Document · PDF

DEELVISIE BOMEN Bijlage 01 SED organisatie 2020

Gemeenteraad 28 oktober 2021, gemeente Stede BroecBij agendapunt: Bomenbeleidsplan5.749 woorden

Open het PDF bij iBabs ↗Naar de vergadering →

Tekst van het document

Uit het bestand gehaald, zonder opmaak, tabellen en afbeeldingen

DEELVISIE BOMEN GEMEENTE STEDE BROEC ENKHUIZEN DRECHTERLAND

8 DECEMBER 2020

DEELVISIE BOMEN GEMEENTE STEDE BROEC ENKHUIZEN DRECHTERLAND

Ter voorbereiding op de integrale organisatiebrede omgevingsvisie voor de drie gemeenten waarvoor de SED organisatie werkt, is deze deelvisie voor bomen ontwikkeld. De praktische uitwerking van deze visie kan per gemeente verschillen. Aanvullend wordt daarom per gemeente een Omgevingsprogramma Bomen opgesteld, met ruimte voor gebiedsspecifieke uitwerkingen.

Colofon December 2020 Opgesteld door Bomenwacht Nederland Josien Durieux Susanne Driessen Peter van Es In opdracht van de SED organisatie, in afstemming met: Harry Meester Henry Bouwman Foto’s: Marjan van der Plas (p. 1) Jolanda Meissen (p. 4) Maura Huig (voorblad, p. 10, p. 18) Anja Groen (achterblad)

DEELVISIE BOMEN GEMEENTE STEDE BROEC ENKHUIZEN DRECHTERLAND

Inhoud Inleiding ......................................................................................................... 1 Waarom een omgevingsvisie? ........................................................................ 2 Vereisten omgevingsvisie ............................................................................... 2 Deelvisie Bomen ............................................................................................. 3 Reikwijdte ...................................................................................................... 3 Hoe is deze deelvisie tot stand gekomen? ...................................................... 3 Context .......................................................................................................... 4 Beleidsuitgangspunten (kaders wet en beleid) ............................................... 5 Gemeente Stede Broec ............................................................................... 5 Gemeente Enkhuizen .................................................................................. 5 Gemeente Drechterland ............................................................................. 6 Beheeranalyse van de Bomen in de 3 gemeenten .......................................... 7 Strategisch Bomenbeheer® en Cyclisch onderhoud .....................................

7 Beheeranalyse ............................................................................................ 7 Functies en statusindelingen van bomen ....................................................... 8 Bescherming van bomen ................................................................................ 9

Visie en doelstellingen ..................................................................................10 Deel I van de visie: Een prettige, veilige, groene leefomgeving ..................11 A. Kwalitatief goed bomenbestand .............................................................. 12 B. Toegankelijk en goed functionerend openbaar groen .............................. 12 C. Versterking biodiversiteit ......................................................................... 13 D. Interne en externe communicatie ............................................................ 14 E. Bewonersparticipatie bij herinrichting...................................................... 14

DEELVISIE BOMEN GEMEENTE STEDE BROEC ENKHUIZEN DRECHTERLAND

Deel II van de visie: Duurzaam bomenbestand ..........................................16 F. Indeling van het bomenbestand naar beleidsstatus ................................. 16 G. Duurzaam behoud van de aanwezige bomen .......................................... 18 H. (Her)inrichting met nieuwe bomen .......................................................... 19 Uitvoering .....................................................................................................21 Kaders voor implementatie .......................................................................... 22 Omgevingsprogramma ................................................................................. 23 Inhoud Omgevingsprogramma Bomen ......................................................... 23 Omgevingsplan............................................................................................. 26 Bijlagen 1

Verslag werksessie deelvisie bomen 1A

Presentatie werksessie

Beleidsanalyse (landelijk, provinciaal, regionaal en gemeentelijk)

Beheeranalyse bomen per gemeente

Overzicht waardevolle bomen per gemeente

De waarde van groen

DEELVISIE BOMEN GEMEENTE STEDE BROEC ENKHUIZEN DRECHTERLAND

Buitenhaven Enkhuizen

Inleiding

DEELVISIE BOMEN GEMEENTE STEDE BROEC ENKHUIZEN DRECHTERLAND

Waarom een omgevingsvisie? In 2016 is de Omgevingswet vastgesteld, maar nog niet in werking getreden. Dit zal op 1 januari 2022 gebeuren. Onder de Omgevingswet is het voor provincies en gemeenten verplicht om een omgevingsvisie op te stellen. Dit is een integrale beschrijving op hoofdlijnen van al het beleid voor de fysieke leefomgeving, gericht op de lange termijn, en gericht op doelen voor de uiteindelijke staat van die fysieke leefomgeving. De nieuwe gemeentelijke omgevingsvisie mag geen optelsom zijn van de bestaande beleidsvisies van de diverse domeinen (zoals bouw, water en riool, erfgoed, wegen, geur, groen en bomen, etc.). Om dit ook daadwerkelijk goed vorm te geven, vindt er een integrale afweging plaats in de omgevingsvisie, waarbij de diverse thema’s en disciplines binnen de fysieke leefomgeving op elkaar afgestemd worden en het beleid daarmee ook overzichtelijker wordt. De omgevingsvisie is allereerst een politiek-bestuurlijk instrument. De visie en eventuele uitwerkingen die in de omgevingsvisie worden vastgelegd, zijn alleen bindend voor de gemeenten.

