Document · PDF

Bijlage Beeldkwaliteitvisie Vitale Vesting 2329750.pdf

Besluitvormende Vergadering 25 januari 2024, gemeente SteenbergenBij agendapunt: 10.: Beeldkwaliteit visie Vitale Vesting.7.285 woorden

Open het PDF bij iBabs ↗Naar de vergadering →

Tekst van het document

Uit het bestand gehaald, zonder opmaak, tabellen en afbeeldingen

BEELDKWALITEITVISIE

Vitale Vesting Een inspiratiekader ten behoeve van initiatieven in Vitale Vesting van Steenbergen

BEELDKWALITEITVISIE

Vitale Vesting Een inspiratiekader ten behoeve van initiatieven in Vitale Vesting van Steenbergen

In opdracht van: Gemeente Steenbergen Opgesteld door: NieuwBlauw www.nieuwblauw.nl info@nieuwblauw.nl Datum: maart 2023 Status: Concept Documentnaam: INDD-STE006-Concept BKV-2.indd Formaat: dubbelzijdig A4 liggend

Beeldkwaliteitsvisie De Vitale Vesting

INHOUDSOPGAVE

1. INLEIDING

DEEL B

1.1 Aanleiding 1.2 Plangebied 1.3 Doel 1.4 Relatie met welstandsbeleid 1.5 Relatie met Ontwikkelplan stad Steenbergen 1.6 Toetsing van bouwplannen 1.7 Leeswijzer

6 6 7 7 8 8 8

3. ARCHITECTUUR VITALE VESTING

DEEL A

3.1 Architectonische analyse van de bouwvormen en gebouwen 3.2 (Historisch) op zichzelfstaande bebouwing 3.3 Historisch bebouwingsgebied 3.4 Individuele woningbouw 3.5 Thematische inbreiding 3.6 Traditionele woonwijk 3.7 Tuindorp

20 22 26 30 34 38 42

2. STEDENBOUWKUNDIGE OPBOUW VITALE VESTING 12 2.1 Stedenbouwkundige analyse 2.2 Het historische assenstelsel met kerken 2.3 De middeleeuwse stadskern 2.4 Nieuwe bebouwing in de vesting 2.5 De vestingsrand: courtine en bastions 2.6 Vestingsgracht en ravelijnen 2.7 Wonen in de schootsvelden 2.8 Kansen voor herstel en versterking

12 14 14 14 15 15 15 16

Beeldkwaliteitsvisie De Vitale Vesting

Inleiding

1.1

Aanleiding

De historische stad Steenbergen bestond 750 jaar in 2022. En krijgt te maken met grote veranderingen. In de vesting zijn er veel locaties in beeld die getransformeerd moeten worden om de stad vitaal te maken. Bij de transformatie van de stad wordt actief ingezet op de realisatie van een inclusieve en klimaatbestendige leefomgeving en de bouw van duurzame woningen. Het karakter, identiteit en kwaliteit van de vesting wordt versterkt en is er ruimte voor diverse doelgroepen. Vanuit de gemeente en verschillende belanghouders is de wens opgenomen om een nieuwe impuls te geven aan de vesting van Steenbergen. Deze beeldkwaliteitsvisie maakt deel uit van het handboek Vitale vesting om de vesting van Steenbergen vitaal, divers en toekomstbestendig te maken voor de komende 750 jaar.

1.2

Plangebied

Het plangebied van de beeldkwaliteitsvisie wordt aan de oost-, noord- en westzijde grotendeels begrensd door de vestingwallen en aan de zuidzijde door de Molenweg. Het zuidelijke deel van het plangebied valt buiten de vesting maar maakt wel deel uit van Vitale Vesting.

Begrenzing plangebied Vitale Vesting

Beeldkwaliteitsvisie De Vitale Vesting

1.3

Doel

Het voorliggende document staat ten dienste van kwaliteitsbeheer van de beeldkwaliteit in Vitale Vesting. Het document kent drie concrete doelen: 1. Het zorgt voor een toetsingskader van het gemeentelijk welstandsbeleid 2. Het is een inspiratiedocument voor initiatiefnemers 3. Het geeft randvoorwaarden voor kenmerkende deelgebieden van Vitale Vesting. Voorliggend inspiratiekader vervangt niet het reeds bestaande welstandskader maar wordt hieraan toegevoegd. De inspiratie voor aanpassingen met betrekking tot de beeldkwaliteit zijn in dit document gezocht in de kenmerken van het gebied zelf.

1.4

Relatie met welstandsbeleid

In oktober 2012 is het ‘Welstandsbeleid gemeente Steenbergen’ vastgesteld. Het welstandsbeleid van de gemeente Steenbergen is opgesteld vanuit de overtuiging dat de gemeente het belang van een aantrekkelijke gebouwde omgeving dient te behartigen. De gevels van gebouwen en andere bouwwerken vormen samen de dagelijkse leefomgeving van de inwoners. Dat betekent dat de verschijningsvorm van een bouwwerk geen zaak is van de eigenaar van het bouwwerk alleen; elke voorbijganger wordt ermee geconfronteerd. Een aantrekkelijke, goed verzorgde omgeving verhoogt bovendien de waarde van het onroerend goed en versterkt het vestigingsklimaat.

Welstandsniveaus Vitale Vesting

Beeldkwaliteitsvisie De Vitale Vesting

Wens

Het doel van het welstandstoezicht is om, in alle openheid, een bijdrage te leveren aan die dagelijkse leefomgeving, de schoonheid en de aantrekkelijkheid van de gemeente. Door het ontwikkelen van een zowel intern als extern samenhangend stelsel van beleidsregels voor de welstandsadvisering zet de gemeente haar visie op het ruimtelijk kwaliteitsbeleid en de rol van de welstandszorg daarin uiteen. Het hebben van een dergelijk stelsel van regels beoogt de bouwende burger vooraf informatie en inzicht te verschaffen over de wijze waarop de Commissie Ruimtelijke Kwaliteit (CRK) zijn bouwplan zal adviseren. De criteria die bij deze advisering een rol spelen worden met de nota ‘Welstandsbeleid gemeente Steenbergen’ meer geobjectiveerd en gemotiveerd. De bouwplanprocedure die uitmondt in een door het college te verstrekken bouw - vergunning wordt daardoor beter voorspelbaar. Het voorliggende inspiratiekader vormt geen vervanger van (delen van) het vastgestelde welstandsbeleid maar voegt, ter inspiratie voor gebouweigenaren, hier inspiratiekaders aan toe die kunnen helpen de beeldkwaliteit in het gebied een impuls te geven.

1.5 Relatie Steenbergen

met

Ontwikkelplan

stad

Door de gemeente Steenbergen en Buro Lubbers is in 2021 het Ontwikkelplan stad Steenbergen opgesteld. Het Ontwikkelplan kern Steenbergen brengt op ruimtelijke wijze in beeld waar de stad staat met betrekking het realiseren van haar doelen en waar de kansen liggen voor de toekomst. Het ontwikkelplan

Beeldkwaliteitsvisie De Vitale Vesting

REGELS

is geschreven met als doel het maximale te kunnen halen uit de fysieke leefomgeving en daarbij gelijktijdig vorm te geven aan een klimaatbestendige, duurzame historische centrumstad waar het fijn wonen en werken is. Waar functies op de juiste plek landen, elkaar ondersteunen en versterken.

