Raadsvoorstel IHP

Voorstel aan de gemeenteraad Onderwerp: Zaaknummer:

Integraal Huisvestingsplan (IHP) primair onderwijs Stede Broec 2024-2039 967

Commissie Raadsvoorstel

10 oktober 2023 19 oktober 2023

Portefeuillehouder : Programma:

M. Krijger

Karakter:

Besluitvormend

5: Samenleving

Bijlagen:

-

Raadsbesluit IHP primair onderwijs Stede Broec 2024-2039 IHP primair onderwijs Stede Broec 2024-2039

Voorgesteld Besluit: Het IHP Primair Onderwijs Stede Broec 2024 – 2039 vast te stellen. Inleiding In onze gemeente volgen dagelijks ruim 2.000 kinderen (speciaal) basisonderwijs. Dat onderwijs wordt gegeven in 12 schoolgebouwen, verspreid over onze gehele gemeente. Een aantrekkelijk, veilig en gezond gebouw dat voldoende ruimte biedt, is daarbij een belangrijke randvoorwaarde. Het grootste deel van de schoolgebouwen (10 van de 12) bestaat reeds zo’n 40 jaar of langer. De twee jongste scholen betreffen De Klimop en basisschool Willibrordus, beide 26 jaar oud en gevestigd in MFA De Rozenboom. Om te kunnen bepalen wát we aan elk gebouw wannéér gaan doen en tegen welke kosten, heeft de gemeenteraad in januari 2022 besloten een Integraal Huisvestingsplan (hierna: IHP) op te stellen. Onze gemeente en de 4 betrokken schoolbesturen in het primair onderwijs zijn samen verantwoordelijk voor goede huisvesting van de scholen. Gemeente Stede Broec en de schoolbesturen hebben elk hun eigen taken hierin, maar die taken zijn wel nauw met elkaar verbonden. Wij zijn bijvoorbeeld verantwoordelijk voor nieuwbouw en uitbreiding en schoolbesturen voor onderhoud, aanpassingen, exploitatie en beheer. Om de kwaliteit van huisvesting te borgen en in te spelen op nieuwe inzichten en ontwikkelingen, is het belangrijk dat we, gemeente en schoolbesturen, werken vanuit een gezamenlijk toekomstperspectief.

Dat gezamenlijke toekomstperspectief hebben we na een intensief gezamenlijk traject vastgelegd in het IHP. Het biedt een leidraad voor investeringen in de scholenhuisvesting, het zorgt voor een beleidsmatige en evenwichtige inzet van middelen en biedt een goed vertrekpunt voor het verbinden van opgaven in het sociaal-maatschappelijk domein. Dit IHP bevat een zogenoemd minimaal en maximaal scenario op basis waarvan onze gemeente en de schoolbesturen in het (speciaal) basisonderwijs samen verder kunnen werken opdat er sprake is van kwantitatief en kwalitatief goede onderwijshuisvesting voor alle scholen. De wezenlijke verschillen tussen deze twee scenario’s zijn ten eerste het toekomstperspectief op de langere termijn (na 2029). In het maximale scenario wordt er voor een viertal scholen ‘nieuwbouw’ voorzien en in het minimale scenario wordt ‘renovatie’ van deze scholen voorzien. Een tweede verschil is de transformatie van alle bestaande schoolgebouwen naar een Bijna Energieneutraal Gebouw (BENG) dat wél is opgenomen in het maximaal scenario, maar niet in het minimaal scenario. Voor wat betreft de fasering wordt er een onderscheid gemaakt tussen scenario’s die op korte termijn zouden moeten worden uitgewerkt (2024 - 2028), op middellange termijn (2029 - 2033) en op lange termijn (2034 - 2039).

Voor alle scenario’s worden de financiële consequenties inzichtelijk gemaakt op basis van kengetallen.

1

Onderstaand treft u een financieel schematisch overzicht aan van beide scenario’s zoals deze ook zijn opgenomen in het IHP. Minimaal scenario: School en kern

Schoolbestuur: Bouwjaar: Type ingreep:

Lutjebroek De Baskuul

SKO De Streek

1982 Renovatie + uitbreiding

2024 - 2028

2029 - 2033

P.M.

