Beleidsevaluatie Participatiewet Westfriesland juli 2018 - juli 2020
Tekst van het document
10
Omdat de WSW per 1-1-2015 is afgeschaft voor nieuwe instroom. Neemt het aantal WSW-geindiceerden bij WerkSaam jaarlijs af door natuurlijk verloop.
Beleidsevaluatie Participatiewet WerkSaam Westfriesland 2020
29
WerkSaam verzoekt gemeenten om WerkSaam de ruimte te geven om in het nieuwe beleidsplan met voorstellen te komen om het BUIG budget ook in te zetten om uitstroom te realiseren. Deze voorstellen hebben wij nog niet uitgewerkt, omdat wij eerst de principiële vraag willen voorleggen of gemeenten hiervoor open staan.
Beleidsevaluatie Participatiewet WerkSaam Westfriesland 2020
30
Conclusies en adviezen hoofdstuk 1 WerkSaam is tevreden over de gemaakte beleidskeuzes in het Beleidsplan 2018-2021. Wij vinden dat wij overtuigend kunnen zeggen: het huidige beleid voldeed. De samenstelling van ons cliëntenbestand verandert en voor het nieuwe beleidsplan is behoefte aan een verdere uitwerking of nuancering van het beleid. Hieronder leest u de conclusie/advies per onderdeel. Cliëntenparticipatie (cliëntenraad) Het huidige beleid voortzetten Omgekeerde toets Het huidige beleid voortzetten. Werk, re-integratie en ontwikkeling: Het huidige beleid voortzetten, met deze aanpassingen: •
Het aantal doelgroepen (met gerichte trajecten/instrumenten) uitbreiden.
•
De mogelijkheden voor ‘work-first’ onderzoeken, het meteen aanbieden van betaald werk bij de intake.
•
Stoppen met het instrument participatieladder/doelladder en vanaf 2022 met een nieuw instrument werken.
Werkgeversdienstverlening (WSP) Doorgaan met de ingezette koers om samen met werkgevers arrangementen te ontwikkelen die tot win-win situaties leiden. Discriminatie op de arbeidsmarkt Er is behoefte aan een kader over het tegengaan van discriminatie op de arbeidsmarkt en de rol van WerkSaam hierin.
Verdringing op de arbeidsmarkt voorkomen: Het huidige beleid voortzetten. Deeltijdondernemen Het huidige beleid voortzetten. Afstemming:
Beleidsevaluatie Participatiewet WerkSaam Westfriesland 2020
31
Het huidige beleid voortzetten met deze wijzigingen: •
WerkSaam verzoekt gemeenten om WerkSaam de ruimte geven om in het nieuwe beleidsplan met voorstellen te komen om meer maatwerk toe te kunnen passen wanneer de situatie van de cliënt hierom vraagt.
•
Cliënten regelmatig informeren over rechten en plichten.
Leer-werkbedrijven WerkSaam wil de leer-werkbedrijven nog nadrukkelijker als ‘vliegwiel’ voor de re-integratie inzetten.
Inkomen Het huidige beleid voortzetten met deze wijzigingen: •
De aanvraagprocedure efficiënter en klantvriendelijker (bij een deel van de aanvragers is minder informatie nodig) in te richten;
•
Inkomstenvrijlating aanpassen zodat meer cliënten er gebruik van maken • Kwijtscheldingsbeleid verruimen zodat werken meer loont
Taal: •
WerkSaam blijft inzetten op het verbeteren van het taalniveau van cliënten die onvoldoende taalbeheersing hebben, dit is noodzakelijk om hun kansen op de arbeidsmarkt te vergroten.
•
In 2021 bepalen gemeenten het beleid voor inburgering, WerkSaam ziet veel mogelijkheden in de duale trajecten bij inburgering (combinatie taal en werk).
Zorgcliënten Als het wetsvoorstel over het doen van een passend, niet vrijblijvend aanbod, wordt aangenomen zijn nieuwe afspraken tussen gemeenten en WerkSaam nodig. Clienttevredenheidsonderzoeken Het huidige beleid voor cliënttevredenheidsonderzoeken voortzetten Financiën: Het huidige beleid voortzetten met als wijziging: WerkSaam verzoekt gemeenten om WerkSaam de ruimte geven om in het nieuwe beleidsplan met voorstellen te komen om het BUIG budget ook in te zetten om uitstroom te realiseren.
