Nota StEenbergen tegen Eenzaamheid 2142769.pdf

StEénbergen tegen Eenzaamheid Nota & activiteitenplan 2022-2023

Inhoud 1.

Inleiding................................................................................................................................. 3 1.1 Waarom een aanpak tegen eenzaamheid? ............................................................................. 3 1.2 Hoe is de nota tot stand gekomen? ....................................................................................... 3

2

Uitgangspunten ...................................................................................................................... 3 2.1 Omschrijving eenzaamheid ................................................................................................... 3 2.2 Oorzaken en gevolgen .......................................................................................................... 4 2.3 Risicogroepen ...................................................................................................................... 4 2.4 Landelijke Campagne Eén Tegen Eenzaamheid ...................................................................... 5 2.5 Positieve gezondheid: uitgaan van wat er nog wel kan! .......................................................... 5 2.6 Cijfers uit de monitoren van de GGD, Lemon .......................................................................... 5 2.7 Impact coronacrisis .............................................................................................................. 6 2.8 Integrale aanpak .................................................................................................................. 6 Kerngerichte aanpak eenzaamheid ...........................................................................................

6 Armoede maakt eenzaam ........................................................................................................ 7 Sport als effectief middel- nota Steenbergen Vitaal/ lokaal sportakkoord .................................... 7 Eenzaamheid en fysieke omgeving ........................................................................................... 7

3. Wat willen we bereiken, wat werkt, wat doen we al en wat mist er? ............................................. 7 3.1. Wat willen we bereiken ........................................................................................................ 7 3.2 Wat werkt- preventie werkt! ................................................................................................. 8 Positieve gezondheid en de aanpak van eenzaamheid ............................................................... 8 3.3 Wat doen we al- wat blijkt uit de inventarisatie ...................................................................... 9 Kinderen ................................................................................................................................ 9 Jongeren ................................................................................................................................ 9 Volwassenen ..........................................................................................................................

9 Ouderen ................................................................................................................................10 3.4 Conclusie uit de inventarisatie en cijfers ................................................................................10 Cijfers ...................................................................................................................................10 Inventarisatie ........................................................................................................................10 Wat mist ...............................................................................................................................11 3.

Communicatie .......................................................................................................................11

4.

Middelen en subsidiemogelijkheden ........................................................................................11

5.

Monitoring en evaluatie ..........................................................................................................11 6.1 GGD monitoren en Lemon Onderzoek ...................................................................................11 6.2 Instrument Positieve Gezondheid .........................................................................................11 6.3 Evaluatie .............................................................................................................................12

6.

Activiteitenplan ......................................................................................................................12 4.1

Alle inwoners 0-100+ .....................................................................................................14

4.2

Kinderen en jongeren.....................................................................................................16 1

7.3 Volwassenen en specifieke doelgroepen ................................................................................17 7.4

Ouderen en recent geworden alleenstaanden ..................................................................17

Bijlage 1. Cijfers over eenzaamheid in gemeente Steenbergen ........................................................19 Bijlage 2. Lemon Onderzoek 2019, pagina 79 .................................................................................20 Mindmap eenzaamheid .................................................................................................................21

2

1. Inleiding In februari 2018 heeft de gemeenteraad van Steenbergen het beleidsplan ‘Sociaal Domein Brabantse Wal 2019-2021’ vastgesteld. Het beleidsplan schetst de brede beleidsmatige context en de visie op het gebied van werk en inkomen, Wmo, welzijn, volksgezondheid, jeugd, en onderwijs in de drie gemeenten. Als nadere uitwerking van deze beleidsmatige kaders en hoofddoelstellingen is in 2019 voor volksgezondheid het uitvoeringsplan ‘volksgezondheid (incl. JGZ) Brabantse Wal 2019-2021’ vastgesteld. Een van de actiepunten uit dit plan is het bevorderen van de psychische gezondheid, met als subdoel de preventie van depressie en eenzaamheid. In 2020 is in de gemeente Steenbergen de behoefte ontstaan aan een concrete aanpak tegen eenzaamheid. Vervolgens is op 8 juli 2021 de motie ‘Eenzaamheid Topprioriteit’ unaniem vastgesteld (Corsa: 2124255). Uit de nota ‘StEénbergen tegen Eenzaamheid’ wordt duidelijk waarom er een aanpak eenzaamheid nodig is. Wat er al gedaan wordt op dit vlak (inventarisatie) en wat er nog nodig is. En vervolgens hoe de aanpak op eenzaamheid vormgegeven kan worden.

1.1 Waarom een aanpak tegen eenzaamheid? Meer dan een miljoen Nederlanders voelt zich sterk eenzaam. Nog eens een op de drie Nederlanders voelt zich matig eenzaam. Onder mannen en vrouwen komt eenzaamheid ongeveer evenveel voor. Nederland is daarin niet uniek, want onderzoeken in ander landen laten dezelfde cijfers zien. Dit heeft gevolgen voor de samenleving. Mensen die zichzelf eenzaam vinden, hebben aantoonbaar meer stress dan anderen. Ze voelen zich buitengesloten en voelen zich ook minder gezond. (bron: www.eenzaamheid.nl). De leefbaarheidsonderzoeken (Lemon 2019) en gezondheidsmonitoren (GGD 2020) laten zien dat eenzaamheid hoog op de lijst van ervaren problemen staat. Inmiddels weten we ook, mede door de coronacrisis, dat eenzaamheid zich niet beperkt tot ouderen, het komt onder alle leeftijdsgroepen voor. Wel is het zo dat het risico en de mate van eenzaamheid kunnen toenemen met de jaren.

1.2 Hoe is de nota tot stand gekomen? Deze nota is tot stand gekomen in samenwerking en in afstemming met de diverse partners en lokale partijen en professionals. In bijlage 3 treft u het overzicht aan van de betrokken partners. Het landelijke programma ‘Eén Tegen Eenzaamheid’ van het Ministerie van Volksgezondheid Welzijn en Sport is betrokken en heeft input en ondersteuning geboden bij de totstandkoming van de nota. De GGD West-Brabant heeft input voor de nota geleverd en meegelezen. Zij hebben de cijfers over eenzaamheid aangeleverd. WijZijn Steenbergen heeft als partner de opdracht voor de ‘kwaliteitsimpuls van het welzijnswerk’, het kerngericht werken en het versterken van het voorliggend veld. Zij hebben dan ook meegelezen, aangegeven wat er al aan activiteiten wordt gedaan in de kernen, wat we missen en waar we naartoe willen werken (meldpunt voor eenzaamheid). De adviesraad Sociaal Domein is om advies gevraagd. Dit advies is als bijlage 4 aan de nota toegevoegd.