€ 4.500.000

2034 - 2039

Grootebroek SBO 't Palet Verlengde Raadhuislaan OBS 't Vierspan locatie Woud De Hussel Uilenburcht

Samenvoeging met locatie 1979 Princenhof 1983 Renovatie Renovatie + beperkte SKO De Streek 1977 technische opwaardering 1928, Renovatie SKO De Streek 1955, 1981 Trigoon Present

(zie locatie Princenhof) € 4.875.000 € 350.000

€ 5.725.000 € 6.550.000

Bovenkarspel OBS 't Vierspan locatie Klim-op St. Willibrordus OBS 't Vierspan locatie Wendel Molenwiek Gideonschool SBO 't Palet locatie Princenhof

Opwaardering binnenklimaat 1997 + aanpassen routering Opwaardering binnenklimaat SKO De Streek 1997 + aanpassen routering Present 1972 Nieuwbouw* SKO De Streek 1972 Nieuwbouw Kopwerk 1973 Nieuwbouw 1975, Nieuwbouw Trigoon 2001, 2011 Present

SUBTOTAAL 2023 - 2026 SUBTOTAAL 2027 - 2030 SUBTOTAAL 2031 - 2034

TOTALE INVESTERINGSKOSTEN

€ 475.000 € 475.000 € 2.150.000 € 7.500.000 € 3.275.000 € 10.700.000 € 24.925.000 € 4.500.000 € 17.150.000

€ 46.575.000

* Omdat het gebouw relatief veel leegstand kent, zou bij nieuwbouw een veel kleiner gebouw worden teruggebouwd. Daarom is nieuwbouw in dit geval feitelijk goedkoper dan renovatie. Strikt genomen heeft locatie Wendel van OBS ’t Vierspan géén recht op een vaste voet van 200 m2 bvo omdat de school in formele zin een ‘onderwijslocatie’ van OBS ‘t Vierspan is en géén zelfstandige school. Omdat de school in de praktijk echter wél als zelfstandige school fungeert, wordt er bij het bepalen van de investering in geval van nieuwbouw vooralsnog uitgegaan van een vaste voet van 200 m2 bvo.

Maximaal scenario:

2

School en kern

Schoolbestuur: Bouwjaar: Type ingreep:

Lutjebroek De Baskuul

SKO De Streek

1982 Nieuwbouw

2024 - 2028

2029 - 2033

P.M.

€ 6.070.000

2034 - 2039

Grootebroek SBO 't Palet Verlengde Raadhuislaan OBS 't Vierspan locatie Woud De Hussel Uilenburcht

Samenvoeging met locatie 1979 Princenhof 1983 Nieuwbouw Nieuwbouw + beperkte SKO De Streek 1977 technische opwaardering 1928, Nieuwbouw 1955, 1981 Trigoon Present

(zie locatie Princenhof) € 5.500.000 € 350.000

€ 6.150.000 € 7.200.000

Bovenkarspel

OBS 't Vierspan locatie Klim-op

St. Willibrordus OBS 't Vierspan locatie Wendel Molenwiek Gideonschool SBO 't Palet locatie Princenhof

SUBTOTAAL 2024 - 2028 SUBTOTAAL 2029 - 2033 SUBTOTAAL 2034 - 2039

TOTALE INVESTERINGSKOSTEN

Opwaardering binnenklimaat en transformatie naar BENG + Present 1997 aanpassen routering Opwaardering binnenklimaat en transformatie naar BENG + SKO De Streek 1997 aanpassen routering Present 1972 Renovatie* SKO De Streek 1972 Nieuwbouw Kopwerk 1973 Nieuwbouw 1975, Nieuwbouw Trigoon 2001, 2011

€ 1.575.000

€ 1.575.000 € 2.900.000 € 7.500.000 € 3.275.000 € 10.700.000 € 27.875.000 € 6.070.000 € 18.850.000

€ 52.795.000

* Strikt genomen heeft locatie Wendel van OBS ’t Vierspan géén recht op een vaste voet van 200 m2 bvo omdat de school in formele zin een ‘onderwijslocatie’ van OBS ‘t Vierspan is en géén zelfstandige school. Omdat de school in de praktijk echter wél als zelfstandige school fungeert, wordt er bij het bepalen van de investering in geval van nieuwbouw vooralsnog uitgegaan van een vaste voet van 200 m2 bvo.

