Recycleplan SB

Recycleplan 2022 - 2025

Gemeente Stede Broec Contact: gemeente@Stedebroec.nl Schrijver: Timo Linting Bijdragen: Marieke Brieffies (HVC) en Henk Mogezomp (Buiten Organisatieadvies) Datum: 23 november 2021

2 / 35

Inhoudsopgave 0. Samenvatting .............................................................................................................................. 5 1. Inleiding ...................................................................................................................................... 6 2. Beleidskaders en trends.............................................................................................................. 7 2.1 Europees beleid ................................................................................................................. 7 2.2 Landelijk beleid .................................................................................................................. 7 2.2.1 Afvalbeheerplan .............................................................................................................. 7 2.2.2 Programma VANG .......................................................................................................... 7 2.2.3 Nedvang en de Raamovereenkomst Verpakkingen ........................................................ 8 2.3 Regionaal beleid ................................................................................................................ 8 2.4 RKC Rapport Doeltreffendheid Afvalstoffenheffing ............................................................

8 2.5 Trends en verwachte ontwikkelingen ................................................................................. 8 3. Vertrekpunt: Huidige inzameling en resultaten .......................................................................... 10 3.1 Gebieden en wijze van inzameling ................................................................................... 10 3.2 Huidige prestatie .............................................................................................................. 11 4. Doelen en uitgangspunten ........................................................................................................ 13 4.1 Doelen ............................................................................................................................. 13 4.2 Uitgangspunten................................................................................................................ 13 5. De volgende stap in het afvalbeheer ......................................................................................... 14 5.1 Scenario 1: ongewijzigd beleid ......................................................................................... 14 5.2 Scenario 2: alleen optimaliseren ......................................................................................

14 5.3 Scenario 3: optimaliseren en Prijsprikkel ......................................................................... 15 5.3.1 Opbouw recycle-tarief ................................................................................................... 16 5.4 Enkele kanttekeningen en onbedoelde gevolgen ............................................................. 16 5.5 Participatie ....................................................................................................................... 17 5.5 Specifieke doelgroepen ................................................................................................... 17 5.6 AVG ................................................................................................................................. 18 5.7 Conclusie ......................................................................................................................... 19 6. Aanvullende maatregelen ......................................................................................................... 20 6.1 Grof afval ophalen tegen betaling .................................................................................... 20 6.2 Verruimen openingstijden afvalbrengstation ....................................................................

20 6.3 Verbeteren inzamelprestaties gft en etensresten ............................................................. 20 6.4 Optimaliseren papierinzameling ....................................................................................... 20 6.5 Optimaliseren textielinzameling ....................................................................................... 20 6.6 Bedrijfsmatig afval weren ................................................................................................. 20 6.7 Structurele inzet afvalcoaching ........................................................................................ 21 6.8 Communicatie .................................................................................................................. 21 6.9 Lobby............................................................................................................................... 21 7. Voor- en nascheiding, kleine PBD bak en Ja/ja sticker.............................................................. 22 7.1 Nascheiding versus voorscheiding ................................................................................... 22 7.1.1 Nascheiding als scenario ..............................................................................................

22 7.2 Kleine PBD container ....................................................................................................... 23 7.3 Ja/ja sticker...................................................................................................................... 23 8. Overig beleid ............................................................................................................................. 24 8.1 Samenwerking ABWF ...................................................................................................... 24 8.2 Zwerfafval ........................................................................................................................ 24

3 / 35

8.3 Afvalvrije scholen ............................................................................................................. 24 9. Investeringen, kosten en baten ................................................................................................. 25 9.1 Scenario 1: Ongewijzigd beleid ........................................................................................ 25 9.2 Scenario 2: Alleen optimalisaties ..................................................................................... 25 9.3 Scenario 3: Optimalisaties en recycle-tarief ..................................................................... 26 9.3.1 Mutaties DVO tarief en bedrijfsvoering .......................................................................... 26 9.3.2 Incidentele kosten ......................................................................................................... 27 9.3.3 Incidentele kosten zonder synergievoordeel ................................................................. 28 10. Planning en evaluatie .............................................................................................................. 29 10.1 Planning.........................................................................................................................

29 10.2 Evaluatie ........................................................................................................................ 29 10.3 Evaluatie criteria ............................................................................................................ 29 Bijlage 1: Lijst met afkortingen ...................................................................................................... 31 Bijlage 2: Onderzoek gevolgen Ja/ja sticker .................................................................................. 32 Bijlage 3: Beheersplan Neveneffecten Recycleplan ...................................................................... 34 Bijlage 4: Communicatieplan op hoofdlijnen .................................................................................. 35 Bijlage 5: I&O Inwonersonderzoek Los bijgevoegd Bijlage 6: Onderzoek IPR Normag Los bijgevoegd Bijlage 7: Notitie Bron- en nascheiding Los bijgevoegd

4 / 35

0. Samenvatting De wereld van de afvalinzameling- en verwerking is volop in beweging. Was het voorheen zo dat voornamelijk de inzameling belangrijk was, nu speelt eveneens de meest optimale wijze van verwerking een belangrijke rol. Met het vaststellen van de keuzennotitie Gemeentelijke Grondstoffenplan (GGP) op 28 november 2019 heeft de raad de uitgangspunten en doelen van het afvalbeleid vastgesteld. Daarbij heeft zij gevraagd in kaart te brengen tot welke uitkomsten ongewijzigd beleid, optimaliseren en het invoeren van een recycletarief (inclusief optimaliseren) leidt. De uitkomsten worden in voorliggend Recycleplan 2022 – 2025 uitgewerkt. De huidige afvalinzameling kent goede basisvoorzieningen. De afvalscheiding is de afgelopen jaren gestegen, mede door de invoering van de oranje bak aan huis voor plastic, blik en drinkverpakkingen (PBD). Daarmee is het hoeveelheid restafval afgenomen. Door het afsluiten van een nieuwe dienstverleningsovereenkomst (DVO) zijn de afvalbeheerkosten in 2020 lager geworden, al leiden landelijke en internationale ontwikkelingen tot stijging van de inzamel- en verwerkingskosten. Al hoewel de huidige inzameling er goed uitziet, kunnen er nog een aantal stappen gemaakt worden om tot betere afvalscheiding en kostenbeheersing te komen.

Met de hierboven keuzenotitie heeft de raad gekozen voor het verbeteren van de milieuprestatie, verbeteren kostenprestatie en het borgen van het huidige serviceniveau. Om deze doelen te behalen worden drie scenario’s uitgewerkt. Invoering van een recycle-tarief in combinatie met een aantal optimalisaties in de inzameling leidt tot de beste resultaten. Bij het recycle-tarief bestaat de afvalstoffenheffing uit twee componenten: een vast gedeelte en een variabel gedeelte. Het vaste gedeelte wordt geheven om de inzameling en verwerking te borgen. Dit vaste bedrag wordt door elk huishouden betaald, onafhankelijk of afval wel of niet wordt aangeboden. Het flexibele gedeelte is afhankelijk van hoe vaak het restafval wordt aangeboden. Om de verwachte neveneffecten, zoals een tijdelijke lichte stijging in dumpingen, zijn beschreven in het Beheersplan Neveneffecten. Hierin wordt o.m. ingezet op extra handhaving. Naast het invoeren van een recycle-tarief wordt ingezet op de volgende optimalisaties:    

Grof afval ophalen tegen betaling Verruimen openingstijden afvalbrengstation Verbeteren inzamelprestaties gft en etensresten (gft/e) Bedrijfsmatig afval weren

Daarnaast wordt ter ondersteuning van een goede inzameling ingezet op:   

Structurele inzet afvalcoaching Inwonerscommunicatie Lobby richting verpakkend bedrijfsleven

De optimalisaties worden ingezet na vaststelling van het Recycleplan. Omdat het recycletarief een goede voorbereiding vraagt wordt deze per 1 januari 2023 ingevoerd.