2 Uitgangspunten 2.1 Omschrijving eenzaamheid Eenzaamheid is een persoonlijke (subjectieve) ervaring van je niet verbonden voelen. Je ervaart een onplezierig of ontoelaatbaar gemis aan (kwaliteit van) bepaalde sociale relaties, zoals een hechte, emotionele band met anderen. Of je hebt minder contact met andere mensen dan je wenst. Eenzaamheid gaat gepaard met kenmerken als negatieve gevoelens van leegte, verdriet, angst en zinloosheid en met lichamelijke of psychische klachten. De een heeft meer betekenisvolle relaties of een groter sociaal netwerk nodig dan de ander. 3

Eenzaamheid is lastig te doorbreken, omdat de doelgroep niet zomaar te vinden is. Er bestaan daarbij verschillende soorten eenzaamheid die om een verschillende aanpak vragen. We maken in deze nota, net zoals in de vragenlijsten van de GGD monitoren voor Volwassenen en ouderen, onderscheid tussen emotionele- en sociale eenzaamheid:  Emotionele eenzaamheid treedt op als iemand een hechte, intieme band mist met een of meerdere personen. Meestal gaat het om Eenzaamheid kent vele vormen. Hoogleraar eenzaamheid na het verlies van een Andries Baart definieert maar liefst tien vormen levenspartner. Er is een emotionele behoefte. van eenzaamheid. Voor professionals is het Deze vorm van eenzaamheid is het moeilijkst te belangrijk om die verschillende ‘gestalten’ van doorbreken en vergt een fijngevoelige aanpak. eenzaamheid te kennen en verkennen. Baart: Vaak wordt een cursus rouwverwerking of “Niet om diagnoses te kunnen stellen, maar om gespreksgroep met lotgenoten aangeboden. een bepaalde sensitiviteit voor het onderwerp te Van belang hierbij zijn stabiele contacten en ontwikkelen.” Zo ben je beter in staat om de ondersteuning door professionals. juiste hulp te bieden. Bron:  Sociale eenzaamheid draait om minder contact https://www.zorgwelzijn.nl/tien-vormen-vanhebben met andere mensen dan je wenst. Denk eenzaamheid/ aan het missen van vrienden, kennissen of collega’s.

Het sociaal netwerk schiet tekort. Er is een sociale behoefte.

2.2 Oorzaken en gevolgen Eenzaamheid kan vele oorzaken hebben. Contacten kunnen veranderen of verloren gaan door omstandigheden waarop mensen weinig tot geen invloed hebben. Eenzaamheid kan een duidelijke aanwijsbare oorzaak hebben, maar ook komen door een opeenstapeling van factoren (gevolg). - Persoonlijke oorzaken, zoals het gebrek aan sociale vaardigheden, weinig zelfvertrouwen, lichamelijke gebreken (slechtziend of slecht ter been), psychische problemen, een gebrek aan geld om deel te kunnen nemen aan sociale activiteiten of een lage sociaal economische status. - Veranderingen in het sociale netwerk. Denk hierbij met name aan een verhuizing, een echtscheiding, ontslag, het overlijden van een dierbare. - Maatschappelijke oorzaken, het gemak waarmee inwoners in de samenleving zelf contacten leggen. De toegenomen individualisering wordt vaak gezien als oorzaak van de toename van eenzaamheid. Traditionele verbanden zoals in een dorp, de kerk en buurt zijn losser geworden. Eenzaamheid kan grote gevolgen hebben. Lichamelijke problemen (verhoogde stress en slaaptekort), mentale problemen (depressie, laag zelfvertrouwen, verminderd leervermogen en suïcidale gedachten) gedragsproblemen (overvloedig drinken, roken, druggebruik) en maatschappelijke problemen (grotere zorgbehoefte, vroegtijdig schoolverlaten en delinquentie).

2.3 Risicogroepen Iedereen kan zich in zijn leven een periode in lichte of sterkere mate eenzaam voelen. Eenzaamheid hoort bij het leven. Gelukkig weten we meestal aan die eenzaamheid te ontsnappen omdat we verbonden zijn met mensen die belangrijk voor ons zijn. Maar door ingrijpende gebeurtenissen kan het fundamentele gevoel van eenzaamheid ineens weer de kop opsteken. We moeten dan op zoek naar mogelijkheden om daar verandering in te brengen. Meestal lukt dat op eigen kracht, maar soms is daar hulp van anderen bij nodig. Er zijn factoren die de kans op eenzaamheid vergroten zoals bij ‘oorzaken en gevolgen’ staat beschreven. Het vormgeven aan een preventieve aanpak begint bij het zicht krijgen op de belangrijkste risicogroepen. Hoe eerder je erbij bent, hoe meer je kunt betekenen. Risicogroepen zijn onder andere 75-plussers, jongeren tussen 12-25 jaar, gescheiden mensen, mensen met een beperking of psychiatrische achtergrond, mantelzorgers, LHBTI, mensen met een migratieachtergrond, mensen met een slechte gezondheid en dak- en thuislozen.

4

2.4 Landelijke Campagne Eén Tegen Eenzaamheid Eenzaamheid is geen onderwerp van het Sociaal Domein alléén. Het is een gemeentebreed, zelfs een landelijk onderwerp. Het college heeft in het najaar van 2019 de vijf pijlers van het landelijke programma ‘Eén tegen Eenzaamheid’ getekend. De vijf pijlers van de lokale aanpak tegen eenzaamheid zijn: 1. Bestuurlijk draagvlak 2. Creëer een sterk netwerk 3. Betrek de doelgroep, de eenzamen mensen zelf 4. Werk aan duurzaam aanpakken 5. Monitoring en evaluatie Het doel van de campagne is de trend van eenzaamheid onder ouderen te doorbreken. De vijf pijlers zijn meegenomen in de totstandkoming deze nota.

2.5 Positieve gezondheid: uitgaan van wat er nog wel kan! In de gemeente Steenbergen gaan we uit van positieve gezondheid: “gezondheid als vermogen om je aan te passen en je eigen regie te voeren, in het licht van de sociale, fysieke en emotionele uitdagingen van het leven”. Machteld Huber introduceerde het concept in 2012. Gezondheid wordt niet meer gezien als de af-of aanwezigheid van ziekte, maar als vermogen van mensen om met de fysieke, emotionele en sociale levensuitdagingen om te gaan en zoveel mogelijk eigen regie te voeren.

2.6 Cijfers uit de monitoren van de GGD, Lemon Eenzaamheid Gemiddeld is 44% van de volwassenen en 43% van de ouderen in Steenbergen eenzaam. Voor ouderen is dit lager dan gemiddeld in West-Brabant (49%). Ernstige eenzaamheid Gemiddeld is 10% van zowel de volwassenen als de ouderen ernstig eenzaam. Eenzaamheid bij jongeren (18 – 25 jaar) Bij jongeren is 33% eenzaam en is 2% ernstig eenzaam. Emotionele eenzaamheid (ervaren van een leegte) Zowel bij volwassenen als bij ouderen ervaart 24% emotionele eenzaamheid. Sociale eenzaamheid (bij niemand terecht kunnen) Sociale eenzaamheid is 28% bij volwassenen en 30% bij ouderen in Steenbergen Gemeten Eenzaamheid 2009 – 2020 Zowel bij de volwassenen als bij de ouderen in Steenbergen zien we geen significante toe- of afname van eenzaamheid over de jaren. Er lijkt bij de volwassenen echter wel een lichte stijging zichtbaar. Corona Door de coronacrisis en de beperkingen op sociale contacten, zijn mensen zich meer eenzaam gaan voelen. 14% van de volwassenen en 13% van de ouderen in Steenbergen geeft aan zich meer eenzaam te voelen dan voor de crisis. Onder jongeren is dit zelfs 18%.