Beleidsevaluatie Participatiewet WerkSaam Westfriesland 2020
32
Hoofdstuk 2 – Analyses en onderzoeken In hoofdstuk geven wij de conclusies van het analyseren van een aantal landelijke onderzoeken. Uitgebreide informatie over de onderzoeken vindt u in Bijlage 2. Conclusies analyses en onderzoeken: Corona en Arbeidsmarkt: •
De economie heeft het na de uitbraak van het coronavirus flink te verduren gehad. In bepaalde sectoren is er een flinke krimp, maar er zijn ook sectoren die gegroeid zijn door deze crisis. Er zijn nog steeds baankansen.
•
Sinds 2018 ziet WerkSaam een dalende trend in het aantal uitkeringen. Door de coronacrisis is het aantal weer enigszins gestegen.
•
De Coronacrisis heeft effect op de baankansen, zeker voor mensen met een afstand tot de arbeidsmarkt. Ook op de zelfredzaamheid, ondersteuningsbehoefte en psychische gezondheid.
•
Aandacht helpt. Veelvuldig, persoonlijk contact waarbij er gekeken wordt naar wat de cliënt nodig heeft, in plaats van targets, draagt bij aan de uitstroom. De uitstroom is niet perse richting werk. De cliënt is beter in beeld, waardoor onrechtmatige uitkeringen vaker gesignaleerd worden.
•
Hoewel het voor de hand ligt om de meeste aandacht te geven aan de nieuwe instroom, is het vanuit maatschappelijk oogpunt belangrijk om de langdurige cliënten niet te vergeten. Mensen die langdurig inactief zijn, gaan hier vaak fysiek en mentaal onder lijden.
•
Streng aan de poort zijn voorkomt instroom.
•
Zet ook in op deeltijdwerk/ondernemen in de bijstand
•
Bij aanvang van de bijstandsuitkering meteen inzetten op een actieve begeleiding naar werk, bijvoorbeeld door gelijk een werkstage in te zetten of een betaalde baan aan te bieden.
•
Er is meer behoefte aan het inzetten van jobcoaching.
•
Nuggers weten de gemeenten vaak niet te vinden.
Beleidsevaluatie Participatiewet WerkSaam Westfriesland 2020
33
Hoofdstuk 3 – Vooruitblik: wat komt er op ons af? In hoofdstuk 3 kijken we welke ontwikkelingen op ons afkomen. Meer informatie vindt u in Bijlage 3. Met deze ontwikkelingen moet rekening worden gehouden bij het opstellen van het nieuwe beleidsplan: Nieuwe wetten/wetsvoorstellen: •
Wet Inburgering januari 2022
•
Breed Offensief (nog geen besluit over genomen, maar naar verwachting per 1 juli 2021)
•
Wetsvoorstel passend aanbod (nog geen besluit over genomen)
•
Uitsluiten fraudevorderingen bij de vermogenstoets (nog geen besluit over genomen)
•
Wetgevingstrajecten schuldendomein Landelijke ontwikkelingen •
Corona/Tozo: 2020, 2021 en daarna?
•
Beschut werk financiering
•
Evaluatie Participatiewet en commissie Borstlap
•
Verkiezingen 2e Kamer 2021
•
Mogelijk nieuw landelijk beleid op toeslagen (zorgtoeslag, huurtoeslag etc)
Beleidsevaluatie Participatiewet WerkSaam Westfriesland 2020
34
Hoofdstuk 4 - Verantwoording De informatie die nodig was om deze beleidsevaluatie te maken, komt uit: •
Enquêtes onder medewerkers en leidinggevenden van WerkSaam
•
Gesprekken met medewerkers en leidinggevenden van WerkSaam
•
Gesprek met onze Cliëntenraad
•
Analyse van klachten van cliënten en bezwaar- en beroepszaken
•
Recente landelijke onderzoeken en ontwikkelingen
•
Analyse van wetsvoorstellen
Beleidsevaluatie Participatiewet WerkSaam Westfriesland 2020
35
Bijlagen Bijlage 1: Bijlage 2: Bijlage 3:
Analyse Cliëntenbestand, 3 november 2020 Analyse WerkSaam en landelijke onderzoeken Ontwikkelingen: wat komt er op ons af?
Beleidsevaluatie Participatiewet WerkSaam Westfriesland 2020
36
Bijlage 1: Analyse Cliëntenbestand, 3 november 2020
Beleidsevaluatie Participatiewet WerkSaam Westfriesland 2020
37
Bijlage 2: Analyse WerkSaam en landelijke onderzoeken
2.1
Arbeidsmarktanalyse en cliëntanalyse WerkSaam
Arbeidsmarktanalyse UWV De economie heeft het na de uitbraak van het coronavirus flink te verduren gehad. Het rijk kwam al snel met maatregelen die impact hebben gehad op de verschillende banensectoren. Het UWV heeft op 29 oktober 2020 Regio in Beeld 11 gepubliceerd waarin de impact van het virus op de arbeidsmarkt in kaart is gebracht. Hieronder staan de belangrijkste kansen en bedreigingen die we naar aanleiding van deze publicatie zien.