Vereisten omgevingsvisie In de regeling voor de omgevingsvisie in de Omgevingswet (afdeling 3.1) zijn geen vereisten voor inhoud en vorm van de omgevingsvisie neergelegd. Ook is niet vastgelegd welke onderwerpen de revue moeten passeren. Enkel dat de visie het volgende moet bevatten (artikel 3.2): • • •

Een beschrijving van de hoofdlijnen van de kwaliteit van de fysieke leefomgeving. De hoofdlijnen van de voorgenomen ontwikkeling, het gebruik, beheer, bescherming en behoud van het grondgebied. De hoofdzaken van het te voeren integrale beleid voor de fysieke leefomgeving.

Oftewel: wat is er in de fysieke leefomgeving, met welke kwaliteit, wat gebeurt er aan ontwikkeling en instandhouding, en welke doelen worden nagestreefd, op welke manier?

DEELVISIE BOMEN GEMEENTE STEDE BROEC ENKHUIZEN DRECHTERLAND

Deelvisie Bomen Ter voorbereiding op de integrale organisatiebrede omgevingsvisie voor de drie gemeenten waarvoor de SED organisatie werkt, is deze deelvisie voor bomen ontwikkeld. Er bestond namelijk nog geen organisatiebrede visie op bomen, wel heeft iedere gemeente haar eigen beleidsinstrumenten. Deze hebben samen met de wensen en ambities van de drie gemeenten geleid tot een visie op bomen die binnen alle drie de gemeenten gedragen wordt. De praktische uitwerking van deze visie kan per gemeente verschillen. Aanvullend wordt daarom per gemeente een Omgevingsprogramma Bomen opgesteld, met ruimte voor gebiedsspecifieke uitwerkingen.

Reikwijdte Deze deelvisie bomen is opgesteld voor Stede Broec, Enkhuizen en Drechterland die ambtelijk samenwerken als SED organisatie. De visie richt zich op gemeentelijke bomen met een doorkijk naar particuliere bomen en bomen van andere terreinbeheerders, en heeft raakvlakken met groen. De doelstellingen uit deze visie worden per gemeente praktisch uitgewerkt in het Omgevingsprogramma Bomen. De juridische regels die gelden voor alle initiatiefnemers worden opgenomen in het omgevingsplan.

Hoe is deze deelvisie tot stand gekomen? Deze deelvisie is opgesteld aan de hand van een beleids- en beheeranalyse van de huidige situatie in de drie gemeenten. In een organisatiebrede werksessie is input opgehaald voor het opstellen van een concept-deelvisie. Het verslag van de werksessie waarin ook de deelnemers vermeld staan met hun vakinhoudelijke achtergrond, is te vinden in bijlage 1. De concept-deelvisie is gedeeld met alle betrokkenen en zij konden hierop reageren. De feedback is vervolgens na overleg met de beleidsmedewerkers groen verwerkt in de definitieve deelvisie.

DEELVISIE BOMEN GEMEENTE STEDE BROEC ENKHUIZEN DRECHTERLAND

Wijzend Hoogkarspel

Context

DEELVISIE BOMEN GEMEENTE STEDE BROEC ENKHUIZEN DRECHTERLAND

Beleidsuitgangspunten (kaders wet en beleid) De kaders uit wet- en regelgeving vormen de beleidsuitgangspunten waarbinnen de visie op bomen gevormd wordt. Hieronder worden de kaders per gemeente weergegeven. In bijlage 2 is een verdere uitwerking te vinden waarbij ook de landelijke, provinciale en regionale kaders zijn vermeld.

Gemeente Stede Broec Gemeente Stede Broec beschikt over een Bomennotitie met praktische richtlijnen voor beheer, kappen en onderhoud van bomen. De gemeente zet zich vanuit de volgende visie in voor bomen: HET BEHOUDEN EN VERDER ONTWIKKELEN VAN EEN DUURZAAM EN KWALITATIEF GOED BOMENBESTAND. Een duurzaam bomenbestand wordt bereikt met de juiste balans tussen enerzijds kwalitatief goede en gezonde bomen op een juiste standplaats die het karakter, de structuur en het leefklimaat van de gemeente verbeteren, en anderzijds voldoende middelen om de bomen op een adequate wijze te beheren en in stand te houden. De gemeente Stede Broec vindt het belangrijk dat de inwoners zich thuis voelen in hun omgeving. In het collegeprogramma 2018-2022 zijn duurzaamheid, biodiversiteit en kwaliteit van de leefomgeving uitgewerkt. Bij omvormingen en vervangingen zal bij de bomen met name gestuurd worden op kwaliteit en diversiteit en niet op kwantiteit waarbij het doel is om uiteindelijk te komen tot een duurzame boombeplanting.

Gemeente Enkhuizen In het bomenbeleidsplan van gemeente Enkhuizen uit 2013 is de volgende visie opgeschreven: HET BEHOUDEN EN VERDER ONTWIKKELEN VAN EEN DUURZAAM EN KWALITATIEF GOED BOMENBESTAND. HET GAAT OM KWALITEIT IN PLAATS VAN KWANTITEIT. DE BOMEN ZIJN DE STRUCTUURDRAGERS VAN DE STAD. DEZE BOOMSTRUCTUREN WORDEN BEHOUDEN EN VERSTERKT. HET BESCHERMEN VAN WAARDEVOLLE STRUCTUREN EN WAARDEVOLLE INDIVIDUELE BOMEN ZIET DE GEMEENTE ALS EEN BELANGRIJKE TAAK VOOR HET BEHOUD VA N HET STADSGEZICHT EN DE IDENTITEIT VAN ENKHUIZEN.