Toetsing van bouwplannen

Deze Beeldkwaliteitsvisie dient ter inspiratie voor de initiatiefnemers van bouwplannen in Vitale Vesting van Steenbergen. Het toetsende kader voor initiatieven in Vitale Vesting blijft bestaan uit het bestemmingsplan en het welstandsbeleid. De functie en bouwmassa (hoogte, positie, afmetingen, etc) worden getoetst middels het bestemmingsplan door de gemeente en de beeldkwaliteit middels de welstandsnota door de Commissie Ruimtelijke Kwaliteit (CRK). Ter inspiratie voor initiatiefnemers wordt hieraan een inspiratiedocument beschikbaar gesteld. Vóórdat een plan klaar is om getoetst te worden verzamelt de initiatiefnemer en architect ideeën om te gebruiken in het ontwerp. De beeldkwaliteitvisie kan hierbij een inspiratiekader vormen om de essentiële beeldaspecten van het deelgebied (op zijn minst) te respecteren in het ontwerp.

INSPIREREN Verzamelen ideeën

Plan Toetsing aan bestemmingsplan

In dit document is een historisch-ruimtelijke analyse, een stedenbouwkundig-landschappelijk raamwerk en een ontwikkelplan beschreven. Voorliggende Beeldkwaliteitsvisie bouwt voort op dit plan.

1.6

WENS

  BKV

Kijken en luisteren op locatie, inspiratie uit BKV en schetsen

Toetsing door (CRK) aan welstandsnota

Gesprek/presentatie CRK en initiatiefnemer

WSN



Realisatie Van wens naar realisatie

1.7

Leeswijzer

Deze beeldkwaliteitsvisie heeft tot doel beeldkwaliteit van de vesting te versterken.

De beeldkwaliteitsvisie geeft suggesties mee aan initiatiefnemers die een aanpassing willen doen aan bebouwing binnen de grenzen van Vitale Vesting. Het document is daarmee niet dwingend maar het schetst een inspiratiekader voor grotere en kleinere bouwprojecten. Voorliggende beeldkwaliteitsvisie bestaat uit twee delen. Voor initiatieven die invloed hebben op de stedenbouwkundige structuur van Vitale Vesting wordt

verwezen naar deel A. In dit deel is een inspiratiekader geschetst ten behoeve van het herstellen of versterken van de beeldkwaliteit van Vitale Vesting als geheel. Voor initiatieven die betrekking hebben op een enkele woning, denk hierbij bijvoorbeeld aan het toevoegen van een erker of het aanpassen van een dakkapel, is een inspiratiekader geschetst in deel B. In dit deel is per deelgebied beschreven welke aspecten de beeldkwaliteit van dat specifieke gebied bepalen. Door dit als inspiratiekader te gebruiken ontstaat een samenhangend straatbeeld.

Beeldkwaliteitsvisie De Vitale Vesting

Deel A

Beeldkwaliteitsvisie De Vitale Vesting

2. Stedenbouwkundige opbouw Vitale Vesting 2.1 Stedenbouwkundige analyse Inleiding Deze beeldkwaliteitsvisie heeft tot beeldkwaliteit de vesting te versterken.

doel

Beeldkwaliteit heeft niet alleen betrekking op het (directe) beeld van de woningen en gebouwen, maar ook op de beleving van de stad: de beleving van de historische herkenbaarheid van de vesting. Dit gaat verder dan het architectonisch beeld, maar ligt een schaalsprong hoger. Het is daarom belangrijk om notie te hebben van de historisch-stedenbouwkundige opbouw van de vesting en vooral, waar kansen liggen om deze opbouw weer te herstellen of te versterken. In dit deel wordt een beschrijving gegeven van de stedebouwkundige opbouw van de vesting. We beschrijven de vormen en kenmerken van samenhangende deelgebieden en de verschijnselen die aan de oorsprong lagen. Deze beschrijving dient als inspiratie bij transformatie en herontwikkeling van de grotere projecten. Het gaat dus verder dan alleen de architectonische analyse van de bouwvormen en gebouwen. Dit vindt plaats in deel B.

Deelgebieden In dit deel maken we een onderscheid in verschillende deelgebieden, waarvan uit de vesting is opgebouwd en gegroeid. We beschrijven deze gebieden vanuit de stedenbouwkundige context en geven aan waar kansen liggen voor herstel en versterking. Vitale Vesting bestaat uit een zestal deelgebieden die samen het verhaal van Vitale Vesting vertellen. Elk deelgebied heeft een eigen stuctuur en vraagt om een eigen visie op beeldkwaliteit: • • • • • •

Het historische assenstelsel met kerken De middeleeuwse stadskern Nieuwe bebouwing in de vesting De vestingsrand: courtine en bastions De vestingsgracht en ravelijnen Wonen in de schootsvelden

Relatie met architectuur De architectuur van de bebouwing komt aan de orde in hoofdstuk 3 ( Architectuur Vitale Vesting). Er is in grote lijnen een veband te herkennen tussen de stedenbouwkundige opbouw van de Vesting en de architectuur. Door herontwikkelingen is de directe link tussen architectuur en stedenbouwkundige ontstaansgeschiedenis en verschijningsvorm losgelaten. In de volgende paragrafen is de stedenbouwkundige opbouw van de vesting beschreven. Hierbij is tevens aangegeven welke architectonische beschrijving (in deel B) het beste aansluit bij het betreffende stedenbouwkundige deelgebied.

Beeldkwaliteitsvisie De Vitale Vesting

Stedenbouwkundige opbouw Vitale Vesting Beeldkwaliteitsvisie De Vitale Vesting

2.2 Het historische assenstelsel met kerken

2.3 De middeleeuwse stadskern

2.4 Nieuwe bebouwing in de vesting

Karakter en sfeer Het T-vormig stratenpatroon tussen de voormalige stadspoorten en de Sint-Gummaruskerk, dat het hart van het winkelgebied vormt is karakteristiek voor de stad. Het dateert uit de middeleeuwen en er bevinden zich dan ook veel oude panden met historisch gevelbeeld langs de straten. Zoals typerend voor historische stadscentra hebben de straten een smal profiel en is er een centraal gelegen marktplein. Er is sprake van een overwegend gesloten gevelbeeld waardoor er een duidelijke wandvorming ontstaat naar de straten. De gebouwen zijn individueel afleesbaar in het gevelbeeld. Er is een mix van wonen en winkels aanwezig in dit deelgebied. De concentratie van winkels is het hoogste nabij de Markt. Naar de randen van de vesting neemt de functie wonen de overhand. De kerken nemen een zeer prominente plek in op de assen. Deze twee gebouwen wijken af in korrel en in hoogte. De kerken moeten de ruimte behouden om de dragers te kunnen blijven zijn van de assen.

Karakter en sfeer De oude stadsmuur van Steenbergen werd in 1454 gebouwd. Binnen de stadsmuren vormde zich het middeleeuwse centrum van Steenbergen, waar de oude verkaveling nog steeds zichtbaar is. De oude stadsmuur is tegenwoordig niet meer zichtbaar. Dit deelgebied bevat de gebieden in de middeleeuwse stadskern die buiten het historische assenstelsel met kerken vallen.

