Accountantsverslag gemeente Steenbergen 2023 was getekend.pdf

Accountantsverslag Gemeente Steenbergen Boekjaar 2023

19/06/2024

© Baker Tilly

1

Vertrouwelijk Aan de Gemeenteraad van de Gemeente Steenbergen Postbus 35 4530 AA Steenbergen

ONDERWERP: Accountantsverslag 2023 Datum: 19 juni 2024

Geachte leden van de Gemeenteraad,

In overeenstemming met de opdracht tot de controle van de jaarrekening 2023 van gemeente Steenbergen zoals overeengekomen in onze opdrachtbevestiging d.d. 14 juli 2023, bieden wij u hierbij het accountantsverslag aan. Het accountantsverslag bevat bevindingen en conclusies die naar aanleiding van onze werkzaamheden naar voren zijn gekomen. De bevindingen in dit verslag zijn besproken met de portefeuillehouder financiën en een afvaardiging van de ambtelijke organisatie. Wij hebben u op 19 juni 2024 gemachtigd om onze goedkeurende controleverklaring op te nemen in uw jaarrekening 2023.

We willen u graag bedanken voor de fijne samenwerking die wij hebben ervaren en de constructieve samenwerking bij het verrichten van onze controlewerkzaamheden. Wij vertrouwen erop u hiermee voldoende te hebben geïnformeerd en lichten de inhoud van deze rapportage graag nader aan u toe.

Met vriendelijke groet, Baker Tilly (Netherlands) N.V.

Was getekend drs. A.R.M. Peelen RA Partner

2

Inhoudsopgave

1. Bestuurlijke samenvatting

5. Bevindingen interne beheersing

2. Opdracht, scope en uitkomsten

3. Belangrijkste bevindingen

6. Overige onderwerpen

Bijlagen

4. Financiële positie

3

Bestuurlijke samenvatting

Bestuurlijke samenvatting Financiële kengetallen en signaleringwaarden

5

Bestuurlijke samenvatting Wij hebben bij de jaarrekening 2023 een goedkeurende verklaring verstrekt voor de getrouwheid van de jaarrekening. Wij constateren dat de jaarrekening van de gemeente Steenbergen een getrouw beeld geeft van de grootte en de samenstelling van zowel de baten en lasten over 2023 als van de activa en passiva per 31 december 2023 in overeenstemming met het Besluit Begroting en Verantwoording Provincies en gemeenten. Het jaarverslag is cf. NV COS 720 verenigbaar met de jaarrekening en voldoet aan de laatste actuele voorschriften.

Het Besluit Begroting en Verantwoording is in alle opzichten nageleefd in 2023. Gemeente Steenbergen heeft er voor gekozen de rechtmatigheidsverantwoording in de jaarrekening en de toelichting hierop in de paragraaf bedrijfsvoering onderdeel te laten zijn van het jaarverslag, ondanks dat dit conform de BBV in formele zin nog niet verplicht is. Op deze wijze heeft de Gemeente Steenbergen invulling gegeven aan de aanbeveling van het Rijk om de verantwoording op te nemen, zoals de wetgever had beoogd. Op deze wijze wordt ook invulling gegeven aan de lokale afspraken tussen het college en de gemeenteraad, zoals opgenomen in de aangepaste verordeningen. Tevens kan de toezichthouder en het Rijk gebruik maken van de opgenomen verantwoording. In het boekjaar 2022 hebben wij voor de grondexploitatie Buiten de Veste een interne deskundige ingeschakeld. Uit de verrichte werkzaamheden is geconstateerd dat de p*q-ramingen voor de civieltechnische kosten sterk zijn verouderd. In het boekjaar 2023 constateren we dat de gemeente de p*qramingen nog niet heeft geactualiseerd. Wel constateren we dat de gemeente inmiddels de eerste stappen heeft gezet tot het actualiseren van de p*q-ramingen in het boekjaar 2024. We adviseren de gemeente om de p*q-ramingen van de civieltechnische kosten op korte termijn te actualiseren om duidelijkheid te verkrijgen over de eindwaarde van het project.

Tot slot merken we op dat er, zoals ook gerapporteerd in onze managementletter naar aanleiding van de interimcontrole, geen vooruitgang is geboekt in de verkoop van de gronden met betrekking tot de grondexploitatie Buiten de Veste. We raden de gemeente aan om middelen beschikbaar te stellen, zodat de verkoop van de gronden op korte termijn kan worden gestimuleerd. Wij hebben vastgesteld dat de bezoldigingen over 2023 in overeenstemming zijn met de Wet normering topinkomens (WNT) en dat de jaarrekening 2023 van de gemeente Steenbergen voldoet aan de publicatieverplichtingen van de WNT.

6

Bestuurlijke samenvatting Het boekjaar 2023 sluit met een financieel resultaat van € 2,32 miljoen (voordelig). De totale vermogenspositie van de gemeente Steenbergen bedraagt € 31,6 miljoen (2022: € 32,1 miljoen) met een solvabiliteitsratio van 40,4% (2022: 48,2%). De vermogenspositie is dan ook solide te noemen. Het college concludeert in de paragraaf weerstandvermogen en risicobeheersing dat de weerstandscapaciteit met € 9,1 miljoen toereikend is. 1 januari 2023 is het boekjaar waarop de gemeente Steenbergen voor het eerst dient te rapporteren in het kader van de rechtmatigheidsverantwoording. Wij constateren dat de gemeente Steenbergen deze verantwoording heeft opgenomen in de jaarrekening en de bevindingen heeft toegelicht in de paragraaf bedrijfsvoering. Daarbij constateren we dat de gemeente Steenbergen een gestructureerde aanpak van de verbijzonderde controle heeft en het dossier dat ten grondslag ligt aan de rechtmatigheidsverantwoording van goede kwaliteit is. Bij onze controle zijn geen bevindingen geconstateerd ten aanzien van de Rechtmatigheidsverantwoording in de jaarrekening. De door de gemeente geïdentificeerde rechtmatigheidsbevindingen kunnen wij volgen waarbij wij geen aanvullende rechtmatigheidsbevindingen hebben geconstateerd. Uit onze controlewerkzaamheden komt een aantal bevindingen naar voren.

Deze zijn, op één na, gecorrigeerd door de gemeente Steenbergen. Wij verwijzen naar pagina 38 en 39 van dit verslag voor een overzicht van de gecorrigeerde en ongecorrigeerde afwijkingen.

Wij hebben geen ongecorrigeerde controleverschillen (fouten en/of onzekerheden) in de verantwoorde informatie in de SiSa-bijlage geconstateerd.

Tot slot willen we benadrukken dat er in het boekjaar 2023 de nodige personeelswisselingen hebben plaatsgevonden. Deze wisselingen hebben invloed gehad op het afsluitproces en de geconstateerde correcties in de jaarstukken. We hebben in vergelijking met voorgaande jaren meer correcties geïdentificeerd tijdens de controle. Wij zijn geïnformeerd dat de gemeente acties heeft ondernemen richting het afsluitproces voor het boekjaar 2024.

7

Opdracht Scope en uitkomsten

Opdracht, scope en uitkomsten Reikwijdte van de controle De jaarstukken van uw gemeente bestaan uit: - Het jaarverslag (programmaverantwoording + paragrafen). - De jaarrekening inclusief rechtmatigheidsverantwoording. - De verplichte bijlagen voor de verantwoordingsinformatie over specifieke uitkeringen (SiSa) en het overzicht van de gerealiseerde baten en lasten per taakveld. Met de opdrachtbevestiging d.d. 14 juli 2023 heeft u ons opdracht gegeven tot het controleren van de jaarrekening 2023. De reikwijdte van onze controle staat omschreven in deze opdrachtbevestiging. Er is gedurende het verloop van de controle geen sprake geweest van een beperking in de reikwijdte van onze controle. Overzicht toleranties De materialiteit bij de uitvoering van onze controle is € 769.000. Deze materialiteit sluit aan op het door de gemeenteraad vastgestelde controleprotocol. Grondslag

Bedrag

1% lasten inclusief dotaties aan de reserves

€ 769.000

Goedkeuringstolerantie onzekerheden 3% lasten inclusief dotaties aan de reserves

€ 2.307.000

Goedkeuringstolerantie fouten

Rapporteringstolerantie

Controleprotocol

Kernpunten en significante risico’s in de controle Wij hebben voldoende en geschikte controle-informatie verkregen, onder andere met betrekking tot de volgende kernpunten van de controle:  Getrouwheid van de rechtmatigheidsverantwoording;  Verantwoording van de overige bedrijfskosten (prestatielevering);  De waardering van de grondexploitaties;  Het risico op onrechtmatige en/of onnauwkeurige betalingen;  Nauwkeurigheid van de lasten sociaal domein;  De verantwoording in het kader van Wet Normering Topinkomens (WNT);  Het risico dat het management van de gemeente procesafspraken kan doorbreken, hetgeen een standaard risico is vanuit onze beroepsregels. Als wij kijken naar de jaarrekening van de gemeente ziet dit eventuele risico toe op specifiek de waardering van Buiten de Veste. Uitkomsten Bij de jaarrekening 2023 van de gemeente Steenbergen verstrekken wij een goedkeurende controleverklaring voor getrouwheid.