DEELVISIE BOMEN GEMEENTE STEDE BROEC ENKHUIZEN DRECHTERLAND

Om deze visie te behalen, zijn de volgende 4 doelstellingen opgesteld: 1. Ontwikkelen van een duurzaam bomenbestand. 2. Behouden en versterken huidige bomenstructuur. 3. Deregulering van de wet- en regelgeving. 4. Concretiseren criteria waardevolle bomen. In het Erfgoedbeleid uit 2020 is vastgelegd dat monumentaal groen één van de zeven typen erfgoed in Enkhuizen is. Hier vallen de monumentale bomen onder; bomen ouder dan 80 jaar.

Gemeente Drechterland De visie op groen van gemeente Drechterland is in het Groenbeleidsplan (20152025) als volgt omschreven: GEMEENTE DRECHTERLAND STREEFT NAAR EEN DUIDELIJKE GROENSTRUCTUUR DIE BELEEFBAAR, UITDAGEND EN NATUURLIJK IS EN AANSLUIT BIJ HET DORPSKARAKTER VAN DE LINTBEBOUWING EN HET OPEN POLDERLANDSCHAP. KORTOM: BELEEFBAAR, UITDAGEND EN NATUURLIJK GROEN MET EEN DUIDELIJK STRUCTUUR!! Voor het behalen van deze visie zijn de volgende 5 speerpunten benoemd: 1. Samenhangende boomstructuur verbinden en versterken. 2. Parels behouden en versterken. 3. Vergroten van de diversiteit. 4. Gebruiken, beleven en ontdekken van het “natuurlijk” groen. 5. Samen werken aan groen. In het college uitvoeringsprogramma (2018-2022) staat beschreven dat bomen en groen bijdragen aan een leefbare en veilige leefomgeving. Ook worden de bijdragen van bomen aan duurzaamheid expliciet en impliciet benoemd.

DEELVISIE BOMEN GEMEENTE STEDE BROEC ENKHUIZEN DRECHTERLAND

Beheeranalyse van de bomen in de drie gemeenten Strategisch Bomenbeheer® en Cyclisch onderhoud Alle drie de gemeenten zijn in 2019 gestart met Strategisch Bomenbeheer®. Wie werkt vanuit Strategisch Bomenbeheer® verzekert zich van een goed georganiseerd beheer van de bomen in ‘zijn’ regio. Alle voorkomende werkzaamheden rondom bomen van ambitie tot resultaat worden in kaart gebracht zodat de bomenbeheerder inzicht en overzicht heeft in de situatie. Dit werkt door in de manier van onderhoud (snoei), de omgang met calamiteiten en meldingen, je ziet het terug bij projecten, in de bestrijding van ziekten en plagen en tot slot ook in de bescherming van bomen, oftewel hoe om te gaan met kapaanvragen. Door preventief te handelen voorkom je dat je achteraf de situatie moet corrigeren. Het meeste werk vinden we in het onderhoud aan bomen. Daarom is cyclisch onderhoud een belangrijk aspect van Strategisch Bomenbeheer. De kern van cyclisch onderhoud is het terugkerende proces van Inventariseren, Besluiten, Voorbereiden en Uitvoeren, oftewel het IBVU-proces. Het IBVU-proces zorgt voor duidelijkheid. Inspectiegegevens zijn direct gekoppeld aan uitvoering op maat. Zo hoeven alleen bomen met een snoeibehoefte, te worden gesnoeid. Dankzij dit overzicht en inzicht, kan de bomenbeheerder preventief te werk gaan.

Beheeranalyse Als uitgangspunt voor de analyse van het bomenbestand, en als startpunt voor de uitwerking van ambities en doelstellingen, zijn de beheergegevens vanaf 2019 gebruikt. In bijlage 3 is de uitgebreide beheeranalyse met grafieken terug te vinden. Hierin worden onder meer de leeftijd, soort en diameter weergegeven.

Verdeling per gemeente • • •

Stede Broec telt de meeste bomen: 11.092 stuks. 444 bomen zijn ouder dan 40 jaar. Enkhuizen telt 7.717 bomen en de meeste oude bomen. Ruim 2.000 bomen zijn ouder dan 40 jaar. Drechterland telt 7.815 bomen waarvan er 457 ouder zijn dan 40 jaar.

Bij de overdracht van de wegen van het Hoogheemraadschap Hollands Noorderkwartier (HHNK) aan de SED organisatie zal een substantieel aantal bomen worden toegevoegd.

DEELVISIE BOMEN GEMEENTE STEDE BROEC ENKHUIZEN DRECHTERLAND

Boomsoorten In de gemeenten staan bomen van circa 68 verschillende geslachten. Een geslacht is bijvoorbeeld Fraxinus, waarvan Fraxinus excelsior een soort is. De top drie geslachten is: 1. Fraxinus (es) 17% 2. Acer (esdoorn) 14,5% 3. Tilia (linde) 8% In Enkhuizen komt significant vaker de Ulmus (iep) voor dan in de andere gemeenten, namelijk 11,5% van het bomenbestand. (In Drechterland 5,7 % en in Stede Broec 1,7%).

Beleidsstatus In de gemeenten Enkhuizen en Stede Broec is een beleidsstatus toegekend aan waardevolle bomen en boomstructuren. In bijlage 4 zijn de aantallen beschermwaardige bomen van Enkhuizen en Stede Broec terug te vinden.

Functies en statusindelingen van bomen Bomen vervullen een ruimtelijke functie door kenmerkende verkaveling-, wegen- en cultuurhistorische patronen zichtbaar te maken. Als doorlopende structuren verbinden bomen de kernen onderling en de kernen met het buitengebied. Hieronder staat een omschrijving van de diverse typen bomen en hun functies. De precieze aanwijscriteria worden in de onderliggende Omgevingsprogramma’s Bomen verder uitgewerkt.

