BuCa 7.1 Wegenoverdracht WF7 25feb2021
Tekst van het document
Businesscase 7.1 Wegenoverdracht Westfriesland Overdracht wegen HHNK aan de 7 Westfriese gemeenten (WF7)
Auteur
M. Blom (WF7) W Joustra (HHNK) Registratienummer
21.0331975 Datum
25 februari 2021 Versie
2.5 Status
Definitief
Hoogheemraadschap Hollands Noorderkwartier Businesscase wegenoverdracht Westfriesland
Naam
Vrijgegeven door projectleider
Wietse Joustra Martin Blom
Geaccepteerd door bestuurlijke opdrachtgevers
Rob Veenman Robert Tesselaar Jeroen Broeders Samir Bashara
Geaccepteerd door interne opdrachtgevers
Jos Kerssens Douwe v/d Vaart
Handtekening
Datum
Hoogheemraadschap Hollands Noorderkwartier Businesscase wegenoverdracht Westfriesland
Inhoudsopgave 1
Inleiding
4
2
Doelstelling
5
3
Overeenstemming
5
4
Begrippenlijst
6
5
Wettelijk kader
9
6
Beschrijving werkzaamheden
10
7 7.1 7.2 7.3 7.4
7.5 7.6
Areaal, kosten en mogelijke dekking Afbakening van het project Het areaal Beheerkosten Eenmalige kosten 7.4.1 Afkoopsom-Gewenningsbijdrage 7.4.2 Boekwaarde 7.4.3 Frictiekosten en onderhandeling 7.4.4 Overdrachtskosten 7.4.5 Implementatiekosten Totale kosten Dekking
11 11 12 13 14 14 14 15 15 16 17 17
8
Samenwerkingsscenario’s
19
9
De Staat van Onderhoud
20
10 10.1 10.2 10.3
Randvoorwaarde intentieovereenkomst Inkomsten Hoogheemraadschap Inkomsten Gemeenten Referentie
21 21 22 23
11 Businesscase (financiële consequenties) 11.1 Scenario 1: Financieel samen, uitvoering apart 11.1.1 Verdeling kosten/voordeel 11.1.2 Gevolgen huishoudens 11.1.3 Gevolgen bedrijven 11.1.4 Solidariteit op lange termijn 11.1.5 Overname moment
25 25 26 26 27 27 28
12
Risico's
30
13
Raakvlakken
33
14 14.1 14.2 14.3
Organisatie Stuurgroep Regiegroep Werkgroepen
34 34 34 35
15
Projectcommunicatie
36
16
Planning besluitvorming en vervolg
37
Bijlagen 1. Kaarten over te dragen wegen 2. Begroting gemeentelijke kosten 3. Staat van onderhoud, discussiepunten
38 39 46 47
Hoogheemraadschap Hollands Noorderkwartier Businesscase wegenoverdracht Westfriesland Pagina
4 van 49
1
Datum
25 februari 2021
Registratienummer
21.0331975
Inleiding
In 1993 is de Wet Herverdeling Wegenbeheer doorgevoerd. Deze wet voorzag drie wegbeheerders, het Rijk voor rijkswegen, de provincie voor Provinciale wegen, en de gemeenten voor de rest. In het westen van het land waren er echter een aantal waterschappen die van oudsher het onderhoud deden van de wegen in de polders. Een deel van de waterschappen is dit met name voor de kleinere gemeenten blijven doen. Vervolgens zijn gemeenten en waterschappen gefuseerd en is er een beheersituatie ontstaan die niet meer logisch is. Van de 5 waterschappen die wegen beheren zijn er 4 die dit beheer heroverwegen. In het gebied van Hoogheemraadschap Hollands Noorderkwartier (HHNK) liggen 32 gemeenten, bij 18 daarvan (situatie 2015, start programma Wegenoverdracht) heeft HHNK wegen in beheer. Daarom heeft HHNK de wens geuit de wegen over te dragen aan de gemeenten. Intentieovereenkomst Deze vraag is opgepakt door de colleges van de 7 Westfriese gemeenten en op 10 juli 2017 is er een intentieovereenkomst gesloten om de overdracht van de wegen onder bepaalde voorwaarden te onderzoeken. Het bijzondere van deze overeenkomst is dat de 7 Westfriese gemeenten de overdracht samen willen oppakken om te onderzoeken of het mogelijk is de wegen over te dragen zonder dat dit de inwoners veel meer gaat kosten. Dit is uitgewerkt in een businesscase.
Op 16 september 2020 hebben de portefeuillehouders overeenstemming bereikt over het te volgen scenario. De businesscase is aangepast aan deze overeenkomst. Voordeel Door deze versnipperde beheersituatie is het voor de gebruikers en omwonenden niet altijd duidelijk van wie een weg is en waar een klacht of vraag ingediend moet worden. Ook komt het voor dat een gemeente haar mobiliteitsbeleid of ruimtelijke plannen niet optimaal kan uitvoeren omdat niet alle betreffende wegen in haar beheer zijn. In de 7 Westfriese gemeenten heeft HHNK circa 500 km aan wegen. Het doel is te komen tot een eenduidige beheersituatie, zowel met het oog op helderheid voor de burger over de verantwoordelijkheid voor het wegenbeheer als met het oog op een eenduidige en transparante financiering.
Hoogheemraadschap Hollands Noorderkwartier Businesscase wegenoverdracht Westfriesland Pagina
5 van 49
2
Datum
25 februari 2021
Registratienummer
21.0331975
Doelstelling
Deze Businesscase 7.1 Overdracht wegen 7 Westfriese gemeenten legt het gekozen scenario vast en is bedoeld als achtergrond informatie in het verdere proces van de overname van de wegen. De Buca 7.1 is niet bedoeld als te ondertekenen samenwerkingsovereenkomst, maar zou wel als bijlage aan de overeenkomst toegevoegd kunnen worden. De 7.1 staat voor 7 gemeenten in 1 samenwerking, in navolging van het Pact 7.1.
3
Overeenstemming
Het is mogelijk de wegen over te dragen en daarbij te voldoen aan de financiële voorwaarde uit de intentieovereenkomst, dat de kosten voor de inwoners niet hoger worden. Tussen de heffing van HHNK en de raming van de kosten in de Buca zit ongeveer anderhalf miljoen verschil. Dit is met name een BTW-voordeel. De kosten zijn ongelijk verdeeld, het voordeel komt vooral ten goede van Hoorn, terwijl vooral Medemblik, maar ook anderen tegen hoge extra kosten aankijken. Om aan de intentieovereenkomst te voldoen is het nodig dat de gemeenten voor langere tijd financieel solidair met elkaar blijven. Gezien de huidige financiële en bestuurlijke tijd is het echter niet wenselijk een oneindige financiële verplichting aan te gaan. De tijd waarover steun verstrekt wordt zal dan ook beperkt blijven tot 12 jaar, met een evaluatie ruim voor het einde. Ergo, de WF7 nemen de wegen over, steunen elkaar financieel, met waarschijnlijk een eindige tijd aan de steun. Ook is duidelijk dat Hoorn en Opmeer, de wegen per 1-1-2022 willen overnemen en Enkhuizen, Drechterland, Koggenland, Medemblik en Stede Broec per 1-1-2023. Dit heeft gevolgen voor de eenmalige kosten, waardoor de bedragen in de tabellen iets veranderen ten opzichte van versie 1.9.
Hoogheemraadschap Hollands Noorderkwartier Businesscase wegenoverdracht Westfriesland Pagina
6 van 49
4
Datum
25 februari 2021
Registratienummer
21.0331975
Begrippenlijst
In de wegenoverdracht tussen HHNK en de WF7 komen termen en begrippen aan de orde die voor ingewijden in het project vanzelfsprekend zijn, maar voor mensen met een wat grotere afstand tot de materie voor verwarring of zelfs onbegrip kunnen leiden. Om die reden staat hieronder een overzicht van enkele begrippen die in dit document aan de orde komen, met hun betekenis en/of uitleg.
WF7
HHNK Intentie overeenkomst
De in de wegenoverdracht samenwerkende Westfriese gemeenten; Drechterland, Enkhuizen, Stede Broec, Hoorn, Medemblik, Koggenland en Opmeer. Hoogheemraadschap Hollands Noorderkwartier.
Overeenkomst tussen HHNK en de WF7 waarin is afgesproken gezamenlijk een onderzoek uit te voeren naar de mogelijkheid de wegen die HHNK beheert in de gemeenten over te dragen aan de gemeenten. Met deze overeenkomst hebben de partijen afgesproken op welke manier en onder welke voorwaarden het onderzoek gezamenlijk uit te voeren. Netto betaler In het verzorgingsgebied van HHNK voert HHNK in sommige gemeenten ook wegbeheer uit. In al deze gemeenten wordt op dezelfde manier wegenheffing geheven. Vanwege de verhouding tussen het aantal inwoners binnen een gemeente en de hoeveelheid wegen die in deze gemeente door HHNK wordt beheerd, zijn er gemeenten waar meer wegenheffing wordt opgehaald dan er kosten worden gemaakt. Wij noemen deze gemeente een netto betaler. Binnen de WF7 is dit van toepassing op Hoorn, Enkhuizen en Stede Broec. Netto ontvanger In het verzorgingsgebied van HHNK zijn er ook gemeenten waar meer kosten gemaakt worden aan wegenbeheer dan er aan wegenheffing opgehaald wordt. In de HHNK systematiek van de wegenoverdracht is een dergelijke gemeente een Netto ontvanger. Binnen de WF7 is dit van toepassing op Medemblik, Koggenland, Drechterland en Opmeer. Gewenningsbijdrage Een bedrag dat een netto ontvanger krijgt als de wegen worden overgenomen van HHNK.