€ 38.450

Voor de rechtmatigheidsverantwoording heeft u de toleranties bepaald. De verantwoordingsgrens is door de raad vastgesteld op 1% van de totale lasten inclusief toevoegingen aan de reserves.

9

Opdracht, scope en uitkomsten Frauderisico’s en continuïteit Onze controleverklaring over boekjaar 2023 bevat een verplichte paragraaf over onze werkzaamheden met betrekking tot fraude en één met betrekking tot continuïteit. Dit op basis van de beroepsregels voor accountants (NV COS 700). Hieronder wordt uiteengezet hoe de accountant bij de controleaanpak inspeelt op risico’s ten aanzien van fraude en continuïteit en worden de uitgevoerde werkzaamheden toegelicht. De mate van detail en de omvang van de rapportage over fraude en continuïteit in de controleverklaring hangen onder meer af van de onderkende risico’s, de omvang en aard van de organisatie alsmede de bevindingen naar aanleiding van de werkzaamheden. Frauderisico’s Bij de controle van de gemeente Steenbergen hebben wij één (standaard) frauderisico onderkend: Het risico dat het management van de gemeente de procesafspraken kan doorbreken, hetgeen een standaard risico is vanuit onze beroepsregels. Als wij kijken naar de jaarrekening van de gemeente ziet dit risico specifiek toe op de waardering van de grondexploitatie Buiten de Veste. Uit onze controlewerkzaamheden om dit frauderisico te adresseren hebben wij geen controlebevindingen. Continuïteit Als onderdeel van de vereisten voor de controleverklaring hebben wij ook de continuïteitsveronderstelling getoetst.

Wij constateren op basis van de eerste begrotingswijziging 2024-2027 een negatief resultaat in 2026. Deze wordt gedekt vanuit de middelen uit eerdere jaren. Vanaf 2027 is er wederom sprake van een sluitende begroting. Daarnaast geven de financiële kengetallen inclusief het weerstandsrisico geen reden tot twijfel of de gemeente haar activiteiten in continuïteit kan voortzetten.

10

Belangrijkste bevindingen

Waardering van de grondexploitaties De waardering van de grondexploitaties is gebaseerd op diverse schattingen en aannames. De schattingsonzekerheid is in 2023 afgenomen. In de jaren 2021 en 2022 was sprake van externe ontwikkelingen die impact hebben gehad op de prijzen in 2023. Echter, de ontwikkeling van de prijzen in 2023 is inmiddels helder en de impact voor de grondexploitatie is nauwkeuriger te bepalen.

Ontwikkeling grondexploitaties (x € 1 miljoen) Ten opzichte van 31 december 2022 is de boekwaarde van de post grondexploitatie toegenomen met € 0,6 miljoen. De toename van de boekwaarde per 31 december 2023 is als volgt samen te vatten:

Voor het project Buiten de Veste hebben wij een frauderisico geïdentificeerd, dat specifiek toeziet op de waardering van het project. Voor de waardering van het project zijn de bevindingen vanuit de controle boekjaar 2022 wederom van toepassing. Zie hiervoor ook de toelichting op pagina 14.

(x € 1.000)

Voor de overige grondexploitaties geldt dat deze al in een relatief ver stadium zijn. De eventuele effecten van de toenemende prijzen en onzekerheden in verkopen zijn in materiële zin beperkt. Deze grondexploitaties vormen dan ook geen significant risico in onze controleaanpak.

2023

2022

-8.735

-6.486

Investeringen

623

420

Grondverkopen

-552

-2.506

Tussentijdse winstneming

558

-163

-8.106

-8.735

Boekwaarde per 1 januari

Boekwaarde per 31 december

In algemene zin omvat de complexiteit in de projectontwikkeling de volgende risico’s: De vraag naar (betaalbare) woningen is fors hoger dan het aanbod. Stijgende grondstofprijzen. Krapte op de arbeidsmarkt. Stikstofproblematiek. Verduurzamingsopgave. Stijgende rente. Macro-economische factoren zijn minder stabiel. De hogere onzekerheid en volatiliteit in de gehanteerde aannames kan doorwerken in het verwachte eindresultaat en de waardering van uw grondexploitaties. Wij hebben het proces rondom de totstandkoming van de waardering in opzet en bestaan getoetst en aanvullend gegevensgerichte werkzaamheden uitgevoerd. Wij achten de waardering en de toelichting op de schattingsonzekerheden aanvaardbaar en vinden de veronderstellingen redelijk.

12

Waardering van de grondexploitaties Gehanteerde parameters De waardering van uw grondexploitaties is voor een groot deel afhankelijk van de gemaakte schattingen. Om inzicht te krijgen in de financiële risico’s stelt de gemeente exploitatieoverzichten op waarin schattingen zijn opgenomen. Aan deze schattingen liggen diverse parameters en uitgangspunten ten grondslag. Wij hebben de door de gemeente Steenbergen gehanteerde uitgangspunten en parameters getoetst. De belangrijkste uitkomsten hiervan kunnen als volgt worden samengevat: Parameter

2023

2022

Kostenstijging





Opbrengstenstijging





Rekenrente





Disconteringsvoet

n.v.t.

n.v.t.

Programmering





Verkoopprijzen





10-jaarstermijn

n.v.t.

n.v.t.

Legenda status:  = evenwichtig  = optimistisch  = voorzichtig  = controleverschil

Rekenrente Het college rekent binnen de huidige grondexploitaties met een toekomstige rekenrente van 1% (2022: 0,70%). De rekenrente is gebaseerd op de huidige leningenportefeuille van de gemeente Steenbergen. Deze grondslag is in overeenstemming met de notitie grondexploitatie en de bepaling in de notitie rente van de commissie BBV. Wij achten deze parameter evenwichtig. Programmering De programmering van de grondexploitaties wordt actief gemonitord door de gemeente Steenbergen. De ingerekende programmering ligt in lijn met vorig jaar en is onder andere gebaseerd op interne en externe onderzoeken. Daarnaast constateren we dat de verkopen achter blijven op schema. Voor Fase 4 van het project Buiten de Veste is nog geen ontwerp gemaakt als gevolg van een tekort aan personele capaciteit. Verkoopprijzen Vanuit externe bronnen wordt aangegeven dat het logisch is vanwege de markt om de uitgifteprijs per 1 januari 2024 te verhogen t.o.v. het prijspeil per 1 januari 2023. De grondprijzen worden bepaald op basis van de comparatieve methode. Wij hebben de gehanteerde verkoopprijzen dan ook aangemerkt als voorzichtig

Kostenstijging De gehanteerde parameter voor de kostenstijging is voor Buiten de Veste aflopend ingeschat (2024 3%, 2025 2%, 2026 2%, 2027 2%) en is plausibel op basis van de benchmarks Bouwkostenkompas en Stadkwadraat. Op basis hiervan achten wij deze parameter evenwichtig. Gezien de prijsontwikkelingen in de markt is het van belang de ontwikkelingen hierin goed te monitoren. Opbrengstenstijging De gehanteerde parameter voor de gemiddelde opbrengstenstijging over de gehele looptijd is vastgesteld op 1% voor Buiten de Veste. De opbrengstenstijging van 0% in 2023 t/m 2027 is navolgbaar op basis van de benchmarks Bouwkostenkompas en Stadkwadraat. Op basis hiervan achten wij deze parameter evenwichtig 13