Van alle sectoren heeft het grootste banenverlies zich voorgedaan in de sectoren handel, horeca, vervoer en zakelijke dienstverlening (incl. de uitzendsector). Vooral mensen met een flexibel contract verloren hun werk. Ruim de helft van alle werknemers in onze arbeidsmarktregio werkt in een sector met een kleine of geen krimp. In o.a. de sectoren Zorg en Welzijn en Openbaar bestuur zien we dat de werkgelegenheid niet of nauwelijks is gekrompen. In de detailhandel food is meer werkgelegenheid, daar zien we een groei van het aantal werknemers. In totaal zijn er door corona ook minder openstaande vacatures. De vraag naar commerciële beroepen is met bijna 40% afgenomen. Er zijn minder winkelverkopers nodig en er wordt meer online verkocht. Er is ook een daling in het aantal dienstverlenende beroepen, er is vooral minder vraag naar horeca- en schoonmaakpersoneel. In zijn geheel nam de vraag naar zorgpersoneel ook af, ondanks de toenemende druk in ziekenhuizen. Dit ligt voornamelijk aan het aantal afspraken wat werd afgezegd bij tandartsen, fysiotherapeuten en andere soortgelijke behandelaars. Verder zagen we een lichte stijging in het aantal pedagogische vacatures.
Het aantal aanvragen van bijstandsuitkeringen is toegenomen, echter is er nauwelijks een toename van het aantal bijstandsgerechtigden. Onder de doelgroep jongeren tot 27 jaar zien we een stijging in het aantal uitkeringen. Deze begon al voor de coronacrisis, maar is verder doorgezet doordat er veel jongeren werken in de sectoren die het hardst getroffen zijn. Naar verwachting is dit ook de doelgroep die het meest gaat profiteren als de arbeidsmarkt herstelt.
11
Bron: Regio in Beeld, Noord-Holland Noord. UWV. d.d. 27 oktober 2020
Beleidsevaluatie Participatiewet WerkSaam Westfriesland 2020
38
Door de coronacrisis is er naast de jongeren ook een andere groep die kwetsbaar wordt, de zelfstandig ondernemer. Het kabinet heeft de Tozo als maatregel genomen om zzp’ers tijdelijk van een aanvullende uitkering te voorzien. Het effect van corona is nog onzeker voor deze doelgroep. Mocht het zo zijn dat na afloop van de maatregel toch blijkt dat veel van deze ondernemers niet financieel kunnen uitkomen, zou dit kunnen leiden tot een hoge instroom in de bijstand. Analyse cliëntenbestand WerkSaam In januari 2018 hadden we in totaal 3255 uitkeringen. In februari 2020 stond WerkSaam op 2908 uitkeringen, het laagste aantal sinds de start van WerkSaam in 2015. Bij de uitbraak van het coronavirus is dat aantal iets omhoog gegaan tot de maand juli naar 3082 uitkeringen, maar sindsdien hebben we elke maand de het aantal uitkeringen weten te verminderen. Begin oktober stond de teller op 3020 uitkeringen.
Grafiek | Aantal uitkering per maand in de jaren 2018 tot 2020 (bron: Cognos) Als we kijken naar de samenstelling van het cliëntenbestand op 3 november 2020 zien we een toename van het aantal jongeren wat in de bijstand terecht is gekomen. In de laatste cliëntenanalyse (zie bijlage 1) zitten er rond de 450 jongeren in de uitkering. Dit valt te verklaren omdat de meeste jongeren werkzaam zijn in de door Corona getroffen branches. Door het rijksbeleid om de zoektijd voor jongeren te laten vervallen, stroomden alle jongeren in (minder preventie). Arbeidsvermogen cliënten Voor landelijk onderzoek (CBS) is WerkSaam verplicht om cliënten in te delen op
Beleidsevaluatie Participatiewet WerkSaam Westfriesland 2020
39
‘arbeidsvermogen’. Als we kijken naar het arbeidsvermogen van onze cliënten zien we dat 19% in staat is om zelfstandig het wettelijk minimumloon te verdienen. Deze personen kunnen zonder loonkostensubsidie of jobcoaching werken. Dit betekent dat voor alle andere gevallen er altijd een vorm van ondersteuning nodig is. Van 35% van onze cliënten weten we nog niet wat het arbeidsvermogen is. Dit komt omdat 12 er nog geen meting van arbeidsvermogen is gedaan (nieuwe instroom). De zorgclienten die aan gemeenten zijn overgedragen vallen ook onder deze categorie, vandaar dat deze relatief hoog is.