5

De cijfers uit 2019 in bijlage 1 laten zien dat 42% van de bewoners van Steenbergen zich in meer of mindere mate eenzaam voelt en dat het vaker om sociale eenzaamheid gaat dan om emotionele eenzaamheid. Er lijkt een lichte daling in de totaalscores van eenzaamheid ten opzichte van 2016, maar daarin moet ook worden meegenomen dat ook de categorie ‘onbekend’ gegroeid is van 3 naar 6%. De eenzaamheidsschaal van De Jong-Gierveld Dit is de meest bekende vragenlijst om eenzaamheid te meten. Ook buiten Nederland gebruiken onderzoekers in meer dan twintig andere landen dit meetinstrument. Deze vragenlijst is opgenomen in het Lemon onderzoek en de volwassen en de ouderenmonitor van de GGD. Zie voor de vragen: https://www.eenzaam.nl/over-eenzaamheid/feiten-en-cijfers-rond-eenzaamheid/deeenzaamheidsschaal-van-de-jong-gierveld

2.7 Impact coronacrisis Uit de cijfers van de GGD blijkt dat de coronacrisis impact heeft op het sociaal en mentaal welzijn van mensen in alle lagen van de bevolking (bron Brabantscan). Dit geldt in het bijzonder voor mensen die al kwetsbaar waren, zoals kwetsbare jongeren en eenzame, geïsoleerde ouderen, volwassenen met psychische problematiek, mensen met een licht verstandelijke beperking en mensen zonder een dak boven hun hoofd. Specifiek voor kwetsbare jongeren en jongvolwassenen geldt dat zij, meer dan andere leeftijdsgroepen, mentale en sociale gezondheidsproblemen ervaren als gevolg van de coronamaatregelen. Eenzaamheid is in alle gevallen een negatief gevoel, maar het heeft bij jongeren een andere ‘kleur’ dan bij ouderen. Jongeren ontwikkelen hun sociale identiteit en daarvoor zijn relaties met anderen heel belangrijk. Ze spiegelen zich aan anderen om te bepalen: ‘Hoe verhoud ik me tot andere mensen?’, ‘Wie ben ik zelf?’, ‘Wat kan ik van anderen leren?’, ‘Hoe ga ik om met sociale druk?’ en ‘Hoe bewaak ik mijn eigen grenzen?’ Als die anderen er niet of te weinig zijn, dan beïnvloedt dat de identiteitsontwikkeling en de sociale redzaamheid.

2.8 Integrale aanpak Het voorkomen of verminderen van eenzaamheid vraagt om een integrale aanpak. Eenzaamheid hangt namelijk vaak samen met onderliggende sociale problematiek zoals armoede, schulden, psychische kwetsbaarheid, ziekte, beperkte mobiliteit, ongeschikte woningen en overbelasting door mantelzorg. Een aanpak met aandacht voor verschillende problemen die tegelijkertijd kunnen spelen is dus van belang (Bron: Movisie: wat werkt bij de aanpak van eenzaamheid). Een integrale aanpak van eenzaamheid kan vanuit twee perspectieven uitgewerkt worden. Enerzijds vanuit het perspectief van de inwoner en anderzijds vanuit het perspectief van de organisaties en beleid. Vanuit het perspectief van de inwoner betekent een integrale aanpak dat er bij de ondersteuning aandacht is voor alle levensgebieden waar de inwoner mee worstelt. Vanuit het perspectief van de organisaties werken medewerkers uit de praktijk en het beleid, vanuit verschillende domeinen, met elkaar samen om processen, werkwijze en expertise op elkaar af te stemmen. Concreet gaat het er bijvoorbeeld om dat medewerkers uit verschillende sectoren alert zijn op vereenzaming en weten aan wie zij hun zorgen kunnen melden.

Naast het al genoemde ‘beleidsplan Sociaal Domein’ en het ‘uitvoeringsplan Volksgezondheid’ zijn er raakvlakken met de kadernota ‘Leefbaarheid en Kernen’, het uitvoeringsprogramma ‘mantelzorg 2021-2024’, het uitvoeringsprogramma voor dementie, de nota ‘Samen staan we sterker 2016 (vrijwilligersbeleid)’, de nota ‘Steenbergen Vitaal’ (sport) en met de recent vastgestelde nota ‘Armoedebeleid’ en het uitvoeringsplan voor schuldhulpverlening.

Kerngerichte aanpak eenzaamheid In de kadernota leefbaarheid en kernen is als tweede pijler ‘kerngericht werken’ opgenomen. Het kerngericht werken is gericht op het bevorderen en ondersteunen van de sociale verbinding in de lokale gemeenschap. Daarbij wordt gebruik gemaakt van de krachten die in een kern beschikbaar zijn zowel bij de inwoners als bij de professionals die in deze kern werkzaam zijn. Het streven is verbondenheid in de gemeenschap en een passende sociale en fysieke infrastructuur in de kernen, 6

gericht op ontmoeting. Hierbij kan sprake zijn van maatwerk, en het betekent ook dat het voorzieningenniveau per kern kan verschillen. Voor de aanpak van eenzaamheid wordt op deze lijn aangesloten. De sociale kernteams gaan samen met de vrijwilligers en de inwoners in de eigen kern aan de slag met het thema eenzaamheid. Ze bepalen zelf, dichtbij, welke passende sociale infrastructuur gewenst is. Hierbij wordt steeds uitgegaan van de vraag van de inwoners voor de ontwikkeling van activiteiten en ondersteuning.

Armoede maakt eenzaam Armoede is niet rechtstreeks maar wel indirect verantwoordelijk voor eenzaamheid. Mensen die een laag opleidingsniveau hebben, een laag inkomen of werkeloos zijn, hebben een grotere kans op eenzaamheid. Zij hebben te weinig middelen om bijvoorbeeld aan allerlei activiteiten deel te nemen. Hoe lager de sociaal economische status, hoe hoger de kans op eenzaamheid. Zonder dat het inkomen op zichzelf bepalend is, komt eenzaamheid daarmee het meest voor bij de laagste inkomensgroepen. Met het voorkomen van armoede, voorkom je dus ook eenzaamheid bij een deel van de doelgroep.

Sport als effectief middel- nota Steenbergen Vitaal/ lokaal sportakkoord Naast dat sport leuk is om te doen, is het ook een effectief middel om inwoners mee te laten doen in de maatschappij. Een sterke en laagdrempelige sport- en beweeginfrastructuur draagt bij aan integrale oplossingen voor sociaal maatschappelijke en economische vraagstukken, zoals leefbaarheid, gezondheid en burgerparticipatie. Uit studies blijkt dat mensen die sporten, minder eenzaam zijn. Vooral individueel sporten blijkt gerelateerd aan zowel een gemiddeld lagere emotionele als sociale eenzaamheid. Samen sporten of bewegen is een manier om andere mensen te ontmoeten en om bij een groep te horen. En als mensen fitter zijn, zijn ze ook mobieler waardoor ze beter aan de samenleving kunnen deelnemen.