Waardering van de grondexploitaties Planontwikkelingskosten Voor het opstellen van de plankosten voor Buitende Veste is een p*q-raming aanwezig, maar deze dateert van 1 januari 2018. Wij adviseren de gemeente om de p*q-raming van de planontwikkelingskosten op korte termijn van een update te voorzien. Civieltechnische kosten Het totaal aan planstructurele voorzieningen voor Buiten de Veste is geraamd op circa € 8 miljoen. Hiervan zijn per heden nog geen kosten gerealiseerd en de grootste nog te maken kosten betreft het aanleggen c.q. aanpassen van de ontsluitingswegen van circa € 5,4 miljoen. Wij constateren dat voor de civieltechnische kosten sprake is van een sterk verouderde berekening uit 2011 die tot op heden nog niet van een update is voorzien en waarbij een uitgebreide p*q-raming ontbreekt. Wij adviseren de gemeente om de p*q-raming van de civieltechnische kosten op korte termijn op te stellen. Ontwikkeling in het boekjaar 2023 De gemeente heeft naar aanleiding van de bespreking van het accountantsverslag 2022 een onderzoek uitgevoerd naar de extra ontsluiting. Hieruit blijken twee alternatieven die verder onderzocht dienen te worden door de gemeente. Wij zijn geïnformeerd dat het onderzoek naar de alternatieven inmiddels is opgestart.

We adviseren de gemeente om het onderzoek op korte termijn af te ronden en het gekozen alternatief uit te werken in de grondexploitatie met een doorrekening naar een p*q-raming. Dit geeft de gemeente meer inzicht in de nog te maken kosten en het verwachte eindresultaat.

14

Sociaal domein Algemeen De gemeente Steenbergen voert diverse regelingen uit in het sociaal domein waarbij taken veelal zijn ondergebracht bij derde partijen. Hieronder hebben wij een overzicht opgenomen van de belangrijkste onderdelen en door wie deze werkzaamheden uitgevoerd worden: Uitvoerder

Wijze van uitbesteding

Uitkeringen (Participatiewet)

ISD Brabantse Wal

Mandatering

Afrekening op basis van de werkelijke lasten

Werkdeel (WSW)

WVS Groep

Delegatie

Vaste bijdrage op basis van de begroting

Onderdeel

Bepaling last boekjaar

Jeugdwet

Zelfstandig

N.v.t.

Afrekening op basis van de werkelijke lasten

Wmo

Zelfstandig

n.v.t.

Afrekening op basis van de werkelijke lasten

PGB’s

Sociale verzekeringsbank

Mandatering

Afrekening op basis van werkelijke lasten

Uitkeringen (Participatiewet) Het uitvoeren van de Participatiewet is door de gemeente Steenbergen uitbesteed aan de verbonden partij ISD Brabantse Wal. De accountant van de Intergemeentelijke Sociale Dienst heeft bij de controle van de uitkeringen in 2023 geen fouten of onzekerheden geconstateerd die op basis van de rapporteringstolerantie aan u gemeld zouden moeten worden. De totale uitkeringslasten 2023 liggen in lijn met de lasten uit het boekjaar 2022. We constateren dat er wel sprake is van een toename van de lasten uit hoofde van de Participatiewet (een toename van € 0,6 miljoen). Daarnaast constateren we dat er significant minder gebruik is gemaakt van de regeling Energietoeslag in het boekjaar 2023. De totale lasten uit hoofde van Energietoeslag zijn met € 0,5 miljoen afgenomen.

Jeugdwet De gemeente is in de basis verantwoordelijk voor de inrichting en afspraken rondom de jeugdzorg. Bij veel gemeenten is zichtbaar dat intensief wordt gewerkt aan de beheersing van de zorg en de hiermee samenhangende controles op getrouwheid en rechtmatigheid. Gedurende de controle is inzichtelijk gemaakt welke stromen aan Jeugdlasten in de financiële administratie worden verantwoord. Op basis van de verantwoording is beoordeeld of er is voldaan aan de prestatielevering. De prestatielevering is vastgesteld door middel van de geïmplementeerde interne beheersingsmaatregelen en/of de ontvangen productieverantwoordingen. Wij hebben geconstateerd dat Zi2t geen harde afspraken heeft met de grotere zorgleveranciers, dat zij verplicht zijn om een door een onafhankelijke accountant gecontroleerde productieverantwoording aan te leveren. In de praktijk zien wij dat dit over het algemeen het geval is bij productieverantwoordingen groter dan € 125.000. Wij adviseren de gemeente om samen met het Zi2t en de andere deelnemende gemeenten eenduidige afspraken te maken omtrent de aanlevering van gecontroleerde productieverantwoordingen. Per saldo komen wij tot de conclusie dat voor een bedrag van € 0,6 miljoen geen productieverantwoordingen zijn ontvangen. Daarnaast is voor een bedrag van € 1,1 miljoen sprake van onvoldoende controle-informatie om zekerheid aan te kunnen ontlenen.

De organisatie is bezig de afhankelijkheid van de (gecontroleerde) productieverantwoordingen te verkleinen door het opstellen van een intern controleplan gericht op de prestatielevering van de zorg, op basis van de in 2019 uitgebracht SDO notitie. Wij gaan deze zomer met de organisatie in gesprek om de mogelijkheden in kaart te brengen.

15

Sociaal domein Wmo Vanuit de controle is inzichtelijk gemaakt welke stromen er aan Wmo lasten (met name begeleiding en huishoudelijke hulp) in de financiële administratie worden verantwoord. Op basis van de verantwoording is beoordeeld of is voldaan aan de prestatielevering. De prestatielevering is vastgesteld door middel van de geïmplementeerde interne beheersingsmaatregelen en/of de productieverantwoordingen. Het bedrag waar nu (nog) geen productieverantwoording met goedkeurende controleverklaring voor is ontvangen bedraagt € 0,3 miljoen. Verder constateren we vanuit de productieverantwoording van één zorgaanbieder dat sprake is van een afkeurend oordeel van de controlerend accountant. De controlerend accountant heeft de productieverantwoording afgekeurd en constateert dat in het zorgproces ontoereikende beheersmaatregelen zijn getroffen die borgen dat de met de cliënt overeengekomen zorg wordt geleverd. De onzekerheid bedraagt voor de gemeente Steenbergen € 43.000. Daarbij is de gemeente ook binnen Wmo bezig om IB-maatregelen in het proces te waarborgen. Naar aanleiding van de managementletter heeft de gemeente waarborgen in het proces geïmplementeerd met inachtneming van de in 2019 uitgebracht SDO notitie om minder afhankelijk te zijn van de productieverantwoordingen van zorgaanbieders.

De belangrijkste stap die de gemeente nu heeft te zetten is het borgen van het vaststellen of aannemelijk maken van de prestatielevering in het primaire proces (‘in de lijn’).

Eigen bijdrage Wmo Een aanvrager van een voorziening, hulp in de huishouding, zorg in natura of een financiële tegemoetkoming (persoonsgebonden budget) is op grond van de Wmo een eigen bijdrage verschuldigd. De wetgever heeft bepaald dat de berekening, oplegging en incasso van deze eigen bijdrage wordt uitgevoerd door het CAK. De informatie van het CAK (om privacy redenen beperkt) is ontoereikend om als gemeente de juistheid op persoonsniveau en volledigheid van de eigen bijdragen als geheel te kunnen vaststellen. Door de systematiek te kiezen van het vaststellen van de eigen bijdragen door het CAK, heeft de wetgever in feite bepaald, dat de verantwoordelijkheid voor de juistheid en volledigheid van de eigen bijdragen op grond van de Wmo geen gemeentelijke verantwoordelijkheid is. Dit betekent dat door de gemeente geen zekerheid omtrent omvang van de eigen bijdragen kan worden verkregen. Voor de gemeente Steenbergen gaat dit om een bedrag van circa € 0,2 miljoen in 2023. De gemeente heeft de onzekerheden omtrent de eigen bijdragen Wmo in de jaarrekening 2023 toegelicht. PGB’s De Sociale Verzekeringsbank (SVB) treedt op als serviceorganisatie voor uw gemeente voor de behandeling en verwerking van PGB’s voor Jeugdzorg en Wmo. De SVB heeft over 2023 een verklaring met beperking bij de verantwoording PGBstromen Jeugdwet en Wmo ontvangen.