Beoogd effect Het doel van dit voorstel is om alle kinderen in Stede Broec te huisvesten in moderne, gezonde en duurzame schoolgebouwen waarbij in voorkomende gevallen sprake is van synergie-effecten door verschillende maatschappelijke functies onder één dak te huisvesten. Met dit specifieke voorstel geven wij inzicht in de opgaven op het gebied van onderwijshuisvesting op de korte, middellange en lange termijn. Daarbij geeft het IHP een grote mate van duidelijkheid voor zowel de schoolbesturen als de gemeente over de randvoorwaardelijke investeringen in de komende tijd. Beleidsvrijheid / -ruimte (wettelijk kader) Op basis van bepalingen in de Wet op het Primair Onderwijs heeft de gemeenteraad een zorgplicht voor voldoende en adequate onderwijshuisvesting. Deze zorgplicht is nader uitgewerkt in de ‘verordening voorzieningen huisvesting onderwijs gemeente Stede Broec 2016’ (hierna: de verordening). Het opstellen van een IHP is nog geen wettelijke verplichting, maar de verwachting is dat dit door een aangekondigde wetswijziging van de Wet op het Primair Onderwijs in 2025 wel het geval zal worden. In het coalitieakkoord 2022-2026 is het opstellen (en uiteindelijk vaststellen) van een IHP primair onderwijs opgenomen als een van de belangrijkste pijlers binnen de portefeuille Samenleving. In de jaarschijf 2023 was voorzien dit IHP aan u ter vaststelling a876an te bieden.

In dit raadsvoorstel zijn de onderstaande juridische begrippen van belang: het programma, de verordening en het IHP. Het programma Gemeenten hebben op grond van de Wet op het primair onderwijs (WPO) de plicht om zorg te dragen voor de voorzieningen in de huisvesting op het grondgebied van de gemeente. Het bevoegd gezag van een niet door de gemeente in stand gehouden school dat een voorziening in de huisvesting wenst, dient een aanvraag voor opneming van die voorziening op het programma in bij het college van burgemeester en wethouders.

3

Het college van burgemeester en wethouders stelt, na overleg met de bevoegde gezagsorganen van de niet door de gemeente in stand gehouden scholen in de gemeente, jaarlijks ten behoeve van het onderwijs op het grondgebied van de gemeente voor een door hen te bepalen tijdstip een programma vast. Het programma omvat de voorzieningen in de huisvesting die in het jaar na de vaststelling van het programma voor bekostiging in aanmerking zullen worden gebracht voor niet door de gemeente in stand gehouden scholen alsmede voorzieningen die nodig zijn voor door de gemeente in stand gehouden scholen. Het programma vormt een bundel beschikkingen en legt rechten vast. De beschikking van het college van burgemeester en wethouders kan een gedeelte van de gewenste voorziening dan wel een andere voorziening dan gewenst omvatten. Tegen besluiten tot vaststelling respectievelijk wijziging van het programma staat voor belanghebbenden bezwaar en beroep open. Uit de wet vloeit dus voort dat het college aan de hand van de ingediende aanvragen en de behoefte van niet door de gemeente in stand gehouden scholen jaarlijks een programma voor het eerstvolgende jaar opstelt, waarin de voor vergoeding in aanmerking te brengen voorzieningen en de voor het onderwijs noodzakelijke voorzieningen zijn opgenomen.

Uitsluitend die voorzieningen worden opgenomen waarmee redelijkerwijs in het jaar na het jaar van vaststelling van het programma een aanvang kan worden gemaakt, dat wil zeggen waarvan de aanbesteding dan kan plaatsvinden. Het college neemt bij de vaststelling de criteria uit artikel 102 WPO, die zijn vastgelegd in de Verordening voorzieningen huisvesting onderwijs gemeente Stede Broec 2016 (“Verordening”) in acht. De Verordening In de Verordening zijn de vereisten uit artikel 102 WPO vastgelegd en verder uitgewerkt, onder andere de urgentiecriteria en prognosecriteria die het college in acht dient te nemen bij het vaststellen van het programma. In de Verordening is verder opgenomen welke procedure het college dient te volgen bij het vaststellen van het programma zoals bedoeld in artikel 95 WPO en welke voorzieningen voor bekostiging in aanmerking kunnen komen en onder welke voorwaarden. Verder bepaalt de Verordening wat een aanvraag om een voorziening dient te omvatten en wat het gevolg van een onvolledige aanvraag is. De Verordening bevat bovendien alle relevante termijnen – zowel voor het college als verzoeker – bij de procedure omtrent de vaststelling van het programma en de toewijzing van de voorzieningen.

