee voormalige inundatievelden behorende bij het vroegere verdedigingssysteem van de vesting. Het noordelijk deel is reeds bebouwd, het zuidelijk deel is nog grotendeels open.

Rondom de vesting is de stad uit radialen opgebouwd. De in- en uitvalswegen ontsluiten de stad vanuit verschillende richtingen en vinden hun aansluiting op de historische kern; dit zijn de entrees van de stad. Langs de in- en uitvalswegen zijn de relicten van lintbebouwing te vinden waardoor ze vaak een oudere bebouwing hebben dan de uitbreidingswijken erachter. Een relatief nieuwe structuur is die van de A4, die in een ruime boog aan de westzijde om de stad heen beweegt. De A4 zal logischerwijs de toekomstige begrenzing gaan vormen voor de uitbreiding van de stad, zoals dat aan de oostzijde reeds met de Randweg is gebeurd.

Stand van zaken

26

Economie De ambities uit Economisch Kracht betreffen de revitalisering van bestaand bedrijventerrein en winkelhart. Daarnaast wordt gewerkt aan de hotelontwikkeling langs de A4 en de uitbreiding van Reinierpolder voor agrofood gerelateerde bedrijvigheid en voor het (hoogwaardige) midden- en kleinbedrijf (MKB). Om beide aspecten te laten slagen is een goede, omsluitende, blauw-groene structuur van grote waarde. De investering die nodig is om structuren (groen, openbare ruimte, infrastructuur) een kwaliteitsimpuls te geven of uit te breiden dient te worden gezien vanuit de meerwaarde op het gebied van klimaatadaptatie, leefbaarheid, beleving, recreatie, aantrekkingskracht, enz. De kwaliteit en functionaliteit van structuren straalt uit naar de gehele stad. Of het nu gaat om de herinrichting van een straat, het versterken van de groenstructuur of het verplaatsen van bepaalde functies; investeringen leveren ook op, op bijvoorbeeld het gebied van gezondheid, woongeluk, klimaatadaptatie, economische aantrekkingskracht. Om een kwaliteitsimpuls te geven aan de stad is het nodig op een andere manier te denken over de waarde van groene en blauwe structuren, moet men durven investeren met een vooruitziende blik. Mobiliteit Een goede verkeerscirculatie is van belang voor de stad. De kruising Kade-Burgemeester van Loonstraat is de belangrijkste entree tot de (vesting) stad.

Het is echter onoverzichtelijk en wordt momenteel gedomineerd door de auto. Bovendien staat het bekend als verkeersknelpunt en dient het te worden verlicht De ambitie is de centrale fietsroute door de binnenstad in te richten als fiets-as en het (toeristisch) fietspadennetwerk uit te breiden. Bedrijventerreinen behoren een snelle ontsluiting te hebben richting de A4 om het vrachtverkeer door de kern heen te beperken. Hiertoe wordt de ligging van een tweede ontsluiting voor het bedrijventerrein ten zuiden van de Zeelandweg-Oost bestudeerd op zo’n manier dat meerdere functies kunnen aanhaken. Ook voor Steenbergen-Noord wordt een dergelijke studie gedaan.

Karakteristieke beleidsdoelen Duurzaamheid/energie/milieu Op strategische punten wordt gezocht naar plekken voor elektrisch vervoer en deelauto’s. De combinatie met sociaalmaatschappelijke functies lijkt kansrijk. Recreatie/toerisme Structuren zijn in essentie transportassen voor mensen, water, flora en fauna. De functionaliteit en kwaliteit van de structuren in de stad hebben grote invloed op de wijze waarop water zich beweegt, biodiversiteit zich ontwikkelt en mensen er gebruik van maken. Een goed recreatief netwerk stimuleert het buiten zijn, wandelen en fietsen en het laten staan van de auto. Groen(blauwe) structuren bieden een aantrekkelijk omgeving voor recreatie. Gekoppeld aan de relicten van de Ravelijnen, grachten, schootsvelden en aan Fort Henricus leveren aantrekkelijke routes een grote meerwaarde voor de beleving van het vestingverleden. Nabij de Vliet, de Ligne, de haven en grachten tevens voor de beleefbaarheid van het water. Water/klimaat/groen Voor de groen- blauwe structuren in de stad ligt een stevige opgave deze robuuster en omvangrijker te maken in het kader van klimaatadaptatie. Zowel droogte als wateroverlast zijn belangrijke speerpunten en het is noodzakelijk meer ruimte te creëren voor water in de openbare ruimte. Het verbinden en uitbreiden van bestaande structuren is een logische keuze.

Deze structuren moeten fungeren als een ‘watermachine’, waarbij water wordt vastgehouden voor de droge zomers terwijl ze in de winter worden ingezet om (piek)buien af te voeren. In de binnenstad, waar ruimte voor water en groen schaars is, bieden de relicten van de vestingwal uitkomst; de Noordwal, Schootsvelden en het Stadspark met bijbehorende watergangen vormen een nabije uitvalsbasis voor water en groen. Bovendien hebben structuren veel potentie de biodiversiteit van de stad te vergroten omdat ze het buitengebied verbinden met het groen in de binnenstad. Monumentale bomen en de belangrijkste groenstructuren dienen te worden behouden en beschermd in afstemming met het erfgoedbeleid.

Wonen/leefbaarheid Groene plekken en structuren vormen een belangrijke uitvalsbasis voor bewoners om buiten te zijn, te wandelen, fietsen, varen en sporten en de auto te laten staan. Voorbeelden zijn de inzet van het stadspark als groene huiskamer voor basisschoolleerlingen en bewoners, het beleefbaar en begaanbaar maken van de Noordwal en het zichtbaar maken van de route naar Fort Henricus. Aan de westzijde van de stad vindt een ontmoeting plaats tussen de groeiende stad (wonen) en het bedrijventerrein. Deze functies zijn over het algemeen niet vanzelfsprekend met elkaar te combineren. Een groen- blauwe zone rondom de Ligne / EVZ zou als een goede bufferzone fungeren om de combinatie van de functies wonen en werken succesvol te maken. Hiermee kan de realisatie van de EVZ worden ingezet voor het creëren van een klimaatpark, welke juist als verbinding kan functioneren tussen de functies wonen en werken onderling én de binnenstad. Het afkoppelen van regenwater en vormgeven aan klimaatadaptief ontwerp is hier evident. Vestingverleden/historie Eén van de ambities van de gemeente is het herstellen van de West-Brabantse waterlinie. Fort Henricus is hiervan één van de meest beleefbare relicten. De beleving van Fort Henricus dient te worden versterkt om recreanten en bewoners naar het Fort te trekken.