Hierdoor is vanuit de SVB niet voldoende zekerheid over de nauwkeurigheid en rechtmatigheid van de persoonsgebonden budgetten. Uit de ontvangen stukken van de SVB zijn de betreffende bedragen in het kader van de controle en rechtmatigheid verwaarloosbaar. Daarnaast blijft het de verantwoordelijkheid van de gemeente zelf om de prestatielevering ten aanzien van de PGB-bestedingen vast te stellen. De gemeente Steenbergen heeft zelfstandig werkzaamheden uitvoert om deze onzekerheid weg te nemen. Bij deze controle zijn geen bijzonderheden geconstateerd.

16

De rechtmatigheidsverantwoording Inleiding Tot en met boekjaar 2022 verstrekten wij als accountant zelfstandig een oordeel over de rechtmatige totstandkoming van de lasten, de baten en de balansmutaties op basis van de controle in onze controleverklaring. Dit rechtmatigheidsoordeel betrof een oordeel of deze transacties tot stand zijn gekomen in overeenstemming met de door de gemeenteraad vastgestelde kaders zoals de begroting en de gemeentelijke verordeningen en met de bepalingen in de relevante wet- en regelgeving. Met ingang van boekjaar 2023 wordt een rechtmatigheidsverantwoording opgenomen in de jaarrekening. In deze rechtmatigheidsverantwoording legt het college verantwoording af. Alle rechtmatigheidsafwijkingen (individueel en/of cumulatief) boven de door u als raad vastgestelde verantwoordingsgrens € 769.000 worden in de rechtmatigheidsverantwoording benoemd. Daarnaast worden alle fouten boven de door u als raad vastgestelde rapporteringsgrens van € 50.000 gerapporteerd. Ons getrouwheidsoordeel over het getrouwe beeld van de grootte en samenstelling van zowel de baten, lasten als van de activa en passiva ziet ook toe op de getrouwheid van de rechtmatigheidsverantwoording en daarmee op de juistheid en volledigheid van de in de rechtmatigheidsverantwoording vermelde rechtmatigheidsfouten en de financiële rechtmatigheid met inachtneming van de verantwoordinggrens.

Bij het verantwoorden over de baten, lasten en balansmutaties in de jaarrekening zijn negen rechtmatigheidscriteria van toepassing. Zes criteria (kunnen) direct van invloed zijn op de posten in de balans en de staat van baten en lasten (zien toe op getrouwheidsaspecten inzake grootte en de samenstelling van zowel de baten en de lasten als van de activa en passiva) en drie criteria zien uitsluitend toe op specifieke rechtmatigheidsaspecten van de baten, lasten en balansmutaties en raken niet de grootte en samenstelling. Het college is verantwoordelijk voor alle negen criteria; in de jaarrekening van het college worden deze afgedekt langs de volgende lijnen:

Op grond van de Kadernota rechtmatigheid wordt over de criteria die direct van invloed zijn op de verslaggeving c.q. het getrouwe beeld van de jaarrekening niet gerapporteerd in de rechtmatigheidsverantwoording. In de rechtmatigheidsverantwoording komen dus alleen de drie rechtmatigheidscriteria tot uitdrukking die aanvullend zijn op de criteria die ook gelden voor getrouwheid, te weten: het begrotingscriterium, het voorwaardencriterium en misbruik en oneigenlijk gebruik. Begrotingscriterium De rechtmatigheidsverantwoording bevat belangrijke informatie voor het (politieke) verantwoordingsdebat van de gemeenteraad met het college. U stelt als raad met het vaststellen van de begroting de budgettaire kaders voor de uitgaven, investeringen en reservemutaties vast. Met het vaststellen van de geactualiseerde financiële verordening heeft u vastgelegd op welke wijze binnen uw gemeente om moet worden gegaan met begrotingsoverschrijdingen en welke begrotingsonrechtmatigheden als acceptabel worden beschouwd (dus wel onrechtmatig, maar acceptabel). In de Kadernota rechtmatigheid beveelt de commissie BBV daarnaast aan dat het college de afwijkingen op het begrotingscriterium nader toelicht in de paragraaf bedrijfsvoering in het jaarverslag.

Er is sprake van een begrotingsonrechtmatigheid als het college bij de realisatie van doelen en het realiseren van activiteiten de door de gemeenteraad vastgestelde budgetten voor wat betreft de lasten of investeringsbudgetten overschrijdt (1), toevoegingen en onttrekkingen aan de reserves doorvoert die niet door de gemeenteraad zijn vastgesteld (2) en als bij onderschrijdingen van lasten of investeringsbudgetten en/of lagere of hogere baten dan begroot de begroting niet tijdig met begrotingswijzigingen is aangepast (3). Wij hebben vastgesteld dat het college de afwijkingen ten opzichte van de geautoriseerde begroting en kredieten en de kaders, zoals die door de gemeenteraad zijn vastgesteld en die individueel en/of cumulatief de verantwoordingsgrens overschrijden, juist en volledig heeft opgenomen in de rechtmatigheidsverantwoording en dat de bepalingen uit de financiële verordening inzake acceptabele overschrijdingen juist zijn toegepast.. 17

De rechtmatigheidsverantwoording Voorwaardencriterium Het voorwaardencriterium ziet toe op voorwaarden die gelden voor de uitvoering van de financiële beheershandelingen. Deze voorwaarden komen voort uit externe en interne regelgeving en hebben betrekking op aspecten zoals: doelgroep, termijn, grondslag, administratieve bepalingen, normbedragen, bevoegdheden, bewijsstukken, recht, hoogte en duur voor zover deze relevant zijn voor de financiële rechtmatigheid. In het door u vastgestelde normenkader is een inventarisatie van de van toepassing zijnde wet- en regelgeving opgenomen. Het niet in acht nemen van de geldende voorwaarden bij financiële beheershandelingen leidt tot een onrechtmatigheid die het college moet toelichten in de rechtmatigheidsverantwoording als de verantwoordingsgrens (op basis van individuele en/of cumulatieve onrechtmatigheden) wordt overschreden.

Misbruik en oneigenlijk gebruik criterium (M&O) Het college is verantwoordelijk voor het inrichten van effectieve maatregelen ter voorkoming van misbruik en oneigenlijk gebruik van overheidsregels om overheidssubsidies en bijdragen te ontvangen dan wel een te laag bedrag aan heffingen aan de overheid te betalen. Deze maatregelen hangen veelal samen met de interne beheersing ter borging van het voorwaardencriterium. Het college heeft in de rechtmatigheidsverantwoording een uitspraak gedaan in hoeverre het M&O-beleid feitelijk wordt nageleefd en of de getroffen maatregelen effectief werken. Wij hebben tot op heden geen bevindingen ten aanzien van het M&O criterium.

Een belangrijk onderdeel van het voorwaardencriterium is de naleving van de (Europese) aanbestedingsrichtlijnen. Uit de controle op de rechtmatigheid van de inkopen blijkt dat voor enkele gemeentelijke inkooptrajecten met een inkoopwaarde van in totaal € 254.000 niet de juiste procedure is gevolgd. Dit bedrag is daarom als rechtmatigheidsfout aangemerkt. Deze wordt veroorzaakt doordat bij overschrijdingen van het drempelbedrag er ten onrechte niet conform het Europees regime is aanbesteed of doordat er sprake is van een uitzondering op de aanbestedingsregels zonder dat daar een adequate juridisch pleitbaar standpunt is ingenomen. Er zijn echter ook voorwaarden waar geen mogelijke financieel gevolg aan is verbonden. Dan is er sprake van een formele rechtmatigheidsfout. Deze situatie doet zich ook voor bij het niet naleven van de Kasgeldlimiet en Renterisiconorm van de Wet financiering decentrale overheden (Wet fido). Volgens een stellige uitspraak van de Commissie-BBV betreffen deze afwijkingen van het voorwaardencriterium formele rechtmatigheidsfouten die in de paragraaf bedrijfsvoering worden gerapporteerd.