Hoofdstructuren De hoofdstructuur bestaat uit bomen en boomstructuren die van algemeen belang zijn voor de gehele gemeente. De boomstructuur dient als begeleidende structuur met een verbinding naar het buitengebied. De hoofdstructuur is duurzaam en heeft een hoge representatieve of ecologische waarde. De hoofdstructuur wordt gevormd door: I. Boomstructuren langs de belangrijkste wegen binnen de gemeenten, die de kernen met elkaar of met het omringende landschap verbinden. Een verbinding met het landschap kan worden gevormd door een bomenrij die vanuit het landschap doorloopt binnen de kern. II. In centrumgebieden is vaak weinig ruimte voor bomen. Om toch een boomstructuur te kunnen handhaven of ontwikkelen, zijn bomen op pleinen in de centrumgebieden erg waardevol. III. Bomen die vanwege hun cultuurhistorische waarde (knotbomen of fruitbomen langs wegen, leibomen in het centrum) belangrijk zijn voor de gemeenten.

DEELVISIE BOMEN GEMEENTE STEDE BROEC ENKHUIZEN DRECHTERLAND

Nevenstructuren De nevenstructuur is bepalend voor de ruimtelijke geleding van een wijk of kern en bestaat uit boomstructuren met een algemeen belang voor de bewoners. Ze hebben vaak een sterke relatie met het functioneren van de wijk/kern en de stedenbouwkundige opbouw. De nevenstructuur wordt gevormd door: IV. De boomstructuren langs wijkontsluitingswegen binnen de kernen, langs watergangen en langs verkeerroutes en wegen die buurten verbinden. V. Boomgroepen in het buitengebied. VI. Bomen op de pleintjes, entrees in de woonwijken.

Monumentale en waardevolle bomen Monumentale en waardevolle bomen zijn de belangrijkste bomen binnen de gemeente. De bomen hebben een hoge status vanwege de leeftijd, de grootte of bijvoorbeeld de standplaats. Maar ook Herdenkingsbomen die tijdens een bijzondere gelegenheid zijn geplant, kunnen een hoge status hebben.

Overige bomen Bomen die geen onderdeel zijn van een structuur zoals hierboven beschreven, en ook geen monumentale waarde hebben, hebben de status ‘overige boom’.

Bescherming van bomen De statusindeling heeft invloed op de wijze van omgaan met bomen. Monumentale en waardevolle bomen krijgen de grootste mate van bescherming, en mogen alleen weg bij veiligheidsrisico’s of zwaarwegende individuele of maatschappelijke belangen. Structuren moeten als lijn of vlak behouden blijven, en daar worden kapaanvragen dan ook op beoordeeld. Ook bomen zonder specifieke status kunnen belangrijk zijn voor de omgeving, en hebben op een gunstige locatie ook de mogelijkheid om uiteindelijk uit te groeien tot een waardevolle boom. Dit betekent dat deze ‘overige bomen’ niet zondermeer gekapt mogen worden.

De mate en wijze van bescherming per statusniveau wordt in de onderliggende Omgevingsprogramma’s Bomen uitgewerkt als kapbeleid en in praktische richtlijnen hoe om te gaan met overlast.

DEELVISIE BOMEN GEMEENTE STEDE BROEC ENKHUIZEN DRECHTERLAND

Zuidelijke groenstrook Grootenbroek

Visie en doelstellingen

DEELVISIE BOMEN GEMEENTE STEDE BROEC ENKHUIZEN DRECHTERLAND

Visie op bomen EEN PRETTIGE, VEILIGE, GROENE LEEFOMGEVING MET EEN DUURZAAM BOMENBESTAND Deze visie op bomen kan in 2 uitgangspunten worden opgedeeld met daaronder doelstellingen. Die worden vervolgens uitgewerkt in het Omgevingsprogramma Bomen.

Deel I van de visie: Een prettige, veilige, groene leefomgeving Bomen in de drie gemeenten Stede Broec, Enkhuizen en Drechterland dragen bij aan de identiteit van het gebied; van dorpslinten tot het historische centrum en van agrarische gebieden tot de haven en bedrijventerreinen. Bomen geven vorm aan de leefomgeving en houden deze bovendien prettig en gezond. Bomen dragen bij aan klimaatadaptatie en biodiversiteit. Kortom: bomen zijn belangrijk voor mens, dier en milieu. Ook bomen die geen eigendom zijn van de gemeente, kunnen van belang zijn voor de (inrichting of aankleding van de) omgeving. De gemeenten streven naar een veilige woonomgeving. Het beheer en onderhoud van bomen richt zich daarom op het waarborgen van de veiligheid van straat- en parkbomen als levende, zich ontwikkelende organismen. Kwaliteit is hierbij een belangrijk uitgangspunt. Gezonde bomen zijn veiliger en minder gevoelig voor ziekten en aantastingen. Bovendien leveren bomen in goede conditie de meeste ecosysteemdiensten (zoals verkoeling door schaduwwerking en verdamping, wateropvang tijdens neerslagpieken, CO2 opslag, fijnstoffiltering, en biodiversiteit).

DEELVISIE BOMEN GEMEENTE STEDE BROEC ENKHUIZEN DRECHTERLAND

Doelstellingen voor een prettige, veilige, groene leefomgeving Voor het realiseren van dit uitgangspunt, zijn de volgende doelstellingen opgesteld. Deze doelstellingen worden praktisch uitgewerkt in de Omgevingsprogramma’s Bomen of in het geval van juridische regels, in het omgevingsplan.

