Bijlage 2 Uitvoeringsprogramma 'Behoud, ontwikkeling en beleving van land en dorpen' Stede Broec 2023
Tekst van het document
UITVOERINGSPROGRAMMA ERFGOEDNOTA Behoud, ontwikkeling en beleving van land en dorpen
Stede Broec, 2023
Inhoudsopgave 1.
2.
3.
Inleiding ................................................................................................................................... 3 1.1 Voorgeschiedenis .......................................................................................................... 3 1.2 Verwachte resultaten en effecten ................................................................................... 3 1.3 Ambities in de Erfgoednota ............................................................................................ 4 1.4 Randvoorwaarden ......................................................................................................... 4 1.5 Actiepunten:................................................................................................................... 5 Varianten en kosten uitvoeringsprogramma ............................................................................. 6 2.1 0-situatie: Huidige situatie .............................................................................................. 6 2.2 Variant 1: Erfgoed op orde ............................................................................................. 9 2.3 Variant 2: Erfgoed als kans ..........................................................................................
12 2.4 Variant 3: Erfgoed als aanjager.................................................................................... 15 Conclusie............................................................................................................................... 19
Dit uitvoeringsprogramma hoort bij de erfgoednota Behoud, ontwikkeling en beleving van land en dorpen Mei 2023 Gemeente Stede Broec
2 / 19
1.
Inleiding
1.1 Voorgeschiedenis Op 25 maart 2021 is door de raad de motie aangenomen om zo spoedig mogelijk te komen tot een nota monumenten- en erfgoedbeleid met daarbij de participatie van de historische vereniging Oud Stede Broec. Doel van de erfgoednota is om het beheer en behoud van het aanwezige erfgoed zorgvuldig uit te voeren en om het erfgoed beleefbaar te maken. Vanaf begin 2022 is gewerkt aan een breed beschreven en breed gedragen erfgoednota. Hiervoor is opdracht verleend aan de externe partij MOOI Noord-Holland. Zij hebben gekeken naar de verschillende geldende kaders op landelijk, provinciaal, regionaal en lokaal niveau. In april 2022 is gestart met het participatietraject met verschillende (erfgoed)partners. Naar aanleiding van dit participatietraject is de erfgoednota Behoud, ontwikkeling en beleving van land en dorpen tot stand gekomen. In deze nota wordt beschreven welke erfgoed aanwezig is in Stede Broec en waarom dit erfgoed gewaardeerd wordt. Dit erfgoed kan worden ingedeeld in de volgende soorten: 1. Landschappelijke structuren 2. Gebouwd erfgoed 3. Archeologie 4. Groen erfgoed 5. Immaterieel erfgoed 6. Roerend en varend erfgoed
1.2 Verwachte resultaten en effecten In de erfgoednota wordt uitgegaan van een integrale benadering. Het uitgangspunt is dat erfgoed naast de cultuurhistorische waarde ook een toeristische, sociale en maatschappelijke waarde heeft voor onze gemeente. Door de voorgelegde erfgoednota uit te voeren en te investeren worden de volgende resultaten en effecten verwacht: Uitvoering geven aan de wettelijke verantwoordelijkheid van de gemeente In 2016 is de Erfgoedwet ingevoerd. Insteek van deze wet is om te komen tot geïntegreerd erfgoedbeleid waar onder andere monumentenzorg en archeologie vallen. De gemeente is verantwoordelijk voor de uitvoering van deze wet. Daarnaast bestaat er een relatie tussen erfgoedbeleid en de toekomstige Omgevingswet. Op dit moment zijn bewoners en professionals actief om monumenten te behouden, om aandacht te vragen voor historische gebeurtenissen in onze geschiedenis en om lokale verhalen verteld te krijgen. De verschillende wettelijke en beleidsmatige kaders bieden daarbij duidelijkheid over de gewenste kwaliteit en dienen daarom te zijn vastgesteld. Pro-actief en integraal omgaan met erfgoed Bij nieuwe ruimtelijke ontwikkelingen willen we dat erfgoed onderdeel is van de integrale benadering van de nieuwe ontwikkeling. Dit kan door al in het voortraject de erfgoedwaarden in beeld te brengen.
Zo kunnen landschappelijke kwaliteiten binnen de gemeente goede uitgangspunten bieden voor nieuwe ontwikkelingen, bijvoorbeeld bij de ontwikkeling van nieuwe wijken. Om te zorgen dat erfgoed integraal wordt meegenomen bij de ontwikkeling van een gebied, is inzet nodig, iemand die initiatief kan nemen tot overleg of aan kan sluiten bij bestaande omgevingstafels om het erfgoedperspectief in te brengen. Door al in een vroeg stadium betrokken te zijn bij deze ontwikkelingen blijven erfgoedwaarden beter geborgd en dienen erfgoedwaarden als tot inspiratie. Dit sluit ook aan bij de Omgevingswet die uitgaat van een integrale benadering.
3 / 19
De lokale verhalen laten zorgen voor verbinding in de gemeente De cultuurhistorische elementen en de lokale verhalen zijn betekenisvol voor bewoners en bedrijven binnen de gemeente. Bovendien hebben zij een aantrekkingskracht op bezoekers. Kennis van het lokale erfgoed is van meerwaarde. Deze kennis vergroot het woongenot, stimuleert de lokale economie, maakt de gemeente aantrekkelijk voor een bezoek en draagt bij aan lokale identiteit en verbondenheid. Vandaar dat in de erfgoednota de link wordt gelegd met educatie en jeugd. Het aanwezige erfgoed kan meer gepresenteerd en beleefbaar gemaakt worden op diverse manieren zodat jong en oud betrokken raken. Bij diverse erfgoedpartners zijn ideeën hoe zij dit kunnen realiseren.
