Bijlage 04 STB Boomnorm

BIJLAGE 4 BOOMNORM STEDE BROEC

BIJLAGE 4 BOOMNORM GEMEENTE STEDE BROEC

BIJLAGE 4 BOOMNORM STEDE BROEC

Boomnorm Voor het behoud en versterken van een groene leefomgeving, hanteert gemeente Stede Broec een boomnorm. Bij ontwerp met bomen betekent dit een minimale opgave voor het aanplanten van bomen. Deze norm is leidend voor (her)inrichting binnen de bebouwde kom en dient derhalve te worden gehanteerd bij nieuwe situaties. Bijdrage ecosysteemdiensten Bomen verbeteren het leefklimaat in de bebouwde omgeving door hun bijdrage op gebied van luchtkwaliteit, klimaat en waterhuishouding. Bomen leveren ecosysteemdiensten in de vorm van waterafvang, het verminderen van hittestress, het filteren van fijnstof en het vastleggen van CO2. Bomen hebben een positief effect op de gezondheid en het welzijn van inwoners, en ze dragen bij aan de biodiversiteit. De omvang van de bomen en de diversiteit van het bomenbestand zijn belangrijke parameters voor de bijdrage van bomen. Van aantal naar omvang Traditioneel gezien wordt een exact aantal bomen per inwoner of huishouden genoemd als boomnorm, zonder onderscheid te maken tussen grote of kleine bomen. In gemeente Stede Broec wordt dit onderscheid wel gemaakt, in de vorm van kroonbedekking. Hiermee wordt het oppervlak bedoeld van de kroon van een volgroeide boom (een boom op eindbeeld). De uiteindelijke grootte van een boom is afhankelijk van de boomsoort, ambitieleeftijd, groeiplaatsinrichting en boven- en ondergrondse groeiruimte.

De boomnorm van gemeente Stede Broec is gesteld op een kroonbedekking van 15% van de openbare ruimte. Het betreft hier enkel gemeentelijke bomen op gemeentelijke grond binnen de bebouwde kom. Met deze norm wordt onder andere een bijdrage geleverd aan het beperken van hittestress en wateroverlast. Klimaatatlas Op de themakaart ‘hitte’ van de klimaatatlas van HHNK1 wordt ‘Boombedekking per wijk’ weergegeven in relatie tot hittestress. Hierbij wordt het percentage bomen (zowel gemeentelijke als particuliere) afgezet tegen de totale oppervlakte van een wijk. Deze weergave heeft de aanzet gegeven om de gemeentelijke boomnorm te formuleren op basis van kroonbedekking. De categorieën die op de klimaatatlas worden weergegeven lopen van minder dan 5% op tot meer dan 20%. Omdat gemeente Stede Broec enkel invloed heeft op eigen bomen op eigen grond, is de boomnorm op de middenklasse van 15% gezet.

1

Zie hhnk.nl/klimaatatlas.net Pagina 1 van 7

BIJLAGE 4 BOOMNORM STEDE BROEC Afbeelding 1: categorie-indeling boombedekking klimaatatlas.

Afbeelding 2: uitsnede hitte-kaart klimaatatlas met boombedekking per wijk in de gemeente Stede Broec.

De 15%-norm wordt binnen de bebouwde kom ruimschoots gehaald in BoerenhoekMolenweg-Burgwal van Enkhuizen waar de boombedekking 15-20% is. In het Centrum-Vissersbuurt-Oosterhaven in Enkhuizen is de boombedekking 10-15%. Deze norm wordt ook gehaald in de buurten Plan Zuid en Princenhof in Stede Broec. In de buitengebieden is de kroonbedekking minder dan 5%. Het betreft voornamelijk laanbeplanting langs wegen. Dit past bij het landschappelijke karakter en hier zal de kroonbedekking dan ook niet leidend zijn voor ruimtelijke inrichting. Wel worden hier de hoofdwegen aangeplant met een boomstructuur.