De verbinding tussen de stad en het Fort als onderdeel van het recreatieve netwerk behoeft verbetering. De route is momenteel slecht herkenbaar en weinig aantrekkelijk, wat de gevoelsmatige afstand langer maakt. Vanuit cultuurhistorisch oogpunt lijkt een inundatieveld aanzienlijk minder kansrijk voor het verbeelden van het vestingverleden dan een Fort. Toch kan ook hier op eigentijdse wijze invulling worden gegeven aan het beleefbaar maken het vestingverleden, bijvoorbeeld door het ‘natte’ karakter in te zetten in een bijzondere typologie van wonen. Zo kan tevens de huidige en toekomstige reservering voor waterberging worden ingepast en invulling worden gegeven aan de duurzaamheidsambities van de stad.

27

Assenkruis met kerken

Vestinggracht, ravelijnen en schootsvelden

Groen-blauwe aders

In- en uitvalswegen

• • •

•

•

•

• •

• •

Toekomstbestending maken van het winkelgebied Vergroening versteende gebieden Duurzaam behouden en ontwikkelen van voor Steenbergen cultuurhistorisch waardevolle objecten, landschappen en structuren: Historiserend bouwen, Vestingstadsilhouet behouden, Herstel oude stratenpatronen Bij inrichten openbare ruimte: stimuleren van wandelen en fietsen, minder gebruik van auto Iedere kern of wijk heeft en behoudt haar eigen karakter op het gebied van kunst, cultuur en erfgoed Klimaatakkoord 1% meer bomen Aandacht en afstemming met cultuurhistorie (Gummaruskerk)

•

• •

• • •

Duurzaam behouden en ontwikkelen van voor Steenbergen cultuurhistorisch waardevolle objecten, landschappen en structuren: Historiserend bouwen, Vestingstadsilhouet behouden, herstel oude stratenpatronen Steenbergen Droogte en wateroverlast zijn vanuit klimaatadaptatie de belangrijkste punten. Meer ruimte creëren voor waterberging/-buffering Beleving van het vestingverleden Iedere kern of wijk heeft en behoudt haar eigen karakter op het gebied van kunst, cultuur en erfgoed Monumentale bomen en belangrijkste groenstructuren beschermen Bij inrichten openbare ruimte: stimuleren van wandelen en fietsen, minder gebruik van auto Recreatieve beleefbaarheid van het water vergroten

• • • • • • • •

Droogte en wateroverlast zijn vanuit klimaatadaptatie de belangrijkste punten. Meer ruimte creëren voor waterberging/-buffering Bij inrichten openbare ruimte: stimuleren van wandelen en fietsen, minder gebruik van auto Recreatieve beleefbaarheid van het water vergroten Bevorderen biodiversiteit Klimaatakkoord 1% meer bomen Ontwikkeling van een goed toeristisch fietspadennetwerk Bodemdaling door droogte tegen gaan (Steenbergen-Zuid) Klimaatrobuuste bossen Brabantse Wal Beleving van het vestingverleden

• • • • • •

Bedrijventerrein voorzien van een snelle ontsluiting richting de A4, waardoor het vrachtwagenverkeer door de kern beperkt blijft Bevorderen biodiversiteit Bij inrichten openbare ruimte: stimuleren van wandelen en fietsen, minder gebruik van auto Klimaatakkoord 1% meer bomen Een bedrijventerrein of woonwijk minstens 2 ontsluitingen geven Multimodale bereikbaarheid (duurzaam vervoer) verbeteren Centrale locaties voor elektrisch vervoer en deelauto’s

Groene structuren

Vesting beleven

Goed fietspadennetwerk

1% meer bomen

Sociaal-maatschappelijke meerwaarde van groen en blauw

28

Beleefbaarheid van water

Ruimte voor water

Biodiversiteit

Wandelen en fietsen

Conclusies en aanbevelingen Mobiliteit - Het aanleggen van attractieve wandel- en fietsroutes naar Fort Henricus/de Heen, (verkorten gevoelsmatige afstand), integreren van routes in ‘Klimaatpark Ligne’, verbinden van de binnenstad met het buitengebied via de landschappelijke hoofdstructuren. Toegankelijk maken van de Noordwal en creëren van een vestingroute. Op stadsniveau bepalen van locaties en oplossingen, waarbij bereikbaarheid wordt verbeterd en de auto een minder dominante rol gaat spelen in het straatbeeld. Klimaatadaptatie - Het ontwikkelen van een ‘Klimaatpark Ligne’ rondom de Ligne en toekomstige EVZ, ten behoeve van waterberging/-opslag, biodiversiteit en recreatie. Thema water/groen integraal doorzetten bij de ontwikkeling van aangrenzend bedrijventerrein en woningbouw. Het ontwikkelen van de groen-blauwe relicten van de vesting (Noordwal, Stadspark, Schootsvelden) samen met de haven tot ‘Vestingpark’ ten behoeve van waterberging/opslag, recreatie, biodiversiteit voor het centrum.

