Bijlage 06 STB Functionaliteit, inrichting en beheer van parken

BIJLAGE 6 FUNCTIONALITEIT, INRICHTING EN BEHEER VAN PARKEN STEDE BROEC

BIJLAGE 6 FUNCTIONALITEIT, INRICHTING EN BEHEER VAN PARKEN GEMEENTE STEDE BROEC

BIJLAGE 6 FUNCTIONALITEIT, INRICHTING EN BEHEER VAN PARKEN STEDE BROEC

Functies van parken en openbare groengebieden Groen heeft tegenwoordig in en om de stedelijke omgeving andere functies dan vroeger. Vroeger was beplanting vooral bedoeld als groene aankleding van de stad. Tegenwoordig spelen ook andere functies een rol. Stadsbewoners willen bijvoorbeeld meer dan vroeger groen gebruiken om te recreëren. Ook voor biodiversiteit en natuureducatie spelen stadsgroen en tuinbeplanting een steeds grotere rol. Haal de natuur dichtbij huis: met de soortkeuze en keuze van het type beplanting kun je bepaalde dieren (bijvoorbeeld vogels en insecten) aantrekken. Ook speelt groen steeds meer een rol als filter van milieuvervuilende stoffen (bijvoorbeeld fijnstof en stikstofoxiden) en groen speelt in het sterk versteende stadsmilieu ook een steeds grotere rol bij de waterberging en heeft een verkoelende werking in de zomer. De functie van groen in relatie tot gebouwen en architectuur is daarbij veel belangrijker geworden. Beplanting om een gebouw kan zeer bepalend zijn voor de uitstraling van de locatie. Door de opkomst van dak- en gevelgroen is dit de laatste jaren versterkt. Daarbij wordt de economische waarde van groen steeds meer erkend en in beeld gebracht.

Denk daarbij aan energiebesparing door isolerende werking van dak- en gevelgroen van gebouwen, CO2-vastlegging en fijnstof-reductie, minder gezondheidsklachten bij bewoners en waardevermeerdering van woningen in een aantrekkelijke groene omgeving. Tegenwoordig zijn het stedelijk groen en de particuliere tuinen vooral een verlengstuk van de gebouwen en de woonomgeving van de bewoners. Het groen in de stad is van hoogwaardige kwaliteit en heeft duidelijke maatschappelijke doelen. Hiermee verbetert de levenskwaliteit van mensen.1 Parken en openbare groengebieden kunnen tal van functies vervullen. Functies openbaar groen • Verkeersgeleiding • Opfleuren straat/buurt • Onkruidonderdrukking • Vlinders aantrekken • Speelmogelijkheden voor kinderen • Zuiveren oppervlaktewater • Plaats voor picknick • Luchtzuivering • Geluidsisolatie • Waterberging • Sociale cohesie • Schaduw bieden in zomer • Voedselbron voor bijen • Verbeteren welzijn burgers • Intandhouding wilde soorten • Historische waarde • Vastleggen CO2

1

5 hoofdfuncties  Aankleding en sierwaarde  Biodiversiteit  Milieukwaliteit  Klimaatbestendigheid  Gezondheid en welzijn

Bron: https://edepot.wur.nl/179511

Pagina 1 van 5

BIJLAGE 6 FUNCTIONALITEIT, INRICHTING EN BEHEER VAN PARKEN STEDE BROEC

Eigenschappen per functie: inrichting, soortkeuze en beheer De inrichting, soortkeuze en het beheer (onderhoudsniveau) spelen een cruciale rol bij de functie van openbaar groen2.

Per hoofdfunctie worden hieronder de belangrijkste eigenschappen genoemd.

 Aankleding en sierwaarde Inrichting

Aandacht vorm en dynamiek (afwisseling). Gebied is toegankelijk voor bezoekers. Soortkeuze Aandacht voor kleur en geur. Plant geen bomen met stekels of giftige vruchten in verband met hoge gebruiksintensiteit. Beheer Intensief; specifieke snoei en vormsnoei, maaien, graskanten afsteken, onkruid wieden, knippen, scheren.