Ten aanzien van de naleving van de renterisiconorm, het kasgeldlimiet en de naleving schatkistbankieren merken wij op dat de gemeente Steenbergen zich aan de wettelijke normen heeft gehouden, zoals ook toereikend is toegelicht in de paragraaf financiering respectievelijk de jaarrekening.

. 18

Overige bevindingen Volledigheid schulden Wij voeren controlewerkzaamheden uit op de ingekomen facturen en uitgaande betalingen in de eerste maanden van 2024. Uit onze controlewerkzaamheden is naar voren gekomen dat in 2024 facturen zijn ontvangen, die betrekking hadden op het boekjaar 2023. Deze zijn echter niet verantwoord in de financiële administratie 2023. Als gevolg hiervan zijn per saldo de schulden te laag verantwoord voor een bedrag van € 58.000. De gemeente heeft dit controleverschil gecorrigeerd in de jaarrekening. Balansclassificaties Ten opzichte van voorgaand jaar constateren we dat de gemeente minder aandacht heeft gehad voor de juiste classificatie binnen de balans. Als gevolg hiervan constateren wij een hoger aantal verschillen op dit onderdeel. De classificatieverschillen zijn inmiddels door de gemeente gecorrigeerd.

19

Jaarverslag Jaarverslag In het jaarverslag worden de beleidsuitgangspunten en beleidsevaluaties zichtbaar. De paragrafen maken deel uit van het jaarverslag en vallen dus niet onder de controle van de jaarrekening. Primair object van de accountantscontrole (op grond van Artikel 213 van de Gemeentewet) is de jaarrekening, waaronder het overzicht van baten en lasten met toelichting en de balans met toelichting, zoals in de jaarstukken 2023 is opgenomen. Voor de accountantscontrole onderzoeken wij het jaarverslag om vast te stellen of het jaarverslag verenigbaar is met de jaarrekening en geen materiële afwijkingen bevat en of het jaarverslag alle informatie bevat die op grond van de Gemeentewet en de Nederlandse Standaard 720 is vereist. Deze werkzaamheden hebben niet dezelfde diepgang als onze controlewerkzaamheden bij de jaarrekening. Wij hebben geen strijdigheden geconstateerd tussen de in het jaarverslag opgenomen informatie en het beeld van de jaarrekening en geen materiele afwijkingen gesignaleerd.

Hieronder zijn onze conclusies en aanbevelingen inzake het jaarverslag opgenomen:

Element jaarverslag

Vereisten BBV

Verenigbaar

-

De (significante transacties met) verbonden partijen toereikend zijn toegelicht in de jaarrekening en paragraaf verbonden partijen. Geen sprake is van indicaties voor ongeautoriseerde significante transacties met verbonden partijen, welke indicaties geven voor fraude. Geen sprake is van indicaties dat de van toepassing zijnde wet- en regelgeving niet is nageleefd.

Uw jaarverslag bevat de vereiste informatie op basis van artikel 24 lid 2, artikel 25 en 26 BBV. Uw jaarverslag is verenigbaar met de jaarrekening. Wij hebben vastgesteld dat de informatie in het jaarverslag

Overeenstemming

overeenstemt met de resultaten van de door ons uitgevoerde controlewerkzaamheden.

Paragrafen

Alle verplichte paragrafen zijn opgenomen en zijn kwalitatief van voldoende niveau. De toelichtingen zijn goed leesbaar en geven een adequate

Informatiewaarde

Verbonden partijen Tijdens onze controle besteden wij specifieke aandacht aan de transacties met verbonden partijen van de gemeente Steenbergen. In het kader van onze controle hebben wij vastgesteld dat:

Onze waarneming

analyse tussen het uitgevoerde beleid en de financiële gevolgen.

Incidentele baten en lasten

De toelichting op de incidentele baten en lasten voldoet aan de daaraan te stellen eisen In het jaarverslag wordt niet ingegaan op de frauderisico’s. We

Fraude

adviseren de gemeente om de frauderisico’s nader toe te lichten en de eventuele financiële gevolgen voor de organisatie te benoemen.

20

SiSa-bijlage en WNT SiSa-bijlage Wij hebben de in de SiSa-bijlage van de jaarrekening genoemde specifieke uitkeringen gecontroleerd met inachtneming van de Nota verwachtingen accountantscontrole 2023. De hierbij geconstateerde fouten en onzekerheden dienen op grond van het Bado in het verslag van bevindingen te worden opgenomen indien de navolgende rapporteringstolerantie per specifieke uitkering wordt overschreden: − € 12.500 indien de omvangbasis kleiner dan of gelijk aan € 125.000 is. − 10% indien de omvangbasis groter dan € 125.000 en kleiner dan of gelijk aan € 1.000.000 is. − € 125.000 indien de omvangbasis groter dan € 1.000.000 is. Op grond van ons onderzoek hebben wij bij de specifieke uitkeringen geen fouten en/of onzekerheden geconstateerd die de voor SiSa geldende rapporteringstolerantie overschrijden. De SiSa-bijlage dient door uw gemeente samen met een aantal andere verplicht voorgeschreven verantwoordingsstukken voor 15 juli aanstaande elektronisch bij het CBS te worden aangeleverd. Door middel van een voorgeschreven tabel dienen wij te rapporteren over onze bevindingen ten aanzien van de in de jaarrekening opgenomen SiSa-bijlage. In bijlage A bij dit rapport zijn deze bevindingen in de voorgeschreven tabel opgenomen. U kunt deze tabel hanteren ten behoeve van verzending naar het CBS.

WNT verantwoording Als onderdeel van onze controle hebben wij de naleving van de Wet normering topinkomens (WNT) gecontroleerd. Op basis van deze wet zijn de bezoldiging van topfunctionarissen in de publieke en semipublieke sector en de uitkeringen wegens beëindiging dienstverband aan topfunctionarissen wettelijk gemaximeerd. Voor gemeenten geldt dat de gemeentesecretaris en de griffier als topfunctionaris worden aangemerkt. Gedurende 2023 hebben er wijzigingen plaatsgevonden ten aanzien van de topfunctionarissen. In 2023 is een nieuwe gemeentesecretaris benoemd. Ten behoeve van de controle van de (mutaties in de) WNT verantwoording hebben wij gebruik gemaakt van een interne deskundige. Voor topfunctionarissen geldt naast de maximering van de bezoldiging en eventuele uitkering wegens beëindiging van het dienstverband een publicatieverplichting in de jaarrekening. Deze publicatieverplichtingen geldt eveneens voor bezoldiging van niet-topfunctionarissen met een dienstbetrekking, indien hun bezoldiging het algemene bezoldigingsmaximum (naar rato van de omvang van het dienstverband) overschrijdt. Wij hebben vastgesteld dat de bezoldigingen over 2023 niet strijdig zijn met de WNT en dat de jaarrekening voldoet aan de publicatieverplichtingen van de WNT.

Wij willen benadrukken dat de naleving van de anticumulatiebepaling (het nagaan of topfunctionarissen van uw gemeente betrokken zijn bij andere organisatie c.q. nevenactiviteiten hebben welke onder de WNT vallen) overigens geen onderdeel uitmaakt van de controle van de accountant. De WNT-toezichthouders kunnen hier wel zelfstandig onderzoek naar doen en zo nodig handhavend optreden.

21

Financiële positie

Ontwikkelingen in de jaarcijfers Verloop van het eigen vermogen van uw gemeente Het eigen vermogen, inclusief het gerealiseerde resultaat, bedraagt per 31 december 2023 volgens de jaarrekening € 31,8 miljoen en heeft zich de afgelopen jaren als volgt ontwikkeld:

Analyse van het resultaat Het resultaat voor mutaties in de reserves laat een positief saldo zien. Het gerealiseerde totaal saldo van baten en lasten bedraagt afgerond € 2,3 miljoen positief. In de begroting 2023 en de begroting na wijziging was rekening gehouden met een positief resultaat van respectievelijk € 1,0 miljoen en € 2,2 miljoen.