29

Biodiversiteit - Het begeleiden van de in- en uitvalswegen met een (bio)divers assortiment van bomen ten bate van het accentueren en allure geven aan de entrees van de stad. Bovendien verbinden deze radialen het groen in het buitengebied met de binnenstad en zijn daardoor belangrijke transportassen voor flora en fauna. Recreatie - ‘Klimaatpark Ligne’ ontwerpen rondom het thema water met routes langs en over water. Haven/ Kade aansluiten aan winkelrondje en (gedeeltelijke) reconstructie incl. toegankelijkheid van de Noordwal als onderdeel van het ‘Vestingpark’. Beleidsdoel Aanbeveling

II.BINNEN DE VESTING

Karakteristieke ruimtelijke kenmerken

30

De Vesting

31 Middeleeuwse kern Vestinggracht, ravelijnen en schootsvelden

sub-deelgebieden

Middeleeuwse stad

De Vesting

Vestinggracht, Ravelijnen en Schootsvelden

Kenmerkend voor het historisch centrum is dat het, zoals van oudsher, vanuit drie richtingen is ontsloten. Dit principe is nog goed terug te zien in de ligging van het winkelgebied dat is opgespannen tussen de drie vroegere poorten met in het midden het marktplein. Deze (oudste nog zichtbare) laag uit de historie van Steenbergen is nog duidelijk terug te vinden in het stratenpatroon. In dit stuk van de stad bevinden zich tevens de oudste (monumentale) panden, waaronder de Witte Kerk aan het Kerkplein en de Gummaruskerk aan de Markt. Panden hebben met name een retail of horeca functie in combinatie met wonen.

De restanten van de vestingstad spreken bij velen tot de verbeelding. Op de luchtfoto zijn de contouren van de vesting nog goed te herkennen. Lopend door de stad zijn ze veel minder herkenbaar. Veelal hebben relicten van de vestingcontour de uitstraling van een park of plantsoen. Ook hebben ze hun samenhang verloren omdat verschillende onderdelen niet meer met elkaar verbonden zijn. Bovendien zijn enkele delen overbouwd.

Deze structuur is reeds beschreven onder het kopje hoofdstructuur in het voorgaande hoofdstuk. Op stadsniveau is hij namelijk van groot belang vanwege het verbindend karakter (routes, water, groen, historie). Hij wordt nogmaals benoemd onder deelgebied ‘Binnen de Vesting’ omdat het belang van deze structuur als onderdeel van de vesting evident is. Als groene schil vormt hij de begrenzing van de centrum-stad (ontwikkeld vanuit een centraal punt) naar een radiaalstructuur. Behalve een begrenzing tussen twee deelgebieden; Steenbergen binnen de Vesting en Steenbergen buiten de Vesting, maakt deze structuur ook een zeer karakteristiek onderdeel uit van het deelgebied Binnen de Vesting.

Stand van zaken Economie De stad Steenbergen zet in op het compacter maken van het winkelgebied. Hiermee wordt een voor bewoners en recreanten aantrekkelijk centrum met een gezond winkelaanbod nagestreefd. Om dit te bereiken worden leegstaande panden getransformeerd naar wonen en wordt gekeken of winkels verplaatst kunnen worden. Inbreiding en herstructurering hebben voorrang op uitbreiding. Ook wordt onderzocht of het rondje KaaistraatWestdam-Haven uitkomst kan bieden en de haven meer bij het winkelgebied kan worden betrokken. Het behouden en versterken van het eigen karakter van de verschillende kernen binnen de gemeente is een ambitie. 32

Mobiliteit De bereikbaarheid en verblijfskwaliteit van het winkelgebied staan soms op gespannen voet. Comfort (parkeren voor de deur) heeft een directe invloed op de kwaliteit en beleving van de openbare ruimte. Hier zullen duidelijke keuzes gemaakt moeten worden. De ambitie van de gemeente bij de inrichting van de openbare ruimte is het stimuleren van wandelen en fietsen en een verminderd gebruik van de auto. In de schil rondom het winkelgebied is de bereikbaarheid van sociaal maatschappelijkeen zorgfuncties met name een aandachtspunt. De bereikbaarheid en toegankelijkheid voor eenieder zou een belangrijke rol moeten spelen in de afweging welke plek voor zo’n functie de juiste is. Duurzaamheid/energie/milieu De Visie Energie en Ruimte is door de gemeenteraad van Steenbergen vastgesteld op 9 juli 2020. Deze visie is een aanvulling op de gemeentelijke structuurvisie. In de energiemix, welke is opgenomen in de visie, komt naar voren dat er voor de opgave tot 2030 onder meer 93 hectare aan zon op veld benodigd is. Daarbij heeft de gemeente Steenbergen de doelstelling om energieneutraal in 2050 te zijn. In de Transitievisie Warmte Fase 1 zijn uitgangspunten geformuleerd voor het maken van keuzes over de toekomstige infrastructuur in 2050 en het pad om te komen tot een duurzame, betaalbare en betrouwbare warmtevoorziening in 2050.

Daarnaast is er een eerste analyse gemaakt van de huidige en toekomstige warmtevraag en

Karakteristieke beleidsdoelen warmtebronnen en de belangrijkste koppelkansen. Op basis van de uitgangspunten en deze technische analyse is een eerste beeld geschetst van de mogelijke toekomstige warmtevoorziening in 2050 en de fasering van nu tot 2050. In de eerste helft van 2022 maken we een inhoudelijke verdiepingsslag met de Transitievisie Warmte Fase 2 voor het gebied SteenbergenCentrum. We zoomen dan vanwege de plannen van de gemeente en woningcorporatie Stadlander in op Steenbergen-Centrum door middel van een wijkverkenning. Door middel van een uitgebreidere analyse krijgen we meer inzicht voor het maken van keuzes tussen individuele of collectieve alternatieven voor aardgas in (delen van) SteenbergenCentrum en daarbinnen de keuze voor eventuele startgebieden. In het centrum van Steenbergen is de bebouwingsdichtheid hoog en heeft woningcorporatie Stadlander een deel van de woningen in haar bezit. Hier liggen kansen om op korte termijn de mogelijkheden voor een warmtenet te onderzoeken. Recreatie/toerisme De vestingstad bevat een aantal recreatief aantrekkelijke onderdelen waar groene en blauwe relicten van de vestingwerken liggen, in het historisch centrum en ook de haven heeft recreatieve aantrekkingskracht. Een speerpunt is het verbeteren van routes die plekken onderling verbinden. Water/klimaat/groen Zo’n 60% van de binnenstad is versteend.