 Biodiversiteit3 Inrichting

Aandacht voor voldoende voedsel- en schuilgelegenheid. Bijvoorbeeld door middel van vogelbosjes met besdragende struiken, dichte hagen voor nestgelegenheid en hoge bomen. Soortkeuze Bomen of struiken met veel vruchten, drachtplanten zoals pollen- en nectarrijke bomen, struiken en vaste planten. Hoe meer variatie, hoe meer biodiversiteit.

2

Bron: https://www.groenkennisnet.nl/nl/groenkennisnet/dossier/dossier-functies-van-stedelijk-groen-enbeplantingskeuze.htm 3 Bron: https://edepot.wur.nl/154296

Pagina 2 van 5

BIJLAGE 6 FUNCTIONALITEIT, INRICHTING EN BEHEER VAN PARKEN STEDE BROEC Beheer

Ten aanzien van bosplantsoen geldt dat regelmatig gedund wordt ten behoeve van de gelaagdheid. Ook kunnen dode bomen ecologisch beheerd worden. Verder zijn bomen zoveel mogelijk vrij uitgroeiend, behalve langs paden waar een minimale opkroonhoogte geldt. Ten aanzien van ruw grasland en bloemrijk grasland wordt extensief gemaaid (1x per jaar maaien en het maaisel wordt na een week afgevoerd zodat zaden achterblijven terwijl de bodem niet verrijkt) of er wordt sinusbeheer toegepast.

 Milieukwaliteit (Luchtkwaliteit door afvang fijnstof en CO2)4 Inrichting

Houtige gewassen zoals bomen, leggen CO2 vast. Houd rekening met de windrichting en eindgrootte. Voorkom een ‘groene tunnel effect’. Soortkeuze Aandacht voor bomen met groot kroonvolume. Daarnaast planteigenschappen zoals beharing, kleverigheid, grote bladeren, wintergroene bomen zoals naaldbomen, en blad voorzien van een waslaag. Beheer Goede snoei en dunning om voor porositeit te zorgen zodat er enige luchtbeweging ontstaat. Hierdoor komt het blad in aanraking met de luchtverontreiniging.

 Klimaatbestendigheid (Verkoeling en waterafvang)5 Inrichting

Het vergroten van de oppervlakte groen in de stad beperkt het hitte-eiland effect. Alle typen groen dragen hier aan bij, maar bomen hebben door hun omvang en volume het grootste effect. Een combinatie van kleinere groene elementen binnen een netwerk van groene straten en pleinen in combinatie met grotere groene elementen als parken en stadsbossen is waarschijnlijk de meest effectieve aanpak. Om parken en groene gebieden jaarrond en bij verschillende weersomstandigheden zo aantrekkelijk mogelijk te houden, is het goed om te zorgen voor variatie in de begroeiing en zeer dichte schaduwrijke delen af te wisselen met meer open maar wel groene delen. Soortkeuze Grote bomen met een brede en dichte kroon produceren de meeste schaduw en dragen daarom het meeste bij aan het verkoelend effect. Maar ook grote heesters, dak- en gevelgroen geven een verkoelend effect en nemen water op. Beheer Goede vochtvoorziening verhoogt het verkoelend vermogen door bomen. Hiervoor is bijvoorbeeld bewatering nodig in droge periodes. Verder moeten bomen gezond zijn en goed groeien.