A. Kwalitatief goed bomenbestand De straat- en parkbomen van de drie gemeenten dienen van voldoende kwaliteit te zijn. Een kwalitatief bomenbestand begint bij goed plantmateriaal, werkt door in onderhoud waarbij gestreefd wordt naar een voldoende tot goede conditie en geen snoeiachterstanden. Uiteindelijk leidt een kwalitatief goed bomenbestand tot een diversiteit in leeftijden en sortiment. De investeringsinspanning wordt per gemeente afgestemd op de functie van bomen en de bijbehorende beleidsstatus, en het aantal bomen. Door een goede aanplant en beheer kan een boom gezond zijn ambitieleeftijd bereiken, waarbij minimale overlast wordt verwacht.

Uitwerkingen doelstelling A I. II.

Werken vanuit Strategisch Bomenbeheer: een beheermethodiek met behulp van cyclisch onderhoud. Het opstellen van richtlijnen voor aanplant, gelet op functie en beleidsstatus.

B. Toegankelijk en goed functionerend openbaar groen Bomen dragen bij aan een prettige leefomgeving. Het groen zorgt voor verkoeling op warme dagen, beschutting tegen wind en regen, en een groene, natuurlijke omgeving heeft een ontspannende uitwerking. Door bedrijfsgebouwen in het landelijk gebied te omzomen met groen en bomen, worden ze aan het zicht onttrokken en beter ingepast in het landschap. Parken en ander openbare groengebieden dienen van goede kwaliteit, beleefbaar en toegankelijk te zijn. Hiermee kunnen bewoners en bezoekers van de drie gemeenten genieten van een groene leefomgeving, voor recreatie en ontmoeting. De SED organisatie staat voor goed functionerend, toegankelijk en beleefbaar groen en groene speelplaatsen en ontmoetingsplekken.

DEELVISIE BOMEN GEMEENTE STEDE BROEC ENKHUIZEN DRECHTERLAND

Uitwerkingen doelstelling B I. II. III. IV. V.

Het functioneren van parken en openbare groengebieden wordt geïnventariseerd en waar nodig verbeterd. De toegankelijkheid en beleefbaarheid van parken en openbare groengebieden wordt geïnventariseerd en waar nodig verbeterd. De inrichting van speelplaatsen en andere openbare ontmoetingsplekken in de open lucht wordt geïnventariseerd en waar mogelijk vergroend. Richtlijnen opstellen voor een groene inpassing van bedrijfsgebouwen in het landelijk gebied. Op basis van de hittestresskaart wordt geïnventariseerd waar kansen liggen om de leefomgeving te verkoelen door middel van vergroening met gras, beplanting en bomen.

C. Versterking biodiversiteit Met het bomenbeheer wordt aangesloten op de visie1 van de beheerparagraaf biodiversiteit waarmee de drie gemeenten werken. Het doel is de biodiversiteit te bevorderen door het stimuleren van de insectenrijkdom. Vanuit het bomenbeheer wordt hierop aangesloten door bomen te planten die passen bij het gebied, en daar toegevoegde ecologische waarde bieden en door met bomen groengebieden met elkaar te verbinden. Bij de soortkeuze gaat de voorkeur uit naar Europese soorten (in het kader van klimaatverandering), en weinig tot geen exoten.

Uitwerkingen doelstelling C I.

II. III.

Het aanwijzen en verbinden van gebieden met ecologische waarde, het benoemen van ambities (zoals witte vlekken, onderbroken verbindingen en weinig ecologische waarde) en actieplan. Het opstellen van een sortimentslijst met ecologisch waardevolle bomen die ter verhoging van de biodiversiteit geraadpleegd kan worden. Uitwerking van de ecologische waarde van dode bomen.

1 Visie beheerparagraaf Groene buitenruimte is van belang voor het voortbestaan van flora en fauna. Ook in het stedelijk groen is het nodig plaats te bieden voor het verstevigen van de biodiversiteit. Met soortkeuze en beheermethoden gaan we bijdragen aan het versterken van de insectenpopulatie van bijvoorbeeld bijen, libellen en vlinders, want insecten zijn een onmisbare schakel in het ecosysteem.

DEELVISIE BOMEN GEMEENTE STEDE BROEC ENKHUIZEN DRECHTERLAND

D. Interne en externe communicatie optimaliseren Bij werkzaamheden en projecten met bomen, wordt ingezet op tijdige, heldere interne en externe communicatie. Zowel met collega’s die binnen de organisatie werkzaam zijn in de openbare ruimte als met inwoners en belanghebbenden. Enerzijds wordt op een toegankelijke manier informatie gegeven over de plannen en werkzaamheden. Anderzijds worden wensen en verwachtingen opgehaald. Het doel is wederzijds begrip en draagvlak voor de inrichting en het beheer van de groene leefomgeving.

Uitwerkingen doelstelling D I. II. III.

Communicatieactiviteiten om de waardering voor bomen te vergroten. Interne communicatie tussen disciplines bij projecten, activiteiten en werkzaamheden waarbij bomen betrokken zijn. Externe communicatie over bomen; zowel informerend als consulterend.

E. Bewonersparticipatie bij herinrichting Bewonersparticipatie krijgt vooral een plek bij de uitvoering van het beleid. Bij bestaande situaties, waar herinrichting plaatsvindt, dient ruimte te zijn voor participatie van aanwonenden. Als er bewoners of gebruikersgroepen bekend zijn bij nieuwbouwplannen dan kunnen deze ook een plek krijgen. Participatie kent wel kaders die gevormd worden door de (on)mogelijkheden op gebied van locatie, beschikbare ruimte, soortopties en budget. Ook de manier waarop de participatie georganiseerd wordt, is per project voorbereid aan de hand van de participatieladder.

Uitwerkingen doelstelling E I.