Met het oog op klimaatadaptatie moet er meer ruimte worden gecreëerd voor water en dient de waterstructuur verstevigd te worden; zowel droogte als wateroverlast zijn speerpunten. Ook is er weinig groen aanwezig in het centrum. Met het oog op klimaatadaptatie en zeker ook de leefbaarheid/beleving van het centrum dient zorgvuldig om te worden gegaan met het behoud van monumentale bomen en belangrijke groenstructuren. Tegelijkertijd wordt gezocht naar plekken om extra groen toe te voegen. In het kader van het Klimaatakkoord wordt ingezet op 1% extra bomen. In verband met (verouderde) ondergrondse infra zal dat in het centrum maatwerk zijn.

Wonen/leefbaarheid Het centrum is aan het vergrijzen en de stad zet in op het aanpassen van het woningbouwbestand voor ouderen. Ook is er behoefte aan een uitbreiding van het aantal intramurale plaatsen. Veel ouderen wonen graag in de nabijheid van centrumfuncties, wat resulteert in een eenzijdig woningaanbod en verdichting van het centrum. Veel zorgfuncties bevinden zich vanwege de vervoerkosten nabij de ouderen in het centrum. Voor een toekomstbestendig centrum, waar tevens plek is voor jonge mensen, gezinnen en klimaatadaptatie is meer lucht, groen en water nodig en bovendien een andere woontypologie. Ook de verblijfskwaliteit en uitstraling van het centrum is een aandachtspunt. Hieraan wordt bijvoorbeeld gewerkt door het compacter maken van het winkelgebied, het klimaatadaptief maken van de openbare ruimte en het zichtbaar maken van het vestingverleden. Op de markt is verblijfskwaliteit en terrasuitbreiding een speerpunt. Vestingverleden/historie De historische kern van Steenbergen is met name goed te herkennen in de straatnamen. De ambitie is ook het historisch (vesting) verleden uit te stralen in de winkelstraten. De uitstraling van de gevels speelt hierbij een grote rol en hoogwaardig/historische uitstraling wordt dan ook gestimuleerd (subsidie). Een moeilijkheid voor de uitstraling van de winkelstraten is het op vrijwillige basis benoemen van monumenten.

Ook in de inrichting van de openbare ruimte liggen veel kansen om het verleden tot leven te brengen. Denk hierbij aan meubilair, details in de verharding en grotere inrichtingselementen zoals een waterelement. Het zichtbaar en beleefbaar maken van de vestingwerken is een ambitie. De Noordwal is momenteel overwoekerd geraakt en niet meer herkenbaar als vestingwal. De wens is deze weer herkenbaar en vooral ook betreedbaar te maken. Voor het stadspark liggen verschillende initiatieven en wordt ingezet op een kwaliteitsimpuls.

33

Middeleeuwse stad

De Vesting

Vestinggracht, ravelijnen en schootsvelden

•

• •

•

• • • • • • •

Duurzaam behouden en ontwikkelen van voor Steenbergen cultuurhistorisch waardevolle objecten, landschappen en structuren: Historiserend bouwen, Vestingstadsilhouet behouden, herstel oude stratenpatronen Toekomstbestending maken van het winkelgebied Inbreiding en herstructurering boven uitbreiding Vergroening van versteende gebieden Streven naar woningdifferentiatie Aandacht en afstemming met cultuurhistorie (Gummaruskerk) Iedere kern of wijk heeft en behoudt haar eigen karakter op het gebied van kunst, cultuur en erfgoed Klimaatakkoord 1% meer bomen

• • • • • • • • • •

Beleving van het vestingverleden (militaire historie) Duurzaam behouden en ontwikkelen van voor Steenbergen cultuurhistorisch waardevolle objecten, landschappen en structuren: Historiserend bouwen, Vestingstadsilhouet behouden, herstel oude stratenpatronen Steenbergen Iedere kern of wijk heeft en behoudt haar eigen karakter op het gebied van kunst, cultuur en erfgoed Inbreiding en herstructurering boven uitbreiding Streven naar woningdifferentiatie Vergroening van versteende gebieden Recreatieve beleefbaarheid van het water vergroten Bestaande woningvoorraad aanpassen en geschikt maken voor ouderen Uitbreiding intramurale plaatsen Meer zorgactiviteiten in de stadskern Multimodale bereikbaarheid (duurzaam vervoer) verbeteren Infrastructuur elektrische laadpalen opzetten

•

• • • • •

Duurzaam behouden en ontwikkelen van voor Steenbergen cultuurhistorisch waardevolle objecten, landschappen en structuren: Historiserend bouwen, Vestingstadsilhouet behouden, herstel oude stratenpatronen Steenbergen Droogte en wateroverlast zijn vanuit klimaatadaptatie de belangrijkste punten. Meer ruimte creëren voor waterberging/buffering Beleving van het vestingverleden (militaire historie) Iedere kern of wijk heeft en behoudt haar eigen karakter op het gebied van kunst, cultuur en erfgoed Monumentale bomen en belangrijkste groenstructuren beschermen Bij inrichten openbare ruimte: stimuleren van wandelen en fietsen, minder gebruik van auto Recreatieve beleefbaarheid van het water vergroten

Wandelen en fietsen

Aantrekkelijk centrum

Conclusies en aanbevelingen

Beleving vesting

34

Vergroenen Klimaatadaptatie

Beleving Vestingverleden - Behoud en ontwikkeling van relicten (Stadspark, Noordwal, Schootsvelden), verbeteren uitstraling van (historische) gevels, inrichten groen-blauwe recreatieve structuur langs de contouren van de Vesting (‘Vestingroute’) als verbinding tussen de vestingrelicten en als basis voor een ‘Vestingpark’ dat dient als groene recreatieve uitvalsbasis voor bewoners en recreanten.