Arbeidsvermogen cliëntenbestand 19%
Nog niet bekend
35% 6%
Tijdelijk onbemiddelbaar Onder WML WML of hoger met hulp
22%
WML of hoger zelfstandig
18%
Figuur | Arbeidsvermogen van alle cliënten bij WerkSaam onderverdeeld in categorieën
In- en uitstroom In de onderstaande figuren zien we de top 5 in- en uitstroomredenen binnen WerkSaam in 2018 tot 2020. Het grootste gedeelte van de instroom heeft te maken met einde arbeidscontract of het einde van een WW uitkering. Ook zien we dat de taakstelling vluchtelingen een groot aandeel heeft bij de instroom in de bijstand.
12
Cliënten die zorgclient zijn, hebben geen arbeidsvermogen, wij zullen de cliënten die nog niet ingedeeld zijn op
arbeidsvermogen alsnog indelen.
Beleidsevaluatie Participatiewet WerkSaam Westfriesland 2020
40
Einde arbeid in dienstbetrekking
13% 36%
14%
Einde WW Beeindiging huwelijk/relatie Overig
15%
Taakstelling vluchtelingen
22%
Figuur | Top 5 reden instroom in % van 2018 tot 2020 Als we kijken naar de uitstroomredenen is het grootste gedeelte van de uitstroom richting arbeid in dienstbetrekking. Verhuizing binnen de regio betekent dat er mensen van de ene gemeente binnen het werkgebied van WerkSaam naar een andere gemeente verhuist. Deze uitkeringen moeten worden omgezet en worden daarom geregistreerd als uitstroom. Ook zien we uitstroom op het gebied van zelfstandig ondernemerschap, het volgen van onderwijs of geen inlichtingen verstrekken.
9% 9%
Arbeid in dienstbetrekking
9% 10%
Verhuizing binnen regio Zelfstandig beroep of bedrijf
63%
Geen inlichtingen Opleiding met WSF/WTOS
Figuur | Top 5 reden uitstroom in % van 2018 tot 2020 2.2
Sociaal Cultureel Planbureau (SCP)
Dossier maatschappelijke effecten corona •
Flexibele werknemers hebben het grootste risico op baanverlies;
•
Op langere termijn zullen de negatieve gevolgen voor de arbeidsmarkt ongunstig uitwerken voor de baankansen van mensen met een verstandelijke beperking;
•
Voor het opnemen van mensen met een verstandelijke beperking op de arbeidsmarkt is goede begeleiding op de werkvloer vereist. Daarnaast zullen werkgevers een verminderde productiviteit moeten
Beleidsevaluatie Participatiewet WerkSaam Westfriesland 2020
41
accepteren. Dat is nu precies wat in een economische recessie voor ondernemers minder voor de hand ligt om te doen. Dat is zorgelijk omdat werk voor mensen met een verstandelijke beperking de structuur geeft die ze nodig hebben; •
Plotseling verlies van deze structuur kan leiden tot een verminderde zelfredzaamheid en meer gebruik van onder meer geestelijke gezondheidzorg en Wmo-ondersteuning door mensen met een verstandelijke beperking;
•
De Coronamaatregelen hebben grote vertraging opgeleverd bij de IND, waardoor asielzoekers langer moesten wachten op duidelijkheid over hun verblijfstatus of het overhalen van gezinsleden (gezinshereniging);
•
Corona en de maatregelen hebben effect op de psychische gezondheid.
Kansrijk integratiebeleid op de arbeidsmarkt •
De verschillen in arbeidsparticipatie tussen personen met en zonder migratieachtergrond zijn groot en hardnekkig. Op dit moment werkt 61% van de personen met een niet-westerse migratieachtergrond (15-74 jaar). Bij personen zonder migratieachtergrond is dat 69%. Het verschil dreigt door de coronacrisis verder op te lopen;
•
Geadviseerd wordt o.a. om taallessen en werk te combineren.
2.3 Langdurig in de bijstand Uit onderzoek13 blijken de volgende constateringen over cliënten die langer dan 2 jaar in de bijstand zitten: •
De kans op uitstroom naar werk is 5,9%. Dit percentage wordt verhoogd naar 9% door het inzetten van re-integratie instrumenten. Over het algemeen geldt dat cliënten die kort in bijstand zitten een grotere kans op uitstroom hebben.