Om na een wegenoverdracht aan de nieuwe situatie te kunnen wennen krijgt een netto ontvanger bij de wegenoverdracht van HHNK een gewenningsbijdrage mee. Het bedrag is bepaald uitgaande van 100% in het eerste jaar en dat dit gedurende tien jaar afbouwt. Na tien jaar moet de gemeente geheel op eigen benen staan. Omdat HHNK niet nog tien jaar geld heen en weer wil schuiven is het totaalbedrag voor die tien jaar teruggerekend naar een eenmalig bedrag, dat direct wordt uitgekeerd. Afkoopsom De bijdrage die een netto betaler dient af te dragen aan HHNK als deze de wegen overneemt. Dit is een vorm van solidariteit. Met de afkoopsom koopt de netto betalende gemeente de terugval voor HHNK in inkomsten van de wegenheffing af. HHNK gebruikt het surplus aan wegenheffing in die betreffende gemeente om de kosten in andere (netto ontvangende) gemeenten te kunnen dekken en de gewenningsbijdragen te betalen.
Hoogheemraadschap Hollands Noorderkwartier Businesscase wegenoverdracht Westfriesland Pagina
7 van 49
Buca / Businesscase
Reguliere (beheer)kosten Eenmalige kosten
Boekwaarde
Risico's
Raakvlakken
Wegenheffing HHNK Uitkering Wet herverdeling Wegen Bibeko en Bubeko
Gezamenlijke kosten Verdeelsleutel
Overheadkosten
Datum
25 februari 2021
Registratienummer
21.0331975
Door middel van de Businesscase wordt voor elke gemeente inzichtelijk gemaakt hoe het financiële plaatje van een wegenoverdracht er uit ziet. Hierin staat een overzicht van de te verwachten kosten bij het overnemen van de betreffende wegen (en andere assets) van HHNK uitgesplitst in reguliere jaarlijks terugkerende kosten en eenmalige kosten voor de uitvoering van de wegenoverdracht. Aan de andere kant staat een overzicht van de benodigde financiering die de gemeente moet verzorgen om het beheer en onderhoud van de over te nemen wegen uit te kunnen voeren. Overzicht van de kosten die elk jaar gemaakt moeten worden om de over te nemen wegen en overige assets op het gewenste niveau van onderhoud te kunnen onderhouden. Feitelijk de jaarlijkse begroting. Kosten die eenmalig gemaakt moeten worden om de wegenoverdracht uit te kunnen voeren. Notariskosten, kadasterkosten, afkoopsom, boekwaarde, (opstart)kosten voor (uitbreiding van) organisatie. Op enkele over te nemen wegen en assets heeft HHNK nog een restwaarde van investeringen op de balans staan, omdat HHNK de laatste investering aan het betreffende object heeft geactiveerd. Een risico is een situatie met financiële gevolgen die niet voorzien is, of wel te voorzien is, maar waarvan niet zeker is dat deze op zal treden.
De risico's zijn van belang voor de reguliere bedrijfsvoering van de ontvangende gemeenten en worden om die reden meegenomen in de risicoparagraaf voor de wegenoverdracht. Voor zover mogelijk worden die risico's benoemd en geadresseerd. In enkele gevallen worden ze financieel gemaakt en meegenomen in de Businesscase. Projecten, onderwerpen of ontwikkelingen die van positieve of negatieve invloed kunnen zijn op de wegenoverdracht, of waar de wegenoverdracht invloed op heeft. De heffing die HHNK int bij de ingezetenen van gemeenten waar HHNK wegen in beheer heeft. Na een succesvolle wegenoverdracht komt de wegenheffing in de betreffende gemeente te vervallen. Geoormerkt geld dat door het Rijk via het gemeentefonds uitgekeerd wordt aan de gemeenten en dat jaarlijks in 4 termijnen afgedragen wordt aan HHNK. Binnen de Bebouwde Kom en Buiten de Bebouwde Kom. In Westfriesland beheert HHNK ongeveer 500 km aan wegen en fietspaden, waarvan ongeveer 80km binnen de bebouwde kom ligt en 420 km buiten de bebouwde kom. Kosten voor het project wegenoverdracht die gezamenlijk gefinancierd worden. Denk aan de inzet van derden voor onderzoek, projectbegeleiding en dergelijke. Afspraak tussen de WF7 gemeenten op welke manier de bijdrage aan gezamenlijke kosten worden bepaald. Het is in WF7 verband gebruikelijk om daarvoor de verhouding tussen de inwonersaantallen te gebruiken.
Kosten in verband met de bedrijfsvoering. Denk aan kosten voor personeelszaken, materieel en huisvesting. In het gekozen scenario is niet
Hoogheemraadschap Hollands Noorderkwartier Businesscase wegenoverdracht Westfriesland Pagina
8 van 49
Inwonertal/ huishoudens
Datum
25 februari 2021
21.0331975
gerekend met overhead, omdat de overhead niet wijzigt. Er is geen nieuw gebouw nodig, geen uitbreiding van de afdeling P&O etc. Het aantal inwoners of huishoudens van een gemeente op een peildatum. Wordt gebruikt als basis om regionale kosten te verdelen. De berekeningen op inwonertal in de Buca zijn gedaan op basis van het aantal van 1-1-2019. Het aantal huishoudens is berekend in 2018. inwoners huishoudens
Scenario Optie Variant
Registratienummer
Koggenland 22.736 9.220
Opmeer 11.779 4.752
Medemblik 44.833 18.657
Hoorn 73.037 32.792
Stede Broec 21.702 9.065
Enkhuizen 18.510 8.515
Mogelijke vorm van samenwerking na overdracht van de wegen Mogelijke vorm van verdeling van kosten binnen een scenario Mogelijke vorm van solidariteit binnen een scenario.
Drechterland 19.604 8.064
Hoogheemraadschap Hollands Noorderkwartier Businesscase wegenoverdracht Westfriesland Pagina
9 van 49
5
Datum
25 februari 2021
Registratienummer
21.0331975
Wettelijk kader
In 1993 is de Wet Herverdeling Wegenbeheer doorgevoerd. Deze wet voorzag drie wegbeheerders, het Rijk voor rijkswegen, de provincie voor Provinciale wegen, en de gemeenten voor de rest. Uit het gemeentefonds krijgen de gemeenten een uitkering voor het onderhoud van deze wegen. Deze is onvoldoende om de kosten volledig te dekken. In het westen van het land waren er echter een aantal waterschappen die van oudsher het onderhoud deden van de wegen in de polders. Een deel van de waterschappen is dit met name voor de kleinere gemeenten blijven doen. Om de kosten te dekken zijn de gemeente verplicht de uitkering voor het onderhoud af te dragen en kan het waterschap een wegenheffing opleggen. Vervolgens zijn gemeenten en waterschappen gefuseerd en is er een beheersituatie ontstaan die niet meer logisch is. Het proces dat nu loopt is in feite de afronding van de Wet Herverdeling Wegenbeheer. De overdracht van de wegen kan op grond van artikel 26 lid 1 van de Wegenwet en op grond van artikel 160 lid 1 onder d van de Gemeentewet door middel van een overeenkomst geregeld worden die door het college van burgemeester en wethouders wordt vastgesteld. Deze overeenkomst moet overigens nog wel worden goedgekeurd door Gedeputeerde Staten (artikel 18a Wegenwet).
De overdracht van het totale beheerpakket heeft echter dermate grote (financiële) consequenties dat dit raakt aan de bevoegdheden van de gemeenteraad en instemming van de gemeenteraad is derhalve vereist. Er is geen wettelijke verplichting de wegen over te nemen. Wel is er een kans dat als alle andere gemeenten de wegen overnemen de Provincie een aanwijzingsbesluit neemt en de achterblijvende gemeente verplicht dit ook te doen. Voor de netto-betalers is er financieel voordeel te behalen voor de inwoners door de wegen over te nemen. Dit zorgt voor een financieel risico voor de netto-ontvangers, omdat de kosten voor HHNK hoger worden bij het bedienen van minder gemeenten (organisatie in stand houden voor een kleiner areaal en minder inkomsten vanuit gemeentefonds), waardoor de wegenheffing hoger wordt en dus de burger van de gemeenten waarvan de wegen niet zijn overgedragen meer moet gaan betalen.