Participatie met direct betrokkenen. Bijvoorbeeld bij (her)inrichtingsprojecten met bomen en het inrichten van ecologische gebieden of het vergroten van toegankelijk, beleefbaar ‘natuurlijk’ groen.

DEELVISIE BOMEN GEMEENTE STEDE BROEC ENKHUIZEN DRECHTERLAND

Deel II van de visie: Duurzaam bomenbestand De visies op bomen van de drie gemeenten wijzen op het belang van duurzaam boombeheer. Duurzaamheid is een breed begrip dat impact heeft op het behoud en de bescherming van bomen en de wijze van aanplant. Bomen worden gezien als het groene kapitaal van de gemeenten. Duurzaam boombeheer betekent dat keuzes en werkwijzen zijn afgestemd op de situatie en de functie van een boom op die plek. De functie en beleidsstatus van bomen kunnen verschillen en dit heeft bij nieuwe aanplant invloed op soortkeuze, het bepalen van de ambitieleeftijd (omlooptijd) en de inrichting van groeiplaatsen. Bij bestaande bomen heeft het invloed op de investeringsbereidheid en het beschermingsregime. Een boom moet qua soort en omvang passen bij zijn standplaats. Op zijn beurt moet de standplaats over voldoende boven- en ondergrondse groeiruimte beschikken. Oftewel: de juiste boom op de juiste plek. Zo kan gewerkt worden aan een duurzaam bomenbestand. Om de juiste boom op de juiste plek te zetten, moet een afweging gemaakt worden tussen functies en belangen. Hierbij hoort ook een goede afweging van bomen tegenover zonnepanelen, waarbij onderscheid gemaakt kan worden tussen bestaande situaties en nieuwe aanplant, waarbij ook de beleidsstatus van de boom meeweegt.

Doelstellingen voor een duurzaam bomenbestand Voor het realiseren van dit uitgangspunt, zijn de onderstaande doelstellingen opgesteld. Deze doelstellingen worden praktisch uitgewerkt in de gemeentelijke Omgevingsprogramma’s Bomen of in het geval van juridische regels, in het omgevingsplan.

F. Indeling van het bomenbestand naar beleidsstatus Waardevolle bomen Bomen kunnen extra waardevol zijn op grond van hun leeftijd, specifieke cultuurhistorische waarden, aanplant tijdens een speciale gebeurtenis, specifieke ecologische waarden, en/of specifieke bijdragen aan de klimaatadaptatie.

DEELVISIE BOMEN GEMEENTE STEDE BROEC ENKHUIZEN DRECHTERLAND

Deze waarden worden in de gemeentelijke Omgevingsprogramma’s Bomen, volgend op deze visie, uitgewerkt tot een set van toetsbare criteria. Hiermee kunnen beschermwaardige bomen per gemeente eenduidig en transparant worden aangewezen. De toetswaarden kunnen locatie- of gemeenteafhankelijk zijn. Ook bomen in eigendom van derden kunnen worden aangewezen. Boomstructuren Naast waardevolle individuele bomen, zijn doorlopende boomstructuren de dragers van de groene identiteit. Dit is als het ware het ‘eeuwige groen’ dat gebieden verbindt, begrenst, en geleidt. De criteria voor het aanwijzen en beschermen van boomstructuren worden in de gemeentelijke Omgevingsprogramma’s Bomen uitgewerkt. Hiermee kunnen boomstructuren worden aangewezen, aangevuld en beschermd. Overige bomen Bomen die geen onderdeel zijn van een structuur zoals hierboven beschreven, en ook geen monumentale waarde hebben, hebben de status ‘overige boom’. Op diverse plekken staan gemeentebomen in particuliere tuinen en percelen. Voor een groot aantal van deze bomen geldt nu een kapvergunningsplicht. In de Omgevingsprogramma’s Bomen worden de aspecten over het juridisch eigendom van deze bomen en de daarbij behorende verantwoordelijkheid en onderhoudsverplichtingen verder uitgewerkt.

Uitwerkingen doelstelling F I.

II. III.

IV.

Aanwijscriteria opstellen voor waardevolle bomen per gemeente of gebied. Als gericht project kunnen waardevolle bomen worden geïnventariseerd en in lijsten vastgelegd. Het vastleggen, aanvullen en beschermen van boomstructuren. Opstellen van een werkwijze voor inspectie, beheer en onderhoud waardevolle (particuliere) bomen en boomstructuren. Hierbij worden de investeringsbereidheid, het aanvaardbaar risico en de acceptabele overlast meegenomen. Opstellen van een afwegingskader vergunningen. Hierin wordt een transparant kapbeleid uitgewerkt waarbij gedoogbomen waar mogelijk gedereguleerd worden. Hierin worden ook de wijze van handhaving en regels over compensatie en herplant meegenomen. De wettelijke verplichtingen en verantwoordelijkheden uitwerken, alsmede een werkwijze voor het beheer van ‘gemeente’ bomen (gedoogbomen) op particuliere percelen.