Karakter en sfeer Tussen de middeleeuwse kern en Vestingrand is in de loop der tijd nieuwe bebouwing ontstaan. Er is verkaveld in grotere gesloten bouwblokken, een traditionele verkaveling waarbij er wordt gewoond aan de straat. Ook zijn in deze zone grotere complexen verschenen zoals supermarkten en een zorgcomplex. Diverse bouwstijlen wisselen elkaar af. In het algemeen is een het rustig, dorps deelgebied binnen de vesting.

In dit deel zijn in de loop der tijd veel wijzigingen doorgevoerd. Wijzigingen in bebouwing maar ook in structuren. Op sommige plaatsen is de fijnmazige structuur van smalle percelen en individueel gebouwde woningen nog steeds herkenbaar. Tegelijkertijd moeten we constateren dat met nieuwbouw niet altijd rekening is gehouden met de historische structuur en zijn de oorspronkelijke structuren niet meer aanwezig.

Kansen voor aanheling en/of versterking De bestaande structuren zijn goed opgezet en in principe hoeven deze bij nieuwe inbreidingen niet te wijzigen. Wel kan er nagedacht worden over het versterken van de relatie tussen de middeleeuwse kern en de vestingrand door het creëren van langere zichtlijnen.

Kansen voor aanheling en/of versterking De drie stadspoorten van Steenbergen zijn verdwenen in de loop der tijd. Op de strategische plaatsen van de oude poorten is een accent als beëindiging en beginpunt van de as denkbaar en wenselijk. Hierbij kan gedacht worden aan bebouwing waarbij een referentie opgenomen wordt naar de ontbrekende poort, maar dit kan ook een kunstobject zijn die de locatie de betekenis van de poort teruggeeft. Behoudenswaardige elementen De statige historische bebouwing langs de Kaaistraat, Grote kerkstraat en Markt en de kerken in het assenkruis dienen behouden te blijven om het assenkruis herkenbaar te houden. Voorkomende bouwtypes (zie deel B) • Historisch bebouwingsgebied (overwegend), • (Historisch) op zichzelfstaande bebouwing (kerken op einde van het historische assenstelsel).

Beeldkwaliteitsvisie De Vitale Vesting

Kansen voor aanheling en/of versterking Belangrijkste kansen bij gebiedsontwikkeling liggen in het herstellen van het fijnmazige weefsel door middel van het bijvoorbeeld het creëren van nieuwe stegen. Als de mogelijkheid zich voordoet grotere gebieden aan te pakken dan ligt er de kans om de bouwblokken kleinschaliger op te bouwen met fijnere dooradering. Behoudenswaardige elementen De bebouwing aan de Vissersstraat, de Kromme Elleboog,de Berenstraat en de Klaverstraat geven het fijnmazige weefsel vorm. De bebouwing is kleinschalig en bestaat overwegend uit een laag met een kap. Een goed voorbeeld van een zorgvuldige invlulling in dit deel van de vesting is de nieuwbouw aan de De Ram van Hagedoornstraat-Paulus Baxstraat-Kruitstraat. In dit plan is zorgvuldig aangesloten op de schaal en de korrel van de middeleeuwse stadskern. Voorkomende bouwtypes (zie deel B) • Historisch bebouwingsgebied (overwegend)

Behoudenswaardige elementen De bebouwing langs de Jan van Bruhezestraat en het Doktersdreefje zijn behoudenswaardig vanwege de zorgvuldige detaillering van het straatbeeld, inclusief de overgang van privé naar openbaar. Voorkomende bouwtypes (zie deel B) • Traditionele woonwijk (overwegend)

2.5 De vestingsrand: courtine en bastions

2.6 Vestingsgracht en ravelijnen

2.7 Wonen in de schootsvelden

Karakter en sfeer Rondom het middeleeuws kern is Steenbergen verder uitgegroeid tot vestingstad; de contouren van de vestingwallen zijn nog duidelijk terug te zien in het huidige stratenpatroon; de bastions zijn nog sporadisch herkenbaar. De fortificatie heeft zijn sporen na gelaten en is op plekken goed herkenbaar. Anders dan in andere vestingsteden zit de beleving van de vesting niet zozeer in de herkenbare courtines als scheiding tussen stad en het ommeland, maar meer in herkenbaarheid van de vestinggrachten. Op diverse wijzen is vanuit een duidelijk besef gebouwd in deze zone. Het woningbouwplan aan de Noordwal is een sterk voorbeeld waarbij letterlijk de historische contouren zijn gevolgd. Op andere plekken heeft dit minder expliciet plaatsgevonden en herinnert alleen het stratenpatroon en wandelpaden aan de vestingrand. Op sommige plekken is niets meer te vinden van weleer en zijn de historische contouren onderbroken. Juist op deze plekken liggen uitgelezen kansen om bij gebiedsontwikkeling de oude contouren op te zoeken en te benutten.

Karakter en sfeer Zoals karakteristiek is voor een vestingstad, waren ook de vestingwallen van Steenbergen omgeven door grachten, Ravelijnen en schootsvelden om de stad te kunnen verdedigen. Op de plekken waar vroeger de Ravelijnen lagen liggen nu de Noordwal en het Stadspark als groene eilanden. Van de grachten zijn veel restanten in de vorm van sloten en singels behouden met op een aantal plekken aan de stadzijde brede groene oevers met wandelpaden. Op andere plekken zijn de vestingwallen en de gracht in de loop der tijd (volledig) overbouwd. 1

Karakter en sfeer Buiten de vesting zijn in de loop der tijd wijken gebouwd. Deze wijken liggen buiten de vesting, in de voormalige schootsvelden. De wijken zelf hebben niet een uitgesproken sfeer en typologie. Ze zijn gebouwd in de trends van de tijd. Wat wel bijzonder is, is de relatie die de bebouwing heeft met de vestingsgracht. Met de opzet van de wijk zijn de aanwezige vestingsgrachten zorgvuldig ingepast en herkenbaar. Uiteraard geldt ook hier dat op sommige plaatsen de continuïteit is verstoord.

Kansen voor aanheling en/of versterking Bij gebiedsontwikkeling kan met een sterker besef geanticipeerd worden op de aanwezigheid van de vestingsrand. Dit kan op diverse wijzen plaatsvinden. Stevige bebouwingsranden die de historische lijnen continueren met een sterke oriëntatie op de vestingsgracht zijn het meest voor de hand liggend.

Kansen voor aanheling en/of versterking Op sommige plaatsen (zie kaart) liggen kansen om met groen en water de vestingsgracht te versterken. Aan de zuidoostzijde zijn de belijningen van de ravelijnen herkenbaar in het landschap. Ook hier liggen kansen om bij gebiedsontwikkeling deze lijnen meer expliciet te maken door middel van bebouwing en of groen. Behoudenswaardige elementen Alle onbebouwde ruimte is zeer behoudenswaardig. Het water en de groene zones vertellen het verhaal van de vesting. Voorkomende bouwtypes (zie deel B) • Overwegend onbebouwd

Kansen voor aanheling en/of versterking Bij grotere gebiedsontwikkelingen liggen er kansen om de bebouwing, daar waar nu sprake is van achterkanten, sterker te oriënteren op de vestingsgracht en ravelijnen. Daar waar er sprake is van discontinuïteit kan de groenwaterstructuur worden hersteld. Behoudenswaardige elementen De bebouwing aan de Emma-, Wilhemina- en Julianastraat is behoudenswaardig vanwege de groene uitstraling van de buurt. Voorkomende bouwtypes (zie deel B) • (Thematische inbreiding • Traditionele woonwijk • Tuindorp

Behoudenswaardige elementen De wandvorming aan de Zuidwal is behoudensaardig te noemen. Herbouw is denkbaar mits de wandvorming behouden blijft. Voorkomende bouwtypes (zie deel B) • Individuele woningbouw • Thematische inbreiding • Traditionele woonwijk

Beeldkwaliteitsvisie De Vitale Vesting

2.8 Kansen voor herstel en versterking In het gebied zijn uitroeptekens geplaatst op plekken waar ontwikkelmogelijkheden liggen voor in de toekomst. 1.