5 / 35

1. Inleiding De wereld van de afvalinzameling- en verwerking is volop in beweging. Voorheen lag de focus op vooral een degelijke inzameling, nu speelt eveneens de meest optimale wijze van verwerking een belangrijke rol. Milieudoelen zoals afvalscheiding zijn meer op de voorgrond gekomen. Daarnaast is het met het oog op de landelijke ontwikkelingen en stijgende verwerkingskosten van groot belang weloverwogen keuzes te maken om de betaalbaarheid van de inzameling en verwerking te borgen, wat betekent dat er doorlopend gekeken moet worden naar een goede balans tussen milieu, kwaliteit van dienstverlening (service) en kosten. Sinds 1 januari 2020 heeft de gemeente weer een rechtstreekse dienstverleningsovereenkomst (DVO) met haar inzamelaar en verwerker HVC. Daarvoor werd deze namens de zeven Westfriese gemeenten afgesloten door het CAW. Het CAW is intussen omgevormd naar Afvalbeheer Westfriesland (ABWF), waarmee de beleids- en verordende taken ook weer direct bij de gemeenten liggen. Redenen genoeg dus om een nieuw beleidsplan op te stellen. In voorliggend Recycleplan1 schetst de gemeente Stede Broec haar doelen, uitgangspunten en koers voor de inzameling en verwerking van huishoudelijk afval tot en met 2025. Voorliggend plan begint met het beleidskader, trends en de vertrekpositie.

Vervolgens wordt ingegaan op de uitgangspunten en doelen, zoals besloten in de raadsvergadering van 28 november 2019. Er wordt aandacht besteed aan de drie scenario’s uit de keuzenotitie: ongewijzigd beleid, optimaliseren huidige inzameling en het invoeren van een recycletarief inclusief optimalisaties van huidig inzamelsysteem. Het laatste scenario past goed binnen de vastgestelde uitgangspunten en doelen en wordt verder uitgewerkt als concrete maatregel. Achtergrondinformatie is te vinden in de bijlagen.

1

In het voorafgaande traject is gesproken over het Gemeentelijk Grondstoffenplan (GGP). Omdat dit een erg lange term is en het voorliggende beleid vooral gericht is op het invoeren van recycle-tarief is besloten om te spreken over het Recycleplan. Laatstgenoemde term zal vanaf heden gebruikt worden.

6 / 35

2. Beleidskaders en trends Het inzamelen en verwerken van huishoudelijk afval wordt gezien als een nutsfunctie. Dit betekent dat de overheid de beschikbaarheid, continuïteit en kwaliteit van deze taken moet garanderen. Door de continuïteit en toegankelijkheid voor de inwoner te waarborgen, wordt voorkomen dat afvalstoffen op een maatschappelijk ongewenste manier in het milieu terechtkomen. 2.1 Europees beleid Het Nederlandse afvalbeleid wordt in belangrijke mate bepaald door het Europese afvalbeleid. De belangrijkste Europese richtlijn op het gebied van afval is de Kaderrichtlijn Afvalstoffen (2008/98/EG). In deze richtlijn wordt het Europese raamwerk weergegeven voor het beheer van afvalstoffen en aandacht besteed aan duurzaam afvalbeheer, preventie en hergebruik. 2.2 Landelijk beleid Vanuit de Wet milieubeheer (Wm) hebben gemeenten de wettelijke zorgplicht voor het inzamelen van huishoudelijk afval. De gemeenten zijn verplicht het huishoudelijk afval bij of nabij elk perceel in te zamelen. Voor een doelmatig afvalbeheer kan de gemeente stromen apart inzamelen en afwijken van de eis om nabij elk perceel in te zamelen. Voor grof afval moet zij in ieder geval over een locatie beschikken waar inwoners zich van hun grof afval kunnen ontdoen. Op zowel Europees als landelijk niveau wordt discussie gevoerd over de wijze van inzameling, verwerking en recycling.

De Rijksoverheid stuurt aan op een duurzame afvalverwerking, door onder meer een stortverbod en een belasting op het verbranden van restafval sinds 2014. Laatstgenoemde belasting betrof in 2021 € 33,15 per ton. Alhoewel sterk gestegen, is de verbrandingsbelasting in de afgelopen jaren stabiel. 2.2.1 Afvalbeheerplan Het derde Landelijk Afvalbeheerplan (LAP 3), tweede wijziging, is het belangrijkste kader voor het afvalbeheer in Nederland. Ieder bestuursorgaan houdt rekening met het geldende afvalbeheerplan bij het uitoefenen van bevoegdheden krachtens de Wm. Het LAP 3 geeft een beleidskader waarin onder meer wordt ingezet op een afvalhiërarchie tegen maatschappelijk verantwoorde kosten, omgang met gevaarlijke stoffen, plannen per sector en de doelstellingen voor het Rijksbrede programma Nederland circulair in 2050. 2.2.2 Programma VANG In het kader van een goed grondstoffen- en afvalbeheer is het programma Van Afval naar Grondstof (VANG) opgestart. Hiervoor zijn afspraken gemaakt om het materieel en financieel sluiten van product- en materiaalketens voor verschillende stromen huishoudelijk afval mogelijk te maken. Onderdeel van dit programma zijn onder meer het bevorderen van hergebruik zonder hogere kosten voor de inwoner. Hierbij lag de focus op 100 kilogram restafval per inwoner per jaar met een scheidingspercentage van 75%, te behalen in 2020.

Voor 2025 ligt de ambitie op 30 kg restafval per inwoner per jaar. Momenteel is het programma VANG 2021-2025 in ontwikkeling. Verwacht wordt dat de circulaire ambities worden gecontinueerd. Wel komt er meer aandacht voor de kwaliteit van grondstoffen en het daadwerkelijke hergebruik van ingezamelde grondstoffen.

7 / 35

2.2.3 Nedvang en de Raamovereenkomst Verpakkingen In de Raamovereenkomst 2013-2022 is onder meer afgesproken dat plastic producenten per ton plastic een vergoeding betalen aan Nedvang2 voor de inzameling en verwerking van hun verpakkingen. Recent is de raamovereenkomst gewijzigd. De gemeente ontvangt per 1 januari 2021 een inzamelvergoeding voor PBD. De vergoeding voor verwerking wordt rechtstreeks met de afvalverwerkers afgehandeld, waardoor de gemeente geen kosten meer heeft voor verwerking van deze stroom. Anno 2021 is de inzamelvergoeding € 245,- per ton. De gemeente dient er rekening mee te houden dat de hoogte van de inzamelvergoedingen de komende jaren omlaag gaan en de kwaliteitseisen van de ingezamelde stromen strenger worden. 2.3 Regionaal beleid Tot 2019 was het afvalbeheer bij de Gemeenschappelijke Regeling Centraal Afvalverwijderingsbedrijf Westfriesland (CAW) belegd. Op advies van de rekenkamercommissie en gezien de wens van de Westfriese raden is het CAW omgevormd, waarbij de beleidsmakende en verordende taken weer ondergebracht zijn bij de individuele gemeenten. Het CAW is omgevormd tot “Afvalbeheer Westfriesland”, die beheerorganisatie is voor de stortplaats Westwoud en een intergemeentelijk afstemmingsplatform biedt voor beleid, DVO- en aandeelhouderszaken. Via het ABWF zoeken de zeven gemeenten afstemming en synergie.