1.3 Ambities in de Erfgoednota In de erfgoednota wordt beschreven welke verantwoordelijkheid de gemeente Stede Broec draagt ten aanzien van het aanwezige erfgoed en welke kansen er zijn om gebruik te maken van het erfgoed. De volgende hoofdambities zijn geformuleerd: o Basistaken monumenten en archeologie o Beleefbaar maken van erfgoed Deze hoofdambities zijn in de erfgoednota meer concreet gemaakt met behulp van actiepunten. Deze worden in de erfgoednota kort omschreven. Daarbij is bij de actiepunten een prioritering aangebracht. Op basis van deze prioritering zijn 3 varianten ontwikkeld om de ambities praktisch uit te voeren. Gezien de beschikbare capaciteit, de financiële mogelijkheden en het draagvlak bij de diverse erfgoed)partners sluit het uitvoeringsprogramma Erfgoed als kans aan bij de lokale situatie.
1.4 Randvoorwaarden Voor het behouden van erfgoed en het beleefbaar maken van erfgoed hebben we elkaar nodig. Per situatie is het van belang om met de juiste partijen in gesprek te zijn waarbij een ieder zich bewust is van zijn of haar kennis en expertise, rol en bijbehorende verantwoordelijkheid. Verschillende erfgoedpartners zijn op verschillende manieren betrokken. Er is samenwerking gewenst op lokaal, regionaal, provinciaal en landelijk niveau en ook binnen verschillende sectoren. Binnen het erfgoedveld zijn verschillende rollen te benoemen. Het gaat om onderzoeken, waarderen, informeren, adviseren en uitvoeren. Goede samenwerking en sterk onderling contact is hierbij nodig. De gemeente faciliteert in dit contact. Zo is de gemeente betrokken bij diverse overlegstructuren. Er dient verschillende en voldoende ambtelijke capaciteit beschikbaar te zijn om samenwerking en het contact te realiseren. Het gaat om capaciteit op gebied van erfgoedbeleid maar ook om capaciteit op gebied van toezicht en handhaving. Naast ambtelijke capaciteit is financiële ondersteuning gewenst. Denk aan de instandhoudingssubsidie voor gemeentelijke monumenten maar ook activiteitensubsidie voor het beleefbaar maken van erfgoed. Zo biedt de gemeente financiële ondersteuning in de vorm van subsidie aan monumenteigenaren maar door het beschikbaar stellen van subsidie voor erfgoedactiviteiten.
De randvoorwaarden samenwerking, ambtelijke capaciteit en financiën maken dat beide ambities gerealiseerd kunnen worden.
4 / 19
1.5 Actiepunten: In de erfgoednota worden per ambitie verschillende actiepunten benoemd. In deze actiepunten is een prioritering aangebracht. Eerste prioriteit Tweede prioriteit Derde prioriteit BASISTAKEN MONUMENTEN EN ARCHEOLOGIE 1 2 3
Landschap en erfgoed in de Omgevingsvisie Voorbereiding omgevingsplan en actualisering Erfgoedverordening 2011 Archeologie in ruimtelijk beleid
4 5 6 7 8 9
Begeleiding van initiatieven Uitvoeren Kerkenvisie Aanwijzen gemeentelijk beschermd stadsgezicht Aanwijzen nieuwe gemeentelijke monumenten Subsidieregeling gemeentelijke monumenten Waardevolle bomenlijst
BELEEFBAAR MAKEN VAN ERFGOED 10 11 12 13 14
Educatie Gemeentelijke website Subsidieregeling activiteiten Uitvoeringsrichtlijn monumenten en beeldbepalende gebouwen Open Monumentendag
15
Gemeentelijke kunstcollectie
16 17 18
Erfgoedkaart Gebiedsbiografie Post 65
In het volgende hoofdstuk wordt met behulp van deze actiepunten 3 varianten van een mogelijk uitvoeringsprogramma, inclusief benodigd budget, weergegeven.
5 / 19
2.
Varianten en kosten uitvoeringsprogramma
Tijdens de raadsinformatieavond van 3 november 2022 is uitgesproken dat de ambitie van de raad vooral is om zorg en aandacht te hebben voor het erfgoed. Er is uitgesproken dat de factor tijd niet als meest belangrijke factor wordt beschouwd om het succes van de werking van de erfgoednota te kunnen monitoren. Het behoud van erfgoed en het aantal mensen dat betrokken is bij het erfgoed worden als belangrijkere factoren gezien. Gezien de wettelijke taken die er zijn, wordt op dit moment voldoende zorg gedragen voor het erfgoed. Dit is de 0-situatie. Veranderingen in wet- en regelgeving in de nabije toekomst maakt dat aanpassingen nodig zijn zodat het erfgoed ook in de toekomst voldoende behouden blijft. Bij het opstellen van de erfgoednota is duidelijk geworden welke acties wenselijk zijn om te realiseren in de nabije toekomst. In deze acties is vervolgens prioritering aangebracht. Hierbij is dus gekeken naar landelijke ontwikkelingen in wet- en regelgeving en specifieke lokale omstandigheden. Op basis van de prioritering zijn 3 varianten ontwikkeld. Hierbij geldt dat de variant Erfgoed op orde de acties bevat waarbij sprake is van een wettelijke verplichting en daarmee de hoogste prioriteit heeft. Ook bevat deze variant de acties waarvan in het voortraject is gezegd door diverse partijen dat zij het belangrijk vinden.