Herinrichting en kans om oude structuren terug te brengen op de plek van Tante Louise (zorginstelling) en omgeving 2. Kans tot herinrichting van gebied parkeerterrein aan de Rozemarijnstraat en aangrenzende bebouwing om oude structuren terug te brengen 3. Kans voor woningbouwontwikkeling, passend in de omgeving, ter plaatse van patio’s aan de Gummarusvelden 4. Kans voor herinrichting ter plaatse van locatie appartementen aan de Westdam 5. Kans voor het herkenbaar maken van de vesting 6. Kans voor herinrichting ter plaatse van locatie verzamelgebouw zorgbedrijven aan de Fabrieksdijk om de vesting herkenbaar te maken 7. Kans voor het herkenbaar maken van de vesting op dit punt 8. Herinrichting van de Nicolaas Peckstraat en Zuidwal, kans voor vergroening en herkenbaar maken van de vesting 9. Herinrichting van de hoek Ravelijnstraat en Zuidwal, kans voor vergroening en herkenbaar maken van de vesting 10. Kans om bastion herkenbaar te maken aan Solmsbolwerk 11. Kans voor herstel vestingsgracht in dit gebied 12. Kans voor herstel vestingsgracht in dit gebied 13. Herinrichting van de Sint Ontcommerstraat, kans voor verduurzaming

Beeldkwaliteitsvisie De Vitale Vesting

14. Herinrichting gebied Kindcentrum Kiezelrijk, met notie van stadsgracht en van overblijfselen van ravelijnen (stadspark) 15. Herinrichting van Stadshillen, kans voor verduurzaming 16. Herinrichting van woningen aan Ravelijnstraat, kans voor verduurzaming 17. Kans voor terugbrengen vestingsgracht ten zuiden van de Zuidwal

Kansen voor herstel en versterking Vitale Vesting Steenbergen Beeldkwaliteitsvisie Vitale Vesting

Beeldkwaliteitsvisie De Vitale Vesting

Deel B

Beeldkwaliteitsvisie De Vitale Vesting

3. Architectuur Vitale Vesting 3.1 Architectoninsche analsye van de bouwvormen en gebouwen Inleiding In dit deel van het BKV zijn de kenmerken van de verschillende bebouwingstypen beschreven. Vitale Vesting is onderverdeeld in een aantal bebouwingstypen. In dit hoofdstuk worden de verschillende bebouwingstypen beschreven. In de beschrijvingen van de bebouwingstypen wordt ingegaan op de kenmerken van het bebouwingstype. Hierbij wordt aangegeven met welke bebouwingsgebonden aspecten rekening moet worden gehouden bij de ontwikkeling van bouwplannen. Alle percelen in de Viatale Vesting zijn aangegeven met een legendakleur, behoren tot een bebouwingstype. Indien een perceel behoort tot een bepaald bebouwingstype, dient bij de planvorming (en toetsing) van het bouwplan rekening gehouden te worden met de kenmerken van het betreffende bebouwingstype. Deelgebieden Voor de beeldkwaliteitsvisie voor Vitale Vesting hebben is het gebied onder verdeeld in zes deelgebieden: • • • • • •

(Historisch) op zichzelfstaande bebouwing Historisch bebouwingsgebied Individuele woningbouw Thematische inbreiding Traditionele woonwijk Tuindorp

Beeldkwaliteitsvisie De Vitale Vesting

Deelgebieden architectuur Vitale Vesting Beeldkwaliteitsvisie De Vitale Vesting

3.2

(Historisch) op zichzelfstaande bebouwing Karakter en sfeer Gebouwen binnen dit thema zijn centraal gelegen binnen een wijk of kern en hebben een individueel karakter. Zij onttrekken zich vaak uit de stedenbouwkundige context van de omliggende wijk. Voorbeelden zijn kerken, scholen, wijkgebouwen, dokterspraktijken e.d. Door de centrale ligging en individuele karakter zijn de gebouwen goed herkenbaar en belangrijk voor de oriëntatie. Bebouwing en de openbare ruimte in de directe omgeving zijn als één geheel ontworpen. De bebouwing is op de openbare ruimte georiënteerd. De bebouwing en de openbare ruimte in de directe omgeving worden als één geheel gezien en worden ook zodanig ingericht. Het grote verschil met thematische inbreiding is dat het bij dit bebouwingstype vaak gaat om ook maatschappelijke functies, terwijl thematische inbreiding projectmatige woningbouw betreft. SDW woonlocatie Aan de Zuidwal

Deelgebied (Historisch) op zichzelfstaande bebouwing

Korrelgrootte De bebouwing is vaak een complex, vrij in de openbare ruimte, met afstand tot de straat. De bebouwingsmassa is veelal onderscheidend in de omgeving. Bebouwing De architectuurstijl is verschillend, afhankelijk van de periode waarin deze gebouwd zijn en welke functie er gehuisvest wordt. De bebouwingsstructuur is open, de bebouwing is vrijstaand of in een klein aantal gevallen geschakeld. De gevel is als geheel ontworpen.

Beeldkwaliteitsvisie De Vitale Vesting

Architectuurstijl, gevelbeeld, materiaal en kleurgebruik Architectuurstijl is divers en is uiting van de tijdsgeest waarin het is gebouwd. Het valt onder één noemer pakken. Hetzelfde geld voor gevelbeelden. Het kleur- en materiaalgebruik is complexgebonden en dus niet onder één noemer te brengen. In het algemeen kan gesteld worden dat deze complexen door de keuze van materiaal, detaillering en kleur de eigen identiteit versterken en daarmee onderscheidend zijn ten opzichte van de omgeving.

Beeldkwaliteitsvisie De Vitale Vesting

Kenmerken: •

Individueel karakter

•

Complexvorming met afstand tot straat

• • • • •

Oriëntatiepunten

Verschillende architectuurstijlen

Alzijdige uitstraling

Individuele objecten in de straat

Complexvorming met verschillende daktypen

Duidelijke entree

Historische bebouwing als oriëntatiepunt

Onderscheidende objecten in het straatbeeld

Verschillende verschijningsvormen Alzijdige uitstraling

Beeldkwaliteitsvisie De Vitale Vesting

Beeldkwaliteitskader (Historisch) op zichzelfstaande bebouwing Welstandsniveau

Korrel (gebouw)

Bouwhoogte

Gevelbeeld (straat/ensemble)

Geen overwegend welstandsniveau. Voor informatie op perceelsniveau: zie Overzichtskaart Steenbergen kern, uit de Nota uiterlijk van bouwwerken gemeente Steenbergen (de Welstandsnota) uit 2020. (Zie 1.4)

Relatie openbare ruimte

•

Afstand tot straat is groter dan gemiddeld

• • • •

Gemiddelde tot grove korrel Complexwaarde is hoog Wisselende nokhoogtes Over het algemeen losse objecten, soms aaneengeschakeld