Toekomstbestendig

Divers woningaanbod

Verduurzaming woningen

Eigen karakter

35

Economie - Compacter en daarmee toekomstbestendig maken van het winkelgebied door concentratie van winkels, slim vervoer en verbetering uitstraling (inrichting, vergroening, gevels) van het gebied. Mobiliteit - Herinrichting van de kruising Kade-Burgemeester van Loonstraat met als doel het verkeersknooppunt op te lossen, de entree tot de vesting zichtbaar te maken en te vergroenen. Slimme vervoers- en parkeeroplossingen waarbij moet worden voorkomen dat de auto de ruimte domineert. Het (her)inrichten van de historische kern als groen autoluw verblijfsgebied met verblijfskwaliteit. Klimaat - Het versterken en verbinden van de water- en groenstructuren rondom centrum in een Vestingpark ten bate van de ontlasting van het stenige centrum. Dit vestingpark ontwikkelen als watermachine, waarin piekbuien worden opgevangen en afgevoerd en water wordt opgeslagen voor droge tijden.

Energie - Verduurzaming van de woningen stimuleren. Onderzoek haalbaarheid aanleg warmtenet (kansrijk in verband met de hoge warmtevraagdichtheid en de nabijheid van warmtebronnen). Voor transformaties inzetten op energieneutraal/natuurinclusief. Wonen - Het aantrekkelijk maken van het centrum als woonplek voor jong en oud. Transformatie van vacante panden naar wonen met inclusiviteit als uitgangspunt.

Beleidsdoel Aanbeveling

III. BUITEN DE VESTING

Karakteristieke ruimtelijke kenmerken

36

37 Schootsvelden

Uitbreidingspotentie Bestaande uitbreidingswijken

sub-deelgebieden

Bestaande uitbreidingswijken

Schootsvelden

Potentiële uitbreidingswijken

Het gebied Steenbergen buiten de Vesting beslaat de (toekomstige) uitbreidingswijken van Steenbergen buiten de begrenzing van de voormalige vestingwerken. Grofweg worden die aan de oostzijde begrensd door de Rondweg Oost, de Steenbergse haven en de Ligne. De ontwikkelingen worden gekenmerkt door een ruimere opzet en grootschaliger karakter dan die in de vestingkern. Infrastructuur is dominanter en bereikbaarheid groter. Relicten van kleinschaliger historische bebouwing zijn terug te vinden langs de invalswegen in de vorm van lintbebouwing. De bereikbaarheid van functies in het deelgebied buiten de Vesting is aanzienlijk groter dan binnen de Vesting. Mede daarom zijn grotere maatschappelijke functies zoals sportfaciliteiten, scholen en gezondheidszorg opgenomen in de schil rondom de vesting.

De schootsvelden - van oudsher open gebieden rondom de vestingwerken waar men de vijand goed kon spotten, hebben ruimtelijk en historisch hun relatie met respectievelijk de Noordwal en een relict van de vestingwerken dat tevens ‘Schootsvelden’ heet. Hun betekenis of beleving heeft dan ook één op één een relatie met het aangrenzende onderdeel van de vesting.

Ten zuidwesten ligt een open gebied met de potentie te fungeren als uitbreidingslocatie voor de stad. In de nabijheid van stad, infrastructuur, groen, water en ruimte heeft dit gebied veel te bieden. Ook heeft dit gebied heeft een cultuurhistorische waarde als voormalig inundatiegebied van de West-Brabantse Waterlinie.

Stand van zaken Wonen De diversiteit en typologieën binnen het woningbouwbestand spelen een grote rol in het behouden of aantrekken van bepaalde doelgroepen. Zowel bij transformatielocaties als bij nieuwbouw moet goed worden nagedacht welke mensen er zouden komen te wonen en hoe deze mensen zouden willen wonen.

38

Mobiliteit Het deelgebied buiten de vesting wordt gekenmerkt door goede bereikbaarheid, met brede straten en goede parkeervoorzieningen. Het is de ambitie om goed te kijken naar het parkeerbestand, delen autoluw te maken en straten groener in te richten ten behoeve van de leefbaarheid. Het is uiteraard de uitdaging de goede bereikbaarheid als kenmerk te behouden. Duurzaamheid/energie/milieu De Visie Energie en Ruimte is door de gemeenteraad van Steenbergen vastgesteld op 9 juli 2020. Deze visie is een aanvulling op de gemeentelijke structuurvisie. In de energiemix, welke is opgenomen in de visie, komt naar voren dat er voor de opgave tot 2030 onder meer 93 hectare aan zon op veld benodigd is. Daarbij heeft de gemeente Steenbergen de doelstelling om energieneutraal in 2050 te zijn. In de Transitievisie Warmte Fase 1 zijn uitgangspunten geformuleerd voor het maken van keuzes over de toekomstige infrastructuur in 2050 en het pad om te komen tot een duurzame, betaalbare en betrouwbare warmtevoorziening in 2050. Daarnaast is er een eerste analyse gemaakt van de huidige en toekomstige warmtevraag en warmtebronnen en de belangrijkste koppelkansen. Op basis van de uitgangspunten en deze technische analyse is een eerste beeld geschetst van de mogelijke toekomstige warmtevoorziening in 2050 en de fasering van nu tot 2050.

Karakteristieke beleidsdoelen Recreatie/toerisme Een goed wandel- en fietsnetwerk verbindt ook de wijken met de binnenstad en het nabije groen. Water/klimaat/groen Na het vergroenen en verduurzamen van het centrum/de vesting volgt het verduurzamen van de gebieden buiten de vesting. Voor kwetsbare plekken in de wijken zal moeten worden bekeken waar plek is in de openbare ruimte voor groen en water, liefst op of zo dicht mogelijk bij de stressplek. Voor nieuwbouw zijn de mogelijkheden in theorie eindeloos. Door middel een goed masterplan waarbij groen, waterberging, sociale cohesie, recreatieve routes o.a. eerder randvoorwaarde dan sluitpost zijn, kan de basis worden gelegd van een stukje Steenbergen dat klaar is voor de toekomst. Wonen/leefbaarheid Het vergroenen/verduurzamen van bestaande wijken draagt bij aan het creëren van een fijn en gezond leefklimaat. Ook op sociaal vlak is een veilige, groene en goed functionerende ruimte van belang. Denk aan aandacht voor klimaat en groen bij de inrichting van schoolpleinen. Nieuwbouw biedt bij uitstek kansen om na te denken over de doelgroep/type mensen dat Steenbergen graag wil behouden voor de toekomst. Natuur inclusief en klimaat adaptief bouwen zouden belangrijke thema’s zijn voor de verrijking van het woningaanbod.