•
De meest kansrijke groep is jonger dan 49 en heeft een hoge Human Capital Index (goede opleiding en veel werkervaring).
•
60% van de uitstroom is niet vanwege werk, maar bijvoorbeeld vanwege een verhuizing of het schenden van de inlichtingenplicht.
•
Aandacht helpt. Veelvuldig, persoonlijk contact waarbij er gekeken wordt naar wat de cliënt nodig heeft, draagt bij aan de uitstroom. De uitstroom is niet perse richting werk. De cliënt is beter in beeld, waardoor onrechtmatige uitkeringen vaker gesignaleerd worden.
13
Verslag Benchlearn bijeenkomst. Langdurig in de bijstand, dus kansloos!? Divosa, 2019.
Beleidsevaluatie Participatiewet WerkSaam Westfriesland 2020
42
Hoewel het voor de hand ligt om de meeste aandacht te geven aan de nieuwe instroom, is het vanuit maatschappelijk oogpunt belangrijk om de langdurige cliënten niet te vergeten. Mensen die langdurig inactief zijn, gaan hier vaak fysiek en mentaal onder lijden 14.
2.4
‘Het betere werk, de nieuwe maatschappelijke opdracht’
De Wetenschappelijke Raad voor het Regeringsbeleid adviseert bedrijven, instellingen, sociale partners om de Rijksoverheid in te zetten op ‘goed werk’ voor iedereen die wil en kan werken. De aanbevelingen zijn gericht aan de rijksoverheid, daarom kan WerkSaam deze adviezen niet zelfstandig realiseren. Wat we wel kunnen doen is ‘kwaliteit van werk’ meenemen in het MVO beleid en uitdragen bij werkgevers. Dit sluit mooi aan bij de betekeniseconomie. Voor structurele ‘basisbanen’ is nieuw rijksbeleid nodig. WerkSaam kan dit wel op kleine schaal uitvoeren, mits de gemeenten hiervoor de ruimte geven door het BUIG budget in te zetten bij verloningen (zie hoofdstuk 1.12 Financiering).
2.5
Bestaanszekerheid
De coronacrisis brengt voor veel mensen onzekerheid met zich mee. In het 3e kwartaal van 2020 heeft het kabinet daarom een 3e steun- en herstelpakket afgesproken. Het pakket bevat naast een aantal financiële regelingen voor werkgevers ook een onderdeel met sociale maatregelen voor werkenden en werkzoekenden. Dit onderdeel heet het ‘Sociaal Pakket’ en hiervoor is € 1,4 miljard uitgetrokken15. Het gaat om:
1. Hulp bij baanverlies, van werk(loosheid) naar werk Personen die hun baan of werk verloren zijn of dreigen te verliezen als gevolg van het coronavirus, kunnen aanspraak maken op gerichte hulp, zodat zij direct naar nieuw werk gaan waar dat kan. In totaal heeft het kabinet € 683 miljoen gereserveerd voor deze maatregel tot 1 juli 2021. Het kabinet investeert in regionale mobiliteitsteams en in versterking van de gebruikelijke hulpverlening.
14
Divosa Benchmark, Werk en inkomen Jaarrapportage 2019. Divosa, 2019.
15
Het Regionaal Platform Arbeidsmarktbeleid (RPA) is hier in Noord Holland Noord de coördinator voor het uitwerken van
dit sociaal pakket in een uitvoeringsagenda.
Beleidsevaluatie Participatiewet WerkSaam Westfriesland 2020
43
2. Scholing en ontwikkeling voor behoud van werk Door de coronacrisis verdwijnt werk, maar verandert werk ook. Werk is meer digitaal en vaak meer op afstand. Mensen die hun vaardigheden willen bijwerken om hun huidige werk te behouden of aan een nieuwe baan te beginnen, kunnen passende bij- of omscholing krijgen. Met bijna 200 miljoen euro financiert het kabinet in 2021: •
ontwikkeladviezen en gratis scholing voor werkenden en werkzoekenden; • uitgebreidere trajecten voor mensen die starten in een nieuwe banensector;
•
sociale partners die maatwerktrajecten opzetten.