Gevelbeeld (geleding en dakvorm)

• • •

Uitstekende gebouwdelen zoals balkons of ornamenten Pandsgewijze opbouw Verschillende daktypen (mogelijk in één gebouw)

•

Sterk variërend

Gevelbeeld (detaillering)

• • • •

Grote mate van plasticiteit Herkenbare opbouw Detaillering in metsel- en stucwerk (rollagen en verbijzonderingen) Horizontale of verticale geleding

• •

Daken: Rood, antraciet, gebakken pannen Gevels: Baksteen in diverse kleuren of stucwerk

• • •

Verticale of horizontale geleding Sterk gevarieerd gevelbeeld Los element in het straatbeeld

Materialisatie en kleurgebruik

Beeldkwaliteitsvisie De Vitale Vesting

3.3

Historisch bebouwingsgebied Karakter en sfeer Historische bebouwingslinten zijn de eerste bebouwingsconcentraties langs historische verbindingswegen. Meestal is het lint langs een belangrijke route ontstaan. In Steenbergen zijn de Burgemeester van Loonstraat, Kaaistraat en Wouwsestraat typische voorbeelden van historische bebouwingslinten

Deelgebied Historisch bebouwingsgebied

De bebouwing is perceelsgewijs tot stand gekomen waardoor een wisselend straatbeeld is ontstaan. De rooilijn is dikwijls individueel bepaald en hierdoor verspringend. De bebouwingsstructuur is aan de rand van de vesting soms open met doorzichten naar het achterliggende gebied, meer in het centrum van de stad geslotener. De huidige mate van open- en geslotenheid is leidend voor veranderingen. De openbare ruimte, de straat en (het ontbreken van) begeleidende bomen enerzijds en anderzijds de voortuinen of de aanstrating en stoep zijn bepalend in het straatbeeld en zorgen voor de samenhang. Hierdoor vormen de perceelsgewijze, individuele invullingen één straatwand terwijl ze onderling veel van elkaar verschillen. De kavels hebben vaak diepe achtertuinen en kleine of geen voortuinen. Woningen, kleine ambachtelijke werkplaatsen, winkels, horeca en boerderijen zijn de diverse functies die je aantreft in de lintbebouwing. Soms heeft een functieverandering plaatsgevonden. Als dit heeft plaatsgevonden met behoud van de oorspronkelijke bebouwingsmassa wordt dit niet als storend ervaren Bebouwing De bebouwing in de historische bebouwingslinten is zeer divers van karakter. De gebouwen zijn individueel

Beeldkwaliteitsvisie De Vitale Vesting

ontworpen en dateren uit verschillende tijdsperioden. Samenvoegingen van individuele bouwmassa’s zijn ongewenst. Korrelgrootte De bebouwing bestaat uit een mix van kleinschalige historische bebouwing met een kleine korrel en grotere complexmatige gebouwen met grotere korrel. In de Kaaistraat is deze diversiteit goed terug te zien. Bouwmassa De bebouwing bestaat uit twee tot drie bouwlagen met (overwegend) een kap. In het centrumgebied is de bebouwing soms wat hoger en tref je ook platte afdekkingen aan. In de kap is soms een vierde woonlaag opgenomen. De gebouwen hebben overwegend een zadeldak in langsrichting. Architectuurstijl Er is feitelijk niet een bepalende architectuurstijl te herkennen. De bebouwing is organisch gegroeid en ontstaan in diverse tijdsperiodes. Samenhang ontbreekt veelal. Individuele parcellering is wel goed te herkennen Gevelbeeld Kenmerkend is de brede en lange massa waarbij horizontaliteit bepalend is voor de opbouw van de gevel. De raamopeningen zijn echter verticaal opgebouwd. De gevels zijn in de meeste gevallen opgetrokken uit baksteen, soms gestukadoord, het dak is bedekt met pannen of plat. De

detaillering van de bebouwing is afhankelijk van de ontstaansperiode. Men treft diverse ornamenten, detailleringen in het metselwerk (strek- en rollagen) en diverse gevel beëindigingen aan. Materiaal en kleurgebruik Het materiaal- en kleurgebruik is divers. Het bestaat overwegend uit metselwerk al of niet gekeimd of gestuukt. Kenmerkend is het contrast tussen de kleur van het metselwerk en die van de kozijnen.

Beeldkwaliteitsvisie De Vitale Vesting

Kenmerken: •

Wisselende nokhoogtes

•

Sterk gevarieerd gevelbeeld

• • • • •

Wisselende dakvormen Verticale geleding

Detaillering in metsel- en stucwerk

Wisselende dakvormen

Voordeur aan de straat

Wisselende nokhoogtes

Grote mate plasticiteit, detaillering

Sterk gevarieerd gevelbeeld

Voordeur aan de straat

Detaillering in metsel- en stucwerk Grote mate van plasticiteit

Beeldkwaliteitsvisie De Vitale Vesting

Beeldkwaliteitskader Historisch bebouwingsgebied Welstandsniveau

Korrel (gebouw)

Bouwhoogte

Gevelbeeld (straat/ensemble)

Overwegend welstandsniveau 1 en 3 Voor informatie op perceelsniveau: zie Overzichtskaart Steenbergen kern, uit de Nota uiterlijk van bouwwerken gemeente Steenbergen (de Welstandsnota) uit 2020. (Zie 1.4)

Relatie openbare ruimte

•

Kleine voortuin of minimale privéruimte grenzend aan de openbare ruimte

• • • •

Kleine korrel Afzonderlijke woning leesbaar Wisselende nokhoogtes Max. 6 gelijke

Gevelbeeld (geleding en dakvorm)

• • • • •

Verticale geleding op verdieping, op begane grond: vrij Geen uitstekende gebouwdelen zoals balkons Pandsgewijze opbouw Duidelijke beëindiging dak (kroonlijst of dakgoot) Verschillende daktypen

• •

Tussen 1,5 en 4 lagen In de kap is een volledige woonlaag mogelijk

Gevelbeeld (detaillering)

•

Samenhang in gevelopeningen op begane grond en verdiepingen Buitenruimte voor woningen binnen gevelcontour Grote mate van plasticiteit Detaillering in metsel- en stucwerk (rollagen en verbijzonderingen)

• • •

Verticale geleding Sterk gevarieerd gevelbeeld Woningen staan in doorlopende rooilijn

Materialisatie en kleurgebruik

• •

• • •

Daken: Rood, antraciet, gebakken pannen Gevels: Baksteen in diverse kleuren of stucwerk

Beeldkwaliteitsvisie De Vitale Vesting

3.4

Individuele woningbouw Karakter en sfeer Buurten en gebieden met individuele woningbouw bestaat uit vrijstaande en twee-onder-éénkapwoningen, die onderling een grote variatie vertonen. Er is meestal sprake van woningen van verschillende leeftijd. In de loop der jaren zijn de invloeden van diverse stedenbouwkundige, architectonische en markttechnische stromingen in de wijken ingebracht. De straten en buurten waar individuele woningbouw aanwezig is hebben meestal een groen en dorps karakter. De architectuur heeft overwegend een dorpse uitstraling. Het idee van projectmatige woningbouw komt in dit soort buurten niet voor. Het groene karakter van dit soort wijken en buurten wordt niet alleen bepaald door de aankleding van de openbare ruimte, maar ook door de inrichting en maat van de tuinen van de woningen. Over het algemeen wordt in dit soort wijken veel aandacht besteed aan de inrichting van tuinen.