Variant Erfgoed als kans gaat uit van de wettelijke verplichting inclusief de wens tot meer behoud en meer beleefbaar maken, waarbij de realisatie is verspreid over de komende 10 jaar. Variant Erfgoed als aanjager gaat uit van de realisatie van alle acties waarbij deze realisatie in een beperkt aantal jaar is gebeurd. Aan iedere actie is een budget gekoppeld. In de erfgoednota zijn de acties als volgt geprioriteerd (zie ook hoofdstuk 4 uit de Erfgoednota) • Basistaken Monumenten en Archeologie Prioriteit 1 (acties 1 t/m 3) Prioritiet 2 (acties 4 t/m 9) • Beleefbaar maken van landschap en erfgoed Prioriteit 1 (acties 10 t/m 14) Prioriteit 2 (actie 15) Prioriteit 3 (acties 16 t/m 18) In de volgende paragrafen zijn de 3 varianten voor uitvoering verder uitgewerkt. Het is goed om inzichtelijk te hebben wat nu aan uitvoering gebeurd. Allereerst wordt daarom de huidige situatie weergegeven.
2.1 0-situatie: Huidige situatie De volgende structurele taken ten aanzien van erfgoed worden op dit moment uitgevoerd: o GR Archeologie: Sinds 2010 bestaat de gemeenschappelijke regeling Archeologie. Archeologie Westfriesland voert deze taken uit. Het betreft archeologisch onderzoek, advisering, presentatie en voorlichting. Dit is een wettelijke taak. o Ambtelijke capaciteit: diverse afdelingen binnen de gemeente zijn betrokken bij het behouden van erfgoed. De medewerkers Erfgoed, Monumenten en Ruimtelijke kwaliteit zijn contactpersoon voor collega’s, monumenteigenaren en andere erfgoedpartners. Daarnaast kunnen zij bijdragen aan het inbedden van het erfgoedperspectief bij ruimtelijke ontwikkelingen en vraagstukken. De medewerkers van de afdeling Ruimte en Vergunningen zijn betrokken bij gebruik en verandering van een monument. De toezichthouder Omgevingsvergunning WKB ziet toe dat monumentale waarden in de uitvoering niet verloren gaan. Daarnaast is er een gedeeld belang met de afdeling Samenleving in verband met de
6 / 19
o
o
subsidieregeling voor activiteiten, de afdeling Groen voor het onderhoud van de monumentale bomen en het team Duurzaamheid in verband met het energievraagstuk waar sommige monumenteigenaren mee zitten. Ook wordt er overleg gevoerd met diverse externe (erfgoed)organisaties. Subsidieregeling Monumenten: monumenteigenaren van gemeentelijke monumenten kunnen voor het benodigd onderhoud gedeeltelijk aanspraak maken op de bestaande subsidieregeling (subsidieverordening gemeentelijke monumenten en beeldbepalende en karakteristieke panden Stede Broec 2011). De regeling omvat een jaarlijks bedrag van in totaal € 24.000 waarbij geldt dat subsidie verstrekt wordt op datum van aanvraag. De uitvoering van deze regeling wordt gedaan door de medewerkers Erfgoed, Monumenten en Ruimtelijke kwaliteit. Het bedrag is gebaseerd op het huidige aantal van 27 gemeentelijke monumenten. Subsidieregeling activiteiten: Organisaties kunnen bij de gemeente subsidie voor activiteiten aanvragen, bijvoorbeeld op het gebied van sport, jeugd, cultuur, ontmoeting of evenementen. Het gaat om een waarderingssubsidie. Voor eenmalige erfgoedactiviteiten zoals bijvoorbeeld een film, publicatie of tentoonstelling is ook subsidie beschikbaar. Voorwaarde is dat wordt samengewerkt met andere partijen.
Het maximale te geven subsidiebedrag is € 2.500 mits voldaan wordt aan de voorwaarden zoals staan benoemd in de subsidieregeling.
Financiële verantwoording Voor de huidige uitvoering geldt de volgende financiering. Het totaal bedrag is structureel opgenomen in de begroting. Omschrijving GR Archeologie Reguliere werkzaamheden Subsidieregeling Monumenten Subsidieregeling activiteiten TOTAAL
Uitvoering
Inzet Archeologie extern Westfriesland Intern Onderhoud aan Intern monumenten Eenmalige activiteiten Intern waarderingssubsidies
Budget Budget structureel incidenteel 14.500
TOTAAL
8.000 24.000 23.000 69.500
69.500
Toelichting: Het budget voor de GR Archeologie kan worden overschreden zoals ook in 2022 is gebeurd. Dit heeft te maken met de gevraagde inzet van AWF en de complexiteit per casus en dus de hoeveelheid benodigd advisering en onderzoek. Het bedrag dat is benoemd bij de subsidieregeling activiteiten is een optelsom van subsidiebedragen in de huidige subsidieregeling. Het gaat om diverse waarderingssubsidies zoals bijvoorbeeld aan vereniging Oud Stede Broec en om een bijdrage aan eenmalige bijzonder culturele activiteiten, zoals bijvoorbeeld een film, publicatie of tentoonstelling. Ook voor andere niet erfgoedgerelateerde eenmalige bijzondere culturele activiteiten kan aanspraak worden gedaan op deze subsidie. Beschikbare ambtelijke capaciteit Op dit moment is de volgende ambtelijke capaciteit beschikbaar specifiek voor erfgoed: o Beleidsadviseur Erfgoed, Monumenten en Ruimtelijke kwaliteit 0,3 fte o Medewerker Monumenten 0,1 fte Vanuit bovengenoemde functies is een directe samenwerking met de afdeling Toezicht en handhaving, de afdeling Samenleving en dan met name Cultuur (onder andere in verband met de
7 / 19
subsidieregeling), de afdeling Ruimte wanneer sprake is van een herbestemming van een monumentaal pand, de afdeling Ruimtelijk beleid waaronder Toerisme en Duurzaamheid en de afdeling Groenbeheer. Daarnaast kan beroep worden gedaan op de inzet van de volgende ondersteunende afdelingen: Communicatie, Financiën, Ruimte, Vergunningen, Juridische zaken. De huidige omgang zet voornamelijk in op het voldoen aan de wettelijke verplichtingen. Hiermee wordt nog beperkt gebruik gemaakt van de potentie van het aanwezige erfgoed in Stede Broec. Daarnaast is het wenselijk om ontwikkelingen in wet- en regelgeving, bijvoorbeeld de Omgevingswet, te verankeren in het beleid. Dat kan met verschillend tempo gebeuren. Daarom zijn er 3 varianten ontwikkeld.