Hoogheemraadschap Hollands Noorderkwartier Businesscase wegenoverdracht Westfriesland Pagina
10 van 49
6
Datum
25 februari 2021
Registratienummer
21.0331975
Beschrijving werkzaamheden
Na vaststelling van de Buca kan worden gestart met de volgende fase, de uitvoeringsfase, waarin de colleges, gemeenteraden en het CHI het besluit nemen de wegen al dan niet over te nemen en respectievelijk over te dragen. Deze Buca 7.1 geeft een beschrijving van het uiteindelijk overeengekomen scenario in de volgende hoofdstukken: Hoofdstuk 7: Areaal, kosten en mogelijke dekking; Hoofdstuk 8: mogelijke samenwerkingsscenario’s eindsituatie; Hoofdstuk 9: Uitgangspunt staat van onderhoud; Hoofdstuk 10: Financiële randvoorwaarden intentieovereenkomst; Hoofdstuk 11: Businesscase (Financiële consequenties); Hoofdstuk 12: Risico’s; en Hoofdstuk 13: Raakvlakken Hoofdstuk 14: Organisatie Hoofdstuk 15: Communicatie Hoofdstuk 16: Planning besluitvorming en vervolg Nadat de besluitvorming is afgerond verschuift het zwaartepunt van het project van de kant van HHNK naar de gemeente(n). Dit betekent dat de projectorganisatie moet worden aangepast. Waar tot nu toe HHNK het initiatief neemt voor het uitvoeren van werkzaamheden en houden van overleggen pakken de gemeenten dit initiatief als de daadwerkelijke overdracht start. HHNK verleent in die fase op verzoeken van de gemeenten de nodige medewerking om de overdracht tot een goed einde te brengen.
Hoogheemraadschap Hollands Noorderkwartier Businesscase wegenoverdracht Westfriesland Pagina
11 van 49
7
Datum
25 februari 2021
Registratienummer
21.0331975
Areaal, kosten en mogelijke dekking 7.1
Afbakening van het project
De overdracht omvat het eigendom, beheer en onderhoud van de wegen en al dat daartoe behoort of onderdeel daarvan uitmaakt, zoals verhardingen, bermen, fietspaden, voetpaden en trottoirs, duikers, bruggen, openbare verlichting (met inbegrip van ondergrondse bekabeling), wegmeubilair, beplanting en wegsloten. Dit laatste met uitzondering van primaire waterlopen. Primaire waterlopen zijn in het algemeen in het geheel in eigendom bij HHNK, terwijl bij overig water de erfgrens in het hart van de wegsloot loopt.
Een uitzondering wordt gemaakt bij wegen die op een waterkering (dijklichaam) liggen. In dat geval wordt niet het eigendom overgedragen, maar wordt een recht van opstal gevestigd. Dit recht van opstal betreft de weg plus een meter berm, tenzij door bijvoorbeeld hekken een andere afstand logischer is. Werkzaamheden aan de dijk, die leiden tot schade aan het recht van opstal worden hersteld voor rekening van de veroorzaker.
Hoogheemraadschap Hollands Noorderkwartier Businesscase wegenoverdracht Westfriesland Pagina
12 van 49
Datum
25 februari 2021
Registratienummer
21.0331975
Er is inzicht in het overdrachtspakket per gemeente. De m2 verharding en berm, en de bijbehorende beheerobjecten zoals kunstwerken, bomen en lichtmasten zijn bekend. Bermsloten worden overgedragen, indien gewenst kan voor het uitvoeren van het onderhoud (baggeren) een afspraak met HHNK gemaakt worden dat zij dat op kosten van de gemeente (blijven) doen. Bij gemeentegrensoverschrijdende objecten (bruggen en enkele wegen) moet worden vastgelegd welke gemeente het beheer overneemt. Hierbij wordt gekeken naar een logisch verband met de aansluitende infrastructuur. Uitgangspunt is dat de brug naar de gemeente gaat waar de aansluitende weg in het verlengde van de brug ligt. Dit wordt in onderling overleg afgesproken.
7.2
Het areaal
Het over te dragen areaal bestaat uit de volgende onderdelen: Koggenland Opmeer 520.583 213.326 Asfalt m2 43 29 Bruggen st 5.349 3.843 Bomen st 1.722 906 Waarvan es st 24.875 3.843 Plantsoen m2 787.073 304.885 Berm m2 1.255 560 Lichtmasten st Verkeers1.186 556 borden st 602 355 Kolken st 86 46 Wegsloot km Tabel 1 over te dragen areaal per gemeente
Medemblik 969.360 104 10.947 5.208 141.773 1.561.885 2.201 1.966
Hoorn 37.348 2 282 8 35.963 34 64
Stede Broec 101.139 9 1.147 438 26400 231.733 79 173
Enkhuizen 74.445 1 153 92 396 96.842 62 191
Drechterland 404.621 12 5.200 1.611 31983 577.585 780 867
1.241 154
16 0,8
35 14,2
6 4,7
578 68
Bij het opstellen van de businesscase is het van belang om de omvang van het over te nemen areaal in beeld te hebben. In een gezamenlijke werkgroep hebben de gemeenten en HHNK de aantallen over te dragen beheerobjecten geïnventariseerd. Dit is gebaseerd op het beheersysteem van HHNK en met een nauwkeurigheid van 95%. Deze aantallen zijn nauwkeurig genoeg voor het opstellen van een businesscase. De kosten hiervan zijn verwerkt in de hierna volgende eenheidsprijzen.
Hoogheemraadschap Hollands Noorderkwartier Businesscase wegenoverdracht Westfriesland Pagina
Datum
25 februari 2021
13 van 49
7.3
Registratienummer
21.0331975
Beheerkosten
In de Buca is gerekend met eenheidsprijzen voor een beheeronderdeel. De beheerders hebben per beheeronderdeel deze eenheidsprijs bepaald. Soms is een voorzien risico ook gekwantificeerd. Op basis van het areaal en de eenheidsprijzen is het benodigde jaarlijkse budget per gemeente bepaald. Deze kosten moet straks structureel opgenomen worden in de gemeentelijke begrotingen. Zie bijlage 2. De businesscase is opgebouwd uit de volgende onderdelen: Onderdeel Asfalt groot onderhoud Asfalt klein onderhoud Gladheidsbestrijding Vegen/onkruidbestrijding Kunstwerken
Eenheidsprijs € 1,30/m2 8% € 345,-/km € 175,-/km € 600,-/st
Kapitaallasten kunstwerken Duikers
€ 800,- stuk
Bomen Essentaksterfte Lichtmasten Verkeersborden
€ 20,-/boom € 350,-/boom € 85,-/mast € 20,-/bord
Verkeersmaatregelen Wegsloot baggeren Wegsloot maaien Beschoeiing
Zelfde bedrag € 900,- /km € 410,-/km € 1250,-/km
Watersysteemheffing Directe personeelskosten
€ 39,72/uur
Overhead
geen.
Risico
5%
BTW
Prijsindexatie 2019-2021
3%
Stijging wegenheffing
4%
Toelichting Inclusief opslag voor teerhoudend asfalt. % van groot onderhoud. Over hele areaal gerekend. Over hele areaal gerekend. Jaarlijkse onderhoudskosten, gebaseerd op de gemiddelde brug die een gemeente nu heeft, dit is voor een deel van de over te nemen kunstwerken aan de lage kant, maar kan in eerste instantie gecombineerd worden met de volgende post. Boekwaarden zijn er nu niet, deze komen op termijn. Niet geraamd, onderhoud zit in baggerwerk, vervangen gebeurt incidenteel. Controle en snoeien. Er is gerekend met kap en aanplant van 7% van het areaal. Inclusief stroomkosten en vervanging lichtpunten. Dit is een niet onderbouwd bedrag in lijn met de huidige begrotingen van de gemeenten. Idem. Bedrag overgenomen van contract van HHNK. Idem. Overeenstemming over het bedrag, niet over de methode, zie risico’s. Ingevoerd overeenkomstig tarief 2021 HHNK. Bij Koggenland, Opmeer en Medemblik is gerekend met een invulling in verschillende functieschalen, bij de andere gemeenten met een aantal uren maal gemiddeld uurtarief. Uitgegaan is van het uurtarief van Medemblik zonder overhead. Voor Stede Broec, Enkhuizen en Drechterland is eerst de theoretische toename van personeel per gemeente berekend, vervolgens is dit volgens de SED-sleutel opgenomen (Stede Broec 32.12%, Enkhuizen 37.29% en Drechterland 30.59%).