Deelgebied Individuele woningbouw

Korrelgrootte Er is sprake van een losse korrel. De bebouwing is individueel en bestaat uit vrijstaande en twee-aan-een geschakelde woningen Bebouwing De woningen bestaan meestal uit één tot twee lagen met kap. De woningen zijn veelal individueel ontworpen en dateren uit verschillende tijdsperioden. Hierdoor heeft elke woning een eigen en herkenbaar gezicht. in vele gevallen is sprake van een straat die begeleid wordt door een trottoir, aangekleed met straatbomen of een groene berm. Dit geeft de samenhang. Er is ook enige samenhang in de architectuur die wordt

Beeldkwaliteitsvisie De Vitale Vesting

behaald door diverse aspecten zoals dakrichting, dakvorm, materiaal- en kleurgebruik in de gevel. De bebouwing is overwegend op de openbare ruimte georiënteerd. Architectuurstijl, gevelbeeld, materiaal en kleurgebruik Architectuurstijl is divers en is uiting van de tijdsgeest waarin het is gebouwd. Het valt onder één noemer pakken. Hetzelfde geld voor gevelbeelden. De oudere individuele woningbouw is in de meeste gevallen opgetrokken in bakstenen gevels en afgedekt met pannen daken. In de loop der tijd doen moderne materialen hun intrede, waardoor dit beeld veranderd is. Er worden steeds modernere materialen toegepast. Het kleurgebruik is gevarieerd, afhankelijk van de toegepaste materialen. De mate van detaillering is gerelateerd aan de ontstaansperiode van de bebouwing De variatie ontstaat door verschillen in situering, stijl, vorm, kleur, materiaal, detaillering, etc.

Beeldkwaliteitsvisie De Vitale Vesting

Kenmerken: •

Groene, ruime opzet van de straten en/

•

Individuele woningen vormen onderling

•

• • •

of wijken

een grote variatie

Bebouwing als losse korrels

Groene, ruime opzet van straten

Architectuurstijl uit verschillende perioden

Individueel ontworpen woningen

Grote variatie in individuele woningen

Individueel ontworpen woningen

De bebouwing bestaat uit losse korrels; vrijstaande en twee-onder-een-

kapwoningen De woningen zijn veelal individueel ontworpen en dateren uit verschillende tijdsperioden Architectuurstijl is divers en is uiting van

de tijdsgeest waarin het is gebouwd De mate van detaillering is gerelateerd aan de ontstaansperiode van de bebouwing

Beeldkwaliteitsvisie De Vitale Vesting

Beeldkwaliteitskader Individuele woningbouw Welstandsniveau

Overwegend welstandsniveau 2 en 3 Voor informatie op perceelsniveau: zie Overzichtskaart Steenbergen kern, uit de Nota uiterlijk van bouwwerken gemeente Steenbergen (de Welstandsnota) uit 2020. (Zie 1.4)

Relatie openbare ruimte

• •

Voortuin grenzend aan de openbare ruimte Erfafscheiding is vaak van levend groen of mee ontworpen met de bebouwing

• •

Kleine korrel Typologie: Vrijstaand en twee-onder-een-kap

Gevelbeeld (geleding en dakvorm)

• • • •

Verschillende daktypen Pandsgewijze opbouw Verblijfsruimtes duidelijk herkenbaar Balkons, erkers en dakkapellen zijn onderdeel van de architectuur

Bouwhoogte

•

Tussen 1,5 en 2,5 laag

Gevelbeeld (detaillering)

• • •

Sterke variatie in plasticiteit Sterke variatie in detaillering Herkenbare opbouw

Gevelbeeld (straat/ensemble)

• • • •

Verticale of horizontale geleding Sterk gevarieerd gevelbeeld Los element in het straatbeeld Hagen, voortuinen en andere groenelementen spelen een belangrijke rol in het straatbeeld

Materialisatie en kleurgebruik

•

Daken: Overwegend rood, antraciet en gebakken pannen Gevels: Baksteen in diverse kleuren, stucwerk

Korrel (gebouw)

•

Beeldkwaliteitsvisie De Vitale Vesting

3.5

Thematische inbreiding Karakter en sfeer Door verlies van de functie zijn stukken grond binnen het bebouwde gebied vrijgekomen, waar nieuwe woongebieden of woongebouwen zijn verrezen. Er is veel aandacht besteed aan de architectonische en stedenbouwkundige uitstraling. De inbreidingen hebben daarom een duidelijke verschijningsvorm. Ook bebouwingsclusters zoals bejaardenwoningen vallen binnen dit thema. Tegelijkertijd kan geconstateerd worden dat veelal een relatie met de stedenbouwkundige context van de buurt/wijk als geheel ontbreekt. De inrichting van het openbaar gebied en de woningen zijn als samenhangend geheel ontworpen en vormen één geheel. In de verkavelingsopzet is gestreefd naar een helder onderscheid tussen openbaar en privé.

Deelgebied Thematische inbreiding

Bebouwing De architectuur is expressief en onderscheidend van aard als reactie op de vaak monotone architectuur van de directe omgeving. In het algemeen heeft deze woningbouw een frisse en gevarieerde uitstraling. De inbreidingen zijn te beschouwen als complex met veelal dezelfde woningen. De complexwaarde is hierbij belangrijk. De massa en de architectonische vormgeving zorgen voor een samenhang in de bebouwing. Korrelgrootte De bebouwing bestaat uit een mix van bebouwing met een kleine korrel en grotere complexmatige gebouwen met grotere korrel . Korrelgrootte is niet een onderscheidend aspect van thematische inbreiding.

Beeldkwaliteitsvisie De Vitale Vesting

Kenmerken: •

• • • •

Veel aandacht voor architectuur en stedenbouwkundige aspecten binnen het thema

Relatie met omgeving ontbreekt veelal

Veel aandacht voor architectuur

Woningen zijn samenhangend ontworpen

Kleur en materiaal versterken het thema

Hoge complexwaarde

Woningen zijn samenhangend ontworpen

Veel aandacht voor architectuur

Woningen zijn als één samenhangend geheel ontworpen

Hoge complexwaarde

Kleur- en materiaalgebruik versterken de identiteit van het thema

Beeldkwaliteitsvisie De Vitale Vesting

Beeldkwaliteitskader Thematische inbreiding Welstandsniveau

Korrel (gebouw)

Bouwhoogte

Gevelbeeld (straat/ensemble)

Overwegend welstandsniveau 3 en 4 Voor informatie op perceelsniveau: zie Overzichtskaart Steenbergen kern, uit de Nota uiterlijk van bouwwerken gemeente Steenbergen (de Welstandsnota) uit 2020. (Zie 1.4)

Relatie openbare ruimte

• •

Voortuin grenzend aan de openbare ruimte Erfafscheiding is vaak van levend groen of mee ontworpen met de bebouwing

• • •

Verschillende soorten kappen en richtingen (per thema) Horizontale geleding in de verdiepingen? Balkons, erkers en dakkapellen eisen aandacht op maar zijn onderdeel van de architectuur Ritmiek en repetitie sterk aanwezig

• • • •

Kleine of middelgrote korrel Afzonderlijke woning leesbaar Hoge complexwaarde Samengestelde volumes zijn mogelijk

Gevelbeeld (geleding en dakvorm)