3. Bestrijding van Jeugdwerkloosheid Jongeren hebben heel veel last van de coronacrisis. Ze hebben vaker een flexibel contract. Bovendien werken veel jongeren in sectoren die hard zijn getroffen door de crisis zoals de horeca. Voor schoolverlaters betekent de afnemende werkgelegenheid minder kansen op een eerste baan. Dit alles zien we terug in de werkloosheidscijfers. Vooral onder jongeren loopt de werkloosheid snel op. Hoewel jongeren goed kunnen herstellen van kortdurende werkloosheid, is het belangrijk om langdurige werkloosheid te voorkomen. Voor het tegengaan hiervan zet het kabinet in op de volgende onderdelen: Regionale aanpak jeugdwerkloosheid De centrumgemeente van elke arbeidsmarktregio krijgt in 2020 extra geld om een eigen regionale aanpak van de jeugdwerkloosheid te coördineren en de partners in de regio hier bij te betrekken. Specifieke inzet op kwetsbare schoolverlaters Vooral laagopgeleide schoolverlaters kunnen in crisistijd heel moeilijk een baan vinden. Dan gaat het om jongeren die zonder startkwalificatie het onderwijs verlaten. Dit zijn leerlingen uit het praktijkonderwijs (Pro) en uit het voortgezet speciaal onderwijs met het profiel arbeidsmarktgericht (Vso) en voortijdig schoolverlaters (Vsv). Ook schoolverlaters uit het mbo uit de beroepsopleidende leerweg (BOL) en jongeren met een niet-westerse migratieachtergrond kennen een moeilijke start.
Voor al deze groepen zet het kabinet in op doorleren dan wel ondersteuning bij het vinden van werk. Armoede en problematische schulden tegen gaan De coronacrisis raakt iedereen in Nederland. Wanneer mensen vanwege de gevolgen van de crisis te maken krijgen met schulden- en armoedeproblematiek is snelle hulp en ondersteuning
Beleidsevaluatie Participatiewet WerkSaam Westfriesland 2020
44
noodzakelijk. Er zijn daarom extra middelen vrijgemaakt en maatregelen genomen voor het tegengaan van armoede en problematische schulden. Maatregelen die ervoor zorgen dat mensen niet te lang met hun financiële problemen blijven rondlopen. Dat jongeren weten hoe ze schulden kunnen voorkomen en weten waar zij welke hulp kunnen krijgen.
2.6
Landelijk cliëntonderzoek
Hieronder staan de belangrijkste punten vanuit het klantonderzoek monitor Participatiewet 16. Het doel van deze meting is om in beeld te brengen welke dienstverlening mensen uit de doelgroep van de Participatiewet ervaren, en hoe zij deze ondersteuning waarderen.
1. De brede gemeentelijke doelgroep Deze groep ervaart weinig verandering en/of verbetering ten aanzien van de ondersteuning en dienstverlening. In het algemeen heeft het merendeel naast ondersteuning in het zoeken naar een baan, behoefte aan begeleiding bij het werkfit worden.
2. Jonggehandicapten Deze doelgroep geeft aan enige verslechtering te constateren in de toegankelijkheid van de ondersteuning (ten opzichte van de ondersteuning door het UWV). Onder de jongeren met arbeidsbeperkingen die werken ervaart circa 40% hulp van een jobcoach. Dat is minder dan onder werkende Wajongers ten tijde van de nulmeting: van hen rapporteerde 60% hulp van een jobcoach. Een groot deel van de jonggehandicapten (75%) vindt werk zonder tussenkomst van de gemeente en heeft tijdens het werk daar ook geen contact mee. Bij circa twee op de drie gaat het om min of meer reguliere banen zonder bijvoorbeeld aanpassingen aan werktijd of werkdruk. Voor het grootste deel van deze groep is dat afdoende, maar de meerderheid van de uitvallers uit werk hadden naar eigen zeggen eigenlijk meer aanpassingen nodig. Bij hen kan het geringe contact met en ondersteuning vanuit de gemeente zich wreken.
3. Jonggehandicapte en overige niet-uitkeringsgerechtigden (nuggers) Deze groep ontvangt vaker en substantiëlere hulp bij het verkrijgen van werk dan andere nuggers. Toch is maar de helft van hen bekend met de mogelijkheid om hierbij hulp te krijgen vanuit de gemeente, en slaagt van degenen die behoefte hebben aan hulp ongeveer de helft er niet in om daadwerkelijk hulp te krijgen.
16
Klantonderzoek: monitor Participatiewet 2019. Inspectie SZW, 2019.