Zo dient op grond van de Verordening een aanvraag om opname van een voorziening op het programma uiterlijk 1 februari van het jaar waarin het betreffende programma wordt vastgesteld dient te zijn ontvangen. Aanvragen die na deze datum worden ontvangen neemt het college niet in behandeling. Het IHP Het IHP is niet verankerd in de wet en daarmee is het opstellen ervan geen wettelijke verplichting. Het IHP moet volgens de bestuursrechter worden aangemerkt als voorbereiding op de besluitvormingsprocedure voor de vaststelling van een programma zoals bedoeld in artikel 95 WPO. Hierdoor is het IHP niet gericht op rechtsgevolg en geldt het niet als besluit in de zin van de Awb, waardoor geen bestuursrechtelijke rechtsbescherming tegen de vaststelling hiervan openstaat. Dat de gemaakte keuzes richtinggevend zullen zijn bij de noodzakelijke besluitvorming omtrent de toewijzing van voorzieningen of het feit dat de gemeente geen programma en overzicht als bedoeld in de artikelen 95 en 96 WPO heeft opgesteld, doet aan voorgaande niet af. MFA Plan Zuid Het eerste project dat opgestart zal worden is de ontwikkeling van de MFA Plan Zuid. Dit betreft scholen van SKO de Streek en stichting Present. De nieuwbouw wordt dan gerealiseerd in één complex waarin beide scholen worden gehuisvest.

Hierbij wordt rekening gehouden met een buurtfunctie, exclusieve ruimte voor kinderdagopvang, peuteropvang én een nieuwe gymzaal ter vervanging van gymzaal De Helt. Om de ontwikkeling van de MFA Plan Zuid vorm te geven wordt een projectleider aangesteld. De projectopdracht is in concept gereed en zal na vaststelling van het IHP ter instemming worden aangeboden aan het college.

Argumenten Dit IHP biedt inzicht in de benodigde investeringen in onderwijshuisvesting op langere termijn Zoals reeds gesteld in de inleiding zijn vrijwel alle schoolgebouwen in de gemeente 40 jaar of ouder. Daarmee is voor deze gebouwen een beslismoment nabij voor wat betreft het toekomstperspectief. Is het gebouw nog langer nodig? Kan het gebouw worden gerenoveerd of is vervangende bouw een betere optie?

4

Met het geven van een plek van deze schoolgebouwen in het IHP hebben we zicht op de opgave in de komende jaren en de daarmee samenhangende investeringen. Het IHP biedt perspectief aan schoolbesturen voor wat betreft de toekomst van hun schoolgebouw(en) Het zwaartepunt van de investeringen wordt verwacht op de korte termijn. Dat neemt niet weg dat er in het IHP wordt voorgesorteerd op forse ingrepen in de periode daarna. Hiermee wordt duidelijk dat er voor elke school in onze gemeente perspectief geboden wordt waarbij de afweging tussen een ingrijpende renovatie of sloop / nieuwbouw nog moet worden gemaakt. Voor de goede orde wordt hier ook benoemd dat de effecten op het aantal leerlingen van de nieuwbouwwijken Waterweide en Florapark zijn meegenomen in het IHP. In het maximale scenario worden alle scholen op termijn getransformeerd naar minimaal BENG In het coalitieakkoord 2022 - 2026 wordt gesteld dat we zullen blijven investeren in het verduurzamen van het eigen vastgoed. Alhoewel schoolgebouwen strikt genomen niet behoren tot het ‘eigen’ vastgoed zijn wij van mening dat ook schoolgebouwen een verduurzamingsopgave hebben. Bij een ingrijpende renovatie van een schoolgebouw is transformatie naar BENG inbegrepen en bij nieuwbouw is BENG zelfs verplicht.