De bestaande overhead van de gemeenten verandert niet door de (beperkte) toename van personeel door de overdracht wegen, de kosten nemen niet toe. Wel vindt er intern een verrekening plaats. Uitgezonderd Medemblik, hier is de toename van personeel groter, waardoor wel extra kosten berekend worden. Er is gerekend met een algemeen risico van 5%, dit bedrag kan worden toegevoegd aan de bestemmingsreserve wegen. Alle bovenstaande bedragen zijn inclusief BTW, om vergelijking met de bedragen van HHNK mogelijk te maken. BTW-compensatie is mogelijk voor de gemeenten, de overige bedragen zijn exclusief BTW. De businesscase is op prijspeil 2019 opgesteld. De eerste overdracht vindt plaats per 1-1-2022. Voor de berekening van de wegenheffing in 2022 is uitgegaan van tweemaal dit percentage. (zie 10.1)
Hoogheemraadschap Hollands Noorderkwartier Businesscase wegenoverdracht Westfriesland Pagina
Datum
14 van 49
25 februari 2021
Stijging OZB
2,3%
Rente
0,5%
Registratienummer
21.0331975
Voor de berekening van de OZB in 2022 is uitgegaan van tweemaal dit percentage.(zie 10.2) De werkelijke OZBverhogingen wijken af. In de berekeningen wordt bij de kapitaallasten rekening gehouden met dit percentage.
Tabel 2 eenheidsprijzen
7.4
Eenmalige kosten
Bij een overdracht moeten we naast de bovengenoemde beheerkosten ook rekening houden met eenmalige kosten. Deze zijn van incidentele aard en dienen dan ook op die wijze in de begroting van de WF7 te worden opgevoerd. Dit betreft vijf verschillende kostensoorten: de afkoopsom of gewenningsbijdrage, de boekwaarde van de kapitaalgoederen, de frictiekosten, de overdrachtskosten en de implementatiekosten. Deze worden in de volgende paragrafen uitgelegd en de financiële keuzes toegelicht.
7.4.1 Afkoopsom-Gewenningsbijdrage Omdat niet alle gemeenten op hetzelfde moment uittreden bestaat de kans dat HHNK erg wisselend zou moeten gaan heffen om kostendekkend te zijn en blijven. Het kan gebeuren dat er een nettobetaler uittreedt voordat er genoeg netto-ontvangers zijn uitgetreden om de kosten en baten weer in balans te krijgen. Het bestuur van HHNK vindt dat niet wenselijk. Daarom vraagt HHNK van een netto-betaler bij uittreden een bijdrage, een afkoopsom, om de kostenstijging bij de nettoontvangers te kunnen dekken. Andersom krijgt een netto-ontvanger een gewenningsbijdrage zodat de begroting niet in een klap verhoogd moet worden om alle kosten te dekken, maar in de loop der tijd kan groeien. De gewenningsperiode waarmee is gerekend bedraagt tien jaar. Het gaat hier om forse bedragen. Omdat de WF7 elkaar steunen hoeft er niet gerekend te worden met afkoopsommen en gewenningsbijdragen. Dit wordt onderling geregeld. Omdat de regio echter een netto-betaler is verwacht HHNK wel € 2 miljoen bedoeld voor gemeenten buiten de regio. Deze € 2 miljoen wordt opgebracht door de netto-betalers, Enkhuizen, Hoorn, Stede Broec. Bij de verdeling van de kosten weergegeven in tabel 3 is uitgegaan van verdeling op inwonertal. Overeenstemming afkoopsom: De afkoopsom wordt opgebracht door de netto-betalers en verdeeld op inwonertal.
In de laatste onderhandelingen met het Hoogheemraadschap is een lager totaalbedrag afgesproken voor de afkoopsom, boekwaarden en frictiekosten, zie 7.4.3.
7.4.2 Boekwaarde HHNK heeft per gemeente een waarde van de kapitaalgoederen in de boeken staan, met name voor kunstwerken. Na de wegenoverdracht beheert HHNK geen wegen (en andere assets) meer en heeft dus geen grond meer om belasting te heffen. De balans moet dan dus leeg zijn en daarom moeten ontvangende gemeenten bij een wegenoverdracht ook eventueel aanwezige boekwaarden overnemen van HHNK. Om die reden worden de boekwaarden meegenomen in de op te stellen Businesscase. De boekwaarde van de rotonde A7 is nog niet geactiveerd. De boekwaarden zijn weergegeven in tabel 3.
Hoogheemraadschap Hollands Noorderkwartier Businesscase wegenoverdracht Westfriesland Pagina
Datum
25 februari 2021
15 van 49
Registratienummer
21.0331975
Overeenstemming afschrijving Boekwaarde De boekwaarde wordt overgenomen door gemeente waar de investering gedaan is. Als afschrijvingstermijn wordt een termijn overeenkomstig de termijn van HHNK of het gemeentelijk beleid gebruikt als deze langer is. Er kan zelfs voor gekozen worden op basis van de restlevensduur een nieuwe looptijd te starten. Een opgelegde termijn van 10 jaar is strijdig met de autonomie van de gemeenten en zorgt voor hogere lasten de eerste 10 jaar. In de laatste onderhandelingen met het Hoogheemraadschap is een lager totaalbedrag afgesproken voor de afkoopsom, boekwaarden en frictiekosten, zie 7.4.3.
7.4.3 Frictiekosten en onderhandeling Als de wegen worden overgedragen heeft HHNK nog een deel van haar organisatie en gebouwen over. De kosten die hier mee te maken hebben worden frictiekosten genoemd. Hoe hoog deze kosten zijn en hoe lang hier rekening mee moet worden gehouden is lastig in te schatten, en daarom heeft HHNK een reserve opgebouwd om deze kosten te dekken. Deze reserve was aanleiding voor de gemeenten om het betalen van de afkoopsom en overnemen van de boekwaarden ter discussie te stellen. Als gevolg van deze discussie is een afspraak gemaakt dat de regio drie miljoen betaalt aan HHNK voor afkoop, boekwaarden en frictiekosten. Dit is echter exclusief de rotonde A7 in Hoorn. Totaal moet er dus 4,6 miljoen op tafel komen. In onderstaande tabel staan de oorspronkelijke afkoopsommen, de verwachte boekwaarden op overnamedatum en de overeengekomen verdeling van deze kosten: X € 1.000 Koggenland Opmeer Medemblik Hoorn Stede Broec Enkhuizen Drechterland Totaal
(Oorspronkelijke) afkoopsom
1.290 383 326 2.000
Boekwaarde / investering 372 439 978 1.600 Investering rotonde A7 31 226 268 3.914
Totale afkoopsom en boekwaarde 372 439 978 2.890
Voordeel onderhandelingen -141 -73 -276 -452
Nieuw bedrag
414 553 268 5.914
-134 -115 -121 -1.314
279 438 146 4.600
231 367 701 2.045
Tabel 3 Verdeling Onderhandelingsresultaat Overeenstemming verdeling Onderhandelingsresultaat Het onderhandelingsresultaat is opgebouwd uit een vergoeding aan HHNK voor afkoop, boekwaarden en frictiekosten en de toekomstige boekwaarde van de rotonde A7. Er is overeengekomen het voordeel van de onderhandelingen te verdelen op basis van inwonertal. De boekwaarden en afkoopsommen worden hierdoor lager.
7.4.4 Overdrachtskosten De overdrachtskosten zijn opgebouwd uit notariskosten en kadastrale kosten. In de berekeningen is rekening gehouden met verdeling van de kosten 50%-50% tussen HHNK en de Westfriese gemeenten. De kosten zijn geschat op basis van een bedrag per km weg. De werkelijke kosten kunnen afwijken. In verband met de ervaringen van de overdracht in Hollands Kroon is het rekenbedrag in november 2020 verhoogd met € 250,- naar € 1.500,- per km. Deze kosten worden
Hoogheemraadschap Hollands Noorderkwartier Businesscase wegenoverdracht Westfriesland Pagina
16 van 49
Datum
Registratienummer
25 februari 2021
21.0331975
op termijn gemaakt. Met het opstellen van de aktes en het verwerken hiervan bij het Kadaster is de nodige tijd gemoeid. Daarom moet hiervoor geld gereserveerd worden. HHNK € 364.400
Koggenland
Opmeer
€ 89.250
€ 38.800
Medemblik € 142.300
Hoorn € 5.200
Stede Broec
Enkhuizen
Drechterland
€ 13.000
€ 14.400
€ 61.300
Tabel 4 Schatting overdrachtskosten Overeenstemming afschrijving eenmalige kosten: Er wordt aangesloten bij de werkwijze bij boekwaarde: de lasten komen bij de gemeente waarvoor ze gemaakt worden, afschrijvingstermijn overeenkomstig termijn HHNK of gemeentelijk beleid. Deze kosten worden op termijn gemaakt. Hiervoor moet geld gereserveerd worden.
7.4.5 Implementatiekosten Naast de overdrachtskosten moeten we rekening houden met interne kosten voor het overnemen van gegevens in het beheersysteem, het controleren van de overdrachtsaktes, aannemen van personeel vooruitlopend op de overname van de wegen, afsluiten van overeenkomsten. Mogelijk zal een deel van deze taken extern uitgevoerd, zoals het inhuren van een projectleider. De kosten zijn geraamd op 25% van de personeelskosten. Zoals gezegd zal een deel van deze kosten gemaakt worden voor de datum van overdracht van de wegen, daarom moet hiervoor geld beschikbaar gesteld worden.