2.4 RKC Rapport Doeltreffendheid Afvalstoffenheffing Op 26 november 2018 heeft de rekenkamer haar rapport Doeltreffendheid Afvalstoffenheffing opgeleverd. De aanbevelingen uit het rapport zijn door de raad overgenomen. De belangrijkste aanbeveling zijn: 1. Zorg dat raden meer invloed krijgen op de besturing; 2. Zorg dat beleid continu kan worden aangepast op; externe ontwikkelingen; 3. Zet bij het nieuwe contract in op verlaging van tarieven, en 4. Zorg dat de raden een totaal inzicht in de kosten hebben. Bij het opstellen van voorliggend plan is rekening gehouden met de adviezen. 2.5 Trends en verwachte ontwikkelingen De afvalmarkt is volop in ontwikkeling. In de aankomende jaren worden de volgende ontwikkelingen verwacht: 

Kosten en opbrengsten van de afvalverwerking zijn afhankelijk van de marktvraag en de vergoedingen die beschikbaar worden gesteld vanuit de producentenverantwoordelijk Met het oog op recycling en daadwerkelijk hergebruik komt de focus in het landelijke beleid, naast de reductie van de hoeveelheid restafval, meer en meer te liggen op de kwaliteit van ingezamelde grondstoffen

2

Nedvang monitort en stimuleert de inzameling en recycling van verpakkingsafval in heel Nederland. Zij ontvangt hiervoor, in het kader van producentenverantwoordelijkheid, financiële middelen van de verpakkingsindustrie en geeft garantievergoedingen af voor stromen zoals plastic en drinkpakken.

8 / 35

  

De afvalstoffenheffing in Nederlandse gemeenten is tussen 2019 en 2021 jaarlijks met gemiddeld zo’n 8% gestegen. Er is een discussie gaande over de voordelen van bronscheiding en over de voordelen van nascheiding. Landelijk wordt meer en meer ingezet op een circulaire economie. Gemeenten die de prijsprikkel (diftar/recycle-tarief) en serviceprikkel (omgekeerd inzamelen, restafval op afstand) combineren, laten de beste resultaten zien op het gebied van afvalscheiding en kostenbeheersing. Tegelijkertijd is er ook veel discussie over dit soort systemen (ontwijkgedrag, bijplaatsingen, vervuiling van grondstofstromen).

De kaders en ontwikkelingen geven weer dat in de aankomende jaren een focus op kostenbeheersing gewenst is. Ook ligt er een opgave om de bijdrage aan de circulaire economie te versterken.

9 / 35

3. Vertrekpunt: Huidige inzameling en resultaten Om te bepalen welke maatregelen leiden tot betere resultaten, wordt in dit hoofdstuk de vertrekpositie van de gemeente uiteen gezet. De cijfers zijn gebaseerd op de inzamelcijfers 2020, zoals weergegeven in de jaarrapportage HVC 2020 en de I&O inwonerspeiling 2021. Belangrijkste pijlers zijn de kosten, milieuprestaties en service. 3.1 Gebieden en wijze van inzameling Stede Broec kenmerkt zich door stedelijk gebied, waar het afval in de verschillende wijken op eenzelfde wijze wordt ingezameld: restafval, plastic, blik en drinkpakken (PBD) en gft en etensresten (gft/e) in bakken aan huis en papier los door verenigingen. Bij verschillende appartementencomplexen kan het restafval gedeponeerd worden in ondergrondse containers, maar mist een voorziening voor gft/e. In figuur 3.1 is de inzamelwijze per stroom opgenomen. Tabel 3.1 Inzamelstructuur diverse afvalstromen

10 / 35

3.2 Huidige prestatie De huidige inzameling kent goede basisvoorzieningen. De afvalscheiding is de afgelopen jaren gestegen, mede door de invoering van de oranje bak aan huis voor plastic, blik en drinkkartonnen (PBD). Daarmee is het restafval afgenomen. Door het afsluiten van een nieuwe DVO zijn de afvalbeheerkosten in 2020 lager geworden, ondanks de landelijke stijging van de inzamel- en verwerkingskosten. In onderstaande tabel staan de belangrijkste cijfers anno 2020 samengevat. Tabel 3.2 Kerngetallen inzameling Hoeveelheid restafval (fijn + grof) per inwoner per jaar (VANG) Rapportcijfer inzameling (inwonerspeiling) Afvalstoffenheffing eenpersoons (2021) Afvalstoffenheffing meerpersoons (2021)

185 kg 7,5* € 252,00 € 374,05

* uit I&O Inwonersonderzoek 2021 Sorteeranalyse Om de inzameling te verbeteren is het belangrijk te weten bij welke stromen het hoogste potentieel ligt. Jaarlijks voert Eureco in opdracht van HVC een sorteeranalyse uit. Op basis van deze gegevens kan het beleid gericht worden ingezet. In figuur 3.1 is een samenvatting van deze analyse gegeven. We zien dat een gemiddeld persoon in Stede Broec 140 kg fijn huishoudelijk restafval per jaar weggooit. Hiervan is zo’n 40 kg gft en etensresten en 8 kg textiel. Uiteindelijk kan zo’n 28 kg gezien worden als daadwerkelijk restafval. Figuur 3.1

11 / 35

Inwonersenquête In aanloop naar het recycleplan is door I&O een inwonersenquête uitgezet waarin inwoners zijn gevraagd over de huidige situatie inzake afvalscheiding en de mogelijkheden om een stap verder te zetten (zie onder 5.4 voor een uitgebreidere beschrijving van dit onderzoek en bijlage 5 voor het onderzoek). 55 % van de respondenten geeft aan al heel goed te scheiden; 41% geeft aan dat het beter kan, zie figuur 3.2. 2% geeft aan niet zo goed te scheiden, maar dat ook niet te willen verandering. Figuur 3.2: Huidige afvalscheiding

De inzamelcijfers, sorteeranalyse en inwonersenquête laten een duidelijk potentieel zien om de afvalscheiding een stap verder te brengen. In het volgende hoofdstuk worden de doelen en uitgangspunten beschreven waarbinnen de mogelijkheden worden ingekaderd, waarna, in hoofdstuk 5 de verschillende scenario’s uiteengezet worden en in hoofdstuk 6 de aanvullende maatregelen.

12 / 35

4. Doelen en uitgangspunten Met het vaststellen van de keuzenotitie Gemeentelijk Grondstoffenplan (25 november 2019) heeft de raad de koers voor de komende jaren aangegeven: het verbeteren/optimaliseren van de gescheiden afvalinzameling en het nader uitwerken van een recycle-tarief.. Naast deze koers (zie verdere uitwerking in de hoofdstukken 5 en 6) heeft de raad een aantal doelen en uitgangspunten vastgesteld voor het gemeentelijk afvalbeleid. In dit hoofdstuk worden deze doelen en uitgangspunten uiteengezet. 4.1 Doelen Om bovengenoemde koers (optimalisatie en recycletarief) concreet te maken worden de volgende doelen gehanteerd: 1. Verbeteren van de milieuprestatie: Zo hoog mogelijk materiaalhergebruik, door middel van:  realisatie van minimaal 75% afvalscheiding en minder dan 100 kg restafval per persoon per jaar  hoge kwaliteit van ingezamelde grondstoffen: minimale afkeur van PBD, textiel en gft en etensresten (streven naar 0%, in ieder geval onder de 5%) 2.   

3.  

Verbeteren van de kostenprestatie: verhogen van kostenefficiëntie in de inzameling en verwerking m.b.t. de tarieven: verbetering van de positie in de landelijke benchmark rekening houdend met prijsinflatie en niet beïnvloedbare ontwikkelingen in verwerkingstarieven liggen de afvalbeheerkosten voor het merendeel van de inwoners op een lager niveau dan in 2019 Borgen van het huidige hoge serviceniveau: inzetten op een inwonertevredenheid van minimaal een “7” optimaliseren van de kwaliteit van de operationele dienstverlening: in de inzameling, op de afvalbrengstations en van de klantenservice

4.2 Uitgangspunten Bij het verwezenlijken van deze doelen worden de volgende uitgangspunten gehanteerd: Kwaliteit staat centraal Door het inzetten op communicatie, voorlichting, controle en handhaving verbeteren we de kwaliteit van grondstofstromen en verhogen we het materiaalhergebruik. Bronscheiding blijft de standaard Scheiden aan huis blijft de standaard. Daar waar het voor scheiden aan de bron aan ruimte ontbreekt (bijvoorbeeld bij hoogbouw) is nascheiding van PBD een serieuze optie (zie bijlage 7 notitie bron- en nascheiding). Afweging en beheersing Bij inzet van maatregelen worden voor- en nadelen afgewogen en eventuele neveneffecten met een concreet plan van aanpak beheersbaar gemaakt. Toegankelijke afvalvoorzieningen De bereikbaarheid en toegankelijkheid van de afvalvoorzieningen blijven geborgd en waar mogelijk verbeterd.