Pagina 2 van 7

BIJLAGE 4 BOOMNORM STEDE BROEC Onderbouwing boomnorm Boomnorm: 15% kroonbedekking van gemeentelijke bomen op eindbeeld binnen de bebouwde kom op areaal in eigendom van de gemeente Inzet op kwaliteit. Met gezonde bomen in goede conditie kan met minder bomen hetzelfde resultaat behaald worden dan met een groter aantal kwarrende bomen. De norm is gebaseerd op de verwachte eindgrootte van bomen. Groeiplaatsinrichting en ambitieleeftijd zijn van invloed op het eindbeeld en dienen in de berekening meegenomen te worden. Er wordt niet gekozen voor een boomnorm per woning. Bij hoogbouw zal dit resulteren in een onevenredig aantal bomen. Aangezien de openbare ruimte waarin bijvoorbeeld parkeervoorzieningen zijn aangelegd, al is afgestemd op het aantal huishoudens, zullen voor het bereiken van 15% kroonbedekking automatisch meer bomen of grotere bomen nodig zijn. Wanneer de boomnorm is gebaseerd op individueel geregistreerde bomen, worden bosplantsoenen traditioneel gezien niet meegerekend. In dit geval worden gemeentelijke bosplantsoenen wel meegenomen in de kroonbedekking wat een realistisch beeld geeft van het aandeel van bomen in de openbare ruimte. Het percentage 15% valt in de middenklasse op de regionale hitte-kaart. Omdat de gemeente geen invloed heeft op bomen van derden, kunnen particuliere bomen niet worden meegerekend. Ook particulier terrein wordt niet meegerekend.

Kwaliteit De kwaliteit van bomen in de openbare ruimte mag door het benodigd aantal niet in het gedrang komen. Bomen met grotere kronen leveren meer ecosysteemdiensten dan kleine bomen. Gezonde bomen in goede conditie geven minder beheerproblemen, veroorzaken minder overlast en zijn beter weerbaar tegen ziekten en plagen. Aan de hand van de beleidsstatus wordt voor bomen een ambitieleeftijd gesteld die zij minimaal kunnen halen in goede conditie2. De groeiplaats van bomen is zo ingericht dat de ambitieleeftijd haalbaar is (zie bijlage 15; aanwijscriteria en bescherming per beleidsstatus, en bijlage 5; Input LIOR, met onder andere eisen en normen ten aanzien van de groeiplaatsinrichting). De normen voor groeiplaatsen zoals gesteld in het Handboek Bomen 2018 zijn hierbij leidend. In de online boommonitor van het Norminstituut Bomen kunnen de minimale groeiplaatsvereisten per boomsoort en ambitieleeftijd worden opgezocht. Deze tool kan daarom helpen bij het selecteren van de juist boomsoort.

Zie bijlage 15 ‘Aanwijscriteria en bescherming per beleidsstatus’ waarin de kenmerken verder zijn uitgewerkt. 2

Pagina 3 van 7

BIJLAGE 4 BOOMNORM STEDE BROEC Beleidsstatus (Potentieel) Waardevolle bomen / monumentale bomen

Ambitieleeftijd 80 jaar

Structuurbomen

60 jaar 80 jaar

Functionele bomen

40 jaar

Overige bomen

20 jaar

Kenmerken Bomen met grote waarde voor de omgeving (beleving, cultuurhistorie, dendrologie) Lanen, stadsgrachten en dorpslinten. Bomen in parken, bosplantsoenen en begraafplaatsen. (met stedenbouwkundige, landschappelijke of ecologische waarde) Verhoogde kwaliteit van de leefomgeving Groene aankleding leefomgeving

Tabel 1: Overzicht ambitieleeftijden en kenmerken van bomen per beleidsstatus.

Verhouding ambitieleeftijd bij nieuwe inrichting met bomen De ambitie is om het aantal waardevolle bomen te laten toenemen, daarom is bij nieuwe inrichting de volgende richtlijn gesteld: - Er moet gestreefd worden dat 10% van nieuw aangeplante bomen een ambitieleeftijd krijgt van 80 jaar. Met de daarbij behorende groeiplaats en inrichtingsomstandigheden

Pagina 4 van 7

BIJLAGE 4 BOOMNORM STEDE BROEC

Pilotwijk Oosterweed (gemeente Stede Broec) Om te komen tot een haalbare boomnorm zijn op basis van de ‘pilotwijk Oosterweed’ mogelijke richtlijnen voor kroonbedekking uitgewerkt. Er waren vooraf 3 mogelijkheden benoemd: - 50% kroonbedekking van gemeentelijke bomen boven openbaar gebied, uitgaande van bomen op eindbeeld. - 25% kroonbedekking van gemeentelijke bomen boven openbaar gebied, uitgaande van bomen op eindbeeld. - 1 boom per woning, ongeacht leeftijd of grootte. Aan de hand van deze pilotwijk zijn we tot de huidige boomnorm van 15% kroonbedekking gekomen. Kenmerken pilotwijk ‘Oosterweed’ is een nieuwbouwwijk in Grootebroek, gemeente Stede Broec, gebouwd in de periode 2007-2014. Deze wijk is representatief voor de gemeente Stede Broec.