8 / 19
2.2 Variant Erfgoed op orde De huidige situatie biedt voldoende bescherming binnen de huidige wettelijke kaders. Een aantal van deze landelijke kaders zijn aan het veranderen, wat maakt dat de vertaling gemaakt dient te worden naar de lokale situatie. Bij deze variant wordt voldaan aan de wettelijke verplichting. Daarnaast wordt binnen de bestaande samenwerkingsverbanden gekeken hoe erfgoedonderwijs ingebed kan worden in de vorm van formele en informele educatie. Mochten bewoners het initiatief willen nemen om erfgoed meer beleefbaar te maken, dan kan dit binnen de bestaande kaders van de huidige subsidieregeling activiteiten. Binnen deze variant worden de volgende de resultaten behaald: - inbedden van erfgoed in ruimtelijk beleid - erfgoed in de omgevingsvisie en het omgevingsplan - behoud van GR archeologie - adequate monumentenzorg door middel van subsidie, informatie en begeleiding - programma’s op gebied van erfgoededucatie De volgende actiepunten worden in deze variant gerealiseerd: BASISTAKEN MONUMENTEN EN ARCHEOLOGIE 1 2 3
Landschap en erfgoed in de Omgevingsvisie Voorbereiding omgevingsplan en actualisering Erfgoedverordening 2011 Archeologie in ruimtelijk beleid
BELEEFBAAR MAKEN VAN ERFGOED 10 11 12 13 14
Educatie Gemeentelijke website Subsidieregeling activiteiten Uitvoeringsrichtlijn monumenten en beeldbepalende gebouwen Open Monumentendag
9 / 19
Financiële verantwoording Omschrijving GR Archeologie Reguliere werkzaamheden Subsidieregeling Monumenten Subsidieregeling activiteiten Basistaken monumenten en archeologie Actiepunt 1 Actiepunt 2 Actiepunt 3 Beleefbaar maken van erfgoed Actiepunt 10 Actiepunt 11 Actiepunt 12 Actiepunt 13 Actiepunt 14 TOTAAL
Inzet Archeologie Westfriesland
Uitvoering Budget Budget structureel incidenteel extern 14.500 intern 8.000
Onderhoud aan monumenten
intern
24.000
Eenmalige activiteiten waarderingssubsidies
intern
23.000
de intern
2.000
Landschap en erfgoed in omgevingsvisie Erfgoedverordening Archeologie in ruimtelijk beleid
Educatie Gemeentelijke website Subsidieregeling activiteiten Uitvoeringsrichtlijn Open Monumentendag
intern extern
intern intern intern extern extern
2.000 20.000
2.000 20.000 73.500
42.000
Toelichting algemeen Het gaat om budget waarvan € 69.500 structureel in de huidige begroting is opgenomen. Een uitbreiding van het budget maakt het mogelijk om erfgoed op een goede manier te kunnen borgen binnen de toekomstige wettelijke kaders. Het gaat om € 4.000 structureel en € 42.000 incidenteel verspreid over 2 jaar. Uit bovenstaand tabel blijkt dat het borgen van erfgoed in beleid om extra budget vraagt. Niet alle actiepunten staan benoemd in deze tabel. Voor de actiepunten die niet staan benoemd geldt dat op een later moment besluitvorming plaats zal vinden over de uitvoering en bijbehorende financiering. Dit staat aangegeven in onderstaande tabel met nader te bepalen (ntb). In dit overzicht wordt uitgegaan van enkel de bestaande capaciteit.
