Bespreeknotitie Staalslakken PRO Stede Broec

BESPREEKNOTITIE Aan:

Commissieleden

Cc:

Wethouder Slagter

Van:

Fractie PRO Stede Broec

Datum:

28-04-2026

Onderwerp: Gebruik staalslakken in de gemeente Agendapunt: 6

De fractie PRO Stede Broec heeft zorgen over het gebruik van staalslakken in de gemeente Stede Broec. De fractie heeft hierover ook technische vragen gesteld en hierop antwoorden gekregen.1 Ter voorbereiding op een mogelijke motie hierover in de gemeenteraad heeft de fractie deze bespreeknotitie opgesteld om met u van gedachten te kunnen wisselen over dit onderwerp en de wens om toekomstig gebruik van (losse) staalslakken te verbieden of een vergunningplicht in te stellen. Aanleiding In onze gemeente zijn in ieder geval door het Recreatieschap staalslakken gebruikt als halfharde bodembedekking.2 Voor nieuwe projecten zoekt het Recreatieschap uit voorzorg naar andere oplossingen. Voor het overige deel van de gemeente kan niet worden

1 https://stedebroec.notubiz.nl/document/16912184/1/26-027+OA+PRO+-

+Gebruik+staalslakken+2_0?connection_type=17&connection_id=13326591 2 https://recreatieschapwestfriesland.nl/hoe-zit-het-met-staalslakken-op-de-terreinen-van-het-

recreatieschap/

uitgesloten dat er staalslakken zijn gebruikt op halfverharding en onder de wegen. Er is geen overzicht van op of onder welke (half) verhardingen staalslakken aanwezig zijn. Gezien de (negatieve) aandacht voor staalslakken heeft de fractie PRO vragen over het gebruik in de gemeente. We willen weten of er ook op andere locaties staalslakken zijn toegepast, we willen voorkomen dat dat nogmaals gebeurt en zouden het liefst de staalslakken verwijderen van de locaties waar ze nu zijn gebruikt. Vooral op die locaties waar veel mensen komen en/of waar de hogere natuurwaarden van onze gemeente te vinden zijn. Dit is deels ook wat de Omgevingsdienst NHN adviseert.3 Staalslakken Staalslakken zijn restproducten die ontstaan bij de productie van staal. Bij het maken van staal worden onzuiverheden (zoals kalk, zand en metalen oxiden) uit het gesmolten ijzer verwijderd. Deze stoffen smelten samen tot een steenachtig materiaal: dat is de staalslak. Staalslakken worden vaak hergebruikt, bijvoorbeeld als funderingsmateriaal voor wegen en spoorwegen, ophoog- of verstevigingsmateriaal, grondstof voor beton of asfalt. Losse toepassingen zijn bijvoorbeeld de halfverharding op paden met producten als Duomix en Graustabiel die voor een deel uit staalslak bestaan. Maar er zijn ook grote hoeveelheden losse staalslak die als opvulmiddel of afdeklaag worden gebruikt.

Omdat afnemers bij zulke toepassingen geld toe krijgen, zijn op vele locaties in ons land miljoenen kilo’s staalslak gestort. Staalslakken die gebruikt worden als bouwstof kunnen in contact komen met water of andere vloeistoffen, en daarbij kunnen vervuilende stoffen die in die bouwstoffen zitten, wegspoelen of oplossen. Dat noemt men uitlogen. De hoge concentraties ongebluste kalk kunnen in het bijzonder voor problemen zorgen. Bij contact met grond- of regenwater krijgt het water een (zeer hoge) PH-waarde - vergelijkbaar met gootsteenontstopper. Bij verwaaiing van het stof kan het zorgen voor luchtwegklachten, geïrriteerde ogen en bloedneuzen. Het Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu (RIVM) waarschuwt eveneens voor de extreem hoge PH-waarde van het uitloogwater, waar geen wettelijke uitloognorm voor bestaat. Daarnaast wijst het RIVM erop dat als staalslakken in contact komen met regen- of grondwater “alle denkbare zware metalen” via uitspoelwater in de bodem of het oppervlaktewater terechtkomen. Die uitloging kan decennialang optreden.4 De Omgevingsdienst NL geeft aan dat dit vanuit milieuperspectief ongewenst is5.

3 https://www.odnhn.nl/dsresource?objectid=e59293bd-8415-466e-8aa7-846ccb4dfc0a 4 RIVM-rapport 2022-0180, p. 31. 5 20250925_Positionpaper-staalslakken-Omgevingsdienst-NL.pdf

Volgens toxicoloog Paul Scheepers van de Radboud Universiteit zijn de genoemde halfverhardingen met staalslak het gevaarlijkst voor de volksgezondheid. „Stofdeeltjes daarvan komen ongemerkt terecht in het binnenmilieu van onze woningen en vervolgens in de lichamen van de bewoners.’’6 Regulering Er is veel discussie over de regulering van het gebruik van staalslakken. Recent nog heeft de Inspectie Leefomgeving en Transport (ILT) een last onder dwangsom opgelegd aan Tata Steel. Tata moet [LD-]staalslakken voortaan classificeren als gevaarlijk. LD-staalslakken worden in Nederland bijvoorbeeld gebruikt als vervanging voor zand in infrastructurele projecten. Ze zijn niet het enige type staalslak dat het bedrijf produceert, maar wel een veelvoorkomende soort. De toezichthouder vindt dat het bedrijf dit type als gevaarlijk moet aanmerken in het Europese registratiedossier. Dat betekent niet dat de staalslakken daarna niet meer gebruikt mogen worden in de bouw, maar wel dat ze extra veiligheidsvoorschriften vereisen.7 De Rijksoverheid heeft vorige zomer al een tijdelijk verbod op bepaalde staalslaktoepassingen afgekondigd. Voor veel gemeenten ging dat echter niet ver genoeg. Verschillende lokale overheden hebben daarom zelf het gebruik van staalslakken als bouwstof beperkt of helemaal aan banden gelegd. Beverwijk was de eerste met een totaalverbod.