Bovendien dient nieuwbouw zich te richten op de realisatie van betaalbare woningen en het inclusiever maken van wijken.

Vestingverleden/historie Het is wenselijk dat er duidelijke landschappelijke keuzes gemaakt worden met betrekking tot het vrijhouden van de schootsvelden. De betekenis van de voormalige schootsvelden in het noorden en het inundatiegebied in het zuidwesten zou op een eigentijdse wijze meegenomen moeten worden bij nieuwe ontwikkelingen. Er wordt dus vooral gekeken hoe de historie beleefbaar gemaakt kan worden in combinatie met andere ontwikkelingen.

39

Bestaande uitbreidingswijken

Schootsvelden

Potentiële uitbreidingswijken

• • • • •

• • •

•

• • •

Vergroening van versteende gebieden Energieneutraal in 2050 Klimaatakkoord 1% meer bomen Stimuleren van wandelen en fietsen, minder gebruik auto Bestaande woningvoorraad aanpassen en geschikt maken voor ouderen Uitbreiding intramurale plaatsen Centrale locaties voor elektrisch vervoer en deelauto’s Infrastructuur elektrische laadpalen opzetten

•

Beleving van het vestingverleden (militaire historie) Bevorderen biodiversiteit Bij inrichten openbare ruimte: stimuleren van wandelen en fietsen, minder gebruik van auto. Conservering, restauratie en reconstructie van voor Steenbergen waardevol militair landschap

• • • • • • • •

Klimaatadaptatie, meer ruimte creëren voor waterberging/ buffering Bodemdaling door droogte tegengaan Nieuwbouw dient zich te richten op betaalbare woningen Nastreven 25% nieuw te bouwen woningen voor nestverlaters Energieneutraal in 2050 Bevorderen biodiversiteit Klimaatakkoord 1% meer bomen Klimaatrobuuste bossen Brabantse Wal (waterkring west) Herstellen van de West-Brabantse Waterlinie

2050 Energieneutraal Betaalbaar en inclusief

Conclusies en aanbevelingen

Klimaatadaptatie

40

Duurzaam vervoer

Ruimte voor water Vergroenen

Biodiversiteit

Goed fietspadennetwerk

Energie - Verduurzamen van woningen stimuleren (het elektriciteitsnetwerk is hierbij een aandachtspunt). Voor nieuwbouw moet energieneutraal, klimaatadaptief en natuurinclusief bouwen de standaard zijn.

41

Klimaat - Herinrichten van stenige straten en plekken in de bestaande wijken. Het toepassen van diverse inheemse beplantingen, meer infiltratiemogelijkheden realiseren en meer bomen planten. Zoek bij nieuwbouw naar nieuwe typologieën, geef voorrang aan de groen- en wateropgave, zoek aansluiting bij ‘Klimaatpark Ligne’ in landschappelijk ontwerp, routing en ruimtelijke opgaven. Het in stand houden en versterken van groen-blauwe structuren ten bate van klimaatadaptatie, biodiversiteit, recreatie en ruimtelijke betekenis als ‘vingers’ vanuit het buitengebied die tot de binnenstad reiken. Wonen - Bij nieuwbouw volledig inzetten op energieneutraal, klimaatadaptief en natuurinclusief bouwen. Daarmee kan ook worden ingezet op het aantrekken of behouden van een bepaalde doelgroep voor Steenbergen (betaalbare woningen, inclusiviteit, nestverlaters). Mobiliteit - Ontsluiting ‘doorlussen’, (ontsluiting met in- en uitgang), verbinden van het deelgebied zonder groen-blauwe hoofdstructuren te doorkruisen. Routes aantrekkelijker maken voor langzaam verkeer.

Beleving vestingverleden - Het openhouden van de Schootsvelden heeft een meerwaarde voor het zicht op èn het zicht vanaf de vesting. Openhouden door ontwikkeling zou het uitgangspunt moeten zijn. Het ontwikkelen van onderdelen van de vesting (reconstructie en toegankelijk maken van de Noordwal bijvoorbeeld), maar ook de ontwikkeling van het veld zelf. Bijvoorbeeld ten bate van stadslandbouw, recreatief gebruik en het bevorderen van de biodiversiteit door natuurlijke inrichting en beheer. Beleidsdoel Aanbeveling

VI. STEENBERGEN BEDRIJVENTERREIN Karakteristieke ruimtelijke kenmerken

Bestaand bedrijventerrein

42

43

Uitbreidingspotentie

sub-deelgebieden

Bestaand bedrijventerrein

Uitbreidingspotentie

Sinds de aanleg van de A4 is het bedrijventerrein aan de westzijde de voorkant van de stad geworden. Bedrijven die weinig uitstraling hebben staan plotseling aan de belangrijkste toegangsweg naar de stad. De buitenruimte is zeer stenig zonder veel verblijfskwaliteit.

In de ruimte tussen het bestaande bedrijventerrein, de nieuwe A4, de Ligne en de Steenbergse Vliet liggen de uitbreidingsgebieden van het bedrijventerrein. In de nabijheid van infrastructuur en groenstructuren, gelegen aan de hoofdentree naar de stad, zijn er veel kwaliteiten om mee te werken. Toekomstige ontwikkelingen hier zullen fungeren als nieuwe voorkant en visitekaartje van de stad.