Structureel Incidenteel TOTAAL
2023 2024 2025 2026 2027 2028 73.500 73.500 73.500 73.500 73.500 73.500 22.000 20.000 ntb ntb ntb ntb 95.500 93.500 73.500 73.500 73.500 73.500
Toelichting bij de actiepunten Basistaken monumenten en archeologie 1. Het programma Omgevingswet en het bijbehorende budget gaat over de onderdelen omgevingsvisie, omgevingsplan en het proces omgevingsvergunning en het ondersteunende digitale stelsel (DSO). De voorgestelde erfgoednota heet onder de huidige wet nog een beleidsplan, maar is straks een programma dat juridisch wordt geborgd in het omgevingsplan. De erfgoednota is een (detail)uitwerking van de omgevingsvisie en in dit geval ook vooruitlopend op de omgevingsvisie. De uitvoering van het beleidsplan is geen onderdeel van het programma Omgevingswet. Het programma zal er wel voor zorgen dat in de omgevingsvisie de doelen en ambities voor de toekomst van het erfgoed van de gemeente
10 / 19
op de juiste manier wordt verwoord en beschreven in relatie tot de andere onderwerpen die onderdeel uitmaken van de omgevingsvisie. 2. In deze variant is € 2.000 aan incidenteel budget opgenomen voor het realiseren van de erfgoedverordening. Het gaat om advies, redactievoering en vormgeving van de verordening. Uitvoering is in 2023. 3. Vanwege benodigde kennis en kunde zullen bepaalde projecten door een externe partij gedaan gaan worden. Dit geldt voor het juridisch inbedden van het parapluplan Archeologie in het ruimtelijk beleid. De realisatie van dit actiepunt dient te gebeuren voor de invoering van de Omgevingswet. Uitvoering is in 2023. Toelichting bij de actiepunten Beleefbaar maken van erfpunten 10. In deze variant wordt geen extra budget beschikbaar gesteld voor educatie, maar geldt de huidige subsidieregeling voor activiteiten. Dit betekent dat voor eenmalige bijzondere culturele projecten subsidie kan worden aangevraagd tot een maximum van € 2.500. Er kan overwogen worden om bij deze variant structureel € 10.000 beschikbaar te stellen voor erfgoededucatie. Met dit budget kan in overleg met het onderwijs en andere sociale partners een passend en gewenst aanbod worden ontwikkeld. Het totale structurele budget wordt dan € 91.000. 11. In deze variant wordt structureel budget beschikbaar gesteld voor het verstrekken van informatie via de gemeentelijke website.
Het betreft bijvoorbeeld het verzamelen van informatie of beeldmateriaal en het passend vormgeven van deze informatie. 13. Voor het laten opstellen van de uitvoeringsrichtlijn monumenten en beeldbepalende gebouwen wordt een incidenteel budget van € 20.000 gerekend. De uitvoeringsrichtlijn geeft aan welke kwaliteit nodig is voor het in stand houden van een monument. Het stelt de monumenteigenaren in staat om op een goede manier zorg te dragen voor hun monument. Uitvoering is in 2024. 14. Jaarlijks openen tijdens Open Monumentendag diverse monumenten hun deuren. De organisatie van deze dag is in handen van het comité Open Monumentendag, welke verbonden is aan de historische vereniging Oud Stede Broec. Gemeente Stede Broec ondersteunt deze dag waar kan. In het jaar 2023 is het thema Levend Erfgoed, oftewel immaterieel erfgoed.
11 / 19
2.3 Variant Erfgoed als kans In deze variant wordt voldaan aan de diverse wettelijke verplichtingen en ontwikkelingen, en er ontstaat ruimte om als gemeente pro-actief te zijn ten aanzien van het behouden van erfgoed en het beleefbaar maken van het erfgoed. Deze variant sluit aan bij het enthousiasme dat leeft bij de diverse (erfgoed)partners. De inzet en betrokkenheid vanuit bewoners om bij te dragen aan het beschermen en beleefbaar maken van erfgoed is hoog. Hierdoor ontstaat een passend aanbod van erfgoedactiviteiten dat gedragen wordt door de grote gemeenschap. Dit maakt dat jong en oud in aanraking komen met hun erfgoed. Binnen deze variant worden de volgende resultaten behaald: - inbedden van erfgoed in ruimtelijk beleid; - erfgoed in de omgevingsvisie en het omgevingsplan; - behoud van GR archeologie; - adequate monumentenzorg door middel van subsidie, informatie en begeleiding; - programma’s op gebied van erfgoededucatie; - mogelijk aanwijzen van een gemeentelijk beschermd dorpsgezicht De Kolk; - mogelijk aanwijzen van gemeentelijk monumenten; - borgen van de uitkomsten van de Kerkenvisie; - aandacht en kennisdeling over monumentaal groen; - pro-actief begeleiden van initiatieven. Het gaat dan om initiatiefnemers die bijvoorbeeld hun monumentale woning willen verduurzamen en vragen hebben over subsidiemogelijkheden. BASISTAKEN MONUMENTEN EN ARCHEOLOGIE 1 2 3
Landschap en erfgoed in de Omgevingsvisie Voorbereiding omgevingsplan en actualisering Erfgoedverordening 2011 Archeologie in ruimtelijk beleid
4 5 6 7 8 9
Begeleiding van initiatieven Uitvoeren Kerkenvisie Aanwijzen gemeentelijk beschermd dorpsgezicht Aanwijzen nieuwe gemeentelijke monumenten Subsidieregeling gemeentelijke monumenten Waardevolle bomenlijst
BELEEFBAAR MAKEN VAN ERFGOED 10 11 12 13 14
Educatie Gemeentelijke website Subsidieregeling activiteiten Uitvoeringsrichtlijn monumenten en beeldbepalende gebouwen Open Monumentendag
15
Gemeentelijke kunstcollectie
12 / 19
Financiële verantwoording
GR Archeologie Reguliere werkzaamheden Subsidieregeling Monumenten Subsidieregeling activiteiten Basistaken monumenten en archeologie Actiepunt 1
Omschrijving
Uitvoering
Inzet Archeologie Westfriesland Netwerk Onderhoud Onderhoud aan monumenten
extern intern intern
24.000
Eenmalige activiteiten waarderingssubsidies
intern
23.000
intern
2.000
Landschap en erfgoed in de omgevingsvisie Actiepunt 2 Erfgoedverordening Actiepunt 3 Archeologie in ruimtelijk beleid Beleefbaar maken van erfgoed Actiepunt 10 Educatie Actiepunt 11 Gemeentelijke website Actiepunt 12 Subsidieregeling activiteiten Actiepunt 13 Uitvoeringsrichtlijn Actiepunt 14 Open Monumentendag Basistaken monumenten en archeologie Actiepunt 4 Begeleiding van initiatieven Actiepunt 5 Uitvoeren Kerkenvisie Actiepunt 6 Aanwijzen gemeentelijk beschermd dorpsgezicht Actiepunt 7 Aanwijzen gemeentelijke monumenten Actiepunt 8 Subsidieregeling gemeentelijke monumenten Actiepunt 9 Waardevolle bomenlijst Beleefbaar maken van erfgoed Actiepunt 10 Erfgoededucatie Actiepunt 12 Subsidieregeling activiteiten Actiepunt 15 Onderhoud gemeentelijke collectie
TOTAAL
Budget Budget structureel incidenteel 14.500 8.000
intern extern
intern intern intern extern extern
2.000 20.000
2.000 20.000
intern intern intern
4.000
intern
4.000
intern
1.000
2.000
intern
intern intern door afdeling Cultuur
10.000 5.000
97.500
44.000
Toelichting Algemeen Het gaat om budget waarvan € 69.500 structureel in de huidige begroting is opgenomen. Een uitbreiding van het budget maakt het mogelijk om erfgoed op een goede manier te kunnen borgen binnen de toekomstige wettelijke kaders, om erfgoed mee te nemen in ruimtelijke ontwikkelingen en om op lokaal niveau het erfgoed te waarderen en te beschermen. Het gaat om te beginnen om € 28.000 structureel en € 44.000 incidenteel welke worden verspreid over 2 jaar.