Implementatie -kosten
Koggenland
Opmeer
Medemblik
€ 95.600
€ 33.900
€ 249.200
Hoorn € 6.700
Stede Broec
Enkhuizen
Drechterland
€ 18.500
€ 13.400
€ 73.400
Tabel 5 Schatting implementatiekosten en afschrijvingslasten Overeenstemming afschrijving implementatiekosten: Er wordt aangesloten bij de werkwijze bij boekwaarde: de lasten komen bij de gemeente waarvoor ze gemaakt worden, afschrijvingstermijn overeenkomstig gemeentelijk beleid. Deze kosten worden deels vooruitlopend op de overdracht en deels op termijn gemaakt. Hiervoor moet geld gereserveerd worden. Geadviseerd wordt voor de overdrachtskosten en de implementatiekosten een krediet aan te vragen bij de raad en omdat dit kosten zijn die gerelateerd zijn aan de overdracht kunnen deze kosten in 10 jaar afgeschreven worden. De afschrijvingslasten hiervan worden dan de volgende: Koggenland
Opmeer
Medemblik
Totale kapitaallast € 19.714 € 7.743 € 41.503 overdracht en implementatie Tabel 6 kapitaallasten overdracht en implementatie
Hoorn
Stede Broec
Enkhuizen
Drechterland
€ 1.264
€ 3.385
€ 2.962
€ 14.372
Hoogheemraadschap Hollands Noorderkwartier Businesscase wegenoverdracht Westfriesland Pagina
Datum
Registratienummer
25 februari 2021
17 van 49
7.5
21.0331975
Totale kosten
7.6
Kapitaallast overdracht en implementati e Totale kosten
29 20 70 1 6 1 12 135
Kapitaallast afkoopsom
84 39 175 5 17 10 64 394
Kapitaallast boekwaarden
Toevoeging reserve kunstwerken
Koggenland 1.259 394 Opmeer 617 140 Medemblik 2.421 1.012 Hoorn 72 28 Stede Broec 250 76 Enkhuizen 142 55 Drechterland 966 302 Totaal 5.729 2.007 Tabel 6a, totale kosten wegenbeheer
Toevoeging reserve wegen
Totaal personeelsko sten
X € 1.000
Totaal beheerkosten
Als we dan alle kosten onder elkaar zetten ontstaat de volgende tabel (zie ook bijlage 2):
25 13 126 48 7 25 244
88 29 22 139
20 8 42 1 3 3 14 91
1.811 837 3.846 244 382 240 1.383 8.739
Dekking
Voor bovengenoemde kosten moet dekking gevonden worden, passend binnen de randvoorwaarden van de intentieovereenkomst dat het voor de burger niet duurder mag worden. Dit is uitgewerkt in de hoofdstukken hierna, in het kort zijn er vier dekkingsbronnen afgesproken: 1. De gemeentebegroting: Sinds de overdacht van de wegen krijgt de gemeente geld dat doorgegeven wordt aan HHNK, de uitkering Wet Herverdeling Wegen. Dit kan nu als dekking voor een deel van de kosten gebruikt worden. Ook door ombuigingen in de begroting of bezuinigingen kan hier geld gevonden worden, maar dat is aan de gemeenteraden in de begrotingsbehandelingen en wordt hier buiten beschouwing gelaten. 2. Binnen de SED is er een regeling voor de verdeling van personeelskosten. De kosten van extra personeel voor Drechterland worden hierdoor automatisch gedeeltelijk gedragen door Enkhuizen en Stede Broec. 3. Belastingheffing. De wegenheffing van HHNK vervalt, dit biedt ruimte om de gemeentelijke belasting te verhogen. In aanmerking komt de OZB heffing. Dit is niet voor iedere gemeente voldoende om de kosten volledig te dekken. Daarom is er 4. Onderlinge steun: De netto-betalers, Hoorn, Enkhuizen en Stede Broec gebruiken de heffingsruimte om de andere gemeenten te steunen voor een periode van 12 jaar.
Deze steun wordt in een keer uitgekeerd (dit zorgt voor een kleine rentelast extra) en de ontvanger kan deze als reserve gebruiken om de OZB geleidelijk op het benodigde niveau te brengen. Dit is ook weer een begrotingsvraagstuk waar de gemeenteraden over gaan. In onderstaande tabel zijn de posten tussen () extra uitgaven, waar ook dekking voor gevonden moet worden, deze kosten zijn verwerkt in de op te brengen OZB. Ter vergelijk is ook de geraamde wegenheffing van HHNK voor 2022 vermeld in de tabel.
Hoogheemraadschap Hollands Noorderkwartier Businesscase wegenoverdracht Westfriesland Pagina
18 van 49
X € 1.000
Datum
Registratienummer
25 februari 2021
Uitkering Wet Herverdeling Wegen
Koggenland Opmeer Medemblik Hoorn Stede Broec Enkhuizen Drechterland Totaal Tabel 6b, voorgestelde dekking
718 347 1.098 97 140 111 489 3.001
21.0331975
Onderlinge steun WF7 317 91 1.126 (1.133) (336) (286) 222 (0)
OZB
Totale dekking
776 398 1.621 1.285 580 417 672 5.748
1.811 837 3.846 249 384 242 1.383 8.749
Wegenheffing HHNK 2022 933 474 1.729 2.405 665 641 767 7.616
Hoogheemraadschap Hollands Noorderkwartier Businesscase wegenoverdracht Westfriesland Pagina
Datum
19 van 49
8
25 februari 2021
Registratienummer
21.0331975
Samenwerkingsscenario’s
Voor het onderzoek naar samenwerkingsscenario’s in de eindsituatie zijn twee bijeenkomsten gehouden met medewerkers van verschillende disciplines van gemeente en HHNK, zodat er vanuit alle kanten naar gekeken is. Er zijn dertien mogelijke scenario’s en denkrichtingen geschetst, waarvan een viertal kansrijk bleken en nader zijn uitgewerkt.
0
1 2
3 4 5
6
7 8 9
10 11
12
Omschrijving iedere gemeente regelt de wegenoverdracht individueel met HHNK. Financieel samen regelen, uitvoering apart wegentaak onderbrengen bij een bestaand samenwerkingsverband in Westfriesland een nieuw samenwerkingsverband wegen opzetten Gemeentelijke herindeling
Kansrijk? ja
Beoordeling Voorstel HHNK, Opmerking: voldoet niet aan de uitgangspunten van de intentieovereenkomst
ja
Verschillende opties
ja
Met kanttekeningen, duurder
ja
Met kanttekeningen, duurder
nee
Schuiven gemeentegrenzen, zodat het inwonertal van iedere gemeente in verhouding staat met de wegen en koste Beheerorganisatie Openbare ruimte
nee
Bestuurlijk lastig, vraagt langere organisatietijd dan voor overdracht wegen wenselijk is. Bestuurlijk lastig, veel administratieve verhuizingen van bewoners en bedrijven.
Centrumgemeente, een gemeente regelt het onderhoud Taakverdeling per gemeente
nee
Uitbesteden, het onderhoud wordt via gebiedscontract aanbesteed, kosten verdeeld Samenwerking op onderdelen
nee
Wegenfonds, HHNK blijft eigenaar van de wegen en heft belasting, gemeenten regelen onderhoud Wegenbelasting, een nieuwe belasting zoals de wegenheffing
nee
Tabel 7; Samenwerkingsscenario’s
nee
nee
nee
nee
Te complex om een oplossing te kunnen zijn binnen de projectopdracht overdracht wegen. Kan een toekomstig groeimodel zijn in het kader van het Pact 7.1 Splitsing binnen en buiten de kom blijft bestaan. Afstand tot politiek. Buitenruimte wordt versnipperd, geen integraliteit in de uitvoer Discussie ontstaat over de kwaliteit en kosten bij gewenste herinrichting. Te veel mogelijkheden, er wordt op een aantal vlakken al samengewerkt. Niet wenselijk vanuit HHNK, juridisch waarschijnlijk niet in stand te houden Wettelijk grondslag ontbreekt, rest van het land heeft die belasting ook niet
Hoogheemraadschap Hollands Noorderkwartier Businesscase wegenoverdracht Westfriesland Pagina
20 van 49
9
Datum
25 februari 2021
Registratienummer
21.0331975
De Staat van Onderhoud
De werkgroep die het overdrachtspakket heeft opgesteld heeft ook het gewenste onderhoudsniveau gedefinieerd. Er is een verschil in het onderhoudsniveau binnen en buiten de bebouwde kom. Hier volstaat een iets lager onderhoudsniveau op een aantal plaatsen. Vervolgens is de onderhoudsstaat gecontroleerd en blijven we dit ook doen. Gemiddeld is het onderhoudsniveau van de HHNK wegen in Westfriesland op orde. Wel is de vraag of dat gemiddelde voor iedere gemeente geldt. HHNK blijft tot aan de feitelijke overdracht het geplande reguliere onderhoud uitvoeren. Als de planning voor 2020 en 2021 bij HHNK bekend is, kan bepaald worden of de wegen in 2022 in de huidige staat worden overgedragen, of dat er nog een onderhoudsbijdrage wordt gegeven. Voor de definitieve overeenkomst wordt gesloten moet dit in beeld zijn. Een overzicht van de afspraken over de staat van onderhoud wordt gegeven in bijlage 3.