Afbeelding 3: overzichtskaart pilotwijk Oosterweed.

Pagina 5 van 7

BIJLAGE 4 BOOMNORM STEDE BROEC Bomen 184 bomen 2.780,65 m2 kroonbedekking (aanplantjaar 2007-2014)

Woningen 307 woningen

Wijk Totale oppervlakte: 145.628,03 m2 Eigendom gemeente: 74.085,69 m2

Tabel 2: Eigenschappen pilotwijk Oosterweed 3

Boombedekking per wijk Op https://hhnk.klimaatatlas.net/ zijn verschillende thematische kaarten te vinden. Op de Hitte-kaart wordt de boombedekking per wijk getoond. Deze kaart laat zien welk percentage van de wijk bedekt is met bomen. Het gaat hierbij niet alleen om bomen van de gemeente maar ook van particulieren en de totale oppervlakte van de wijk, niet alleen gemeentelijk terrein. De schaal van deze legenda is ingedeeld in de volgende categorieën: Omdat ‘meer dan 20%’ de hoogste categorie is, is het niet realistisch om de voorgestelde 50% boombedekking te halen. Omdat de klimaatatlas ook particuliere bomen meetelt, is het evenmin realistisch om 25% als minimale boombedekking te hanteren. Vervolgens hebben we gekeken naar het aantal bomen per woning in relatie tot de kroonbedekking. Op basis van referentieprojecten (boomgegevens van 7.000 bomen ingemeten met TreeTracker) zijn de volgende kroonoppervlaktes per stamdiameterklasse als uitgangspunt gebruikt: Stamdiameterklasse <20 cm 21-30 cm 31-50 cm 51-100 cm

Kroondiameter 4 meter 6 meter 10 meter 13 meter

Kroonoppervlak 13 m2 28 m2 79 m2 133 m2

Tabel 3: overzicht kroonoppervlaktes op basis van stamdiameterklassen

Resultaten Oosterweed - 0,6 bomen per woning - De kroonbedekking ten opzichte van openbare ruimte in eigendom van de gemeente is 3,75%, afgerond 4%. Groei Omdat het een jonge wijk betreft, zullen de bomen verder uitgroeien. Naar verwachting zal de totale kroonbedekking van de huidige bomen kunnen toenemen tot maximaal 10%. Extra bomen Om tot 1 boom per huishouden te komen, moeten in deze wijk 123 extra bomen worden aangeplant. Dit kunnen bomen in groenstroken, bomen op speelplaatsen en bomen in woonstraten zijn. Als we uitgaan van uitbreiding van het huidige sortiment, kunnen de bomen uitgroeien tot een maximale kroonbedekking van 15% voor deze wijk.

Zie brongegevens in GeoVisia online: https://bomenwacht.dataquint.nl/, Gebruikersnaam omgevingsprogramma@sed.nl, Wachtwoord: sed2021 3

Pagina 6 van 7

BIJLAGE 4 BOOMNORM STEDE BROEC Boomnorm wordt kroonnorm Of het aanplanten van extra bomen past bij de ruimtelijke inrichting en de uitstraling van de pilotwijk, is in dit stadium een stedenbouwkundige opgave. In de straten is beperkte ruimte voor extra bomen. In de noordelijke groenstrook is eventueel wel ruimte voor extra bomen. Een kroonbedekking van 15% valt in de middenklasse van de categorieën ‘boombedekking per wijk’ op de regionale Hitte-kaart. Ongeacht het aantal bomen, kan dit percentage daarom worden aangehouden waarbij eveneens kan worden ingezet op kwalitatief goede bomen met grote kronen.

Pagina 7 van 7