4 5

https://edepot.wur.nl/22878 Bron: https://edepot.wur.nl/460543

Pagina 3 van 5

BIJLAGE 6 FUNCTIONALITEIT, INRICHTING EN BEHEER VAN PARKEN STEDE BROEC

 Gezondheid en welzijn Inrichting

Het gebied is goed toegankelijk voor bezoekers. Het is belangrijk dat wijkparkjes en grotere parken op een veilige en comfortabele manier snel bereikbaar zijn via een hecht netwerk van voet- en fietspaden en het openbaar vervoer. Voor wijkparkjes geldt dat kinderen er idealiter op een veilige manier alleen naar toe kunnen lopen en fietsen. Creëer een groene oase met zit-, lig- en wandelfaciliteiten in een rustige omgeving zonder verkeerslawaai of stadsdrukte. Een groene inrichting die zich richt op welzijn, bevat ook ontmoetingsfaciliteiten zoals bankjes, een picknickplek of een speeltuin. Stimuleer beweging door groen te combineren met wandelpaden of speeltoestellen. Denk ook aan klimbomen en boomstronken. Houd het eenvoudig maar wel aantrekkelijk zodat groen stimuleert om erop uit te gaan. Let op (sociale) veiligheid dus geen dichte bosjes en zicht op verkeer. Zet groen op de achtergrond of juist niet, denk aan educatieve waarde of gezamenlijke verantwoordelijkheid (Buurtgroen). Soortkeuze Dit kan heel divers zijn. Fruitbomen en tamme kastanjes zijn goed toepasbaar in een plukbos, maar op een ligweide kunnen wespen en prikkende bolsters voor overlast zorgen. Plant geen bomen met stekels of giftige vruchten in verband met hoge gebruiksintensiteit. Beheer Gericht op veiligheid vanwege de hoge gebruiksdruk.

Stappenplan inventarisatie Om te kunnen beoordelen of de parken en plantsoenen voldoende toegankelijk zijn en goed functioneren wordt onderstaand stappenplan doorlopen.

1. Parken en openbare groengebieden in kaart brengen In GeoVisia6 kunnen alle parken en openbare groengebieden worden aangeduid. Dit zijn groenvlakken in eigendom van de gemeente. Ze hoeven niet toegankelijk te zijn.

2. Inventarisatie beoogde functie Wat is de beoogde functie van alle parken en openbare groengebieden in de gemeente Stede Broec? Het is ook mogelijk dat er geen beoogde functie is aangegeven. Hoe verhouden de verschillende functies zich tot elkaar? Is de inrichting, het beheer en de soortkeuze dienend aan de functie van het park of zijn hier tegenstrijdigheden te bespeuren?

Geo Visia is registratiesoftware waarmee de data van het gemeentelijk bomenbestand wordt bijgehouden. Gegevens kunnen zowel op kaart als in lijstoverzichten worden weergegeven, geanalyseerd en gefilterd. 6

Pagina 4 van 5

BIJLAGE 6 FUNCTIONALITEIT, INRICHTING EN BEHEER VAN PARKEN STEDE BROEC Voor deze stap kunnen de 5 hoofdfuncties gebruikt worden:  Aankleding en sierwaarde  Biodiversiteit  Milieukwaliteit  Klimaatbestendigheid  Gezondheid en welzijn

3. Onderzoek naar werkelijke functie Hoe worden de parken en openbare groengebieden in de praktijk gebruikt? Welke functie vervullen de gebieden? Is dat conform de beoogde functie?

4. Ambitie vastleggen Op welke functies wil de gemeente (meer) inzetten? Wellicht wordt gestreefd naar een evenredige verdeling tussen functies, of horen bepaalde functies meer bij bepaalde gebieden, gezien de afstand tot bebouwing of verbinding met andere gebieden bijvoorbeeld. In hoeverre is er ruimte voor functieverandering? Is herinrichting mogelijk en hoeveel areaal kan gezien de kosten op welk niveau beheerd worden?

5. Onderzoek wens van gebruikers Wanneer het huidige gebruik, de gemeentelijke ambitie en de ruimte voor omvorming bekend zijn, kunnen de omwonenden en gebruikers via een participatieproces betrokken worden. Hierbij kan de doelgroep per locatie verschillen en de mate van invloed beperkt tot vergaand zijn. De methode van participatie dient hierop te worden afgestemd, zie bijlage 14.

Pagina 5 van 5