Hoogheemraadschap Hollands Noorderkwartier Businesscase wegenoverdracht Westfriesland Pagina
21 van 49
Datum
Registratienummer
25 februari 2021
21.0331975
10 Randvoorwaarde intentieovereenkomst De manier waarop de kosten van het wegenbeheer gedekt worden bij gemeenten of HHNK verschilt. Hierdoor is het niet mogelijk de wegen over te dragen zonder dat dit financiële consequenties heeft. Een van de uitgangspunten in de intentieovereenkomst is: “De totale gemeentelijk lasten in elk van de Westfriese gemeenten mogen als gevolg van de overdracht van wegen vanuit het hoogheemraadschap niet hoger worden dan de huidige gemeentelijke belastingen, vermeerderd met de huidige wegenheffing uit de waterschapslasten. Uitgezonderd is de trendmatige verhoging.”
10.1 Inkomsten Hoogheemraadschap HHNK financiert de wegentaak uit drie bronnen: 1. Een afdracht van de gemeente uit het gemeentefonds speciaal voor het onderhoud van de wegen buiten de bebouwde kom (bijdrage WHW). De hoogte van dit bedrag is afhankelijk van de wegen die HHNK in onderhoud heeft in de gemeente. Als de wegen zijn overgedragen vervalt de afdracht, en dekt dit een deel van de kosten die de gemeente dan heeft. 2. De wegenheffing. Deze wordt alleen geheven in gemeenten waar HHNK wegen beheert. De heffing is gelijk voor alle inwoners in het gehele gebied van HHNK en kent vier categorieën: ingezetenen (huishoudens), gebouwd, ongebouwd en natuur. Als de wegen worden overgedragen vervalt deze heffing in de betreffende gemeente. 3. Een bijdrage uit de watersysteemheffing, met name bij de dijkverzwaringen. Deze bijdrage wordt verder buiten beschouwing gelaten omdat deze alleen van toepassing is bij dijkverzwaringen en dit in de toekomst ook zo zal zijn. Bij wegen op waterkeringen wordt alleen de weg overgedragen. Als de dijk in de toekomst moet worden aangepast worden de kosten van de her-aanleg van de weg hierin meegenomen. Doordat alle huishoudens hetzelfde bijdragen aan de wegenheffing is er sprake van netto-betalers (Hoorn, Stede Broec, Enkhuizen) en netto-ontvangers (Drechterland, Medemblik, Koggenland, Opmeer).
De inwoners van een gemeente met veel inwoners zoals Hoorn betalen samen veel wegenheffing, maar het HHNK heeft er weinig wegen in beheer. Het omgekeerde geldt voor de netto-ontvangers. Samen zijn de Westfriese gemeenten een netto-betaler. De kosten voor het onderhoud aan de wegen in Westfriesland liggen voor HHNK lager dan het bedrag aan belastingen dat HHNK daar int. Door de wegen over te nemen is er dus een voordeel voor de Westfriese inwoners te behalen. In een overzicht van inkomsten en uitgaven ontstaat voor 2022 het onderstaande beeld: X € 1.000
Bijdrage WHW
Wegenheffing
Totaal inkomsten
Kosten HHNK
Saldo
933 475 1.729 2.405 665 641 766
1.652 821 2.865 2.503 805 752 1.225
2.103 862 3.916 151 409 301 1.635
-451 -40 -1.088 2.352 396 451 -379
WF7 3.001 7.616 Tabel 8; Inkomsten en uitgaven HHNK in Westfriesland
10.617
9.376
1.241
Koggenland Opmeer Medemblik Hoorn Stede Broec Enkhuizen Drechterland
718 347 1.098 97 140 111 489
Hoogheemraadschap Hollands Noorderkwartier Businesscase wegenoverdracht Westfriesland Pagina
22 van 49
Datum
Registratienummer
25 februari 2021
21.0331975
Zoals aangegeven heeft de wegenheffing vier categorieën: huishoudens, gebouwd, ongebouwd en natuur. Dit is een hele andere manier van heffen dan de OZB van de gemeenten, waar geen grondslag voor ongebouwd en natuur is. De opbrengst van HHNK in een keer doorschuiven naar de OZB zou een flinke verschuiving van kosten opleveren. In de gemeente wordt nog wel hetzelfde opgehaald, maar anders betaald. Inzicht in de verdeling tussen de categorieën is daarom wenselijk. Voor 2022 (berekend op basis van de heffing van 2020) gelden de volgende ramingen: X € 1.000 ingezetenen Koggenland 390 Opmeer 201 Medemblik 789 Hoorn 1.386 Stede Broec 383 Enkhuizen 360 Drechterland 341 totaal 3.850 Tabel 9; Wegenheffing per gemeente
gebouwd
ongebouwd 342 177 664 987 258 259 288 2.974
natuur 202 97 277 32 24 22 138 791
Totaal .2 .3 .4 .02 .2 .05 .2 1
933 475 1.730 2.406 665 641 767 7.616
HHNK heeft in haar collegeprogramma 2019-2023 (19.907223) als beleid vastgelegd de wegenheffing jaarlijks met 4% te laten stijgen. Opgemerkt wordt dat het heffingssysteem van HHNK uitgaat van omslag over alle ingezetenen. Als een grote netto-betaler de wegen overneemt zal de heffing voor de achterblijvende gemeenten stijgen. Op termijn wordt het daardoor steeds voordeliger de wegen over te nemen. Door het uittreden van netto-ontvanger Hollands Kroon was de stijging in 2020 overigens beperkt tot 1%.
10.2 Inkomsten Gemeenten De gemeenten hebben twee inkomstenbronnen voor dekking van de kosten van de wegen van HHNK: 1) De eerder genoemde bijdrage uit het gemeentefonds die nu direct doorbetaald wordt aan HHNK en 2) De Onroerende zaak belasting OZB.1 Er zijn natuurlijk meer belastingen, maar die zijn door hun aard of omvang ongeschikt om de kosten van het onderhoud van de wegen te dekken. De bijdragen uit het gemeentefonds zijn volstrekt onvoldoende om de kosten van het wegenonderhoud van de over te dragen wegen te dekken. Dit leidt tot het verhogen van de OZB (als er geen andere begrotingsruimte is). Iedere gemeente is autonoom in zijn heffingen, wel zijn er randvoorwaarden verbonden aan de verhoging van de heffing. Een verhoging min of meer gelijk aan de wegenheffing die vervalt moet geen probleem zijn. Het gehanteerde uitgangspunt in de intentieovereenkomst (waarbij de gemeentelijke lasten voor de inwoners van Westfriesland niet hoger worden dan de huidige gemeentelijke belastingen plus de wegenheffing) is voor de netto-betalers geen probleem, voor de netto-ontvangers echter wel. 1
Naast de OZB kan de gemeente de volgende belastingen heffen: : roerende zaak belasting, baatbelasting, forensenbelasting, toeristenbelasting, parkeerbelasting, hondenbelasting, reclamebelasting, precariobelasting, rioolheffing, leges.
Hoogheemraadschap Hollands Noorderkwartier Businesscase wegenoverdracht Westfriesland Pagina
23 van 49
Datum
Registratienummer
25 februari 2021
21.0331975
In onderstaande tabel is de geraamde OZB-heffing in 2022 (basis 2020) weergegeven: X € 1.000 Eigenaren woning Koggenland 1.832 Opmeer 1.366 Medemblik 3.797 Hoorn 7.343 Stede Broec 3.009 Enkhuizen 1.704 Drechterland 1.841 Tabel 10; OZB-heffing per gemeente
Eigenaren geen woning 581 375 1.477 1.781 428 1.216 379
Gebruikers geen woning 473 291 1.149 1.461 297 915 306
Totaal 2.885 2.033 6.423 10.585 3.733 3.835 2.527
10.3 Referentie De intentieovereenkomst geeft aan dat: “De totale gemeentelijk lasten in elk van de Westfriese gemeenten mogen als gevolg van de overdracht van wegen vanuit het hoogheemraadschap niet hoger worden dan de huidige gemeentelijke belastingen, vermeerderd met de huidige wegenheffing uit de waterschapslasten. Uitgezonderd is de trendmatige verhoging.” De gemeentelijke belastingen bestaat naast de OZB ook rioolrecht en afvalstoffenheffing. Als de wegen overgenomen worden mogen de meerkosten ervan alleen gedekt worden uit de OZB en niet uit de andere belastingen. Voor de referentie kijken we daarom alleen naar de OZB. In onderstaand schema is de heffing voor 2022 weergegeven. X € 1.000
Wegenheffing HHNK OZB gemeente 2022 2022 Koggenland 933 2.885 Opmeer 474 2.033 Medemblik 1.729 6.423 Hoorn 2.406 10.585 Stede Broec 665 3.733 Enkhuizen 641 3.835 Drechterland 767 2.527 Tabel 11; Totale heffing wegen en OZB per gemeente
Totale heffingsdruk 3.819 2.508 8.153 12.991 4.398 4.475 3.293
Omdat er een verschil zit in de wijze van heffing tussen HHNK en de gemeente, kan het zijn dat de gemeentelijke lasten over het geheel wel gelijk blijven, maar de burger dit wel in zijn portemonnee merkt. Daarom is ook bepaald wat de gemiddelde woning nu en straks aan wegenheffing en OZB betaalt. Bij de wegenheffing worden gebruiker en eigenaar van een woning apart aangeslagen, terwijl bij de OZB alle kosten op de eigenaar verhaald worden. Het verschil geldt waarschijnlijk nog meer voor de bedrijven, een bedrijf op een bedrijventerrein betaald aan HHNK alleen gebouwd. In de OZB is de heffingsverdeling anders, waardoor het bedrijf meer zal moeten betalen. Bij een agrarisch bedrijf wordt voordeel verwacht door het vervallen van de heffing op onbebouwd.