13 / 35

5. De volgende stap in het afvalbeheer De raad heeft besloten richting de 100 kg per inwoner per jaar te willen met 75% afvalscheiding, de kostenprestatie te verbeteren en de service op het huidige niveau te houden. Bij de behandeling van de keuzenotitie (28 november 2019) heeft de raad aangegeven de drie mogelijkheden uitgewerkt te willen zien: ongewijzigd beleid, alleen optimaliseren en optimaliseren én een recycletarief invoeren. In dit hoofdstuk wordt het beeld geschetst van de drie mogelijkheden. Vervolgens wordt ingegaan op het scenario die het beste past binnen de in voorgaand hoofdstuk genoemde doelen en uitgangspunten. 5.1 Scenario 1: ongewijzigd beleid Het is mogelijk om het huidige beleid ongewijzigd voort te zetten. De redenen om voor dit scenario te kiezen is dat de gemeente al voldoet aan haar wettelijk taak zoals beschreven in de Wet milieubeheer en het voorzieningsniveau en afvalbeheerprestaties al op een goed niveau zitten. In dit scenario wordt ingespeeld op de huidige ontwikkelingen door extra aandacht te besteden aan de kwaliteit van de verschillende afvalstromen zodat er zo min mogelijk afkeur ontstaat. De kosten stijgen jaarlijks ligt door autonome ontwikkelingen. In dit scenario worden de volgende effecten verwacht: Tabel 5.1 Kerngetallen inzameling bij ongewijzigd beleid Hoeveelheid restafval per inwoner per jaar (VANG) Afvalbeheerkosten

Service

- 0 kg (gelijk aan huidige hoeveelheid restafval) Afhankelijk van autonome ontwikkelingen stijgen de kosten jaarlijks licht; gelijk aan huidige beleid. 7.5 (gelijk aan huidig cijfer)

5.2 Scenario 2: alleen optimaliseren Door onder andere de invoer van de PBD container en het laagfrequent inzamelen kent de afvalinzameling een goed voorzieningsniveau en zijn de afvalbeheerprestaties goed. Er bestaat nog wel ruimte om enkele maatregelen toe te passen die leiden tot een betere afvalscheiding en kostenprestatie. Hierbij zijn bijvoorbeeld de uitbreiding van de gft/e inzameling bij hoogbouw, aanpassing in de frequentie van papierinzameling en gerichte communicatie effectieve maatregelen (zie volgende hoofdstuk). Wijzigingen:    

19 gft/e cocons plaatsen bij hoogbouwlocaties Papierinzameling aanpassen Grof afval tegen betaling Gerichte communicatie en afvalcoaching

Met deze wijzigingen wordt verwacht dat de hoeveelheid restafval met circa 9 kg per inwoner per jaar wordt teruggebracht. De besparing op het DVO tarief is naar verwachting € 28.580, of te wel € 3.09 per woonhuisaansluiting. Zie hoofdstuk 9 voor de uitwerking van de integrale kosten en baten. Verwachting is dat inwoners de service met een 7+ beoordelen. In tabel 5.3 staan de verwachtingen opgenomen.

14 / 35

Tabel 5.2 Kerngetallen inzameling Hoeveelheid restafval per inwoner per jaar (VANG) Afvalbeheerkosten Service

- 9kg € -3,07 per Wha 7+

5.3 Scenario 3: optimaliseren en Prijsprikkel Resultaten in het land laten zien dat een combinatie van een serviceprikkel én een prijsprikkel nodig is om de landelijke doelstelling van 100 kilo restafval per persoon per jaar te realiseren. Stede Broec kent al een serviceprikkel: de bak aan huis voor restafval wordt nog maar één keer per vier weken ingezameld (voorheen één keer in de twee weken). Dit wordt laagfrequent inzamelen genoemd. Om een volgende stap te zetten is een prijsprikkel op restafval nodig, een zogenaamd recycle-tarief. Door een deel van de heffing afhankelijk te maken van de aanbiedingsfrequentie van het restafval ontstaat een prikkel om beter te scheiden. In figuur 5.1 is de achterliggende beleidstheorie opgenomen: een tarief op restafval leidt tot betere afvalscheiding en daarmee tot meer recycling, minder restafval, minder verwerkingskosten en een lagere afvalstoffenbelasting. Ongeveer de helft van de Nederlandse gemeenten kent een dergelijk systeem en de praktijk laat bij deze gemeenten hetzelfde beeld zien als de beleidstheorie. In figuur 5.2 zien we het gewicht aan restafval afgezet tegen de gemiddelde afvalbeheerkosten per huishouden. Gemeenten met diftar Figuur 5.2 Diftar- vs. geen Diftar gemeenten (2019)*

15 / 35

(recycle-tarief) scoren qua milieu- en kostenprestaties aanzienlijk beter. Voor meer informatie over de prestaties met diftar kunt u het IPR Normag-rapport uit de bijlage 6 raadplegen. De gemeente heeft HVC de opdracht gegeven om een businesscase op te stellen waarin een recycle-tarief wordt toegepast in gemeente Stede Broec. De businesscase laat hetzelfde beeld zien als de hierboven getoonde figuur: een daling in zowel de (verwerkings)kosten als de tonnages restafval. De verwachte resultaten op het gebied van afvalscheiding, service en kosten zijn opgenomen in tabel 5.3. Verwacht wordt een afname van 63 kg per inwoner per jaar, een min of meer gelijkblijvend rapportcijfer en een daling in de DVO kosten) van € - 156.683. De gemiddelde daling van de verwerkingskosten is € 16.91 per huishouden, maar is afhankelijk van de hoeveelheid aangeboden restafval en betreft alleen de verwachte besparing op de DVO kosten (inclusief vergoedingen en afvalverbrandingsbelasting). Zie hoofdstuk 9 voor de onderbouwing van dit bedrag en in integrale kosten en baten op de afvalbeheerkosten. Tabel 5.3 Verwachte resultaten milieu, kosten en service met Recycle-tarief + optimalisaties Hoeveelheid restafval per inwoner per jaar - 63 kg (VANG) Afvalbeheerkosten (DVO-tarief) € -16,91 per wha Service 7+

5.3.1 Opbouw recycle-tarief Bij het recycle-tarief bestaat de afvalstoffenheffing uit twee componenten: een vast gedeelte en een variabel gedeelte. Het vaste gedeelte wordt geheven om de inzameling en verwerking te borgen. Dit vaste bedrag wordt door elk huishouden betaald, onafhankelijk of afval wel of niet wordt aangeboden. Het flexibele gedeelte is afhankelijk van hoe vaak het restafval wordt aangeboden. Inwoners kunnen in een app terugzien hoe vaak zij hun afval hebben aangeboden. Gelet moet worden op de juiste opbouw van de heffing, zodat een goede dekking bestaat voor de structurele kosten. Als er te weinig dekking is uit het vaste tarief, kan bij een goede response op het recycletarief de noodzaak ontstaan om de tarief alsnog te verhogen. Veel gemeenten passen daarom de 80-20 regel toe, waarbij 80% van de afvalstoffenheffing uit het vastrecht bestaat en 20% uit het variabele deel. Wat de precieze verhouding wordt, is afhankelijk van lokale kenmerken en wordt in samenwerking met de belastingafdeling uitgewerkt en aan de raad voorgelegd bij de belastingverordening. 5.4 Enkele kanttekeningen en onbedoelde gevolgen Invoering van het recycle-tarief leidt tot voordelen op afvalscheiding en afvalbeheerkosten, al moet er wel rekening gehouden worden met een aantal kanttekeningen en onbedoelde gevolgen. In onderstaande tekst worden de belangrijkste zaken uiteengezet.