Eenzaamheid en fysieke omgeving De inrichting van de fysieke omgeving kan de leefstijl en het sociale welbevinden beïnvloeden. Sociale contacten en steun hebben een positieve invloed op gedrag en (mentale) gezondheid. Gevoelens van eenzaamheid, onveiligheid en hinder, ontevredenheid met de (woon)situatie dragen niet bij aan de gezondheid van inwoners. In de ruimtelijke en sociale omgeving komen veel van dergelijke factoren samen en deze factoren hangen onderling ook vaak samen. Het is dan ook van belang om al bij planvorming over de inrichting van de fysieke omgeving, het aspect van gezondheid en het sociaal welbevinden van de inwoners te betrekken.

3. Wat willen we bereiken, wat werkt, wat doen we al en wat mist er? 3.1. Wat willen we bereiken We willen bereiken dat alle inwoners veerkrachtig en gezond zijn en in staat zijn om mee te doen in de samenleving. Verder willen we dat er sociale verbondenheid is tussen gemeenschappen en kernen. Alle inwoners moeten op een prettige manier kunnen deelnemen aan de samenleving. Daar is men in eerste instantie zelf verantwoordelijk voor. Maar als dat nodig blijkt, zorgt de gemeente voor ondersteuning (bron: meerjarenbegroting 2021-2024). Vanuit het volksgezondheidsbeleid willen we eenzaamheid voorkomen of verminderen en daarmee het welzijn en de (psychische-) gezondheid van inwoners bevorderen. Voor de aanpak eenzaamheid betekent het bovenstaande dat alle inwoners 0-100+ kunnen terugvallen op een duurzaam netwerk: - Kinderen en jongeren kunnen veilig en gezond opgroeien, tot veerkrachtige en zelfredzame volwassenen. - Volwassenen zijn veerkrachtig, zelfredzaam maar ook samen redzaam. - Ouderen kunnen zo lang mogelijk zelfstandig blijven functioneren en mee blijven doen.

7

De uitdaging is om samen met de diverse (professionele) organisaties, vrijwilligers en inwoners eenzaamheid kerngericht aan te pakken. Zij moeten van elkaar weten wie wat doet en elkaar (beter) weten te vinden.

3.2 Wat werkt- preventie werkt! Er wordt in deze nota onderscheid gemaakt tussen emotionele en sociale eenzaamheid. Dat is van belang om de juiste vorm van ondersteuning te kunnen bieden. Het vroegtijdig en actief nagaan van wat er speelt is van essentieel belang. Daarnaast zijn de cijfers over eenzaamheid inzichtelijk gemaakt. Dit om te zien welke doelgroep in de diverse kernen van de gemeente Steenbergen in welke mate wordt getroffen door eenzaamheid. We moeten samenwerken met (sociale) professionals en vrijwilligers die dag in dag uit met risicogroepen werken, maar ook met inwoners. Movisie geeft aan dat uit studies blijkt dat een preventieve aanpak beter werkt dan een repressieve. Movisie is het landelijke kennisinstituut voor een samenhangende aanpak van sociale vraagstukken, waaronder eenzaamheid. Bij repressieve interventies en acties kun je bijvoorbeeld denken aan sociale steun, huisbezoeken en sociale vaardigheden. Het is dus verstandig om interventies en acties in te zetten die eenzaamheid voorkomen. Tegelijkertijd is het zinvol om daar waar sprake is van eenzaamheid, in te zetten op passende ondersteuning die verergering voorkomt en de negatieve spiraal van eenzaamheid doorbreekt. In de (preventieve) aanpak van eenzaamheid kan ingezet worden op verschillende onderdelen: 1. Voorkomen dat mensen eenzaamheidsgevoelens ontwikkelen (alle inwoners); 2.

Specifiek inzetten op risicogroepen om te voorkomen dat zij geen eenzaamheidsgevoelens ontwikkelen; 3. Bij mensen met lichte tot matige eenzaamheidsgevoelens voorkomen dat zij ernstige eenzaamheid ontwikkelen; 4. Bij mensen die te maken hebben met ernstige vereenzaming gaat het vooral om stabiliseren en vaak het doorbreken van stigmatisering

Positieve gezondheid en de aanpak van eenzaamheid Vanuit positieve gezondheid wordt breed gekeken naar gezondheid. Mensen wordt gevraagd om vanuit zes dimensies hun gezondheid te scoren. Deze zes dimensies helpen bij het bepalen van de mogelijke redenen (oorzaken-gevolgen) van eenzaamheid. Het is een handvat om het gesprek aan te gaan. Gaat het bijvoorbeeld mentaal niet goed vanwege gevoelens van eenzaamheid, dan vaak ook fysiek niet, zoals slecht slapen. Het helpt om aanknopingspunten te vinden voor passende oplossingen en ondersteuning op maat.

8

Sociale eenzaamheid heeft met name betrekking op de dimensie meedoen, het vergroten van het gevoel erbij te horen en het verbeteren van het sociale netwerk. Emotionele eenzaamheid heeft met name betrekking op zingeving, het vergroten gevoel betekenis te hebben, het gemis aan intimiteit. Het ‘spinnenweb positieve gezondheid’ is een gespreksinstrument om de inwoner te laten vertellen en inzien wat voor hem echt van belang is/ wat er toe doet. Vervolgens wordt samen verder gekeken wat een eerste stap kan zijn en wat of wie er nodig is. Met het gebruik van het spinnenweb kunnen ook signaleren van eenzaamheid naar boven komen. Daarnaast kan het gebruikt worden als monitoringsinstrument om het resultaat van deze ondersteuning te meten. WijZijn Steenbergen en de gemeentelijke toegang (Vraagwijzer) werken al met dit instrument.

3.3 Wat doen we al- wat blijkt uit de inventarisatie Voor de inventarisatie van wat er al wordt gedaan op het gebied van eenzaamheid, zijn gesprekken gevoerd met diverse (professionele) partijen. Zij hebben kennis van en ervaring met de dagelijkse praktijk. Er is gevraagd welke interventies en activiteiten deze partijen uitvoeren en er zijn een zestal vragen gesteld. De inventarisatie is dynamisch, dus niet compleet. Er zijn vele activiteiten en ander ondersteuningsaanbod die, door er aan mee te doen, bijdragen aan het voorkomen van eenzaamheid. Er is ingezoomd op partijen die kennis hebben van (het voorkomen van) eenzaamheid en hier met hun activiteiten specifiek op insteken. Dit om een beeld, een snelle scan, te krijgen van ‘wat er speelt en nog mist’ in Steenbergen. Zie bijlage 2 voor de inventarisatie van alle activiteiten per doelgroep en 3 voor de antwoorden op de zes vragen.

Kinderen Bij de inventarisatie van de activiteiten blijkt dat er met name vanuit het Centrum voor Jeugd en Gezin (CJG), maar ook WijZijn Steenbergen een goed aansluitend aanbod is van activiteiten en projecten voor kinderen die mogelijk in de knel komen. Dit zowel bij emotionele als sociale eenzaamheid. Vanwege de inzet van de jeugdgezondheidszorg taken wordt deze doelgroep regelmatig gezien. Er vindt dan niet alleen een fysieke maar ook een mentale en sociale check plaats. Daarnaast bezoeken de jeugdverpleegkundigen en jeugdprofessionals regelmatig in duo’s de scholen in de gemeente Steenbergen. Zij zijn een vraagbaak voor leraren, intern begeleiders maar zeker ook de ouders. Deze duo’s zijn ook aanspreekpunt voor de huisartsen en regelmatig in de praktijken aanwezig. Via Zorgdomein is het voor de huisartsen mogelijk te verwijzen naar het Centrum voor Jeugd en Gezin. Dit heeft de samenwerking nog meer versterkt.