Grafiek ontwikkeling eigen vermogen (x € 1.000)

In de toelichting op het overzicht van baten en lasten in de jaarrekening wordt vanaf pagina 207 in hoofdlijnen een verklaring gegeven voor de afwijkingen ten opzichte van de begroting na wijziging. Als onderdeel van de toelichting op het overzicht van baten en lasten in de jaarrekening 2023 wordt overzichtelijk aangegeven welke baten en lasten als incidenteel zijn aan te merken. Voor een nader gedetailleerd inzicht van de afwijkingen en de verklarende toelichting hierop verwijzen wij u naar de toelichtingen per programma, zoals opgenomen in de toelichting op het overzicht van baten en lasten in uw jaarrekening.

40.000 35.000 30.000 25.000 20.000 15.000 10.000 5.000 0 2020

2021

2022

2023

Algemene reserve Bestemmingsreserve Gerealiseerd resultaat

Van de totale reserves is € 9,6 miljoen opgenomen als algemene reserve. Het saldo van deze reserve is ten opzichte van voorgaand jaar toegenomen met € 1,0 miljoen met name door een afname van de bestemmingsreserves. Per saldo is gedurende 2023 € 2,5 miljoen onttrokken aan de reserves. Deze onttrekking (positief voor het resultaat) vormt samen met het totaalsaldo van baten en lasten (€ 0,17 miljoen nadelig) het gerealiseerde resultaat van € 2,3 miljoen.

23

Financiële positie Weerstandsvermogen en financiële kengetallen De analyse van het weerstandsvermogen en de financiële kengetallen is een onderdeel van het jaarverslag en de paragraaf weerstandsvermogen en risicobeheersing. Vanuit onze controlerende rol dienen wij vast te stellen of het jaarverslag (en dus deze paragraaf) niet strijdig is met de jaarrekening en geen materiële onjuistheden bevat. De kengetallen moeten altijd in relatie tot elkaar worden bezien.

Schuldpositie De schuldpositie van uw gemeente geeft een beeld van de mate waarin uw gemeente afhankelijk is van externe middelen bij het realiseren van haar doelstellingen. Ook geeft het inzicht in welk deel van de inkomsten van de gemeente gebruikt moet worden om de rente en aflossing van de schulden te kunnen betalen. De gecorrigeerde netto schuldquote is aangepast voor leningen die de gemeente ‘doorleent’ aan derden (zoals woningbouwverenigingen).

Uit de combinatie van de kengetallen kan een beeld worden gemaakt van de financiële positie van de gemeente. Daarbij kan ook inzichtelijk worden gemaakt wat de oorzaak is van een sterke of zwakke financiële positie. De financiële kengetallen geven, met de inherente beperkingen hierbij, inzicht in (de ontwikkeling van) uw financiële positie.

De netto schuldquote bedraagt -6% en is daarmee gelijk gebleven ten opzichte van voorgaand boekjaar (2022: -6%). Deze ratio geeft aan in hoeverre de schulden hoger zijn dan de jaarlijkse inkomsten. Een ratio die kleiner is dan 100% duidt op hogere baten dan schulden in een boekjaar.

Hieronder hebben wij de ontwikkelingen in uw kengetallen en een relatie naar de landelijke ontwikkelingen weergegeven: Kengetallen (afgerond naar hele percentages)

Gemeente Steenbergen

Noord-Brabant

2023

2022

2022

Netto schuldquote

-13

-11

33

Netto schuldquote gecorrigeerd

-6

-6

30

Solvabiliteit

40

48

41

Grondexploitaties

-11

-12

10

Belastingcapaciteit

95

111

96

Structurele exploitatieruimte

-1

0

6

De Vereniging van Nederlandse Gemeenten adviseert om 130% als maximum norm te hanteren en daarboven de schuld af te bouwen (bron: VNG, Handleiding houdbaarheidstest gemeentefinanciën). Uw gemeente voldoet ultimo 2023 aan die norm. Solvabiliteit De solvabiliteit van uw gemeente geeft een beeld van de mate waarin uw gemeente op lange termijn aan haar verplichtingen kan voldoen. De solvabiliteit neemt af van 48% in 2022 naar 40% in 2023. De VNG hanteert een signaalwaarde als de solvabiliteit onder de 20% komt. We merken op dat de solvabiliteit in de afgelopen jaren afneemt, maar boven de signaalwaarde blijft. Grondexploitatie Het kengetal grondexploitatie geeft weer hoe de waarde van de in exploitatie genomen gronden zich verhoudt tot de totale (geraamde) baten.

24

Financiële positie Belastingcapaciteit De lastendruk in de gemeente Steenbergen ten opzichte van het landelijk gemiddelde bedraagt 95%. Structurele exploitatieruimte Op basis van het kengetal “structurele exploitatieruimte” blijkt dat er begrotingsruimte is om tekorten of extra lasten binnen de huidige begroting op te vangen. Weerstandsvermogen en risicobeheersing In de paragraaf "Weerstandsvermogen en risicobeheersing" in het jaarverslag is een toelichting opgenomen op de weerstandscapaciteit van de gemeente. Op basis van de inventarisatie van de geïdentificeerde risico’s, waarbij rekening wordt gehouden met kans op voordoen en financiële impact, wordt berekend welk bedrag benodigd is ter dekking van de geïdentificeerde risico's. Hiernaast is het verloop over de afgelopen 3 jaar weergegeven inclusief een kwalificatie van de weerstandsratio. De weerstandscapaciteit is voornamelijk opgebouwd vanuit de algemene reserve. De weerstandsratio kwalificeert als uitstekend. De grootste door uw gemeente geïdentificeerde risico’s zijn: − Hogere lasten sociaal domein; − Hogere aansprakelijkheid door de gemeente gegarandeerde leningen − Lagere baten uit hoofde van de algemene uitkering (x € 1 miljoen)

2023

2022

2021

Weerstandsratio

Betekenis

Weerstandscapaciteit

9,1

7,7

7,6

>= 2.0

Uitstekend

Risico’s

2,9

2,9

2,6

1.4 < 2.0

Ruim voldoende

1.0 < 1.4

Voldoende

Weerstandsratio

3,1

2,7

3,0

0.8 < 1.0

Matig

0.6 < 0.8

Onvoldoende

< 0.6

Ruim onvoldoende

25

Bevindingen interne beheersing

Bevindingen interne beheersing Algemeen Naar aanleiding van onze tussentijdse controle over 2023 hebben wij op 22 december jl. een management letter uitgebracht. Onze doelstelling van deze controle is om een beeld te krijgen of de interne beheersingsomgeving en de daarin opgenomen maatregelen van interne controle toereikend zijn in het kader van onze opdracht tot de controle van de jaarrekening van uw gemeente. Dit beeld is in belangrijke mate bepalend voor onze risico-inschatting en hiermee voor de omvang en diepgang van onze werkzaamheden die wij bij de jaarrekeningcontrole moeten uitvoeren teneinde de gewenste zekerheid te verkrijgen dat de jaarrekening géén materiële fouten bevat. Uit onze risico-inschatting komen een aantal risicogebieden naar voren die een verhoogd risico met zich meebrengen op een materiële fout in uw jaarrekening. Dit betreft het volgende risico: − het risico dat het management van de gemeente de procesafspraken kan doorbreken, hetgeen een standaard risico is vanuit onze beroepsregels. Als wij kijken naar de jaarrekening van de gemeente ziet dit risico specifiek toe op de waardering van de grondexploitatie Buiten de Veste. Geautomatiseerde gegevensverwerking Wij rapporteren onze bevindingen met betrekking tot de betrouwbaarheid en continuïteit van de geautomatiseerde gegevensverwerking in dit verslag.

Hierbij dient opgemerkt te worden dat de accountantscontrole van de jaarrekening niet specifiek is gericht op de betrouwbaarheid en continuïteit van de geautomatiseerde gegevensverwerking. De jaarrekeningcontrole heeft geen tekortkomingen in de continuïteit en betrouwbaarheid van de geautomatiseerde gegevensverwerking aan het licht gebracht.