Hoogheemraadschap Hollands Noorderkwartier Businesscase wegenoverdracht Westfriesland Pagina
24 van 49
Datum
25 februari 2021
Registratienummer
21.0331975
Gemiddelde WOZWegenheffing HHNK OZB gemeente waarde (2020) Koggenland 234.000 € 71,28 € 187,58 Opmeer 232.000 € 71,04 € 266.35 Medemblik 217.000 € 69,18 € 184.86 Hoorn 183.000 € 64,96 € 192,38 Stede Broec 191.000 € 65,95 € 310,02 Enkhuizen 180.000 € 64,59 € 179,14 Drechterland 229.000 € 70,66 € 202,75 Tabel 12; Raming totale heffing wegen en OZB voor gemiddeld huishouden in 2022
Totale heffing € 258,87 € 337,38 € 254,03 € 257,34 € 375,98 € 243,74 € 273,41
Uitgaande van bedrijventerrein de Veken in Opmeer is van een gemiddeld bedrijf de WOZ waarde € 464.000,-. Dit bedrijf betaalt nu € 57,31 aan HHNK voor gebouwd. Een agrarisch bedrijf heeft een veel complexere heffing, in de OZB zijn een aantal vrijstellingen in het gebruikersdeel opgenomen. Uitgaande van Opmeer heeft een gemiddeld bedrijf 16 ha. Grond en heeft een WOZ-waarde van € 706.487,--. De afdracht aan HHNK is dan € 656,03. De uitsplitsing per heffingsonderdeel is achterwege gelaten in het overzicht: Gem Bedrijf WOZ € 464.000 HHNK Gemeente OZB Koggenland Opmeer Medemblik Hoorn Stede Broec Enkhuizen Drechterland
€ 57,31 € 57,31 € 57,31 € 57,31 € 57,31 € 57,31 € 57,31
Tabel 13; Heffing wegen en OZB bedrijven
€ 991,10 € 1.282,96 € 1.287,14 € 1.455,99 € 1.527,95 € 2.492,14 € 1.252, 80
Totale heffing € 1.048,62 € 1.340,47 € 1.344,65 € 1.513,50 € 1.585,47 € 2.549,66 € 1.310,31
Agrarisch 16 ha WOZ € 706.487 HHNK gemeente Totale heffing € 656,03 € 1.401,31 € 2.057,34 € 656,03 € 1.814,32 € 2.470,36 € 656,03 € 1.823,84 € 2.479,87 € 656,03 €2.058,98 € 2.715,01 € 656,03 € 2.159,37 € 2.815,40 € 656,03 € 3.535,16 € 4.191,19 € 656,03 € 1.771,45 € 2.427,48
Hoogheemraadschap Hollands Noorderkwartier Businesscase wegenoverdracht Westfriesland Pagina
25 van 49
Datum
25 februari 2021
Registratienummer
21.0331975
11 Businesscase (financiële consequenties) In de businesscase 1.9 zijn vier scenario’s financieel doorgerekend. Dit zijn: • Scenario 0, het individueel met HHNK regelen, • Scenario 1, financieel samen, uitvoering apart, • Scenario 2, aansluiten bij een bestaand samenwerkingsverband en • Scenario 3, een nieuw samenwerkingsverband. Uiteindelijk is overeenstemming bereikt over scenario 1, optie 3, variant 2. Dit hoofdstuk is aangepast, zodat alleen dit scenario nog vermeld is, en de punten van overeenkomst zijn aangegeven in blauwe kaders.
11.1 Scenario 1: Financieel samen, uitvoering apart Dit scenario gaat er van uit dat iedere gemeente zelf de wegen onderhoudt, maar dat de gemeenten elkaar steunen zodat dit niet leidt tot lastenverhoging voor de inwoners van een aantal gemeenten. Het belang van de netto-betalers is tegengesteld aan het belang van de netto-ontvangers. Een netto ontvangende gemeente wil graag een oneindig durende samenwerking zien, waarbij jaarlijks een afgesproken vast bedrag aan steun wordt ontvangen van de netto betalende gemeenten. Daarmee verzekeren zij zich van een permanente steun waardoor haar gemeente (inwoners) financieel gezien zo min mogelijk merkt van de wegenoverdracht. En mogelijk zelfs ook een voordeel kunnen behalen. Een netto betalende gemeente daarentegen, heeft belang bij een zo kort mogelijke periode waarin de netto-ontvangende gemeente gesteund wordt. Het financieel voordeel is dan groter.
Hoogheemraadschap Hollands Noorderkwartier Businesscase wegenoverdracht Westfriesland Pagina
26 van 49
Datum
25 februari 2021
Registratienummer
21.0331975
11.1.1 Verdeling kosten/voordeel Door de overname van de wegen is er een gezamenlijk voordeel te bereiken voor de inwoners van Westfriesland. Uitgangspunt is dat niemand er op achteruitgaat. Door het verschil in heffingsgrondslag kunnen we niet de heffing van HHNK als uitgangspunt nemen voor de gemeentelijke heffing. De gekozen optie 3 gaat er van uit dat de netto-ontvangers minimaal de wegenheffing zonder het deel onbebouwd ophalen. Op deze basis komen de afschrijvingslasten van de eenmalige kosten. In verband met het verschil in uittreedjaar zijn de beheerkosten hieronder voor 2023 weergegeven. Het verschil zit in een rentecomponent. Overeenstemming kostenverdeling: Het voordeel komt zoveel mogelijk ten goede van de netto-betalers, Hoorn, Enkhuizen, Stede Broec. De netto-ontvangers Drechterland, Koggenland, Medemblik, Opmeer, gaan er niet op achteruit.
X € 1.000
Referentie heffing HHNK
Beheerkosten min WHW 2022
Koggenland 933 1.092 Opmeer 474 487 Medemblik 1.729 2.744 Hoorn 2.406 145 Stede Broec 665 242 Enkhuizen 641 129 Drechterland 767 896 WF7 7.616 5.737 Tabel 14; Scenario 1, optie 3, in vergelijking met heffing HHNK en beheerkosten
Scenario 1.3 Financieel samen, uitvoering apart 776 396 1.617 1.285 580 417 673 5.745
11.1.2 Gevolgen huishoudens Op basis van bovengenoemde bedragen kan, uitgaande van de huidige OZB heffing bepaald worden hoeveel een huishouden in een woning met de gemiddelde WOZ-waarde van die gemeente bij deze opties ongeveer zou gaan betalen. De referentiewaarde en scenario 0 zijn ook bijgevoegd om het verschil te laten zien. Referentie heffing Koggenland € 258,87 Opmeer € 337,38 Medemblik € 254,03 Hoorn € 257,34 Stede Broec € 375,98 Enkhuizen € 243,74 Drechterland € 273,41 Tabel 15; Scenario 1, gevolgen huishouden
Scenario 0 Systeem HHNK € 260,27 € 331,67 € 256,15 € 213,10 € 351,86 € 197,41 € 280,16
Scenario 1.3 Financieel samen, uitvoering apart € 240,95 € 323,15 € 236,06 € 219,78 € 361,61 € 199,31 € 259,61
Hoogheemraadschap Hollands Noorderkwartier Businesscase wegenoverdracht Westfriesland Pagina
27 van 49
Datum
25 februari 2021
Registratienummer
21.0331975
11.1.3 Gevolgen bedrijven Opgemerkt moet worden dat er een verschuiving van belastingdruk van agrarische bedrijven naar de andere bedrijven plaats zal vinden, omdat de heffing van onbebouwd door bebouwd opgebracht moet worden. Bedrijf WOZ Referentie heffing € 464.000 Koggenland € 1.048,62 Opmeer € 1.340,47 Medemblik € 1.344,65 Hoorn € 1.513,50 Stede Broec € 1.585,47 Enkhuizen € 2.549,66 Drechterland € 1.310,31 Tabel 16; Scenario 1, gevolgen bedrijven
Scenario 0 Systeem HHNK € 1.356,55 € 1.592,17 € 1.724,83 € 1.580,07 € 1.758,63 € 2.711,93 € 1.686,21
Scenario 1.3 Financieel samen, uitvoering apart € 1.259,40 € 1.551,83 € 1.601,50 € 1.620,11 € 1.812,43 € 2.734,71 € 1.571,18
Agrarisch Bedrijf Referentie heffing WOZ € 706.487 Koggenland € 2.057,34 Opmeer € 2.470,36 Medemblik € 2.479,87 Hoorn € 2.715,01 Stede Broec € 2.815,40 Enkhuizen € 4.191,19 Drechterland € 2.427,48 Tabel 17; Scenario 1, gevolgen Agrarische bedrijven
Scenario 0 Systeem HHNK € 1.918,01 € 2.251,60 € 2.444,04 € 2.234,46 € 2.485,37 € 3.846,93 € 2.384,29
Scenario 1.3 Financieel samen, uitvoering apart € 1.780,65 € 2.194,56 € 2.269,28 € 2.291,07 € 2.561,41 € 3.879,24 € 2.221,63
Het scenario voldoet als we naar de bedrijven kijken niet aan de intentieovereenkomst.