13 / 19
Niet alle actiepunten staan benoemd in deze tabel. Voor de actiepunten die niet staan benoemd geldt dat op een later moment besluitvorming plaats zal vinden over de uitvoering en bijbehorende financiering. Dit staat aangegeven in de volgende tabel met nader te bepalen (ntb).
Structureel Incidenteel TOTAAL
2023 2024 2025 2026 2027 2028 97.500 97.500 97.500 100.500 101.500 102.500 22.000 22.000 ntb ntb ntb ntb 119.500 119.500 97.500 101.500 101.500 102.500
Toelichting bij de actiepunten Basistaken monumenten en archeologie 4. Monumenteigenaren worden ondersteund bij hun vragen, bijvoorbeeld over het verduurzamen van hun woning. 5. De afgelopen jaren is geïnventariseerd hoe de verschillende kerkbesturen en kerkeigenaren hun toekomstperspectief zien op de korte en lange termijn. Door actief in gesprek te blijven met de kerkbesturen kan tijdig nagedacht worden over de toekomstige maatschappelijke waarden van de verschillende kerkgebouwen. 6. Het betreft hier het gebied van De Kolk. Dit wordt onderzocht in 2024. 7. In deze variant wordt per jaar het onderzoek gestart naar de monumentale waarden van 2 mogelijke monumenten. Welke 2 objecten worden onderzocht, wordt besloten op basis van een quickscan die in het verleden is uitgevoerd, de voorgestelde lijst welke is opgesteld door Oud Stede Broec en actuele ontwikkelingen die van invloed kunnen zijn. Als resultaat van dit traject kan besloten worden om wel of niet aan te wijzen als gemeentelijk monument. Met de groei van het aantal monumenten groeit ook de inzet van de Toezichthouder en de subsidieregeling. 8. Als wordt besloten tot een aanwijzing als gemeentelijk monument betekent dit dat de bestaande subsidieregeling Onderhoud Monumenten op bepaald moment niet meer toereikend is. De subsidieregeling dient na iedere 2 aanwijzingen met € 1.000 verhoogd. 9.
Het is nodig om het overzicht te houden welke bomen waardevol zijn die toegankelijk is voor de bewoners van Stede Broec. Dit wordt onderzocht in 2023. Hiervoor is al budget beschikbaar gesteld. Toelichting bij de actiepunten Beleefbaar maken van erfgoed 10. In deze variant is structureel budget beschikbaar voor activiteiten binnen het primair en voortgezet onderwijs op gebied van erfgoededucatie. 12. De bestaande subsidieregeling activiteiten wordt verhoogd met € 5.000 zodat er financiële ruimte is om diverse initiatieven te ondersteunen. 15. In deze variant staat de gemeentelijke collectie benoemd. De zorg voor de gemeentelijke collectie wordt gedaan door de collega’s Cultuur binnen de afdeling Samenleving. Deze zorg bestaat uit registratie, opslag, benodigd onderhoud en mogelijk restauratie. In deze variant zijn de verschillende erfgoedprojecten uit prioriteit 3 niet meegenomen in de bedragen. Het idee is dat in deze variant de raad om akkoord wordt gevraagd per project. Hoewel er nog geen offertes zijn opgevraagd is het verwachte benodigd budget € 20.000 per project.
14 / 19
2.4 Variant Erfgoed als aanjager In deze variant wordt voldaan aan de diverse wettelijke verplichtingen. Daarnaast handelt de gemeente pro-actief ten aanzien van het behouden van erfgoed en het beleefbaar maken van het erfgoed. Tot slot is er ruimte om actuele ontwikkelingen en vraagstukken op korte termijn beleidsmatig in te bedden. Het verschil met variant Erfgoed als kans is dat het aanwijzen van gemeentelijke monumenten gebeurt in een hoger tempo. Daarnaast zijn de drie actiepunten met de derde prioriteit meegenomen in de planning en deze worden binnen een periode van vier jaar uitgevoerd. Beide aspecten zorgen ervoor dat er tijdelijk een hogere belasting is wat betreft ambtelijk inzet. Dit kan worden opgelost worden met de inzet van externe capaciteit. Binnen deze variant worden de volgende resultaten behaald: - inbedden van erfgoed in ruimtelijk beleid; - erfgoed in de omgevingsvisie en het omgevingsplan; - behoud van GR archeologie; - adequate monumentenzorg door middel van subsidie, informatie en begeleiding; - programma’s op gebied van erfgoededucatie; - mogelijk aanwijzen van een gemeentelijk beschermd dorpsgezicht De Kolk; - mogelijk aanwijzen van gemeentelijk monumenten; - borgen van de uitkomsten van de Kerkenvisie; - aandacht en kennisdeling over monumentaal groen; - pro-actief begeleiden van initiatieven.