DEELVISIE BOMEN GEMEENTE STEDE BROEC ENKHUIZEN DRECHTERLAND

G. Duurzaam behoud van de aanwezige bomen Groen heeft een waarde van zichzelf, maar geeft ook (meer)waarde aan haar omgeving. Groen levert dorpen en steden veel op, op het gebied van gezondheid, leefbaarheid, economie, milieu en de verbinding van de woonomgeving met het omringende land2. De belangrijkste waarden van het groen worden in bijlage 5 weergegeven. Bestaande bomen geven de woonkernen hun karakteristieke, herkenbare uiterlijk. Er is bovendien al jarenlang geïnvesteerd in de bomen en de ecosysteemdiensten van oudere bomen zijn hoger dan van jonge aanplant. Boomsparende maatregelen Hoewel in veel gevallen geen sprake is van een juiste boom op een juiste plek verdienen deze bomen wel onze zorg, aandacht en bescherming. Hierbij valt te denken aan het uitvoeren van boomsparende maatregelen, het verbeteren van groeiplaatsen en de bescherming van bomen bij werkzaamheden of conflicterende belangen bij ruimtelijke ingrepen. Het doel is dat deze bomen ook in de toekomst hun rol voor de groene leefomgeving blijven vervullen. Duurzaam te behouden houtopstanden bij nieuwbouw of herinrichting Bij nieuwbouw of herinrichting wordt een realistisch beplantingsplan (boven- en ondergronds) ontwikkeld waarbij de aanwezige bomen zo veel mogelijk worden meegenomen in het ontwerp. Met andere woorden: er wordt rekening gehouden met duurzaam te behouden, bestaande houtopstanden.

Het doel is dat de bomen in de toekomst hun rol voor de groene leefomgeving blijven vervullen, en hun functie en waarde behouden.

2 Dit is in beeld gebracht in het boek “de waarde van groen” (2008). Dit boek is een uitgave van het programma Groen en de Stad, een initiatief waarin het ministerie van LNV samenwerkt met VROM, WWI, gemeenten, provincies en maatschappelijke partijen.

DEELVISIE BOMEN GEMEENTE STEDE BROEC ENKHUIZEN DRECHTERLAND

Uitwerkingen doelstelling G I.

II. III. IV.

Een afwegingskader opstellen voor het behoud van bomen met behulp van boomsparende maatregelen of groeiplaatsverbetering in geval van overlast, risico’s en conflicterende belangen. De inspanningen zijn gekoppeld aan de investeringsbereidheid per beleidsstatus. Het uitwerken van een aanpak voor het bestrijden van ziekten en aantastingen. Richtlijn opstellen voor het beschermen van bomen bij werkzaamheden. Richtlijnen opstellen voor het ontwerp waarbij het behoud van bestaande bomen als basis dient. Hierbij wordt bijvoorbeeld de Bomen Effect Analyse ingezet.

H. (Her)inrichting met nieuwe bomen De juiste boom op de juiste plek Bij inrichting met nieuwe houtopstanden worden boomsoort, grootte, ambitieleeftijd en groeiplaatsinrichting op elkaar afgestemd. Het doel hiervan is om de juiste boom op de juiste plek te zetten. Er wordt gestreefd naar een grotere diversiteit in het sortiment, ten behoeve van de biodiversiteit en om de vatbaarheid voor ziekten en plagen terug te dringen. Om dit te realiseren zal een vastgestelde, toetsbare bomennorm worden gehanteerd waarin het niet gaat om de hoeveelheid bomen, maar om de kwaliteit van bomen. Er wordt uitgegaan van een beoogd kroonvolume per gebied en daarop afgestemd de boomgrootte, het sortiment en de ontwerpleeftijd. Deze gegevens worden meegenomen bij de groeiplaatsinrichting. Bij de aanplant van nieuwe bomen kan rekening worden gehouden met conflicterende belangen zoals het opwekken van zonne-energie, en kan mogelijke overlast worden voorkomen.

Uitwerkingen doelstelling H I.

II.

In de Omgevingsprogramma’s Bomen wordt gebiedsspecifiek een toetsbare bomennorm uitgewerkt waarbij het beoogde kroonvolume wordt meegenomen. In de bomennorm worden eveneens het sortiment en de ontwerpleeftijd meegenomen zodat een divers bomenbestand ontstaat. Voor de inrichting worden per boomsoort en boomgrootteklasse (1e, 2e en 3e grootte) de richtlijnen uit het Handboek Bomen aangehouden. Hiermee krijgt een boom de benodigde boven- en ondergrondse groeiruimte om volledig uit te kunnen groeien.

DEELVISIE BOMEN GEMEENTE STEDE BROEC ENKHUIZEN DRECHTERLAND

Vestingwal Enkhuizen

Uitvoering

DEELVISIE BOMEN GEMEENTE STEDE BROEC ENKHUIZEN DRECHTERLAND

Kaders voor implementatie De SED organisatie gaat de komende jaren aan de slag om een passende, prettige en dragende groenstructuur te creëren, die bijdraagt aan een goede leefomgeving. De doelstellingen daarvoor, zoals geformuleerd in deze deelvisie, vormen de kaders en richtlijnen voor de uiteindelijke implementatie in denken en doen, voor zowel de gemeenten zelf als ook voor haar inwoners en overige gebruikers van de buitenruimte.

Instrumenten voor beleidsuitvoering Handboek Bomen De SED organisatie is licentiehouder van Handboek Bomen. Bij alle werkzaamheden die zij zelf verricht of laat verrichten aan en bij bomen worden de richtlijnen zoals vastgelegd in de meest actuele versie van dit handboek van toepassing verklaard. Dit betekent dat inspectie van bomen, snoei en kap van bomen, maar ook aanplant van en inrichting met nieuwe bomen uitgevoerd worden conform Handboek Bomen. Ook bij andere werkzaamheden, die mogelijk invloed hebben op de bomen (zoals graven, drainage en bouw) worden de voorschriften uit het handboek gevolgd.