11.1.4 Solidariteit op lange termijn Uitgangspunt van de intentieovereenkomst is dat de overname van de wegen niet tot lastenverzwaring mag leiden. Als de financiële steun permanent zou zijn is dit aantrekkelijk voor de netto-betalende gemeenten. Maar omdat de belangen tegengesteld zijn en de Wet herverdeling Wegen er destijds vanuit ging dat iedere gemeente het zelf regelde, zijn er ook varianten (optie in solidariteit) te bedenken waarbij de steun wordt afgebouwd. Of dit strijdig is met de uitgangspunten van de intentieovereenkomst is zeer de vraag. Twee systemen op de achtergrond, die niet doorgerekend zijn zorgen, er voor dat dit niet het geval is namelijk: - In theorie kan HHNK de heffing met 4% verhogen, meer dan de inflatiecorrectie. Dit betekent dat op termijn iedere gemeente zelf de voor de gemeente benodigde gelden opbrengt. -Als iedere gemeente solo de wegen over zou nemen, (er is financieel voordeel voor een nettobetalende gemeente) zouden de lasten voor achterblijvers stijgen als er een netto-betaler uitstapt. De kleine netto-ontvangers worden dan in eens netto-betaler en het wordt interessant de wegen over te nemen. Uiteindelijk blijft dan de grootste netto-ontvanger alleen over die zelf alle kosten dekt. Een eindige solidariteit is daarom niet in strijd met de intentieovereenkomst. Er is daarom gekozen voor een variant met een einde:
Hoogheemraadschap Hollands Noorderkwartier Businesscase wegenoverdracht Westfriesland Pagina
28 van 49
Datum
25 februari 2021
Registratienummer
21.0331975
Variant 2: De gemeenten steunen elkaar over een periode van twaalf jaar met een gelijke bijdrage en daarna moeten de gemeenten het zelf regelen. Dit geeft een behoorlijke sprong in kosten bij met name Koggenland, Medemblik en Drechterland. Door de bijdrage in een keer over te maken heeft de gemeente de ruimte om te zorgen voor een gelijkmatige stijging van de heffingen. De dekking van de kosten van de wegenoverdracht zoals hierboven geschetst is een voorbeeld. Dit is wat nodig is om binnen de voorwaarden van de intentieovereenkomst de kosten te dekken, er van uitgaande dat er in de gemeentebegroting geen ruimte is. Het is aan de gemeenteraad om te bepalen wat de dekking van alle kosten in de gemeentebegroting wordt en hoeveel de OZB daarvoor mag stijgen. X € 1.000 Wegenheffing HHNK 10 jaar Koggenland 9.330 Opmeer 4.740 Medemblik 17.290 Hoorn 24.060 Stede Broec 6.650 Enkhuizen 6.410 Drechterland 7.670 WF7 76.160 Tabel 18; Scenario 1, kosten eerste 10 en 12 jaar
WF7 10 jaar 7.655 3.969 15.271 12.786 5.755 4.132 6.566 56.135
WF7 12 jaar 9.159 4.746 18.250 15.163 6.879 4.940 7.838 66.975
Overeenkomst solidariteit: De portefeuillehouders zijn overeengekomen dat de steun gelijk blijft over een periode van 12 jaar en er wordt ruim voor het einde van de gekozen periode een evaluatie gehouden, waarbij ook gekeken wordt naar andere regionale samenwerkingsverbanden.
11.1.5 Overname moment Een punt waar de gemeenten niet op een lijn zitten is het moment van de overname. Dit heeft voor een deel met de omvang van het areaal te maken. Gemeenten Hoorn en Opmeer streven naar overdracht per 1 januari 2022, terwijl Drechterland, Enkhuizen, Koggenland, Medemblik en Stede Broec de wegen een jaar later over willen nemen. Dit levert voor de duur van de steun problemen op, er wordt immers op verschillende momenten begonnen en geëindigd. Een oplossing hiervoor kan zijn de steun voor een over een te komen termijn te berekenen en in een keer uit te keren. Dit voorkomt administratieve rompslomp en een mogelijke discussie in de toekomst. Omdat de rente op het moment vrij laag is, zijn de financiële consequenties voor een betalende gemeente ook vrij beperkt. Voor een betalende gemeente gaat het dan als volgt werken: de gemeente betaalt eenmalig een bedrag aan de ontvangende gemeenten en kwalificeert dit bedrag als vooruitbetaald op de balans. Met de toekomstige belastingopbrengsten wordt dit bedrag gedurende de overeengekomen termijn van de balans afgeboekt. Dus als de bijdrage 1 miljoen is voor 10 jaar, boekt de betalende gemeente jaarlijks, gedurende 10 jaar, 100.000 van dit vooruitbetaalde bedrag af.
Een ontvangende gemeente heeft de keuze dit bedrag in een reserve te storten, om daarmee het onderhoud van de wegen jaarlijks te kunnen bekostigen zonder de OZB (extra) te moeten verhogen.
Hoogheemraadschap Hollands Noorderkwartier Businesscase wegenoverdracht Westfriesland Pagina
29 van 49
Datum
25 februari 2021
Registratienummer
21.0331975
De onderling verrekening zou er dan zo uit kunnen zien: Gemeente X betaalt aan Y in jaar Hoorn aan Opmeer in 2022 Enkhuizen aan Drechterland in 2023 Enkhuizen aan Koggenland in 2023 Hoorn aan Koggenland in 2023 Hoorn aan Medemblik in 2023 Stede Broec aan Medemblik in 2023 Totale kosten Enkhuizen Totale kosten Hoorn Tabel 19; Onderlinge verrekening
12 jaar x € 1.000 € 1.090 € 645 € 1.521 € 2.279 € 10.231 € 3.285 € 2.166 € 13.600
Overeenkomst overname: De gemeenten Hoorn en Opmeer nemen de wegen per 1 januari 2022 over, de gemeenten Drechterland, Enkhuizen, Koggenland, Medemblik en Stede Broec per 1 januari 2023. Deze werkwijze biedt de netto-ontvangende gemeenten de mogelijkheid om een groeimodel voor de heffing in te zetten zodat het gat in de toekomst al langzaam kleiner wordt. Noot: Zoals ook in hoofdstuk 10 vermeld: als een netto-betalende gemeente de wegen overneemt stijgen de kosten voor de achterblijvende gemeenten. Een aantal gemeenten die nu ontvanger zijn worden dan automatisch betaler en het wordt voordeliger voor de inwoners de wegen over te nemen.
Hoogheemraadschap Hollands Noorderkwartier Businesscase wegenoverdracht Westfriesland Pagina
30 van 49
Datum
25 februari 2021
Registratienummer
21.0331975
12 Risico's Aan de overname van de wegen hangen een aantal inhoudelijke risico’s. Een risico is de kans op een onvoorziene kostenpost. Waarbij onvoorzien kan betekenen dat niet duidelijk is of de kosten er zullen komen, of dat zeker is dat de kosten komen, maar niet in te schatten is wanneer. De benoemde risico’s worden hierna kort toegelicht: Risicoreservering: iedere gemeente heeft een paragraaf in de begroting waarin de risico’s van de kapitaalgoederen beschreven worden. Deze paragraaf moet herzien worden op basis van de toename van de bezittingen. In de Buca is 5% opgenomen voor onvoorzien. BTW: BTW is compensabel voor gemeenten. Het BTW-compensatiefonds heeft echter een plafond. De verwachting is dat door de aantrekking van de economie het plafond bereikt wordt en de BTW niet volledig compensabel is. Het gaat om een totaalbedrag van ca. een miljoen. De Buca is opgesteld exclusief BTW. Teerhoudend asfalt en verontreinigde ondergrond: de meeste wegen in het buitengebied liggen er vele jaren. De kans dat de ondergrond verontreinigd is, is daarom reëel. Teer in de aanwezige verharding zal naar verwachting meer regel dan uitzondering zijn. Hier wordt geen onderzoek naar gedaan, een onderzoek is namelijk beperkt geldig, en naar aanleiding van het resultaat wordt de weg niet aangepakt. Onderzoek vindt pas plaats als onderhoud noodzakelijk is.