Beleidsevaluatie Participatiewet WerkSaam Westfriesland 2020
45
Bijna twee op de drie van de overige niet-uitkeringsgerechtigden weten niet dat de gemeente hulp kan bieden bij het zoeken naar werk en een nog kleiner deel is ervan op de hoogte dat de gemeente kan helpen om werkfit te worden. Toch heeft zo’n 70% van deze groep wel behoefte aan enige vorm van hulp. Meer dan de helft van verzoeken aan de gemeente leiden uiteindelijk niet tot het ontvangen van hulp, bijvoorbeeld omdat de gemeente het recht op hulp aan nietuitkeringsgerechtigden ontkende of doordat betrokkene vastliep in de regels en procedures.
2.7
Investeren in mensen
Het Platform de Toekomst van Arbeid doet in deze publicatie 17 een voorstel om de waarde van werk in Nederland te vergroten. Het is input voor een nieuw kabinet. WerkSaam kan deze adviezen niet realiseren, hiervoor is beleid vanuit het Rijk nodig:
•
Een leven lang ontwikkelen (budget voor opleidingen, oprichten van Werkhuizen voor advisering);
•
De spelregels op de arbeidsmarkt (minder verschillende soorten arbeidscontracten, aanpassing van de beloningsstructuur);
•
De vormgeving van inkomenszekerheid (verplichte arbeidsongeschiktheidsverzekering voor zelfstandigen, aanpassingen van verlof en kinderopvang);
•
De basis van de arbeidsmarkt (een basisbaan i.p.v. een bijstandsuitkering);
•
Een goede start van jonge kinderen (verbeteren onderwijs, meer startkwalificaties, betere kinderopvang, betere balans werk/zorgtaken).
Als het nieuwe kabinet deze adviezen overneemt, heeft dit impact op de arbeidsmarkt en cliënten van WerkSaam.
17
Investeren in mensen. Platform de Toekomst van Arbeid, 2020.
Beleidsevaluatie Participatiewet WerkSaam Westfriesland 2020
46
Bijlage 3: Vooruitblik, wat komt er op ons af? 3.1
Nieuwe wetten /wetsvoorstellen
Wet Inburgering juli 2021 WerkSaam bereidt zich voor om een deel van deze wet te gaan uitvoeren. De Westfriese gemeenteraden nemen hier in december 2020 een besluit hierover. De gemeenten zullen beleid maken op de nieuwe wet. WerkSaam krijgt een rol in de uitvoering, niet in het beleid. De nieuwe taken hebben grote invloed op cliënten die moeten inburgeren en de dienstverlening van WerkSaam hiervoor.
Breed Offensief Dit wetsvoorstel is van februari 2020, maar besluitvorming blijft tot nu toe uit. Het wetsvoorstel heeft direct invloed op de dienstverlening en cliënten van WerkSaam. Het wetsvoorstel heeft als doel: •
maatregelen waardoor mensen met een beperking meer waarborgen krijgen voor ondersteuning op maat met uitzicht op duurzaam werk.
•
werk voor mensen aantrekkelijker maken doordat het meer loont en drempels wegneemt. het simpeler maken voor werkgevers om mensen met een beperking in dienst te nemen.
•
dat werkgevers en werkzoekenden elkaar makkelijker weten te vinden.
Wetsvoorstel passend aanbod Dit wetsvoorstel moet bereiken dat gemeenten alle bijstandsgerechtigden een passend, niet vrijblijvend aanbod doen. Hier is nog geen besluit over genomen. Dit heeft grote invloed op de zorgcliënten, deze krijgen nu vanuit de gemeente Hoorn en Enkhuizen deels begeleiding, andere gemeenten begeleiden deze groep, voor zover bij WerkSaam bekend, niet. Als dit wetsvoorstel wordt aangenomen is het van nog groter belang dat de gemeente bepalen hoe zij de begeleiding van zorgcliënten gaan organiseren.
Wijzigingen beslagvrije voet januari 2021 Deze wijzigingen voert WerkSaam door voor 1-1-2021. Er is geen beleidsvrijheid. Het heeft wel grote invloed op de inwoners die nog een schuld hebben bij WerkSaam en deze moeten terugbetalen. Voor een deel is de wetswijziging gunstig, maar er lang niet voor iedereen. Bij de start van het nieuwe beleidsplan (2022) is deze wetswijziging al geïmplementeerd.