Wethouder Suzanne Klaassen van die gemeente vond de mogelijkheid daartoe in de Omgevingswet. Gemeenten, waterschappen en provincies kunnen gebruik maken van de bevoegdheid om maatwerkregels te stellen over het gebruik van (secundaire) bouwstoffen als dat nodig is voor de bescherming van de gezondheid of het milieu. In dit geval dekken zowel de landelijke wetgeving als het Circulair Materialenplan (CMP) de risico’s van het gebruik van staalslakken onvoldoende af. Het is dan ook aannemelijk dat decentrale overheden lokale maatwerkregels kunnen stellen, bijvoorbeeld door het gebruik van (losse) staalslakken te verbieden of een vergunningplicht in te stellen. Onderbouwing In de brief van het ministerie van I&W aan lokale overheden staat dat de kwaliteitseisen voor bouwstoffen in de Regeling bodemkwaliteit 2022 (Rbk2022) voldoende bescherming van het milieu bieden. Dat is aantoonbaar onjuist. Dit is de afgelopen jaren uitgebreid onder de aandacht gebracht door de Inspectie voor de Leefomgeving en Transport (ILT), het RIVM en de staatssecretaris van I&W zelf. Om die reden heeft het Rijk zelf, voor gebruik op land, een verbod ingesteld op het gebruik van staalslakken in laagdikten van meer dan 50 cm

6 ’Elke dag lopen we gevaarlijk stof mee van buiten naar binnen’. Toxicoloog Paul Scheepers

waarschuwt voor gezondheidsrisico’s door staalslak in woonwijken | Noordhollands Dagblad 7 Tata Steel moet erkennen dat staalslakken gevaarlijk zijn, vindt toezichthouder - NRC

en op niet afgedekte toepassingen. Daarnaast geldt een tijdelijke vergunningplicht voor al het gebruik van niet-vormgegeven staalslakken (ook in lagen minder dan 50 cm en in mengsels met minder dan 20% staalslak). Daarnaast hoeft een lokale overheid volgens de Wet milieubeheer alleen rekening te houden met het CMP, als het onderwerp (staalslakken) ook daadwerkelijk in het CMP wordt geregeld. Dat is voor de meeste gebruiken van staalslakken niet zo. Het CMP regelt niets over de zogeheten “niet-vormgegeven bouwstoffen”. Staalslakken op land worden in veel gevallen gebruikt als “niet-vormgegeven bouwstof”: als los materiaal waarbij de staalslak minder dan 50 cm3 (kubieke centimeter) is. Voor dit gebruik van staalslakken heeft het CMP niets geregeld. Het CMP zegt ook niets over het veilig gebruik van deze staalslakken. Dus voor deze secundaire bouwstoffen mag de decentrale overheid ingrijpen met een vergunning of een verbod. Het feit dat deze vormgegeven bouwstoffen wel genoemd worden in het CMP, betekent overigens niet dat een decentrale overheid niets kan doen. Wel is het zo dat het bevoegd gezag rekening moet houden met het CMP en zal moeten motiveren waarom aanvullende regelgeving nodig is, bijvoorbeeld vanwege risico’s voor de leefomgeving en de gezondheid.

Hierbij is van belang dat het CMP geen wetgeving is en niet voorgaat op wetgeving zoals het Besluit activiteiten leefomgeving, die lokale overheden de bevoegdheid geeft om met het oog op bescherming van het milieu en de gezondheid maatwerkregels te stellen. Dat betekent dat, mits goed onderbouwd, ook het gebruik van staalslakken in immobilisaat, vulstof of toeslagstof op lokaal niveau geregeld kan worden. Zo zou een meldingsplicht kunnen voorkomen dat staalslakken als vormgegeven bouwstof, bij afbraak van een bouwwerk, alsnog als (puin)afval ongecontroleerd hergebruikt worden en op een ongewenste wijze in het milieu terecht komen. Voor immobilisaten geldt een dergelijke meldplicht al (4.1258 Bal). Bronnenoverzicht: • Hoe zit het met staalslakken op de terreinen van het Recreatieschap? Recreatieschap Westfriesland •

’Ministerie zat fout, staalslakken verbieden mag wél.’ Gezondheid op 1 en Urgenda steken gemeenten de helpende hand toe | Noordhollands Dagblad

•

notitie Lokale Ruimte Regulering Staalslakken. Onderzoek juridisch specialisten Anne de Vries van ChemLegal en Simon Handgraaf van FLO Legal naar wat lokale overheden nu wel en niet mogen.

•

Tata Steel moet erkennen dat staalslakken gevaarlijk zijn, vindt toezichthouder - NRC

•

https://www.noordhollandsdagblad.nl/regio/ijmond/elke-dag-lopen-we-gevaarlijkstof-mee-van-buiten-naar-binnen.-toxicoloog-paul-scheepers-waarschuwt-voorgezondheidsrisicos-door-staalslak-in-woonwijken/126481326.html

•

20250925_Positionpaper-staalslakken-Omgevingsdienst-NL.pdf

•

https://www.odnhn.nl/dsresource?objectid=e59293bd-8415-466e-8aa7846ccb4dfc0a