• •

Tussen 1,5 en 3 lagen In de kap is een volledige woonlaag mogelijk

Gevelbeeld (detaillering)

• • • • •

Verticale of horizontale geleding Woningen staan in doorlopende rooilijn Eenduidig gevelbeeld, kleur of architectonisch thema is duidelijk aanwezig Hoge complexwaarde Ensemble bepaalt het straatbeeld

•

Materialisatie en kleurgebruik

• • • • •

Herkenbare opbouw Herhaling gevelopbouw in rij Voordeur aan straat Samenhang in gevelopeningen op begane grond en verdiepingen Detaillering in metselwerk in de vorm van kleuren

• •

Daken: Rood, antraciet, gebakken pannen Gevels: Baksteen in diverse kleuren of stucwerk

Beeldkwaliteitsvisie De Vitale Vesting

3.6

Traditionele woonwijk Karakter en sfeer In 1901 werd de Woningwet vastgesteld. Als gevolg hiervan werd de woningbouw niet alleen genormaliseerd, maar trad er ook een schaalvergroting in het ontwerpproces op. In de jaren dertig nam de bouwproductie toe om de groeiende woningnood op te vangen. De industrialisatie in de bouw kwam op en de eerste geprefabriceerde bouwonderdelen deden hun intrede. De standaardisatie ging meer en meer de architectuur en de maat van de woningen bepalen. Met name na de Tweede Wereldoorlog wordt deze bouwstijl gebruikt om de dan ontstane woningnood op te vangen.

Deelgebied traditionele woonwijk

In de jaren 50 en 60 zijn op deze wijze veel uitbreidingswijken gerealiseerd met een eenvoudig patroon van rechte straten met een symmetrisch straat- profiel. Deze wijken zijn optimaal op de autobereikbaarheid ontworpen met voetpaden (trottoirs) langs de straten. De straten zijn opgebouwd uit rijen woningen van drie woningen of meer die, in Steenbergen Vesting heel sporadisch, worden afgewisseld worden met geschakelde en vrijstaande woningen. Deze woongebieden hebben een overzichtelijk, rustig en relatief groen karakter. De wijken zijn in hun oorspronkelijke opzet architectonisch en stedenbouwkundige met zorg ontworpen. Vaak is er sprake van een stempeling van het stratenpatroon van de buurt en een sterke repetitie van gevelbeelden. Erfafscheidingen van de voor- en eventueel zijtuin zijn eenvoudig en laag. Bij de oudere buurten is een smalle strook tussen voorgevel en stoep met zorg ontworpen als overgang tussen de private en openbare ruimte. Bebouwing

Beeldkwaliteitsvisie De Vitale Vesting

aan

het

Doktersdreefje,

Jan

van

Bruhezestraat en de Kruitweg horen tot de sfeerbepalende bebouwing. Deze bebouwing heeft een zorgvuldige inpassing tussen openbaar en privégebied, een goed niveau van detaillering en de straten hebben een intiem karakter. Bebouwing De grondgebonden woningen zijn opgebouwd uit één of twee lagen met (langs)kap. Alle woonbebouwing is op de openbare ruimte georiënteerd. De rust in het bebouwingsbeeld ontstaat door eenvoudige hoofdmassa’s en de eenheid in kapvorm. In de meeste gevallen is er sprake van langskappen. De balans in het blok zit hem dan ook in de ritmiek van de gevels ondersteund door de schoorstenen op het dak.. Er is een afleesbare relatie te zijn tussen de gevelindeling en de achterliggende functies. De gelijkvormige koppen van de bebouwingsstroken geven de zijstraten een karakteristiek beeld. Verstoringen van het bebouwingsbeeld doen zich met name voor bij hoekwoningen, omdat aanbouwen, bijgebouwen en schuttingen in de zijtuinen vaak op gespannen voet staan met de stedenbouwkundige karakteristiek van de woonwijk. Soms is er sprake van een gesloten, blinde zijgevel omdat de bebouwing vaak direct aansluit op het trottoir. Korrelgrootte De bebouwing bestaat overwegend uit gesloten rijbebouwing van minimaal vierwoningen aaneen. In de jaren 50 en 60 zijn ook twee onder een kapwoningen gebouwd onder dit bebouwingstype gebouwd die opvallen vanwege de relatief grote

beukmaat. Bouwmassa De bebouwing bestaat uit twee tot drie bouwlagen met (overwegend) een kap. De gebouwen hebben overwegend een zadeldak in langsrichting. Architectuurstijl Typerend aan de architectuur is de verticale gevelopbouw en de horizontale massaopbouw. Dit laatste komt vooral tot uitdrukking wanneer de woningen geschakeld of in rijen gebouwd zijn. De herhaling van gelijkvormige koppen van bouwblokken geven een karakteristiek beeld naar de zijstraten. Aanbouwen aan achtergevels voegen zich simpel binnen de hoofdkarakteristiek van het bebouwingstype. De toevoeging van dakkapellen/dakopbouwen is afhankelijk van de dakhelling en de nokhoogte. De breedte van aanbouwen (erkers) aan de voorzijde zijn gerelateerd aan de breedte van de raamopeningen. In principe komen er geen dakkapellen voor aan de voorzijde. De architectuur en uitstraling van de verschillende woningen binnen één blok zijn nagenoeg gelijk.

Men treft diverse ornamenten, detailleringen in het metselwerk (strek- en rollagen) en diverse gevel beëindigingen aan. Materiaal en kleurgebruik Het materiaal- en kleurgebruik bestaat voornamelijk uit metselwerk in donkerere rood/bruine tinten. In de latere perioden, vanaf de jaren ‘60/’70 zien we lichtere tinten in het straat beeld en worden in voorkomende gevallen houten en/of kunsstof geveldelen (puivullingen) toegepast

Gevelbeeld Kenmerkend is de brede en lange massa waarbij horizontaliteit bepalend is voor de opbouw van de gevel. De raamopeningen zijn echter verticaal opgebouwd. De bebouwing uit de jaren ’30 tot ’50 bestaat uit het principe van gaten in metselwerk. Bij de bebouwing uit de latere perioden ziet men de eerste houten of trespa puivullingen, kenmerkend door de intrede van prefabmaterialen. De detaillering van de bebouwing is ook afhankelijk van de ontstaansperiode.