Stand van zaken

44

Economie Het bedrijventerrein is een belangrijke economische katalysator voor de stad en wordt gezien als een aantrekkelijke vestigingsplaats voor bedrijven, direct aan de snelweg tussen Antwerpen en Rotterdam. Het type bedrijven dat de stad wil aantrekken valt in de categorie duurzaamheid/(food) innovation en/of heeft een groene/duurzame mindset. Het agrarische karakter van de gemeente mag hier goed zichtbaar zijn. Het beoogde type is een kennis georiënteerd bedrijf met bezoekfunctie. Het bedrijventerrein heeft behoefte aan uitbreiding. Enerzijds is er behoefte aan ruimte voor nieuwe bedrijven, anderzijds wordt er gekeken welke bedrijven willen uitbreiden en wellicht willen verhuizen om ruimte te maken voor anderen of voor groen. Langs de snelweg en de afslag speelt de uitstraling en inpassing van bedrijven een belangrijke rol, in het gebied daar achter iets minder. Dit principe kan worden toegepast bij de zonering van het type bedrijven. Mobiliteit Een goede bereikbaarheid is van groot belang voor een bedrijventerrein. De ligging nabij de afslag, aan de snelweg tussen Antwerpen en Rotterdam, is zeer gunstig. De ambitie is een bedrijventerrein te voorzien van twee ontsluitingen en te voorkomen dat het centrum wordt belast met vrachtverkeer. Hiertoe wordt de ligging van een tweede ontsluiting ten zuiden van de Zeelandweg-Oost onderzocht.

Duurzaamheid/energie/milieu De Visie Energie en Ruimte is door de gemeenteraad van Steenbergen vastgesteld op 9 juli 2020. Deze visie is een aanvulling op de gemeentelijke structuurvisie. In de energiemix, welke is opgenomen in de visie, komt naar voren dat er voor de opgave tot 2030 onder meer 93 hectare aan zon op veld benodigd is. Daarbij heeft de gemeente Steenbergen de doelstelling om energieneutraal in 2050 te zijn. In de Transitievisie Warmte Fase 1 zijn uitgangspunten geformuleerd voor het maken van keuzes over de toekomstige infrastructuur in 2050 en het pad om te komen tot een duurzame, betaalbare en betrouwbare warmtevoorziening in 2050. Daarnaast is er een eerste analyse

Karakteristieke beleidsdoelen gemaakt van de huidige en toekomstige warmtevraag en warmtebronnen en de belangrijkste koppelkansen. Op basis van de uitgangspunten en deze technische analyse is een eerste beeld geschetst van de mogelijke toekomstige warmtevoorziening in 2050 en de fasering van nu tot 2050. Recreatie/toerisme Het aanleggen van groenstructuren met recreatieve routes biedt kansen voor zowel het bestaande als het nieuwe bedrijventerrein om de attractiviteit te vergroten en beweging te stimuleren. Water/klimaat/groen De profilering van het bedrijventerrein is van belang voor het aantrekken van de gewenste bedrijven en mensen (kennis). Het herinrichten en vergroenen van de buitenruimte en de transformatie van gevels (uitstraling) is daarom een speerpunt. Het huidige terrein is stenig en weinig aantrekkelijk. Meer groen ten bate van de representativiteit, klimaatadaptatie en de verblijfskwaliteit (ontspanning en lunchommetjes) is een ambitie. Bij nieuwbouw ontstaat de kans om het ‘meteen goed te doen’ door kaders te stellen waarbinnen de ontwikkelingen dienen plaats te vinden. Bovendien is een groot deel van het uitbreidingsgebied laag gelegen en zal van tevoren na moeten worden gedacht over het watersysteem en de waterberging. Wellicht kan beplanting langs de snelweg tevens een deel van de (lucht) vervuiling absorberen.

Wonen/leefbaarheid Hoewel geen woongebied is de leefbaarheid van belang op een bedrijventerrein met een sterke aantrekkingskracht. Het moet een fijne plek zijn voor mensen om (bijna) dagelijks te komen en ruimte kunnen bieden aan niet bedrijfsgebonden essentiële functies. Het geplande hotel met horeca-functie aan de A4 zou een belangrijke bijdrage zijn voor de dynamiek.

45

Bestaand bedrijventerrein

Uitbreidingspotentie

• •

• •

• • • • •

Revitalisering en uitbreiding van het bedrijventerrein Droogte en wateroverlast zijn vanuit klimaatadaptatie de belangrijkste punten. Meer ruimte creëren voor waterberging/-buffering Vergroening van versteende gebieden in 2030 een totaal van 95.000 zonnepanelen op daken Klimaatakkoord 1% meer bomen Bevorderen biodiversiteit Bedrijventerrein minstens 2 ontsluitingen geven

• • • • • • • • • •

Revitalisering en uitbreiding van het bedrijventerrein Klimaatadaptatie, meer ruimte creëren voor waterberging/ buffering Bedrijventerrein voorzien van een snelle ontsluiting richting de A4, waardoor het vrachtwagenverkeer door de kern beperkt blijft Bodemdaling door droogte tegen gaan Hotelontwikkeling langs A4 Klimaatakkoord 1% meer bomen Bevorderen biodiversiteit Energieneutraal in 2050 Stimuleren van wandelen en fietsen, minder gebruik auto In 2030 een totaal van 95.000 zonnepanelen op daken Ontwikkeling van een goed toeristisch fietspadennetwerk Realisatie van 93 hectare zon op veld (PV panelen)

Groene gevels en daken

Zonnepanelen Klimaatadaptief bouwen 46

Zichtbaarheid innovatie

lunchwandeling

Bomen planten

Ruimte voor water

Conclusies en aanbevelingen

Hotelontwikkeling langs de A4 - Ontwikkeling van het hotel integraal met het landschap (dat wil zeggen EVZ/Klimaatpark), waarbij de uitstraling van landschap en gebouw samen een waardige entree naar de stad vormen. De ontwikkeling speelt een grote rol bij het weerspiegelen van karaktereigenschappen als innovatie, groen en duurzaamheid. Hiervoor is een landschappelijk inpassingsplan nodig in samenwerking met de bouwer-ontwikkelaar. Uitbreiding van het bedrijventerrein - Ontwikkeling van een kennishub met regionale aantrekkingskracht in de zone tussen het bestaande bedrijventerrein en de snelweg. Het creëren van een hoogwaardig bedrijvencluster voor het etaleren en uitwisselen van kennis. Is het meest krachtig in combinatie met de praktijk. Denk aan het toepassen van nieuwe technieken en kennis in de ontwikkeling van het bedrijventerrein en nieuwe woningbouw. De zichtlocatie biedt de ultieme kans een nieuwe voorkant te creëren. Het uitstralen van duurzaamheid en groene en innovatieve waarden speelt een belangrijke rol bij het aantrekken van kennis en bedrijven. Hiervoor is een landschappelijk masterplan en beeldkwaliteitsplan nodig. Revitalisering van het bedrijventerrein - Herinrichting van het bestaande bedrijventerrein om de uitstraling, duurzaamheid en het verblijfsklimaat te vergroten.