Kosten Het recycle-tarief richt zich op het concept dat de vervuiler betaalt; het tarief op restafval motiveert om afval (beter) te scheiden. Kosten zijn onder meer afhankelijk van de gebiedskenmerken, beleidskeuzes, investeringen, inkomsten uit vergoedingen, etc. en zijn gebaseerd op een businesscase van HVC. Door goed te monitoren op de verschillende afvalstromen kan tijdig bijgestuurd worden.

16 / 35

Administratie en bedrijfsvoering Omdat, i.p.v. een enkel vlaktarief, verschillende tarieven bijgehouden en opgelegd moeten worden vraagt een recycle-tarief om een uitgebreidere administratie. Omdat dit meer arbeidsintensief is dan het huidige systeem en het behandelen van bezwaren eveneens moeilijker maakt, leidt het op deze post tot hogere kosten. Dumping en vervuiling Doordat het aanbieden van restafval voor een huishouden direct kosten me zich meebrengt, ontstaat de prikkel om het restafval zo goed mogelijk te scheiden. Bij sommige inwoners kan dit echter ook leiden tot de prikkel om het restafval bij andere stromen te gooien, elders te dumpen, of naast een ondergrondse container te plaatsen. Dit leidt (zeker in het eerste jaar) tot meer kosten voor het verwijderen van gedumpt en bijgeplaatst afval en afkeur van vervuilde ingezamelde stromen. Om dit op te vangen dient handhaving en afvalcontrole geïntensiveerd te worden. Eveneens zal de buitendienst meer afval moeten verwijderen, wat op deze post leidt tot hogere uitgaven (zie hoofdstuk 9). Uit ervaringen van andere gemeenten en onderzoek van IPR Normag weten we dat dumpingen zich vooral in het eerste jaar voordoen en daarna sterk afnemen. Ook zijn deze onbedoelde gevolgen goed te ondervangen met een goed beheersplan (zie bijlage 3 voor het beheersplan in grote lijnen).

5.5 Participatie Om een beeld te krijgen van onder welke voorwaarden inwoners mogelijkheden zien om een recycle-tarief in te voeren heeft I&O een enquête uitgezet onder 2500 inwoners (zie bijlage 5 voor het volledige rapport). De uitkomsten van het betreffende rapport is meegenomen in dit plan 55% van de respondenten geeft aan al heel goed te scheiden; 41% ziet ruimte voor verbetering. Uit de kwalitatieve data (open vragen) blijkt dat inwoners onder meer als voordeel zien dat het systeem leidt tussen een eerlijkere verhouding tussen eenpersoons- en meerpersoonshuishoudens en grote vervuilers meer gaan betalen. Als nadeel wordt onder meer aangegeven dat het tot dumpingen in de openbare leidt en inwoners restafval in de andere afvalbakken kunnen deponeren. Op de relevante risico’s is een beheersplan gemaakt (zie bijlage 3). Daarnaast geven inwoners aan het belangrijk te vinden dat er duidelijke communicatie wordt ingezet over de hoogte en samenstelling van het tarief, inwoners geen toegang tot andermans bak moeten hebben en er heldere instructies worden gegeven over afvalscheiding. Bij het opstellen van voorliggend plan zijn de bevindingen uit het onderzoeken meegenomen. 5.5 Specifieke doelgroepen Met het invoeren van een recycle-tarief wordt de service op recyclebare stromen verhoogd.

Op restafval wordt de service daarentegen verlaagd, met als doel een prikkel te creëren voor afvalscheiding. Voor veel inwoners is dit geen probleem, maar er zijn verschillende doelgroepen, bijvoorbeeld ouderen of gezinnen met kinderen in de luiers, waarvoor dit lastig is. Bij de inwonerspeiling is gevraagd of er uitzonderingen gemaakt moeten worden voor verschillende doelgroepen. Opvallend is dat 56% van de respondenten het acceptabel vindt (inclusief neutraal) dat er uitzonderingen worden gemaakt voor groepen die dat nodig hebben. Dit percentage daalt tot 24% (inclusief neutraal) wanneer dit leidt tot een hoger tarief voor de respondent zelf. 22% geeft aan dat de gemeente een uitzondering moet maken voor jonge gezinnen en 51% geeft aan dat chronische zieken een uitzondering moeten krijgen.

*Bron: Coelo Afvalstoffenheffing meerpersoonshuishouden 2019, CBS Statline afvalhoeveelheden 2019, bewerking door IPR Normag.

17 / 35

Op basis van de ervaringen van andere gemeenten en de informatie uit het inwonersonderzoek wordt, naast de inzet van afvalcoaches, het volgende serviceniveau voor specifieke doelgroep ingezet:

Tabel 5.4: Serviceniveau en eventuele uitzonderingen specifieke doelgroepen Doelgroep Bewoners hoogbouw

Aandachtspunt Bewoners in de hoogbouw hebben doorgaans minder mogelijkheden om hun afval gescheiden aan te bieden.

Gezin met kinderen in luiers

Gezinnen met meer dan drie kinderen in de luiers redden het doorgaans niet met de inzamelfrequentie van één keer in de vier weken.

Ouderen

Ouderen zijn vaker slecht te been en kunnen te maken krijgen met incontinentiemateriaal.

Inwoners met medisch afval

Indien er medische gronden zijn, bestaat de kans op meer medicijnafval en incontinentiemateriaal. Hierdoor is sprake van meer restafval.

Sociale minima

Sociale minima hebben beperkte financiële middelen.

Toekomstig serviceniveau Bij hoogbouw worden de basisvoorzieningen op orde gebracht, zodat ook voor deze groep afvalscheiding mogelijk is. Uitgangspunt is handhaven van het huidige serviceniveau. In uitzonderingssituaties, drie of meer kinderen in de luiers, is het mogelijk om een afvalpas voor een ondergrondse container aan te vragen. Het recycletarief blijft van toepassing. Indien ouderen een bak aan huis hebben voor restafval kunnen zij deze op verzoek omruilen tegen een kleiner formaat. Voor de kleine bak ligt het tarief per aanbieding lager. Voor inwoners met medisch afval wordt een afvalpas voor ondergrondse container beschikbaar gesteld. Een eventuele korting wordt onderzocht en uitgewerkt in de belastingverordening. Kwijtschelding vast tarief; invulling variabel deel wordt onderzocht en voorgelegd bij de belastingverordening.

5.6 AVG Om het afvalbeleid met het recycle-tarief goed uit te kunnen voeren, moet per woonhuisaansluiting geregistreerd worden hoe vaak de bak aan huis voor restafval is aangeboden, of hoe vaak er een zak in een boven-/ of ondergrondse container voor restafval is gedeponeerd. Omdat de pasjes voor ondergrondse containers en de chips in bakken aan huis voor restafval gekoppeld worden een woonhuisaansluiting (en daarmee aan persoonsgegevens) is de Algemene Verordening Gegevensbescherming van toepassing. De gemeente heeft de verantwoordelijkheid om aan te tonen dat zij zich aan deze wet houdt (verantwoordingsplicht). De gemeente moet hiervoor een privacyverklaring opstellen voor de inwoners, zodat zij weten waarom de gegevens worden verzameld en wat hiermee wordt gedaan. Deze wordt opgesteld alvorens het recycletarief in te voeren.

18 / 35

5.7 Conclusie Uitgaande van de uitgangspunten en doelen zoals vastgesteld door de raad op 28 november 2019 (zie hoofdstuk 4), leidt optimaliseren én invoeren recycle-tarief (scenario 3) tot de beste resultaten. Met het invoeren van een recycle-tarief wordt het restafval het meest gereduceerd en de kostenbeheersing behaald. In het volgende hoofdstuk wordt ingegaan op de optimalisaties (aanvullende maatregelen).