Jongeren Bij deze doelgroep blijft het aanbod van projecten en activiteiten achter. Dit ondanks het feit dat uit de cijfers van de GGD blijkt dat deze doelgroep tijdens corona het zwaarst is getroffen. De jongerenwerkers zien deze doelgroep voornamelijk. Zij maken dan ook, met name vanwege de coronacrisis, melding van de grote behoefte tot extra inzet op de eenzame jongeren via het project ‘Join Us’. Dit project is voor zowel de leeftijdsgroep van 12-18 jaar en voor de leeftijdsgroep 19-25 jaar. Via www.join-us.nu leest u meer over dit project.

Volwassenen Ondanks dat er diverse activiteiten en projecten worden georganiseerd voor volwassenen, blijkt uit de cijfers dat de eenzaamheid hier licht toeneemt. Dit komt deels door de coronacrisis en de beperkingen op sociale contacten. De monitor van de GGD is namelijk in 2020 is afgenomen. 9

Bij deze doelgroep is het van belang om een onderscheid te maken in de specifieke risicogroepen. Vervolgens kan per gekozen risicogroep nagegaan worden wat de vraag en ondersteuningsbehoefte is. Zo gaven zowel de bibliotheek als de ontmoetingswinkel het signaal dat het GGZ inlooppunt in de kern Steenbergen zeer wordt gemist. Deze mensen komen nu naar de ontmoetingswinkel, waar hen niet de begeleiding geboden kan worden die gewenst is. Hierover wordt met partijen in gesprek gegaan. De mantelzorgers is een doelgroep die vanwege de coronamaatregelen erg onder druk staat. Het continueren van de ondersteuningsbehoefte van deze doelgroep, met hierbij de focus op eenzaamheid, is van belang.

Ouderen Uit de inventarisatie blijkt dat er voor de ouderen een divers aanbod aan activiteiten bestaat die kunnen bijdragen aan het verminderen van eenzaamheid. Deze zijn vooral ondersteunend voor de groepen ouderen met lichte en matige eenzaamheidsgevoelens als het gaat om sociale eenzaamheid. De vraag is echter of dit aanbod aansluit bij de behoefte van de doelgroep. Belangrijk is om inwoners, vrijwilligers en professionals in de diverse kernen bewust(er) te maken van wat eenzaamheid is. Hoe je het herkent maar vooral hoe je het bespreekbaar maakt. In gesprek kan duidelijk worden wat iemand nodig heeft of waar iemand behoefte aan heeft. Om de vraag te achterhalen is het van belang de doelgroep actief op te zoeken, ernaar toe te gaan.

3.4 Conclusie uit de inventarisatie en cijfers Cijfers -

Uit de cijfers blijkt dat de eenzaamheid onder de 65+-doelgroep licht is afgenomen. Bij de doelgroep volwassenen is de eenzaamheid licht gestegen. Bekend is dat de doelgroep jongeren het meest lijdt onder de coronacrisis (zie de infographic via Brabantscan). In de kernen de Heen en Nieuw-Vossemeer zijn inwoners zowel emotioneel als social meer eenzaam dan in de andere kernen. in Dinteloord zijn de volwassen inwoners sterker sociaal eenzaam. Zie bijlage 1.

Inventarisatie -

-

Van belang is de mentale weerbaarheid van jongeren te versterken (corona). Partijen weten niet (voldoende) van elkaar wat ze doen (samenhang en samenwerking). Er gebeurt al veel. Zowel bij de (professionele) partners, als bij de inwoners die initiatieven ontplooien. Er zijn veel activiteiten voor ouderen. En ze zijn vooral gericht op het tegengaan van sociale eenzaamheid. Voor een aanzienlijk deel van de ouderen met eenzaamheidsgevoelens kunnen deze activiteiten echter al een te hoge drempel zijn. Ondersteuningsaanbod gericht op emotionele eenzaamheid, van betekenis zijn (zingeving) voor ouderen en volwassenen kan nog (verder) ontwikkeld en aangevuld worden. Eenzaamheid kerngericht oppakken (maatwerk); creëer kansen voor ontmoeting in elke kern. Als het gaat om preventie van eenzaamheid, kan er nog meer gedaan worden aan het gastvrij maken van dorpen en wijken. Als voorbeeld de gebouwde omgeving zo inrichten dat deze uitnodigt tot ontmoeting. Betere verbinding tussen de diverse disciplines in de kern (medisch en voorliggend veld). Met het voorkomen van armoede, voorkom je ook eenzaamheid. Een integrale aanpak, met aandacht voor problemen die tegelijk kunnen spelen, is gewenst. Onder mensen met een lage economische status (laagopgeleid, moeite om rond te komen, laag salaris, geen betaald werk), komt eenzaamheid vaker voor.

Aandacht vragen voor het welbevinden van kinderen en jongeren bij de scholen. Voor volwassenen van 18-65 jaar kan er preventief meer ingezet worden op signalering en ondersteuning specifiek voor risicogroepen (o.a. mantelzorgers, mensen die te maken krijgen met echtscheiding, overlijden van een dierbare, dak- en thuisloosheid, psychische problematiek). 10

Wat mist -

Aanpak van de mentale weerbaarheid- eenzaamheid- van jongeren. Pro actieve wijze van preventie en vroegsignalering, ophalen van vragen en signalen met vervolgens de koppeling met passende ondersteuning. Samenwerking tussen partijen op het onderwerp eenzaamheid: kennis over elkaars deskundigheid. Betrokkenheid van een bredere groep partners en inwoners in het signaleren van eenzaamheid. Communicatie overzicht: welke activiteiten worden er voor wie, waar gedaan?

3. Communicatie Als het gaat om brede preventie, het voorkomen van eenzaamheidsgevoelens onder inwoners, is een communicatiecampagne effectief. Denk hierbij aan een campagne gericht op het doorbreken van het taboe om over eenzaamheid te spreken, bewustwording over dat eenzaamheid een groot maatschappelijk probleem is en dat iedereen er zelf of in zijn of haar omgeving wel eens mee te maken heeft. Daarnaast kunnen we aandacht geven aan wat je zelf kunt doen als je merkt dat je wel eens eenzaamheidsgevoelens hebt en je je daar niet prettig bij voelt. Er zijn verschillende manieren waarop we aandacht geven aan eenzaamheid. Denk hierbij aan: - aanhaken bij landelijke campagnes - communiceren via social media, website, kranten en de gemeentelijke informatiepagina: over activiteiten en initiatieven, maar ook wat is eenzaamheid, hoe te herkennen en bespreken, waar kun je melding doen e.d. - gebruik maken van de communicatiekanalen van onze partners om aandacht te geven aan dit onderwerp

4. Middelen en subsidiemogelijkheden Het uitgangspunt bij de uitvoering van het activiteitenplan is dat dit binnen de beschikbare uren en budgetten plaatsvindt. De extra coronamiddelen die de gemeente heeft ontvangen voor preventie zijn hier (deels) voor ingezet. De start van het project Join Us is hier mee mogelijk gemaakt. Als blijkt dat er toch extra budget nodig is, wordt hier via de perspectiefnota een aanvraag voor gedaan. Naast de ondersteuning bij het opstellen van de nota wordt vanuit het programma ‘Een tegen Eenzaamheid’ meegewerkt aan de organisatie van een startbijeenkomst in 2022. Als laatste wordt er actief nagegaan of er subsidiemogelijkheden zijn voor de uitvoering van de activiteiten in 2022 & 2023.