Er zijn twee scholen waarbij expliciet de keuze voor het opwaarderen naar BENG gemaakt zou kunnen worden: de twee scholen die in MFA De Rozenboom gehuisvest zijn. Het uitgaan van het maximale scenario betekent niet dat alle afwegingen over renovatie of nieuwbouw resulteren in nieuwbouw maar wel dat MFA De Rozenboom wordt getransformeerd naar een BENG gebouw. Op basis van alle argumenten die hierboven zijn genoemd, stellen wij u voor het Integraal Huisvestingsplan vast te stellen en bij de verdere uitwerking hiervan het maximale scenario uitgangspunt te laten zijn. Kanttekeningen Het IHP bevat een stevige intentie voor het toekomstperspectief van de schoolgebouwen in het primair onderwijs Zoals reeds gesteld bij de paragraaf ‘Beleidsvrijheid / ruimte (wettelijk kader)’ is de gemeente niet verplicht een IHP op te stellen. De rechten en plichten van schoolbesturen zijn beschreven in de eerdergenoemde verordening. Op grond van deze verordening kunnen schoolbesturen zogenaamde huisvestingsvoorzieningen (i.c. nieuwbouw, uitbreiding) aanvragen bij het college. Indien het college een dergelijke aanvraag toekent, dan wordt dat op formele wijze beschikt aan het schoolbestuur. In die zin is het IHP een beleidsdocument waarin een stevige intentie voor het toekomstperspectief van de schoolgebouwen in het primair onderwijs is verwoord.

Een schoolbestuur kan géén bezwaar aantekenen tegen het IHP. De in het IHP genoemde investeringsbedragen zijn gebaseerd op kengetallen en vuistregels In de scenario’s wordt gewerkt met kengetallen en vuistregels die verder worden onderbouwd in het IHP. Het prijspeil is december 2022. Daarbij moet worden aangetekend dat de bouwkosten de afgelopen jaren exorbitant zijn gestegen. Dat heeft te maken met zowel de ernstig verstoorde toeleveringsketen als gevolg van het coronavirus als met de oorlog in Oekraïne én met het personeelstekort. In het afgelopen jaar zijn in heel Nederland diverse aanbestedingen van scholenbouwprojecten mislukt omdat de inschrijvingen tussen de 30% en 50% boven het budget lagen. De genoemde bedragen in de scenario’s zijn nadrukkelijk een indicatie van de randvoorwaardelijke investeringen. Daarnaast is er géén indexatie op voorhand toegepast op de bedragen van projecten die in latere jaren zijn opgenomen. Met het vaststellen van het IHP wordt er géén ‘bestemde reserve IHP’ aangelegd. Het IHP is een leidraad voor de randvoorwaardelijke investeringen in onderwijshuisvesting. Per project wordt een separaat kredietvoorstel ter besluitvorming aan de gemeenteraad voorgelegd.

De jaartallen zoals genoemd in hoofdstuk 6 van het IHP zijn richtinggevend In hoofdstuk 6 van het IHP is een scheiding gemaakt in jaartallen die vallen onder korte termijn, middellange termijn en de lange termijn. Voor elk project, en daarmee ook voor elke school, is aangegeven in welk jaar het project naar verwachting wordt uitgevoerd. Uiteraard gelden de jaartallen eveneens als leidraad en is het de gezamenlijke ambitie van de gemeente en de schoolbesturen om de projecten uit te voeren in de genoemde jaartallen en volgorde, maar met het vaststellen van het IHP geeft de gemeente géén beschikking af aan een schoolbestuur zoals bij toegekende aanvragen in het kader van de verordening wel gebeurt. Er zijn al een aantal aanvragen ingediend Nog vóór er overeenstemming was bereikt met de schoolbesturen over de inhoud van het IHP, zijn er door diverse schoolbesturen diverse aanvragen voor bekostiging van een huisvestingsvoorziening ingediend. Deze aanvragen zijn nog niet formeel in behandeling genomen, maar maakten met instemming van alle