19 / 35

6. Aanvullende maatregelen Om de afvalscheiding en kostenbeheersing een stap verder te brengen, worden er, naast het invoeren van een recycle-tarief, een aantal verbeteringen in de inzameling doorgevoerd. Dit hoofdstuk gaat in op deze optimalisatiemaatregelen, evenals enige indirecte, ondersteunende maatregelen, zoals communicatie en toezicht en handhaving. Optimalisatie maatregelen 6.1 Grof afval ophalen tegen betaling Het aan huis opgehaalde grof afval gaat ongescheiden in de perswagen wat ten koste gaat van het scheidingpercentage. Daarnaast brengt de inzamelroute kosten met zich mee die verdeeld worden over alle inwoners. Vanaf 2022 zal een vergoeding van € 20,- in rekening gebracht worden voor het ophalen van grof afval aan huis. Het betalen voor het laten ophalen van een bank of tv is in lijn met het een recycle-tarief: alleen degene die daadwerkelijk grof afval aan huis aanbiedt betaalt. Zelf brengen van grof afval naar het afvalbrengstation blijft gratis. Op deze manier wordt brengen van gescheiden grof huishoudelijk afval gestimuleerd: op het afvalbrengstation zijn er betere scheidingsmogelijkheden dan bij het ophalen van grof afval aan huis.

6.2 Verruimen openingstijden afvalbrengstation In aanloop naar het nieuwe afvalbeleid en in overleg met de zeven Westfriese gemeenten heeft HVC in 2020 de openingstijden van de afvalbrengstations binnen de bestaande kosten met één uur en een kwartier verruimd. 6.3 Verbeteren inzamelprestaties gft en etensresten Zoals aangegeven in hoofdstuk 3 komt er nog 40 kg per persoon per jaar aan gft/e in het restafval terecht. Om dit aandeel omlaag te brengen wordt ingezet op communicatie (zie ook onder ondersteunende maatregelen). In de fysieke ruimte zullen de woonhuisaansluitingen die nog geen mogelijkheden hebben om gft en etensresten gescheiden aan te leveren (overwegend appartementencomplexen) voorzien worden van inzamelmiddelen en aangesloten worden op een inzamelroute. In combinatie met een recycle-tarief gaat de inzamelrespons van deze stroom dan omhoog. Daarnaast wordt, omwille van een betere kwaliteit, gepromoot snoeiafval naar het afvalbrengstation te brengen. Als gevolg hiervan hoeft de inzamelfrequentie niet omhoog in de zomermaanden. Tot slot worden afvalcoaches ingezet om op kwaliteit te sturen. 6.4 Optimaliseren papierinzameling De huidige inzamelfrequentie van het oud papier ligt hoog (één keer per twee weken). Verenigingen kunnen geregeld geen vrijwilligers leveren en de papierprijs fluctueert in grote mate.

Om de inzameling efficiënter te maken en daarmee de kosten te beheersen wordt gekeken of de inzameling teruggebracht kan worden naar één keer per vier weken. Elders in het land is dit de meest gangbare inzamelfrequentie voor oud papier. Op deze manier ligt er minder druk op de verenigingen en liggen de inzamelkosten lager. Omdat hiervoor de mogelijkheden nog niet voldoende duidelijk zijn, wordt eerst met de betrokken partijen gesproken en blijft de papierinzameling voor het moment ongewijzigd. 6.5 Optimaliseren textielinzameling Momenteel voldoet de textielinzameling en worden geen optimalisaties voorzien. In de toekomst wordt overwogen of het wenselijk is te handhaven op textielinzameling van derden. 6.6 Bedrijfsmatig afval weren Er belandt nog veel bedrijfsmatig afval in het huishoudelijk restafval. Dit kan worden voorkomen door geen toegangspas voor ondergrondse containers te verstrekken aan ondernemers, bakken

20 / 35

aan huis te chippen (inmiddels toegepast) en te controleren en handhaven op een eigen inzamelmiddel en contract met een particuliere inzamelaar. Eventueel kan de gemeente bij ruimtegebrek aan bepaalde ondernemers en tegen betaling (via reinigingsrecht) toegang geven tot ondergrondse containers. Ondersteunende maatregelen Gerichte en eigentijdse inwonercommunicatie is een belangrijke voorwaarde om tot blijvende positieve resultaten te komen. Ingezet wordt op de volgende maatregelen: 6.7 Structurele inzet afvalcoaching Ter bevordering van de afvalscheiding worden afvalcoaches ingezet om inwoners te adviseren over hoe zij hun afval beter kunnen scheiden, vragen/meldingen af te handelen in de wijk en afvalcontroles uit te voeren. 6.8 Communicatie Communicatie is een belangrijk middel om het afvalbeleid kracht bij te zetten en inwoners te informeren over de inzameling en verwerking van verschillende stromen. We intensiveren deze communicatie en zorgen voor communicatie gericht op verschillende doelgroepen. 6.9 Lobby De gemeente neemt actief deel aan de NVRD en VNG-gremia, enerzijds om up to date te blijven inzake de ontwikkelingen in het landelijke afvalbeleid, anderzijds om gezamenlijk met andere gemeenten op te trekken, bijvoorbeeld om een vuist te maken in het verpakkingendossier en aan te dringen op aanpassingen in productontwerp en betere recyclebare verpakkingen. Tabel 6.1

Overzicht effecten van de aanvullende maatregelen Maatregel op inzameling

Effect afvalscheiding +

Effect Service -

Effect kostenbeheersing +

2. Verruimen openingstijden afvalbrengstation 3. Verbeteren inzamelprestaties gft en etensresten 4. Optimaliseren papierinzameling 5. Optimaliseren textielinzameling 6. Bedrijfsafval weren

+

+

0

+

+

0/+

Geen aanpassing Geen aanpassing +

Geen aanpassing Geen aanpassing 0

Geen aanpassing Geen aanpassing +

Ondersteunende maatregelen

Effect milieu + + +

Effect Service + + +

Effect kostenbeheersing + + +

1. Grof afval ophalen tegen betaling

7. Structurele inzet afvalcoaching 8. Communicatie 9. Lobby + = positief, 0 = neutraal, - negatief.

21 / 35

7. Voor- en nascheiding, kleine PBD bak en Ja/ja sticker Bij de behandeling van de Keuzenotitie Gemeentelijke Grondstoffenplan (28 november 2019) heeft de raad een amendement opgenomen om een beleidsscenario op te nemen waar nascheiding het uitgangspunt is. Ook heeft de raad gevraagd om de mogelijkheden van het invoeren van een kleine bak voor PBD en de invoering van een Ja/ja sticker in kaart te brengen. In dit hoofdstuk wordt ingegaan op deze drie onderwerpen. 7.1 Nascheiding versus voorscheiding Nascheiding is de term die wordt gebruikt voor het nascheiden van de plastic, blik en drinkpakken (PBD)-stroom uit de fijn huishoudelijke restafvalstroom. Nascheiding gaat dus niet over de stromen gft en etensresten, papier, textiel en glas. Dit zijn stromen die, bij nascheiding, alsnog bij de bron, separaat ingezameld worden. Over nascheiding tegenover bronscheiding lopen landelijk veel discussies. Een eenduidig verschil tussen de prestaties van brongescheiden systemen en nagescheiden systemen is er niet. De kwaliteit van nascheiding is lager, doordat voornamelijk organisch afval aan de PBD-fractie blijft kleven, maar eveneens afhankelijk van welke technieken worden gebruikt. Een goed presterend brongescheiden afvalsysteem presteert in theorie beter, maar kent beperkingen, omdat niet alle inwoners over de mogelijkheden, kennis en motivatie beschikken om goed te scheiden.