5. Monitoring en evaluatie 6.1 GGD monitoren en Lemon Onderzoek De GGD monitoring en het Lemon onderzoek worden om de vier jaar en om de twee jaar herhaald. De stijging of de daling van de eenzaamheidscijfers zegt echter niet altijd of de lokale aanpak succesvol is. Er kunnen ondanks een grote lokale inzet op eenzaamheid, andere factoren een rol spelen waardoor de cijfers stijgen of dalen. (vb. coronacrisis)

6.2 Instrument Positieve Gezondheid Vanuit het Institute for Positive Health (iPH) wordt een evaluatiewijzer ontwikkeld. Hierin zijn praktische handreikingen te vinden om de opbrengst te meten van werken met positieve gezondheid. Hoe evalueer je bijvoorbeeld en in welke fase? Belangrijk daarbij is waarom je werkt met positieve gezondheid en wat je daarmee beoogt. Het antwoord op die vragen bepaalt wat je eigenlijk wilt meten en welke meetmethodes daarbij passen. Zo kan het spinnenweb positieve gezondheid die staat op pagina 6 als gespreks- en meetinstrument worden gebruikt. In individuele gevallen kan het als meetinstrument bij de start en bij het einde van 11

de ondersteuning van inwoners worden gebruikt. Zo kun je zien hoe de gezondheid van een inwoner is verbeterd.

6.3 Evaluatie De looptijd van het activiteitenplan bij deze nota is twee jaar: 2022 en 2023. Over de uitvoering in 2022 wordt een stand van zaken opgesteld en in 2023 vindt een evaluatie van het activiteitenplan plaats.

6. Activiteitenplan Als het gaat om de aanpak van eenzaamheid dan gaat het niet alleen om het organiseren van passende ondersteuningsactiviteiten, maar om een brede aanpak in de lokale samenleving. Vanuit het besef dat het een maatschappelijk probleem is waar heel veel inwoners mee te maken hebben. En er veel mensen, organisaties, bedrijven, initiatieven zijn die iets tegen eenzaamheid kunnen doen. In de aanpak besteden we daarom aandacht aan de volgende bouwstenen: 1. Weten: inwoners, professionals, bedrijven en andere lokale partners en vrijwilligers weten wat eenzaamheid is; wat signalen van eenzaamheid zijn; en durven en kunnen over eenzaamheid praten (van zichzelf of een ander). 2. Signaleren en opvolgen: eenzaamheid wordt gesignaleerd; er is een plek waar men met signalen terecht kan en waar deze opgevolgd worden. Vervolgens wordt een match gemaakt tussen de vraag en passend ondersteuningsaanbod. 3. Ondersteunen en kwaliteit bieden: er is een divers en passend ondersteuningsaanbod en preventieve activiteiten. Dit sluit aan bij verschillende leeftijds- en risicogroepen en beantwoordt zowel aan sociale als emotionele eenzaamheid. Bij het ondersteuningsaanbod wordt gebruik gemaakt van kennis over wat werkt. 4. Samenwerken en informeren: er is per kern een netwerk/coalitie van partijen die zich inzetten tegen eenzaamheid.

Door in hun eigen praktijk te signaleren; activiteiten te organiseren om bewustwording te creëren of ondersteuningsaanbod of preventieve activiteiten te organiseren. Hierbij kan gedacht worden aan: zorg en welzijn, cultuur, sport, woningbouwcorporaties, religieuze organisaties, lokale ondernemers (mkb), burgeriniatieven en dorpsraden, inwoners etc.

12

Inwoners met eenzaamheidsgevoelens Lokale partners en inwoners als netwerk van signaleerders

Deskundig heidsbevord ering in signaleren en in gesprek gaan

Bewust wordings campagne: praten over eenzaamhei d

Ondersteuningsaanbod van lokale partners Centraal/ coördinatiepunt eenzaamheid

Aanbod in beeld brengen en: Vernieuwen Versterken Verbinden

Uitwisselen van ervaringen en kansen voor samenwerking tussen lokale partners

13

Aanbod vindbaar voor inwoners

4.1 Alle inwoners 0-100+ Doelgroep Doel

Activiteiten

Alle inwoners 0-100+ -Alle inwoners zijn veerkrachtig en gezond -Er is sociale Verbondenheid tussen gemeenschappen en kernen -Eenzaamheid voorkomen of verminderen en daarmee het welzijn en de (psychische-) gezondheid van inwoners bevorderen. -Alle inwoners 0-100+ kunnen terugvallen op een duurzaam netwerk Weten: - Organiseren startbijeenkomst StEénbergen tegen Eenzaamheid - Bewustwordingscampagne (onderdeel communicatieoverzicht) - Trainingen ‘signaleren en in gesprek gaan over eenzaamheid’ voor professionals, vrijwilligers en inwoners; wat kunnen we samen oplossen, (vraagverkenning via positieve gezondheid) Signaleren en opvolgen: - Eén punt (per kern en ook centraal) waar signalen gemeld kunnen worden en waar het beschikbare aanbod goed bekend is, zodat daarmee een match gemaakt kan worden: Dit meldpunt is bij de sociale kernteams en WijZijn Steenbergen. Zij houden in elke kern spreekuren. - Dit punt heeft een verbindende rol tussen signalerende partijen en inwoners en het ondersteuningsaanbod en een overstijgende blik op wat nodig is om blijvend aan kwaliteit te werken in de aanpak eenzaamheid. Zie afbeelding hierboven. Ondersteunen en kwaliteit bieden: - Het overzicht van het bestaande ondersteuningsaanbod aanvullen (op basis van de vier bouwstenen) en up to date houden - In eerste instantie zoveel mogelijk starten met wat er al is.