Normen voor groen en bomen In de Omgevingsprogramma’s Bomen wordt uitgewerkt hoe het kroonvolume als norm gebruikt kan worden. Hierop worden het sortiment (bomen van 1e, 2e en 3e grootte), de ambitieleeftijd en de groeiplaatsinrichting afgestemd. Zodoende houden we grip op de hoeveelheid groen in de leefomgeving, waarbij ook het particuliere groen een rol speelt. Ruimtelijke ontwikkelingen Waar bomen worden verwijderd, wordt gezocht naar passende herplant op locatie of elders; afhankelijk van de situatie. In de Omgevingsprogramma’s Bomen wordt (onderdeel IV van doelstelling F) verder uitgewerkt hoe de compensatie wordt geregeld om geen terugloop in de hoeveelheid groen en bomen te laten ontstaan. Nieuwbouw De SED organisatie heeft de regie op de inrichting met groen en bomen, waarbij het beoogde kroonvolume bij nieuwbouwplannen als norm opgenomen kan worden. Hierbij is compensatie elders in de gemeente geen optie.

DEELVISIE BOMEN GEMEENTE STEDE BROEC ENKHUIZEN DRECHTERLAND

Omgevingsprogramma Een omgevingsprogramma vormt het middel om de ambities en doelstellingen van de omgevingsvisie in de praktijk uit te voeren. Samen met andere uitvoeringsprogramma’s wordt zo de gemeentelijke uitvoeringsagenda gevormd. Op basis van die agenda worden prioriteiten gesteld, passend bij de ambities. Daarmee krijgt de omgevingsvisie naast een kaderstellend karakter ook een uitvoerend karakter en worden de ambities en doelstellingen stevig verankerd in een voortgaand praktisch proces. Dat zorgt vooraf bij alle betrokken partijen die bouwen aan de toekomst van de drie gemeenten voor duidelijkheid over de gemeentelijke prioritering en de rol die de gemeente op zich neemt bij uitvoering van de omgevingsvisie.

Flexibel Tijdens de uitvoering kunnen omgevingsprogramma’s worden bijgesteld als de situatie daarom vraagt. Daarmee wordt een omgevingsprogramma geen star document, maar kan deze flexibel worden ingezet om vorm te geven aan de ambities over een langere termijn met een mogelijk veranderende tijdsgeest. Wat steeds overeind blijft, zijn de hoofdlijnen van de ambities en daarmee de stippen op de horizon. Ook onderwerpen waarover niets in de Omgevingsvisie staat, mogen worden opgepakt in een programma. Als dat programma niet zou passen binnen het brede beleidsmatige kader van de Omgevingsvisie, is dat een indicatie dat aanpassing van de visie nodig is.

Inhoud Omgevingsprogramma Bomen In de Omgevingsprogramma’s Bomen zullen per gemeente alle beleidsdoelstellingen en -richtlijnen voor bomen verder uitgewerkt worden naar praktische handvatten voor uitvoering. Een omgevingsprogramma Bomen zal als volgt worden opgebouwd: 1. Werkwijze 2. Status 3. De thema’s uit de omgevingsvisie worden uitgewerkt in heldere richtlijnen, concrete maatregelen of gerichte projecten met een bijbehorende planning, budget en communicatieplan.

DEELVISIE BOMEN GEMEENTE STEDE BROEC ENKHUIZEN DRECHTERLAND

A Kwalitatief goed bomenbestand I. II.

Werken vanuit Strategisch Bomenbeheer: een beheermethodiek met behulp van cyclisch onderhoud. Het opstellen van richtlijnen voor aanplant, gelet op functie en beleidsstatus.

B Toegankelijk en goed functionerend openbaar groen I. II. III. IV. V.

C Versterking biodiversiteit I.

II. III.

D Interne en externe communicatie optimaliseren I. II. III.

DEELVISIE BOMEN GEMEENTE STEDE BROEC ENKHUIZEN DRECHTERLAND

E Bewonersparticipatie bij herinrichting I.

F Indeling van het bomenbestand naar beleidsstatus I.

II. III.

IV.

G Duurzaam behoud van de aanwezige bomen I.

II. III. IV.

DEELVISIE BOMEN GEMEENTE STEDE BROEC ENKHUIZEN DRECHTERLAND

H (Her)inrichting met nieuwe bomen I.

II.

Omgevingsplan De borging en implementatie van de complete omgevingsvisie vindt plaats in de vorm van kaderstellende, uitvoeringsgerichte regels in het gemeentelijke omgevingsplan. Dit zijn bindende regels voor alle inwoners, bedrijven en overheden binnen de gemeentegrenzen. Het omgevingsplan vormt de planologisch-juridische uitwerking van de omgevingsvisie.

Regels voor bomen die in het omgevingsplan worden uitgewerkt: •

Regels voor activiteiten rond bomen (kappen, inrichting en werkzaamheden bij bomen) op basis van de kaders in de omgevingsprogramma’s Bomen (afwegingskader vergunningen en aanwijscriteria waardevolle bomen en boomstructuren). Hiermee worden gedoogbomen gedereguleerd. Een voorbeeld is de Bomen Effect Analyse (BEA) als regel voordat gestart wordt met werkzaamheden aan bijvoorbeeld kabels en leidingen of een nieuw bouwplan.

•

Groene Kaart op basis van criteria en lijsten, en vaststellen. Op de kaart zijn functies en waarden van bomen en de bijzondere beleidsstatus van bomen vastgelegd zoals waardevolle bomen en bomen in structuren. Ook ecologische ontwikkelgebieden en gebieden voor beleefbaar ‘natuurlijk’ groen worden op de Groene Kaart vastgelegd.

DEELVISIE BOMEN GEMEENTE STEDE BROEC ENKHUIZEN DRECHTERLAND

•

Lekerweg Wijdenes

De tekst is automatisch uit het bestand gehaald en kan afwijken van het origineel (kolommen, tabellen en koppen lopen door elkaar). Het officiële stuk bij iBabs is leidend. Bron: https://api.notubiz.nl/document/10605020/1