De technologie van PBD nascheiding uit restafval is in ontwikkeling, waardoor er in de toekomst verbeterde technieken worden verwacht. Het belangrijkste voordeel van nascheiding is dat het de dienstverlening ten goede komt (het is voor inwoners eenvoudiger) en minder communicatie en interventies (zoals afvalcoaching) vraagt. Een voordeel van bronscheiding is dat inwoners eveneens bemoedigd worden om de andere stromen (zoals gft/e en papier) beter te scheiden, waardoor er minder restafval overblijft dan bij nascheiding. De keuze is met name afhankelijk van de bebouwing en/of het percentage meergezinswoningen. In gebieden waar er weinig mogelijkheid bestaat voor bronscheiding, zoals bij hoogbouw en wijken met huizen zonder tuin, kan nascheiding een logische keuze zijn. Waar goede mogelijkheden bestaan voor gescheiden inzameling, zoals in wijken met rijtjeshuizen, is bronscheiding veelal de logische keuze. Samengevat kan gesteld worden dat de keuze voor bron- of nascheiding afhankelijk is van het aandeel woningen dat lastig kan deelnemen aan bronscheiding. 7.1.1 Nascheiding als scenario Zoals hierboven aangegeven is nascheiding vooral een logische keuze op locaties waar inzameling via een bronscheiding moeilijk is. Stede Broec is door haar bebouwing (weinig hoogbouw en relatief veel ruimte per perceel) een gemeente waar bronscheiding een logische keuze is.

Vanuit service opzicht is het wel te overwegen om een dergelijke inzameling toe te passen. Om in kaart te brengen wat de gevolgen zullen zijn voor Stede Broec om op nascheiding over te gaan is HVC gevraagd een businesscase op te stellen van de kosten en de gevolgen op de afvalscheiding. HVC geeft aan dat de structurele avalbeheerkosten stijgen met € 246.941; het restafval stijgt met circa 30 kg per inwoner per jaar. Tabel 6.1 bekijkt de score vanuit afvalscheiding, kosten en service. In tabel 6.2 wordt op de verschillende kostenposten ingegaan.

22 / 35

Tabel 7.1 Verwachte resultaten milieu, kosten en service met nascheiding Hoeveelheid restafval per inwoner per jaar (VANG) Afvalbeheerkosten (DVO-tarief) Service

+ 30 kg € + 26.68 7+

Tabel 7.2 Mutaties bij nascheiding Inzameling € 33.124 Kapitaallasten € -31.180 Overige kosten € -2.207 Verwerkingskosten € 66.129 Vergoeding Nedvang PMD (€ 245/ton) € 159.495* Besparing verbrandingsbelasting € 21.581 Totaal mutaties uitgaven DVO Totaal € 246.941 * Minder inkomsten.

Bovenstaande in acht nemende is de keuze om bronscheiding te behouden de beste keuze voor Stede Broec. Bronscheiding is de norm; daar waar bronscheiding moeilijk is, zoals bij hoogbouw, wordt gebruik gemaakt van nascheiding. 7.2 Kleine PBD container Tijdens de behandeling van de keuzenotitie GGP heeft de raad aangegeven om bij de uitwerking van de scenario’s de mogelijkheid op te nemen om een grote (240) oranje minicontainer (PBD) om te ruilen tegen een kleinere (120 liter). Wordt de mogelijkheid ingevoerd dan wordt een (erg) kleine verbetering op de afvalscheiding en service verwacht. Daarentegen is het negatief voor de afvalbeheerkosten omdat er een aparte administratie bij gehouden moet worden en het inwisselen op locatie kosten met zich meebrengt. De kosten voor deze mogelijkheid worden op € 20.000 per jaar ingeschat. 7.3 Ja/ja sticker Op 28 november 2019 heeft de raad een motie aangenomen om de mogelijkheid van de invoering van een Ja/ja sticker (opt-in systeem voor oud papier) mee te nemen in de scenario’s voor het Gemeentelijk Grondstoffenplan (nu Recycleplan). Het verwachte effect op milieu, service en kostenbeheersing is in kaart gebracht, evenals de gevolgen voor verenigingen en ondernemingen.

Al hoewel een opt-in systeem naar verwachting op de langere termijn, onder voorwaarden, niet nadelig is voor de opbrengsten voor verenigingen, wordt geconcludeerd dat het systeem niet past binnen de doelen en uitgangspunten van voorliggend plan met name omdat er extra handhaving nodig is wat leidt tot hogere afvalbeheerkosten (circa € 10.000 per jaar). In de bijlage 2 is de uitgebreide onderbouwing opgenomen.

23 / 35

8. Overig beleid In voorgaande hoofdstukken is de nieuwe insteek van het afvalbeleid uiteengezet. In voorliggend hoofdstuk wordt ingegaan op zaken die niet direct invloed hebben op het nieuwe beleid, maar wel deel uitmaken van het afvaldossier. 8.1 Samenwerking ABWF De gemeente neemt deel aan de gemeenschappelijke regeling Afvalbeheer Westfriesland (ABWF). In deze vorm overleggen de zeven Westfriese gemeenten op bestuurlijk en ambtelijk niveau over het afvalbeleid in de regio. Wanneer mogelijk wordt afstemming gezocht en gebruikgemaakt van de synergie van intergemeentelijke samenwerking. De andere zes Westfriese gemeenten werken eveneens een nieuwe afvalbeleid uit. Opmeer en Medemblik voeren naar verwachting met ingang van 1 januari 2022 een recycle-tarief in en zetten in op vergelijkbare aanvullende maatregelen. In Enkhuizen moet het afvalbeleidsplan nog worden vastgesteld en wordt gekoerst op het optimaliseren van de inzameling. Koggenland heeft voor de eerstkomende jaren gekozen voor het optimaliseren van de inzameling. In Stede Broec en Hoorn zijn worden verschillende scenario’s in beeld gebracht waaronder een recycle-tarief; in deze gemeenten is op het moment van schrijven de richtin onbekend. 8.2 Zwerfafval Naast de inzameling en verwerking, is een belangrijk doel van het afvalbeheer te voorkomen dat afval in het milieu terechtkomt.

Een onderdeel daarvan is het voorkomen en opruimen van zwerfafval. De gemeente plaatst en onderhoudt openbare prullenbakken en zorgt voor het opruimen van zwerfafval in de openbare ruimte. Meldingen worden gedaan via de Fixi-app. Ligt de verantwoordelijkheid bijvoorbeeld bij de Provincie, zoals bij de provinciale wegen, dan treedt de gemeente met deze partij in contact. De gemeente ondersteunt inwonerinitiatieven met grijpstokken, vuilniszakken en ander toebehoren en doet jaarlijks mee met de landelijke Opschoondag (Nederland Schoon). 8.3 Afvalvrije scholen Een aantal scholen in Westfriesland laat via HVC haar afval ophalen. Dit heeft als voordeel dat het afval gescheiden kan worden en leerlingen onderwijs krijgen in afvalscheiding. Na een introductiedag met vuilnismannen en een vuilniswagen op het schoolplein, kunnen de kinderen in elke klas afval in verschillende stromen inzamelen. Scholen kunnen zich via de gemeente aanmelden.

24 / 35

9. Investeringen, kosten en baten Een goed afvalbeleid is gebaseerd op duidelijke afwegingen in de kosten en baten. Afhankelijk van welke keuze wordt gemaakt, zijn er verschillende investeringen en opbrengsten. In voorliggend hoofdstuk worden deze zaken specifiek per scenario in kaart gebracht 9.1 Scenario 1: Ongewijzigd beleid Omdat er, behalve extra aandacht voor de kwaliteit van de stromen, geen wijzigingen worden doorgevoerd in de inzameling en verwerking stijgen de kosten licht door indexering op het DVO tarief, autonome ontwikkelingen in de markt en eventuele verlaging van de vergoedingen voor onder meer PBD en papier. 9.2 Scenario 2: Alleen optimalisaties In opdracht van de gemeente heeft HVC de in dit plan genoemde maatregelen uitgewerkt en een offerte uitgebracht. Met de invoering van de in hoofdstuk 6 genoemde optimalisaties zal een kleine verlaging plaats vinden van € 28.580 in het DVO tarief (excl. btw; incl. verbrandingsbelasting). Dit betekent circa € -3.09 per woonhuisaansluiting. Omdat verwacht wordt dat de samenstelling van de verschillende stromen amper wijzigt worden er geen extra inkomsten van Nedvang verwacht voor PBD.