Betrekken doelgroep, inventariseren van de vragen, wensen, problemen van de doelgroep: sluit het huidige aanbod van activiteiten aan bij de behoefte- de problematiek (incl. de echt eenzame inwoners). Mogelijk ervaringsdeskundigen inzetten. - In 2023 en later een analyse maken van welk aanbod voor welke risico- en leeftijdsgroepen nog mist o.b.v. kennis over wat werkt. Dit met name door per doelgroep met een aantal inwoners in gesprek te gaan hierover (onderzoek in de vorm van focusgroepen). - Vervolgens: o Vernieuwen: aanvullend aanbod ontwikkelen en opzetten, o Versterken: bestaand aanbod verbeteren, bv. door gebruik van de Verbetertool, via (https://www.movisie.nl/tool/online-verbetertooleenzaamheid) voor activiteiten en projecten. Denk aan ontmoetingsactiviteiten voor ouderen die worden aangevuld met begeleiding die zorgt voor verdiepende gesprekken, zodat dit meer refereert aan emotionele eenzaamheid. o Verbinden: bestaande activiteiten zoeken de samenwerking op en verwijzen inwoners naar elkaars aanbod door. Samenwerken en informeren: Vorming/inbedding van de coalitie StEenbergen tegen Eenzaamheid Het verder verbreden en verdiepen van de lokale netwerken-coalities per kern om de samenhang en samenwerking in de kernen te verstevigen en behouden: focus, informatie en kennis delen, evalueren en inspelen op ontwikkelingen. 14

-

-

Resultaten

-

Tijdpad

2022: -

-

-

Hoe kunnen we dit ‘gewoon samen doen’ in de kernen met professionele partijen, vrijwilligers, en buren. o wie heeft er al ogen en oren in de kernen op dit vlak en worden deze oren en ogen goed gebruikt? Hiervoor is een kartrekker (in eerste instantie kernteams WijZijn i.s.m. kerncoördinator) nodig die dit faciliteert middels bijeenkomsten en informatie uitwisseling en partijen aan elkaar verbindt. Partners hebben samen een duidelijk beeld van de gezamenlijke stip op de horizon, hebben ieder een eigen rol (van signaleren tot organiseren van ondersteuningsactiviteiten) en werken met elkaar samen. Communicatieoverzicht: het aanbod aan ondersteuning en activiteiten is voor inwoners duidelijk en makkelijk vindbaar (via bijv. de kalender op Hulpwijzer Brabantse Wal). Eenzaamheid als gevolg van financiële problemen wordt actief tegengaan (acties armoedebeleid). Innoveren van de huidige wijze van preventie en vroegsignalering. Onderzoek doen naar mogelijke verbetering en uitbreiding van de inzet op outreachend preventief werken (ernaar toe teams). Opstellen communicatieoverzicht; gebruik maken van Hulpwijzer. Faciliteren van ontmoeting; creëren van ontmoetingsplekken (fysiek). Professionals, vrijwilligers en inwoners kunnen eenzaamheid herkennen, signaleren en het gesprek aangaan.

Er is in elke kern en centraal een meldpunt/aanspreekpunt waar signalen over eenzaamheid gemeld kunnen worden. Het bestrijden van armoede en eenzaamheid via een integrale aanpak van beleid. Pro actieve ondersteuning dichtbij (kwetsbare) inwoners. Ze worden actief benaderd en waar nodig en gewenst geholpen. Hierdoor worden ergere problemen voorkomen en kunnen alle inwoners op een prettige manier deelnemen aan de samenleving. (ernaartoe/outreachend) De inwoners, de diverse doelgroepen worden ondersteund en voelen zich gezien en gehoord. In elke kern is er naar behoefte en op maat een coalitie tegen Eenzaamheid. Er is gelegenheid tot ontmoeten in elke kern. Startbijeenkomst, betrokken partners, vrijwilligers en inwoners informeren. Coalitie vorming in de diverse kernen: de sociale kernteams gaan samen met partners, de vrijwilligers en de inwoners in de eigen kern aan de slag met het thema eenzaamheid. Ze bepalen zelf, dichtbij, welke passende sociale infrastructuur gewenst is. Hierbij wordt steeds uitgegaan van de vraag van de inwoners voor de ontwikkeling van activiteiten en ondersteuning. Sociale kernteams houden maandelijks spreekuur op locatie. Brede dorpstafels organiseren in de kernen zodat partijen elkaar leren kennen en beter weten te vinden.

Het overzicht van het bestaande ondersteuningsaanbod aanvullen (op basis van de vier bouwstenen) en up to date houden; contact leggen met nog niet bereikte partijen zoals de woningcorporaties, voedselbank e.d. Activiteiten op Burendag stimuleren.

15

2023: Verantwoordelijke Budget

Organisatie van de ‘week van de eenzaamheid’ en ‘zomeractiviteiten’. Stimuleren en subsidiëren activiteiten die gericht zijn op “samen doen” per kern. Communicatieoverzicht opstellen i.s.m. WijZijn Steenbergen.

Trainingen/opleidingen verzorgen voor professionals, vrijwilligers en inwoners. WijZijn Steenbergen in samenwerking met een brede groep aan partners in de kernen in afstemming met de gemeente als opdrachtgever. Coalitie Steenbergen tegen Eenzaamheid. Budgettair neutraal, mocht er extra budget benodigd zijn wordt dit via de perspectiefnota 2023 aangevraagd.

4.2 Kinderen en jongeren Doelgroep Doel Activiteiten

Resultaten

Tijdpad

Verantwoordelijke Budget

Kinderen en jongeren -Kinderen en jongeren kunnen veilig en gezond opgroeien, tot veerkrachtige en zelfredzame volwassenen. -Versterken mentale weerbaarheid jongeren. Signaleren en opvolgen - ondersteunen en kwaliteit biedenSamenwerken en informeren: - Het pro actief bereiken van deze beide doelgroepen om de vraag te (blijven) achterhalen. - Bij scholen po en vo aandacht vragen voor het welbevinden van de kinderen en de jongeren via de Gezonde school-aanpak. - Het aanbod van activiteiten en projecten voor de kinderen behouden. - Uitvoering per 1 januari 2022 van het Project Join Us (voorkomen van eenzaamheid door het versterken mentale weerbaarheid van jongeren, doelgroepen 12-18 en 19-25 jaar) zie www.join-us.nu - Jongerenwerkers en sport elkaar meer laten versterken (www.heelsteenbergenactief.nl). - Jongeren zijn voldoende sociaal redzaam om, nu en in de toekomst, een passend netwerk te behouden dat voldoet aan hun behoeften. - Alle scholen in de gemeente Steenbergen zijn bekend met de Gezonde School-aanpak en effectieve interventies voor het thema welbevinden en worden naar behoefte ondersteund bij de aanpak. 2022: - Gezonde School- aanpak, alle scholen po en vo worden naar behoefte ondersteund bij aanpak thema welbevinden kinderen en jongeren. - Hebben van een aanspreekpunt voor ouders en kinderen via het CJG onder de aandacht brengen.

- Continueren inloopspreekuren en (advies-)gesprekken SOT/HIA op scholen (po en vo) en hier eenzaamheid als thema bespreken - Start van het project Join Us . - Via diverse kanalen (socials, werkgroepen e.d.) de diverse activiteiten en projecten promoten. 2023: - De activiteiten van de diverse partijen aanpassen op de vraag van de doelgroep, de kinderen en de jongeren en hun ouders. WijZijn Steenbergen, het jongerenwerk (Join Us) en de GGD West-Brabant, team preventie en gezondheid (Gezonde school). Dit in brede samenwerking met de partners in de diverse kernen. Budgettair neutraal; mocht er extra budget benodigd zijn, wordt dit via de perspectiefnota 2023 aangevraagd. 16