Het gaat dan om initiatiefnemers die bijvoorbeeld hun monumentale woning willen verduurzamen en vragen hebben over subsidiemogelijkheden; - erfgoedkaart; - gebiedsbiografie; - inventarisatie van het aanwezige Post ’65 erfgoed. BASISTAKEN MONUMENTEN EN ARCHEOLOGIE 1 2 3
Landschap en erfgoed in de Omgevingsvisie Voorbereiding omgevingsplan en actualisering Erfgoedverordening 2011 Archeologie in ruimtelijk beleid
4 5 6 7 8 9
Begeleiding van initiatieven Uitvoeren Kerkenvisie Aanwijzen gemeentelijk beschermd dorpsgezicht Aanwijzen nieuwe gemeentelijke monumenten Subsidieregeling gemeentelijke monumenten Waardevolle bomenlijst
15 / 19
BELEEFBAAR MAKEN VAN ERFGOED 10 11 12 13 14
Educatie Gemeentelijke website Subsidieregeling activiteiten Uitvoeringsrichtlijn monumenten en beeldbepalende gebouwen Open Monumentendag
15
Gemeentelijke kunstcollectie
16 17 18
Erfgoedkaart Gebiedsbiografie Post 65
Financiële verantwoording
GR Archeologie Reguliere werkzaamheden Subsidieregeling Monumenten Subsidieregeling activiteiten Basistaken monumenten en archeologie Actiepunt 1
Omschrijving
Uitvoering
Inzet Archeologie Westfriesland Netwerk Onderhoud Onderhoud aan monumenten
extern intern intern
24.000
Eenmalige activiteiten waarderingssubsidies
intern
23.000
intern
2.000
Landschap en erfgoed in de omgevingsvisie Actiepunt 2 Erfgoedverordening Actiepunt 3 Archeologie in ruimtelijk beleid Beleefbaar maken van erfgoed Actiepunt 10 Educatie Actiepunt 11 Gemeentelijke website Actiepunt 12 Subsidieregeling activiteiten Actiepunt 13 Uitvoeringsrichtlijn Actiepunt 14 Open Monumentendag Basistaken monumenten en archeologie Actiepunt 4 Begeleiding van initiatieven Actiepunt 5 Uitvoeren Kerkenvisie Actiepunt 6 Aanwijzen gemeentelijk beschermd dorpsgezicht Actiepunt 7 Aanwijzen gemeentelijke monumenten Actiepunt 8 Subsidieregeling gemeentelijke monumenten Actiepunt 9 Waardevolle bomenlijst
Budget Budget structureel incidenteel 14.500 8.000
intern extern
intern intern intern extern extern
intern intern Intern/extern
2.000 20.000
2.000 20.000
4.000 2.000
intern intern
10.000 15.000
intern
16 / 19
Beleefbaar maken van erfgoed Actiepunt 10 Erfgoededucatie Actiepunt 12 Subsidieregeling activiteiten Actiepunt 15 Onderhoud gemeentelijke collectie
Beleefbaar maken van erfgoed Actiepunt 16 Erfgoedkaart Actiepunt 17 Gebiedsbiografie Actiepunt 18 Post ‘65 Extra ambtelijke capaciteit Toezichthouder WKB Extra ambtelijke capaciteit beleid TOTAAL
extern extern door afdeling Cultuur
extern extern extern intern
10.000 5.000
20.000 20.000 20.000 40.000
extern
86.000 147.500
200.000
Toelichting Algemeen Het gaat om budget waarvan € 69.500 structureel in de begroting is opgenomen. Dit budget wordt verhoogd onder andere voor de tijdelijke inhuur van ambtelijke capaciteit voor het in korte tijd aanwijzen van gemeentelijke monumenten. Om die reden dient ook het aantal uren toezichthouden in 2024 te worden uitgebreid. Een uitbreiding van het budget maakt het mogelijk om erfgoed op een goede manier te kunnen borgen binnen de toekomstige wettelijke kaders en in de actuele ruimtelijke ontwikkelingen. Daarnaast is er financiële ruimte om op lokaal niveau het erfgoed te waarderen en te beschermen. Het gaat om maximaal € 155.000 structureel en in totaal € 200.000 incidenteel, welke wordt verspreid over 5 jaar.