Tabel 9.1 Mutaties structurele uitgaven DVO (scenario 2) Mutaties kosten HVC Inzameling € 28.976 Verwerking € -26.144 Grof afval tegen betaling € -30.151 Subtotaal € -27.320 Mutaties kosten/inkomsten derden Vergoeding Nedvang PBD (€ 245/ton) 0 Besparing verbrandingsbelasting € -1.260 Subtotaal € -1.260 Totaal mutaties structurele uitgaven gemeente Totaal € -28.580

De eenmalige kosten die worden gemaakt om de optimalisaties mogelijk te maken bestaan aan project- en communicatiekosten HVC en het werk in de openbare ruimte anderzijds (plaatsing betonputten), zie onderstaande tabel. Tabel 9.2 Eenmalige kosten (scenario 2) Eenmalige kosten Project- en communicatiekosten HVC € 54.940 Werk openbare ruimte gemeente € 15.000 Totaal eenmalige kosten Totaal € 69.940

25 / 35

9.3 Scenario 3: Optimalisaties en recycle-tarief 9.3.1 Mutaties DVO tarief en bedrijfsvoering Invoeren van het recycle-tarief, samen met de verschillende optimalisaties, brengt financiële voordelen met zich mee en vraagt eveneens om een aantal structurele en incidentele investeringen. In opdracht van de gemeente heeft HVC de in dit plan genoemde maatregelen uitgewerkt en een offerte uitgebracht. De optimalisaties en invoering recycle-tarief leiden tot een voordeel op het DVO-tarief van € 156.471 per jaar, of te wel € 16.91 per woonhuisaansluiting (wha; uitgaande van 9252 wha’s) per jaar (prijspeil 2021). Dit is inclusief vergoedingen voor PBD en besparing verbrandingsbelasting. Tabel 9.3: Mutaties structurele uitgaven DVO (scenario 3) Mutaties structurele uitgaven DVO Inzameling € 53.165 Verwerking € -110.580 Grof afval tegen betaling € -30.151 Subtotaal € -87.566 Mutaties structurele uitgaven/inkomsten derden Vergoeding Nedvang PBD (€ 245/ton) € -28.910* Besparing verbrandingsbelasting € -39.995** Subtotaal € - 68.905 Totaal structurele mutaties uitgaven DVO Totaal € -156.471 * Meer vergoedingen * Minder uitgaven Op basis van advies van Buiten Organisatieadvies, JMA en de betrokken afdelingen zijn eveneens structurele mutaties opgenomen voor de bedrijfsvoering van de gemeente, zie tabel 9.4.

Het totale jaarlijkse voordeel tegenover gewijzigd beleid komt hiermee uit op € -104.471, of te wel € 11,29 per wha (zie tabel 9.5). In het voorliggende plan zijn een aantal extra ondergrondse containers voorzien. HVC draagt de kapitaallasten voor de containers, de gemeente voor de betonputten. Voor de betonputten wordt de raad gevraagd een krediet beschikbaar te stellen van € 16.500. De afschrijving is meegenomen in de berekening. Tabel 9.4: Mutaties structurele kosten bedrijfsvoering (scenario 3) Mutaties structurele kosten bedrijfsvoering Handhaving/toezicht € 10.000 Buitendienst € 10.000 Kapitaalasten betonputten € 2000 Inningskosten € 30.000 Subtotaal € 50.000 Totaal mutaties structurele uitgaven gemeente Totaal € 52.000

In tabel 9.5 zijn de mutaties op de DVO en de gemeentelijke bedrijfsvoering samengevat. Let op: in deze berekening zijn aanvullende maatregelen voor specifieke doelgroepen (bijv. voor ouderen) en kwijtscheldingen (voor inwoners met een laag inkomen) niet meegenomen.

26 / 35

Tabel 9.5: Totaal structurele mutaties DVO en bedrijfsvoering (scenario 3) Totaal structurele mutaties Kosten HVC en kosten/inkomsten derden € -156.471 Mutaties kosten gemeente € 52.000 Totaal mutaties structurele uitgaven gemeente Totaal € -104.471 (€ 11,29 per wha)

9.3.2 Incidentele kosten Om het recycle-tarief in te voeren worden een aantal eenmalige kosten gemaakt voor o.a. projectleiding, communicatie en aanpassing bedrijfsvoering. In tabel 9.6 staan de verwachte kosten opgenomen. Deze kosten zijn onder voorbehoud van het gelijktijdig overgaan op het recycle-tarief in Drechterland (raadsbehandeling voorzien in december ’21), waardoor bij implementatie synergievoordelen worden behaald bij de SED organisatie. HVC verwacht € 147.593,- in rekening te brengen voor communicatie- en projectkosten. De gemeente verwacht eenmalig € 110.000,- extra kosten te maken voor onder meer het aanpassen van de administratie en extra handhaving en toezicht. De totale eenmalige kosten worden geschat op € 257.593,-. Voorgesteld wordt om de eenmalige project- en communicatiekosten HVC (€ 147,593) te verdisconteren in het DVO tarief (5 jaar) en de gemeentelijke eenmalige kosten van € 110.000 te dekken uit de egalisatievoorziening afvalstoffenheffing. In tabel 9.7 is de versleuteling in het DVO tarief opgenomen. Met het verdisconteren komt het voordeel de eerste 5 jaar uit op € 7,85 per wha. Tabel 9.6 Eenmalige projectkosten HVC en gemeente (scenario 3) Eenmalige projectkosten HVC Project- en communicatiekosten (afrekening € 147.593 o.b.v.

werkelijke uren) Subtotaal € 147.593 Eenmalige projectkosten gemeente Voorbereiding organisatie / projectleiding € 20.000 Meerwerk plaatsing betonputten € 5.000 Communicatie € 16.500 Meldingen/KCC € 11.000 Toezicht/handhaving € 35.000 Softwarepakket € 5000 In beeld brengen nul situatie zwerfafval € 2500 Inzet buitendienst en extra verwerkingskosten € 15.000 Subtotaal € 110.000 Totaal eenmalige kosten Totaal € 257.593 Tabel 9.7: Versleuteling (scenario 3)

Geen versleuteling Versleuteling 5 jaar

Versleuteling project- en communicatie kosten HVC Totaal Structurele Structurele Totaal Incidentele besparing besparing structurele kosten DVO kosten DVO besparing kosten per Wha. € 257.593 € -156.471 € -16,91 € -104.471 € 110.000 € -124.624 € -13,47 € -72.624

Totaal structurele besparing per wha € -11,29 € -7,85

27 / 35

9.3.3 Incidentele kosten zonder synergievoordeel Wanneer Drechterland besluit geen recycle-tarief in te voeren, gaat Stede Broec als individuele gemeente over op het recycle-tarief, waarmee het synergievoordeel vervalt. De eenmalige kosten komen in dit geval neer op € 333.500. In tabel 9.7 zijn de verschillende posten voor deze situatie opgenomen. In dit geval wordt eveneens geadviseerd om de eenmalige projectkosten HVC te verdisconteren in het DVO tarief en de eenmalige gemeentelijke kosten (€ 140.500) te dekken aan de egalisatievoorziening. Met het verdisconteren komt het voordeel de eerste 5 jaar uit op € 6,79 per wha. De versleuteling is opgenomen in tabel 9.8. Tabel 9.7 Eenmalige projectkosten HVC en gemeente (scenario 3) Eenmalige projectkosten HVC Project- en communicatiekosten (afrekening € 193.000 o.b.v. werkelijke uren) Subtotaal € 193.000 Eenmalige projectkosten gemeente Voorbereiding organisatie / projectleiding € 30.000 Meerwerk plaatsing betonputten € 5.000 Communicatie € 25.000 Meldingen/KCC € 15.000 Toezicht/handhaving € 40.000 Softwarepakket € 5000 In beeld brengen nul situatie zwerfafval € 2500 Inzet buitendienst en extra verwerkingskosten € 18.000 Subtotaal € 140.500 Totaal eenmalige kosten Totaal € 333.500 Tabel 9.8 Versleuteling zonder synergievoordeel (scenario 3)