Beeldkwaliteitsvisie De Vitale Vesting

Kenmerken: •

Gaten in metselwerk en pui-opvulling in

•

Details in metselwerk

• • •

gevel

Horizontale geleding op verdiepingen

Gaten in metselwerk

Horizontale geleding

Voordeur aan straat, repetitie in gevels

Pui-opvulling in de gevel

Details in metselwerk, sterke ritmiek in gevels

Voordeur aan de straat

Sterke ritmiek en repetitie in de gevels

Beeldkwaliteitsvisie De Vitale Vesting

Beeldkwaliteitskader Traditionele woonwijk Welstandsniveau

Korrel (gebouw)

Bouwhoogte

Gevelbeeld (straat/ensemble)

Relatie openbare ruimte

•

Kleine voortuin of minimale privéruimte grenzend aan de openbare ruimte

• • • •

Middelgrote korrel Afzonderlijke woning leesbaar Samengestelde volumes Min. 3/4 gelijke geschakeld

Gevelbeeld (geleding en dakvorm)

• • • • •

Overwegend zadeldak in langsrichting Geen uitstekende gebouwdelen zoals balkons Horizontale geleding in de verdiepingen Verblijfsruimtes duidelijk herkenbaar Sterkte ritmiek + repetitie

•

Tussen 1,5 en 2,5 laag

Gevelbeeld (detaillering)

• • • • •

Herkenbare opbouw Herhaling gevelopbouw in rij Voordeur aan straat Verhouding open/gesloten overheerst open wand/is gelijkmatig verdeeld Detaillering in metselwerk

• •

Daken: Rood, antraciet, gebakken pannen Gevels: Baksteen in diverse kleuren

• • • •

Eenduidig gevelbeeld Gaten in metselwerk, later pui-opvulling in gevel Hoge complexwaarde Ensemble bepaalt het straatbeeld

Materialisatie en kleurgebruik

Beeldkwaliteitsvisie De Vitale Vesting

3.7

Tuindorp Karakter en sfeer Kenmerkend voor de tuindorp en tuinwijk (al gaat het soms om een enkele straat of een deel daar van) is dat ze oorspronkelijk als samenhangend geheel is ontworpen met specifieke architectonische en stedenbouwkundige kenmerken. Het accent binnen de wijken ligt vooral op de straatruimte zelf. De straatgevels vormen een intieme, kleinschalige openbare ruimte. De woningen zijn nagenoeg allemaal georiënteerd op de straat, bovenwoningen worden gemeden. Elke woning heeft zijn eigen tuintje. De tuin vormt een belangrijke schakel in de oorspronkelijke tuinwijkgedachte. Uitgangspunt was een menswaardige huisvesting voor iedereen waarbij de verbondenheid met de natuur en groen belangrijk was. De overgang van de privé-ruimte naar de openbare ruimte is zeer zorgvuldig vormgegeven. Hagen bepalen het beeld.

Deelgebied Tuindorp

In Steenbergen Vesting treffen we dit bebouwingstype vaak aan in kleine clusters aan straten. Door de samenhang binnen de wijken en de groeninrichting van de straten, pleintjes en voortuinen is een aangenaam en vriendelijk omgevingsbeeld ontstaan. De architectuur en de openbare ruimte zijn in samenhang ontworpen, en zijn ook zodanig ingericht. Bebouwing De massavorm is bepalend voor de straat en het straatbeeld. De grote daken spelen hierin een grote rol. De gevel en het dakvlak hebben een horizontaal karakter wat voornamelijk tot uitdrukking komt in een doorlopend dak en in voorkomende gevallen een lage doorlopende goot met overstek. De dakkapellen

Beeldkwaliteitsvisie De Vitale Vesting

zitten vaak onderin het dakvlak en zijn daarin opgenomen als losse elementen waardoor het vlak als geheel niet onderbroken wordt. De openingen in de gevel zijn het meest verticaal gericht. Bijgebouwen zijn in het oorspronkelijk plan veelal achter de hoofdmassa gesitueerd. Aanbouwen aan de voorzijde zijn ondergeschikt aan de gevel als geheel. Korrelgrootte De bebouwing bestaat uit een mix van vrijstaande, twee-onder-een-kap en kleinere blokken rijwoningen, in het algemeen niet meer dan vier aaneen. Bouwmassa De bebouwing bestaat uit twee bouwlagen met een kap. Geschakelde woningen hebben overwegend een zadeldak in langsrichting. Architectuurstijl Zeer kenmerkend op grote schaal is de uniformiteit van de stedenbouwkundige indeling en architectuur van de wijken en bouwblokken en op een lager schaalniveau het oog voor detail en individualiteit De architectuur is overwegend ingetogen en sober van opzet met een verfijning in de kleurtoepassing en detaillering. Gevelbeeld De huizen zijn opgetrokken uit baksteen, soms gestukadoord in lichte kleuren en hebben een pannendak, meestal een langskap. De bebouwing

is met zorg ontworpen en heeft kenmerkende details en ornamenten in de gevel en het dak. De gevels zijn versierd met ornamenten en zijn voorzien van houten kozijnen, rechthoekig van vorm, verticaal gericht en regelmatig onderverdeeld met stijlen en roeden. Opvallend en kenmerkend zijn de dakoverstekken, de brede goten, erkers en entreepartijen. De gevelopeningen op de begane grond en op de verdieping zijn bij enkele panden duidelijk in lijn met elkaar. Hierdoor ontstaat een evenwichtige gevelopbouw. De voordeuren zijn gesitueerd aan de voorzijde maar deze nemen geen prominente plaats in het gevelbeeld. Materiaal en kleurgebruik Het materiaalgebruik bestaat uit metselwerk, keramische pannen en houten kozijnen Het metselwerk is overwegend uitgevoerd in een bruine tot roodbruine steen en de daken bestaan uit pannen in de kleur rood of antraciet.

Beeldkwaliteitsvisie De Vitale Vesting

Kenmerken: •

Groene, ruime opzet van de straten en/

•

Details in metselwerk

• • • •

of wijken

Openbare ruimte en bebouwing zijn in samenhang ontworpen Overgang

openbaar-privé

zorgvuldig vormgegeven

Openbare ruimte en bebouwing samen ontworpen

Overgang openbaar-privé is ontworpen

Grote daken met overstekken

Details metselwerk,

Overgang openbaar-privé is ontworpen

Groene, ruime opzet van de straat of wijk

zeer

Gevelopeningen in verschillende panden zijn in duidelijke lijn met elkaar

Grote daken met overstekken zijn sterk aanwezig

Beeldkwaliteitsvisie De Vitale Vesting

Beeldkwaliteitskader Tuindorp Welstandsniveau

Korrel (gebouw)

Middelgrote/kleine korrel Afzonderlijke woning leesbaar Samengestelde volumes mogelijk

Relatie openbare ruimte

• •

Voortuin grenzend aan de openbare ruimte Erfafscheiding is vaak van levend groen of mee ontworpen met de bebouwing

Gevelbeeld (geleding en dakvorm)

• • •

Overwegend zadeldak in langsrichting Horizontale geleding in de verdiepingen Balkons, erkers en dakkapellen eisen aandacht op maar zijn onderdeel van de architectuur Duidelijke beëindiging dak (kroonlijst of dakgoot) Ritmiek en repetitie aanwezig

• •

Bouwhoogte

•

Tussen 1,5 en 2,5 laag

Gevelbeeld (detaillering)

• • • • • •

Gevelbeeld (straat/ensemble)

• • • • •

Horizontale geleding Eenduidig gevelbeeld, accenten op de hoeken Hoge complexwaarde Ensemble bepaalt straatbeeld Hagen, voortuinen en andere groenelementen spelen een belangrijke rol in het straatbeeld

Materialisatie en kleurgebruik

• •

Herkenbare opbouw Herhaling gevelopbouw in rij Voordeur aan straat Samenhang in gevelopeningen op begane grond en verdiepingen Detaillering in metselwerk Daklijsten zijn sterk aanwezig

Daken: Overwegend rood, antraciet en gebakken pannen in mindere mate Gevels: Baksteen in diverse kleuren

Beeldkwaliteitsvisie De Vitale Vesting

De tekst is automatisch uit het bestand gehaald en kan afwijken van het origineel (kolommen, tabellen en koppen lopen door elkaar). Het officiële stuk bij iBabs is leidend. Bron: https://raad.gemeente-steenbergen.nl/api/v1/meetings/1685/documents/19333