Fraude, corruptie en naleving wet- en regelgeving Fraude Het college is primair verantwoordelijk voor het voorkomen van fraude, het naleven van wet- en regelgeving en voor een cultuur van eerlijkheid en integriteit en dient zowel preventieve als repressieve beheersingsmaatregelen te nemen om de kans op fraude en overtreding van wet- en regelgeving zo veel mogelijk te beperken. De raad is verantwoordelijk voor het toezicht op het college in de uitvoering van deze taken. Voor het uitoefenen van deze verantwoordelijkheid maakt het college gebruik van diverse beheersingsmaatregelen, zoals interne richtlijnen en gedragscodes, controle technische functiescheiding en periodieke rapportages over financiën. Ten behoeve van onze jaarrekeningcontrole identificeren wij, in het kader van onze beroepsregels (NV COS 240/250), de risico’s met betrekking tot fraude en overtreding van wet- en regelgeving en beoordelen wij de interne beheersingsmaatregelen die gericht zijn op het voorkomen en signaleren van (materiële) fraude en niet-naleving van wet- en regelgeving. Voor zover relevant voor onze controle voeren wij gegevensgerichte controlewerkzaamheden uit. Onze controle is echter niet specifiek gericht op het signaleren van fraude en niet-naleving van wet- en regelgeving. In het kader van onze controle hebben wij geen bevindingen te melden met betrekking tot fraude.

Fraudebeheersing en onze observaties Om bestuurders en toezichthouders houvast te bieden heeft het NBA in februari 2022 de brochure “Frauderisicobeheersing” uitgebracht. Wij adviseren u om kennis te nemen van de 11 aanbevelingen die hierin zijn gedaan. Onderzoek laat zien dat het grootste deel van de fraudegevallen door middel van een ‘tip’ aan het licht komt. Dit maakt het belang van een fraudemeldpunt en klokkenluidersregeling groot.

27

Bevindingen interne beheersing Wij hebben bij onze interim-controle geconstateerd dat u nog geen formeel proces heeft geïmplementeerd inzake het periodiek uitvoeren van een frauderisicoanalyse, maar dat u wel in het bezit bent van een (verouderde) frauderisicoanalyse. Hierdoor bent u op dit moment mogelijk niet in staat om fraude tijdig te detecteren dan wel te voorkomen. Wij adviseren u dan ook om het frauderisico beheersingsproces te actualiseren, te formaliseren en in te bedden in uw periodieke rapportage cyclus. Hierbij adviseren wij u ook om een ‘fraude response plan’ op te stellen, zodat u bij een vermoeden tot fraude bij uw organisatie tijdig kan anticiperen om mogelijke schade (financieel als reputatie) zo veel mogelijk te beperken. In de paragraaf ‘Overige bevindingen’ geven wij een nadere toelichting over de verplichting om in onze controleverklaring te rapporteren over fraude. In het boekjaar 2023 heeft de gemeente medewerkersfraude geconstateerd, welke direct bij ons is gemeld. De gemeente heeft vastgesteld dat een medewerker gefraudeerd heeft met het indienen van uren en declaraties. In reactie hierop heeft de gemeente interne onderzoeken uitgevoerd. Daaruit zijn geen soortgelijke transacties gebleken. Met de medewerker is een VSO overeengekomen. De gemeente heeft verder de administratieve organisatie en interne beheersing aangescherpt om herhaling te voorkomen.

Op basis van de verkregen documentatie komen wij tot de conclusie dat geen sprake is van materiële impact op de jaarrekening of onze controleaanpak. Naleving wet- en regelgeving en overige Wij informeren de gemeenteraad over illegale handelingen waarbij het hoger kader is betrokken en over fraude en illegale handelingen (of deze nu door het hoger kader of door andere werknemers zijn veroorzaakt) die een onjuistheid van materieel belang in de jaarrekening tot gevolg hebben. Gedurende de controle zijn geen significante punten gesignaleerd ten aanzien van feitelijke of vermoedelijke niet-nakoming van wet- en regelgeving, voor zover deze van belang worden geacht voor de mate waarin de Raad in staat is haar taken te vervullen.

Corruptie en omkopingsrisico’s Uw gemeente maakt onderdeel uit van de overheidssector waarin corruptie vaker dan bij andere sectoren voorkomt. Dit komt onder andere omdat veel transacties met een relatief grote omvang plaatsvinden, de transparantie over marktprijzen niet in alle gevallen voldoende is om te beoordelen en frequent zaken gedaan wordt met andere corruptiegevoelige sectoren (vastgoed, constructie, infrastructuur et cetera). Hierdoor hebben wij dit als aandachtspunt in onze controle meegenomen. Corruptie is een wereldwijd probleem waarbij het uw verantwoordelijkheid is om corruptie binnen uw gemeente te voorkomen. Onze beroepsregels zijn in de praktijkhandreiking “Corruptie, werkzaamheden van de accountant” verder aangescherpt, hetgeen tot aanvullende werkzaamheden heeft geleid. Wij hebben de volgende werkzaamheden verricht om eventuele effecten van dit risico ten behoeve van onze controle van de jaarrekening te mitigeren: − Detailcontrole op de inkopen en aanbestedingen om vast te stellen dat alle inkopen conform de geldende Europese aanbestedingsregels en de Aanbestedingswet 2012 zijn aanbesteed. − Door middel van een steekproef vaststellen of voor alle inkopen welke in rekening zijn gebracht aan de gemeente ook een prestatie is geleverd door de tegenpartij.

− Door middel van een steekproef vaststellen of bij alle materiële grondaankopen en –verkopen door de gemeente vastgestelde procedures in materiële zin zijn gevolgd. − Door middel van een steekproef vaststellen of alle verstrekte subsidies in overeenstemming met de geldende interne wet- en regelgeving zijn verstrekt. Uit bovenstaande werkzaamheden zijn geen bevindingen voortgekomen.

28

Overige onderwerpen

Overige onderwerpen ESG Het integreren van duurzaamheidsaspecten binnen uw gemeente en bedrijfsvoering wordt de toekomstige norm. De EU zet flink in op het afdwingen van transparantie over het gevoerde duurzaamheidsbeleid. Een voorbeeld daarvan: met ingang van het boekjaar 2025 moeten grote ondernemingen (volgens de jaarrekening criteria) rapporteren over de voortgang en realisatie van hun duurzaamheidsambities (CSRD) en over de bijdrage van hun producten en/of diensten aan een klimaatneutrale economie (EU Taxonomy).

We kunnen concluderen dat het ESG regelgevingskader volop in beweging is. Alles is erop gericht dat organisaties duurzaamheid in hun organisaties verankeren en rapporteren over uw bijdrage/impact op de thema’s Environment, Social en Governance. Vooruitlopend op de wettelijke verplichtingen is eerdere toepassing (op vrijwillige basis) toegestaan. Om sustainability in uw organisatie te integreren kunt u het ESG raamwerk zoals hieronder weergegeven doorlopen.

Hieronder geven wij een opsomming van de meest recente ontwikkelingen op het gebied van duurzaamheid. −

De nadere uitwerking van de CSRD is vorm gegeven in de European Sustainability Reporting Standards (ESRS). Op 31 juli 2023 heeft de Europese Commissie deze ESRS goedgekeurd, waarmee de invoering voor ondernemingen definitief is geworden.

−

De EU Taxonomy (een door de EU opgestelde lijst van producten en diensten die als ‘groen’ aangemerkt mogen worden) wordt ondertussen steeds verder uitgebreid. Aan de lijst worden voortdurend diverse economische activiteiten toegevoegd die gericht zijn op de transitie naar circulariteit, het duurzaam gebruik van water, de preventie en beheersing van vervuiling en de bescherming en het herstel van de biodiversiteit.

−

Een andere verordening die op termijn toepassing zal gaan vinden is de Corporate Sustainability Due Diligence Directive (CSDDD). Deze verordening omvat verplichtingen voor ondernemingen om de impact van haar eigen activiteiten en die van haar waardeketen op het gebied van mensenrechten en natuur en klimaat te identificeren en vervolgens maatregelen te treffen om negatieve consequenties daarvan te voorkomen of te mitigeren. Een onderneming moet kunnen aantonen dat zij al het mogelijke heeft gedaan om hieraan te voldoen. Een belangrijk element uit de verordening is dat bestuurders aansprakelijk kunnen worden gesteld indien niet in voldoende mate gevolg aan deze verordening is gegeven.