7.3 Volwassenen en specifieke doelgroepen Doelgroep

Doel Activiteiten

Resultaten

Tijdpad

Verantwoordelijke Budget

Volwassenen & specifieke doelgroepen (mantelzorgers, recent geworden alleenstaanden, gescheiden inwoners, inwoners met psychische problematiek, inwoners met migratieachtergrond, LHBTI-ers, dak- en thuislozen). Volwassenen zijn veerkrachtig, zelfredzaam maar ook samen redzaam. Signaleren en opvolgen - ondersteunen en kwaliteit biedenSamenwerken en informeren: - Bepalen hoe de specifieke doelgroep pro actief te bereiken om de vraag te achterhalen. o Gedacht kan worden aan het per kern inzetten van sleutelfiguren/ambassadeurs die een voorbeeld stellen in het proactief aangaan van het gesprek over eenzaamheid binnen hun netwerk. Dit om het taboe op eenzaamheid te doorbreken en te stimuleren na te denken over wat mensen zelf kunnen doen om te voorkomen dat ze in een eenzaamheids ‘val’ terecht komen; wat zij kunnen doen om anderen hierbij te helpen; en eraan bij te dragen dat het normaal is om over eenzaamheidsgevoelens te spreken. - In gesprek gaan met (signalerende) partijen over de behoefte van ondersteuning van inwoners met GGZ problematiek in de kern Steenbergen. - Ontmoeting en samen eten faciliteren in de kernen. - De vraag van deze specifieke doelgroep is helder/bekend. - Het taboe op eenzaamheid doorbreken. - Het aanbod van WijZijn Steenbergen en andere partners in de kernen sluit aan bij de vraag. - Er is sprake van passende doorverwijzing, er wordt maatwerk geleverd.

2022: - Bepalen van de te bereiken doelgroepen onder de volwassen inwoners. - Hoe de doelgroep recent geworden alleenstaanden goed te signaleren en op tijd in beeld hebben. - Onderzoeken of (uitbreiding van) de inzet van deskundige vrijwilligers per specifieke doelgroep mogelijk is. - De activiteiten van het steunpunt mantelzorg continueren; zoals het mantelzorgcafé en de ondersteuningsgroep voor naasten van personen met dementie. Dit met speciale aandacht op eenzaamheid. - Speciale aandacht voor eenzaamheid bij uitvoering van het project Samen Scheiden. 2023: - Bepalen van de te bereiken doelgroepen onder de volwassen inwoners. - Trainingen voor professionals, vrijwilligers en inwoners. WijZijn Steenbergen in samenwerking met de brede groep aan partners, coalitie Steenbergen tegen Eenzaamheid. Budgettair neutraal; mocht er extra budget benodigd zijn wordt dit via de perspectiefnota 2023 aangevraagd.

7.4 Ouderen en recent geworden alleenstaanden Doelgroep

Ouderen & recent geworden alleenstaanden 17

Doel Activiteiten

Resultaten

Tijdpad

Verantwoordelijke Budget

Ouderen kunnen zo lang mogelijk zelfstandig blijven functioneren en mee blijven doen. Signaleren en opvolgen - ondersteunen en kwaliteit biedenSamenwerken en informeren: - Het pro actief bereiken van deze doelgroep, er naar toe. Zie opmerking hierboven bij de doelgroep volwassenen over ambassadeurs/ sleutelfiguren. Die ook echt getraind worden om het gesprek aan te gaan onder ouderen. - Onderzoeken of vergroting van het bereik mogelijk is via vrijwillige huisbezoeken. Ervaring in de regio wordt hierbij meegenomen. - Ontmoeting en samen eten blijven faciliteren. - Bestendigen van de diverse activiteiten, zoals rouwbegeleidingsgroepen van WijZijn Steenbergen. - 2 keer per jaar een communicatie uiting inzetten om de bekendheid met en de kennis over eenzaamheid te vergroten. - De vraag van de doelgroep is helder/bekend. - Het aanbod van WijZijn Steenbergen en andere partners in de kernen sluit aan bij de vraag. - Er is sprake van passende doorverwijzing, er wordt maatwerk geleverd. 2022: - Pro actief bereiken van de doelgroep, o.a. via de sociale kernteams. - Onderzoeken of vergroting van het bereik mogelijk is via vrijwillige huisbezoeken. - Bestendigen van de activiteiten uit de inventarisatie, zoals de huiskamer in Kruisland. 2023: - De activiteiten van de diverse partijen aanpassen op de vraag van de doelgroep. - Ondersteunen van de initiatieven in de kernen.

WijZijn Steenbergen in samenwerking met brede groep aan partners zoals de ouderenbonden, de Zonnebloem en de kerken Coalitie Steenbergen tegen Eenzaamheid. Budgettair neutraal; mocht er extra budget benodigd zijn wordt dit via de perspectiefnota 2023 aangevraagd.

18

Bijlage 1. Cijfers over eenzaamheid in gemeente Steenbergen Volwassenen 2020 Steenber De Heen gen Kruisland Dinteloord NieuwWelberg Vossemeer Is eenzaam Is (zeer) ernstig eenzaam Is emotioneel eenzaam (zoals het ervaren van een leegte en het missen van een goed vriend(in)) Is sociaal eenzaam (zoals bij niemand terecht kunnen en niet veel mensen volledig kunnen vertrouwen) Is niet in staat om zelfstandig sociale contacten te leggen en te onderhouden Door Coronacrisis zich eenzamer voelen Heeft het gevoel mee te tellen in de samenleving Ervaart onvoldoende sociale samenhang in de buurt (sociale cohesie) Heeft minder dan 2 keer per maand contact met buren Ouderen 2020

Is eenzaam Is (zeer) ernstig eenzaam Is emotioneel eenzaam (zoals het ervaren van een leegte en het missen van een goed vriend(in)) Is sociaal eenzaam (zoals bij niemand terecht kunnen en niet veel mensen volledig kunnen vertrouwen) Is niet in staat om zelfstandig sociale contacten te leggen en te onderhouden Is sociaal kwetsbare oudere (volgens Tilburg Frailty Index) Door Coronacrisis zich eenzamer voelen Ervaart onvoldoende sociale samenhang in de buurt (sociale cohesie) Heeft minder dan 2 keer per maand contact met buren

gemeente Brabantse WestSteenberg Wal Brabant en

Nederland

42% 10%

40% 6%

47% 10%

53% 16%

44% 10%

46% 10%

43% 10%

46% 11%

23%

19%

24%

34%

24%

27%

26%

29%

24%

25%

35%

37%

28%

29%

28%

29%

1%

1%

1%

0%

1%

2%

2%

/

16% 65%

12% 74%

6% 72%

21% 64%

14% 68%

15% 70%

17% 71%

21% /

55%

36%

49%

41%

50%

52%

48%

/

22%

14%

22%

23%

21%

21%

23%

/

Steenber De Heen gen Kruisland Dinteloord NieuwWelberg Vossemeer 45% 43% 39% 45% 11% 9% 8% 13%

gemeente Brabantse WestSteenberg Wal Brabant en 43% 48% 49% 10% 10% 11%

Nederland 49% 10%

22%

24%

27%

24%

24%

25%

27%

28%

33%

28%

24%

29%

30%

33%

33%

33%

4%

4%

2%

5%

4%

3%

3%

/

13%

16%

17%

16%

15%

16%

17%

/

15%

14%

9%

9%

13%

10%

11%

12%

33%

44%

47%

34%

37%

42%

41%

/

14%

24%

19%

11%

16%

16%

16%

/

19

Bijlage 2. Lemon Onderzoek 2019, pagina 79

20

Mindmap eenzaamheid

21