5

partijen onderdeel uit van de gesprekken over het IHP. Uiteindelijk zullen deze aanvragen formeel in behandeling worden genomen en beschikt. Draagvlak Het college is al geruime tijd met de vier betrokken schoolbesturen in gesprek over het toekomstperspectief van de schoolgebouwen in onze gemeente. Het opstellen van een IHP is een complex proces dat op zorgvuldige en nauwkeurige wijze met de schoolbesturen is doorlopen. Begin mei van dit jaar hebben alle schoolbesturen in een zogenaamd OOGO (Op Overeenstemming Gericht Overleg) aangegeven in te kunnen stemmen met het voorliggende IHP. In het IHP hebben de schoolbesturen met elkaar de verbinding gezocht zonder het eigen belang voorop te stellen. In die zin is het IHP te beschouwen als een co-productie tussen de gemeente en de schoolbesturen. Planning, evaluatie en verantwoording Na het besluit van de raad m.b.t. het IHP wordt gestart met het vertalen van de opgaven in het IHP en de eerder gedane aanvragen in een concreet uitvoeringsprogramma. Uiteraard wordt dit proces in nauw overleg met de schoolbesturen doorlopen. Tijdens het jaarlijkse Op Overeenstemming Gericht Overleg (OOGO) met de schoolbesturen wordt de voortgang van het IHP besproken. In beginsel wordt het IHP eens in de vier jaar herijkt.

Dit is ook in lijn met de op handen zijnde wijziging van de Wet op het Primair Onderwijs die naar verwachting op 1 januari 2025 zal ingaan. In de nieuwe wet wordt opgenomen dat de gemeente verplicht is eens in de vier jaar een IHP op te stellen. Financiën Dit voorstel als zodanig heeft geen financiële consequenties. Uiteraard heeft de verdere uitwerking van het IHP op zowel de korte, middellange en lange termijn wel financiële consequenties.

6

Voor het totale IHP zijn de investeringen (globaal) en kapitaallasten als volgt:

Minimale opgave

Nieuwbouw Renovatie

(bedragen * 1.000) Maximale opgave

Nieuwbouw Renovatie

Afschrijvings- kapitaallasten Totale investering termijn (rente en afschrijving) € 33.650 40 € 2.019 € 12.925 25 € 969 € 46.575 € 2.988 Afschrijvings- kapitaallasten Totale investering termijn (rente en afschrijving) € 46.395 40 € 2.784 € 6.400 25 € 480 € 52.795 € 3.264

Voor het eerste tijdvlak van 2024-2028 zijn de kapitaallasten als volgt:

Minimale opgave

Maximale opgave

Nieuwbouw Renovatie

Nieuwbouw Renovatie

Investering 2024Afschrijvings- kapitaallasten 2028 termijn (rente en afschrijving) € 23.625 40 € 1.418 € 1.300 25 € 98 € 24.925 € 1.516 Investering 2024Afschrijvings- kapitaallasten 2028 termijn (rente en afschrijving) € 21.475 40 € 1.289 € 6.400 25 € 480 € 27.875 € 1.769

Voor de berekening van het benodigde investeringsbudget is in het IHP uitgegaan van normbedragen per m2. Met een ambitieniveau voor BENG (bijna energie neutraal gebouw) en een goed binnenklimaat (frisse scholen klasse B). Let wel, deze investeringsbedragen zijn een grofmazige berekening op basis van normbedragen. In deze kostenopzet is nog geen rekening gehouden met het o.a. mogelijke opbrengsten uit grondverkoop, eventuele subsidies, bijdragen van schoolbesturen, kosten voor herinrichting buitenruimte, indexering kostprijs, afschrijving boekwaarden en de daarmee samenhangende vrijval van kapitaallasten, en het feit dat niet alle te maken kosten over 25/40 jaar mogen worden afgeschreven. Hoewel het totaal van de te investeren bedragen nog niet helemaal duidelijk is, is wel duidelijk dat de gemeente onvermijdelijk voor grote investeringen komt te staan. De investeringsbudgetten worden vooralsnog niet in de meerjarenraming opgenomen. Dit gebeurt pas wanneer er een investeringsvoorstel aan de raad wordt aangeboden. Per project wordt een separaat kredietvoorstel ter besluitvorming aan de gemeenteraad voorgelegd. Bovenkarspel, 26 september 2023 Burgemeester en wethouders van Stede Broec De secretaris, De burgemeester,

A. Huisman

R.A.P. Wortelboer

7