Dit is een 8-stappenplan om te komen tot een geïntegreerde duurzaamheidsstrategie en uiteindelijk uw duurzaamheidsverslag. Baker Tilly ESG Advisory kan u bij al deze processtappen (al naar gelang uw behoefte) ondersteunen.

30

Overige onderwerpen Notitie Grondbeleid in begroting en jaarstukken In december van 2023 is door de Commissie BBV de notitie Grondbeleid in begroting en jaarstukken (2023) gepubliceerd. Deze notitie is op een aantal punten sterk afwijkend van de vorige notitie als gevolg van de invoering van de Omgevingswet. Er zijn wijzigingen van het kostenverhaal faciliterend grondbeleid op een viertal punten: 1) De bijdrage aan het kostenverhaal wordt niet meer in rekening gebracht via de omgevingsvergunning, maar via een aparte kostenverhaalsbeschikking. 2) Er zijn meer keuzemogelijkheden om kosten te verhalen. 3) De kostensoortenlijst is uitgebreid. 4) Er is in de Omgevingswet een regeling opgenomen voor verplichte financiële bijdragen aan ontwikkelingen.

4) Winstneming via de POC-methode, dat wil zeggen op basis van de betrouwbaar geraamde winst naar rato van de realisatie van verkopen èn kosten, vindt pas plaats als de resterende looptijd van een grondexploitatie tien jaar of minder is. 5) Binnen een gemengde exploitatie met bouwgrondexploitatie- en faciliterende projecten mag het resultaat gesaldeerd worden indien de deelgebieden onlosmakelijk in de ontwikkeling met elkaar verbonden zijn. Alle wijzigingen in de notitie die te maken hebben met de Omgevingswet treden in werking gelijktijdig met de inwerkingtreding van de Omgevingswet. Alle overige wijzigingen treden in werking met ingang van begrotingsjaar 2025. Toepassing met ingang van de jaarrekening 2024 is mogelijk maar niet verplicht.

Daarnaast zijn er een aantal wijzigingen aangebracht als gevolg van 'voortschrijdend inzicht’: 1) De voorwaarden voor warme gronden zijn aangepast naar aanleiding van de praktijksituaties met ingang van boekjaar 2022: - De gebiedsontwikkeling hoeft niet langer uitsluitend betrekking te hebben op woningbouw, maar kan ook betrekking hebben op bijvoorbeeld bedrijfsterreinen; - De voorwaarde dat er betrokkenheid is bij de gebiedsontwikkeling van provincie of rijksoverheid vervalt; - De (toekomstige) bestemming(en), functie(s) en/of ontwikkeling betreffende het plangebied dien(en)t goed onderbouwd te worden. 2) Voorbereidingskosten bij zowel actieve als facilitaire grondexploitaties mogen na 5 jaar ook worden voorzien in plaats van te worden afgeboekt. 3) De rentetoerekening aan actieve grondexploitaties wordt vereenvoudigd door toe te staan dat de in een gemeente reeds gehanteerde omslagrente ook wordt toegepast bij actieve grondexploitaties.

31

Overige onderwerpen Notitie Rente De doelstelling van Notitie rente 2023 is het bevorderen van een eenduidige handelwijze met betrekking tot de toerekening van rente door gemeenten en het transparant maken van de wijze waarop de gemeenten met rente zijn omgegaan. De notitie treedt in werking met ingang van begrotingsjaar 2025, waarbij eerdere toepassing bij de begroting 2024 is toegestaan. De belangrijkste wijziging betreft de rentetoerekening aan de grondexploitaties door middel van de rente-omslag, die voorheen werd gebaseerd op het gemiddelde rentepercentage over het vreemde vermogen. De omslagrente wordt berekend door de aan de taakvelden toe te rekenen rente te delen door de boekwaarde per 1 januari van de vaste activa + voorraad gronden. Indien de werkelijke rentelasten meer dan 25% afwijken van de rentelasten op basis van de voorgecalculeerde renteomslag, dan moet de gemeente verplicht de werkelijke rente verwerken. In het publiekrechtelijke kostenverhaal bij faciliterende grondexploitaties moet overeenkomstig de Omgevingswet voor de rentetoerekening het rentepercentage worden gehanteerd op grond van de afspraken in de overeenkomst en niet de interne omslagrente. De commissie BBV adviseert verder het renteschema zoals opgenomen op pagina 5 van de Notitie van de commissie BBV in de paragraaf financiering van de begroting en jaarstukken op te nemen.

Indien de rentebaten hoger zijn dan de rentelasten, ontstaat er een ‘negatieve’ renteomslag. Dit is een resultaat van treasurybeleid en beheer en wordt dan ook niet daadwerkelijk aan de taakvelden toegerekend, maar blijft op het taakveld treasury als bate verantwoord staan.

Tot slot wordt gesteld dat wanneer een rentevergoeding over het eigen vermogen wordt berekend, deze gemaximeerd is op het gewogen gemiddelde rentepercentage dat door de gemeente over extern aangetrokken financieringsmiddelen wordt vergoed. Dit betekent ook dat wanneer er geen aangetrokken financiering is, er geen rente over het eigen vermogen kan worden berekend. De commissie BBV geeft vanuit transparantie de aanbeveling om geen rente over het eigen vermogen te berekenen. Notitie Overhead De notitie Overhead van de Commissie BBV is in december 2023 herzien. In deze notitie worden kaders meegegeven over de toerekening van Overhead aan onder andere de leges van de gemeente. In de nieuwe notitie is vooral de definitie van Overhead aangepast. Deze luidt nu als volgt: het geheel van functies gericht op de sturing en ondersteuning van de medewerkers in het primaire proces. Hiertoe behoren ook de systemen en aanverwante lasten die deze functies ondersteunen. De nieuwe definitie zorgt er voor dat duidelijker kan worden vastgesteld welke lasten direct toegerekend kunnen worden aan bepaalde taakvelden. Voor de berekening van de tarieven voor de lokale heffingen moet de methodiek voor toerekening van overhead worden gebruikt zoals deze is opgenomen in de financiële verordening. Deze methodiek mag niet afwijken van de overige methodieken voor het toerekenen van overhead.

De commissie adviseert om overhead niet bij de begroting vorm te geven maar door middel van de financiële verordening of door een gemeentelijke notitie overhead aan de gemeenteraad voor te leggen en deze periodiek te herzien. In deze notitie neemt de organisatie keuzes ten aanzien van: kaderstelling, methodiek en onderscheiding primaire processen en overhead. Omdat de toerekening van overheadkosten bij veel gemeenten wordt gebruikt als basis voor het vaststellen van het mengpercentage heeft de aanpassing van deze notitie mogelijk ook fiscaal invloed.

32

Overige onderwerpen Rapporteringsverplichting werkgebonden personenmobiliteit Per 1 juli 2024 is de nieuwe “Wet Rapportageverplichting werkgebonden personenmobiliteit (WPM)” van toepassing op werkgevers met meer dan 100 medewerkers. Werkgevers hebben een grote rol in het verduurzamen van de werkgebonden personenmobiliteit. Verduurzamen is bijvoorbeeld mogelijk door werknemers thuis te laten werken of het gebruik van openbaar vervoer of een elektrische auto te stimuleren. De verplichte jaarlijkse rapportage houdt in dat werkgevers de werkgebonden kilometers (zowel zakelijke kilometers als woon-werkverkeer) moeten rapporteren. De rapportage wordt onderverdeeld naar soort vervoermiddel, afgelegde kilometers en het brandstoftype. De rapportage over 2024 moet uiterlijk op 30 juni 2025 worden ingediend. De rapportage kan middels een online formulier worden ingediend op de website van de Rijksdienst voor Ondernemend Nederland (RVO). Wij hebben vernomen dat de gemeente Steenbergen bezig is met het opstellen van een proces en instructies voor de medewerkers om dit te verwerken in de salarisadministratie (ADP).

33

Bijlagen

Bijlage A – SiSa-bijlage Het is volgens de Nota verwachtingen accountantscontrole 2023 voorgeschreven dat wij de geconstateerde fouten en onzekerheden per regeling rapporteren door middel van onderstaande verplichte tabel. Deze tabel dient door uw gemeente samen met een aantal andere verplicht voorgeschreven verantwoordingsstukken voor 15 juli 2024 elektronisch bij het CBS te worden aangeleverd.