Denk aan vergroenen van stenige profielen, groene gevels, pv op grote ongebruikte daken (in combinatie met groen dak, ten bate van opbrengst en biodiversiteit), aanplanten van bomen, bloemrijke aantrekkelijke routes voor lunchwandeling. Zoek hierbij integratie en aansluiting met structuren in nieuw aan te leggen bedrijventerrein voor meerwaarde. Hiervoor is een landschappelijk masterplan en beeldkwaliteitsplan nodig. Mobiliteit - Ontsluiting ‘doorlussen’, (ontsluiting met in- en uitgang), verbinden van het deelgebied zonder groen-blauwe hoofdstructuren te doorkruisen. Het in stand houden en versterken van groen-blauwe structuren ten bate van klimaatadaptatie, biodiversiteit, recreatie en ruimtelijke betekenis als ‘vingers’ vanuit het buitengebied die tot de binnenstad reiken.

Vergroening

Klimaatadaptatie - Een nieuwe ontwikkeling biedt kans om ‘het in één keer goed te doen’. Dit is onderdeel van het landschappelijk ontwikkelplan. Hierbij worden groenstructuren, waterberging, routes vastgelegd als basis voor verdere ontwikkeling. Zo wordt de groenblauwe opgave integraal opgelost en afgestemd op de eisen van de plek. Beleidsdoel Aanbeveling

47

V. STEENBERGEN GLAS

Karakteristieke ruimtelijke kenmerken

48

49

Randzone

Kassen

sub-deelgebieden

Kassen

Randzone

Het glastuinbouwgebied ten zuidwesten van Steenbergen is ingesloten geraakt tussen de A4 en de stad. Er bevinden zich goed lopende innovatieve bedrijven binnen de agro sector. Het glastuinbouwgebied zal niet verder worden uitgebreid.

Tussen de snelweg en de kassen bevindt zich een strook grond met o.a. wateropslag. De zone heeft een representatieve functie gelegen aan de snelweg. Wat betreft uitstraling en imago valt hier nog iets te winnen.

Karakteristieke beleidsdoelen

Stand van zaken

50

Economie Glastuinbouw is een onderdeel van de circulaire economie. Alle activiteiten binnen de draagkracht van de planeet te aarde wil brengen. Het zal een antwoord vormen op het dreigende opraken van grondstoffen en de excessieve uitstoot van CO2. De glastuinbouw in de gemeente Steenbergen heeft een groot belang als het gaat om de groene en circulaire economie. Om goede sturing te geven aan de innovaties voor de toekomst is de Stichting Innovatie Glastuinbouw Nederland (SIGN) opgericht. Zij hebben de publicatie ‘Op weg naar een circulaire tuinbouw’ opgesteld. Binnen de sector bieden ze hulp en voorbeelden om innovaties op te zetten voor een duurzame glastuinbouw, waar ook andere sectoren gebruik van kunnen maken en op kunnen meeliften. Verder leveren de kassen veel werkgelegenheid op. Mobiliteit Het vrachtverkeer naar het kassengebied dient uit de kern geweerd te worden. Duurzaamheid/energie/milieu De Visie Energie en Ruimte is door de gemeenteraad van Steenbergen vastgesteld op 9 juli 2020. Deze visie is een aanvulling op de gemeentelijke structuurvisie. In de energiemix, welke is opgenomen in de visie, komt naar voren dat er voor de opgave tot 2030 onder meer 93 hectare aan zon op veld benodigd is. Daarbij heeft de gemeente Steenbergen de doelstelling om energieneutraal in 2050 te zijn.

In de Transitievisie Warmte Fase 1 zijn uitgangspunten geformuleerd voor het maken van keuzes over de toekomstige infrastructuur in 2050 en het pad om te komen tot een duurzame, betaalbare en betrouwbare warmtevoorziening in 2050. Daarnaast is er een eerste analyse gemaakt van de huidige en toekomstige warmtevraag en warmtebronnen en de belangrijkste koppelkansen. Op basis van de uitgangspunten en deze technische analyse is een eerste beeld geschetst van de mogelijke toekomstige warmtevoorziening in 2050 en de fasering van nu tot 2050.

De glastuinders van Energie Cluster Steenbergen en Nieuw Prinsenland hebben een intentieovereenkomst gesloten met Enpuls Warmte Infra en PreZero (voorheen SUEZ ReEnergy) om de restwarmte en CO2 die vrijkomen bij de verbranding van niet recyclebare afvalstromen in te zetten in de kassen. Het project, Osiris genaamd, heeft als doel om een CO2-reductie te realiseren van 100.000 ton CO2 per jaar. Er wordt met het project naar verwachting 100 miljoen kuub aardgas per jaar bespaard. Dit is net zoveel als het aardgasverbruik van 70.000 huishoudens. De afgelopen periode hebben de initiatiefnemers aanvragen ingediend voor SDE++ subsidie. Recreatie/ toerisme Het glastuinbouwgebied heeft weinig tot geen toeristische waarde. Met het oog op recreatie zouden voor bewoners en bedewerkers wandelroutes kunnen worden gecreëerd (gezonde werkomgeving).

51

Water/klimaat/groen De bermen en sloten in het gebied bieden kansen voor het vergroten van de biodiversiteit. Wonen/leefbaarheid Tuinderswoningen worden waar mogelijk getransformeerd tot woningen voor arbeidsmigranten. Zo wonen zij dicht bij hun werk in een goede woning met ruimte rondom.