Structureel Incidenteel Beleid TOTAAL
2023 100.000 22.000 122.000
2024 140.000 32.000 86.000 258.000
2025 155.000 20.000
2026 155.000 20.000
2027 155.000 20.000
2028 155.000
175.000
175.000
175.000
155.000
Toelichting bij de actiepunten Basistaken monumenten en archeologie 7. Een grootschalige aanwijzing tot gemeentelijke monumenten in 2024 vraagt extra ambtelijke capaciteit om zorgvuldig het proces uit te voeren. Denk aan het voeren van gesprekken met de diverse monumenteigenaren, het vastleggen van deze gesprekken en het doen aan dossiervorming. Naast de benodigde ambtelijke capaciteit op gebied van aanwijzen tot gemeentelijke monumenten is gelijk meer capaciteit gewenst op het gebied van handhaving. Het starten van het onderzoek naar de monumentale waarden vraagt gelijk inzet van de toezichthouder Omgevingswet WKB. De monumentale bescherming geldt namelijk vanaf het moment dat door middel van een kennisgevingsbrief kenbaar is gemaakt dat de gemeente voornemens is een pand aan te wijzen als gemeentelijk monument. Een klein vergelijkend onderzoek bij andere gemeenten maakt duidelijk dat een verdubbeling van het aantal monumenten vraagt om een verdubbeling van het aantal fte dat specifiek bezig is met monumentenaanwijzing, -beheer en –behoud. 8. Als wordt besloten tot een grootschalige aanwijzing als gemeentelijk monument betekent dit dat de bestaande subsidieregeling Onderhoud Monumenten in 2025 niet meer toereikend is. De subsidieregeling dient na iedere 2 aanwijzingen met € 1.000 verhoogd. In
17 / 19
het advies van Oud Stede Broec uit 2019 worden in ieder geval 28 adressen voorgesteld om te onderzoeken. Toelichting bij de actiepunten Beleefbaar maken van erfgoed 4. Het is belangrijk om goede en duidelijke begeleiding te geven aan (aspirant) monumenteigenaren. Dit maakt dat ook vanuit communicatie inzet gevraagd wordt voor het ontwikkelen van voorlichtingsmateriaal. 16. De ontwikkeling van een erfgoedkaart waar gebruik van gemaakt kan worden bij ruimtelijke ontwikkelingen. Ten aanzien van dit product heeft de gemeente de rol als opdrachtgever. 17. De gebiedsbiografie vertelt het verhaal van niet perse een gemeente. Er is dan ook een mogelijkheid om voor het gebied waar Stede Broec onderdeel van uitmaakt in regionale samenwerking de opdracht te geven om dit verder uit te werken. Hierbij is de gemeente mede-opdrachtgever. 18. Er bestaat landelijke aandacht Post ’65 erfgoed. Het is nog niet bekend, en dus de vraag, hoe dit erfgoed in Stede Broec aanwezig is en behouden kan blijven. De gemeente kan dit als opdrachtgever laten onderzoeken.
18 / 19
3.
Conclusie
Wanneer de omgang met erfgoed in de basis goed geregeld is, kunnen we zorgvuldig met ons erfgoed omgaan. We weten wat waardevol is en we weten hoe we dit met elkaar kunnen beschermen. Hierbij maken we gebruik van de verschillende wet- en regelgeving, kennisdeling en subsidiemogelijkheden. De gemeente speelt daarin een faciliterende en informerende rol. Daarnaast willen we dat het erfgoed beleefbaar wordt gemaakt en dat het gewaardeerd wordt. Het is vooral de wens om jongeren op verschillende manieren te bereiken en enthousiast te maken over hun eigen lokale geschiedenis en identiteit. Vraag is hoe we met elkaar het erfgoed op verschillende manieren zichtbaar en beleefbaar kunnen maken. De gemeente kan hierin sturen door opdracht te geven. In dit uitvoeringsprogramma zijn drie varianten gepresenteerd ten aanzien van de uitvoering van de erfgoednota. Wanneer de diverse varianten met elkaar worden vergeleken, wordt duidelijk dat een meer ambitieus uitvoeringsprogramma in omvang en snelheid wat betreft realisatie vraagt om meer ambtelijke capaciteit. Huidige situatie Erfgoed als basis Erfgoed als kans Erfgoed als aanjager
Structureel 69.500 73.500 97.500 155.000
Verschil huidig
Incidenteel
4.000 28.000 85.500
42.000 44.000 200.000
Reeds gedekt 69.500 69.500 69.500 69.500
Nieuw budget 46.000 72.000 285.500
Gezien de wensen en behoeften van de verschillende erfgoedpartners, de eerdere reactie van de raad tijdens de informatieavond en de financiële omstandigheden van de gemeente heeft variant Erfgoed als kans de voorkeur. Met dit uitvoeringsprogramma wordt uitvoering gegeven aan de wens om De Kolk aan te wijzen als beschermd dorpsgezicht. Ook worden jaarlijks een tweetal objecten onderzocht op hun monumentale waarden. Dit betekent dat er het budget ten behoeve van de subsidieregeling bijgesteld dient te worden. Tot slot kunnen we met dit uitvoeringsprogramma erfgoed meer beleefbaar maken onder andere door structureel in te zetten op erfgoededucatie waardoor jongere generaties kennis krijgen over hun lokale erfgoed. Zoals bovenstaande tabel laat zien wordt bij het uitvoeringsprogramma Erfgoed als kans het structurele budget van € 28.000 verhoogd ten opzichte van het huidige budget. Daarnaast is incidenteel budget nodig van € 44.000 voor het inbedden van erfgoed in beleid, verspreid over 2 jaar. Voor de uitvoering van actiepunten met prioriteit 3 zal in dit uitvoeringsprogramma apart aan de raad om budget gevraagd worden. Door deze actiepunten met prioriteit 3 achter elkaar in de tijd te plannen is geen extra ambtelijke capaciteit nodig voor beleid. Door de geleidelijke toename van het aantal monumenten zal ook geleidelijk de inzetbaarheid van de toezichthouder toenemen.
Met uitvoeringsprogramma Erfgoed als kans wordt het mogelijk dat verschillende (erfgoed)partners de kansen die zij zien kunnen realiseren. Ook kan de gemeente op een pro-actieve manier zorg blijven dragen voor het verschillende erfgoed. Hierdoor blijft de basis op orde en wordt het erfgoed bovendien beleefbaar. Het zou mooi zijn wanneer we dit als gemeente structureel gaan faciliteren.
19 / 19