Beleidsevaluatie Participatiewet WerkSaam Westfriesland 2020
47
Wijziging van de Participatiewet fraudevorderingen Er zou een wijziging plaatsvinden in verband met het uitsluiten van fraudevorderingen bij de vermogenstoets. Dit wetsvoorstel is van januari 2020, maar besluitvorming blijft tot nu toe uit. Sociaal domein/invloed op cliënten WerkSaam Wetgevingstrajecten schuldendomein Het aantal huishouden met risicovolle schulden wordt mogelijk nog veel groter. Op dit moment heeft 1 op de 5 huishoudens risicovolle schulden. Daarnaast is het aanvragen van inkomensondersteuning ingewikkeld en 1,2 miljoen huishoudens met schulden krijgt geen formele schuldhulpverlening. Deze mensen ervaren stress, krijgen sneller gezondheidsproblemen en raken sneller in een sociaal isolement. Het is aan de gemeentelijke uitvoering om oplossingen te bieden en deze mensen te begeleiden naar een waardige plek in onze samenleving. Gemeenten zijn daarvoor geëquipeerd maar kunnen het niet alleen. Het ministerie van SZW is een viertal wetgevingstrajecten gestart ter ondersteuning van het voorkomen en het daadwerkelijk oplossen van de schuldenproblematiek:
•
De wet vereenvoudiging Beslagvrije voet (vBVV); (heeft directe invloed op WerkSaam, zie hierboven.);
•
De Wet Stroomlijning keten voor derdenbeslag ten behoeve van het verbreden van het beslagregister (VBR);
•
Wijziging wet Gemeentelijke Schuldhulpverlening (WGS);
•
De wet Adviesrecht gemeenten bij Schuldenbewind (AGS).
3.2
Landelijke ontwikkelingen
Corona/Tozo: 2020, 2021 en verder In 2020 en 2021 staat veel in het teken van Corona. WerkSaam voert de TOZO uit. Een megaoperatie. Vanaf 2021 gaat het niet alleen om het verstrekken van uitkeringen, maar ook om het begeleiden van zelfstandigen die in loondienst gaan werken. Het is op dit moment nog onduidelijk in hoeverre Corona ons in 2022 nog zal beïnvloeden.
Beschut werk financiering Het ministerie onderzoekt of de financiering van beschut werk anders moet. Nu krijgen alle gemeenten financiering op basis van een verdeelmodel. Gemeenten die geen beschut werk realiseren, ontvangen wel middelen hiervoor. Mogelijk komt er een voorstel om de financiering
Beleidsevaluatie Participatiewet WerkSaam Westfriesland 2020
48
op basis van realisatie te doen. Dat zou gunstig zijn voor WerkSaam, aangezien WerkSaam de taakstelling haalt en zonder extra financiering een wachtlijst krijgt. Evaluatie Participatiewet en commissie Borstlap Het rapport is verschenen, maar de Tweede Kamer heeft deze nog niet behandeld. Divosa geeft aan dat de Tweede Kamer deze nog gaat bespreken. Mogelijk volgen er wijzigingen in de Participatiewet hierna. Loonkostensubsidie: administratief proces Landelijk is een standaard vastgesteld, hoe gemeenten de loonkostensubsidie administratief kunnen inrichten. WerkSaam heeft hierin meegedacht en meegedraaid in de pilot. Het proces is naar verwachting in het 1e kwartaal 2021 afgerond.
Verkiezingen 2e Kamer 2021 17 maart 2021 zijn de Tweede Kamer verkiezingen. De nieuwe regering kan uiteraard wijzigingen in het rijksbeleid doorvoeren. Het is nu dus nog te vroeg om hierop te anticiperen. Interessant onderwerp voor de verkiezingen is dat SP en CDA willen dat de Wsw weer ingevoerd wordt. Ook zijn er landelijk diverse adviezen gegeven over aanpassingen op het gebied van arbeidsmarktbeleid en ondersteuning van werkzoekenden en werkenden (zie hoofdstuk 2).
Toeslagen In Nederland zijn erg veel mensen afhankelijk van één of meer toeslagen. Mede hierdoor brengt het huidige toeslagenstelsel veel complicaties met zich mee. Eerder is ons toeslagenstelsel door de politiek al failliet verklaard. Dit omdat het bedrag dat ermee gemoeid is inmiddels is opgelopen naar 13 miljard euro en in meer dan 5 miljoen huishoudens een toeslag binnenkomt. De omvang en de complexiteit betekenen dat het risico dat een gezin te veel geld krijgt en dat later terug moet betalen, maar dat niet kan, gigantisch is. Ministeries zijn nu aan het nadenken over hoe het beter kan. Inmiddels is duidelijk dat het kabinet eigenlijk van het hele toeslagenstelsel af wil. Zo ligt er onder meer een voorstel om de zorgtoeslag af te schaffen en tegelijkertijd de nominale premie te verlagen met 85 euro per maand. Het rijk is op daarom zoek naar alternatieven voor het huidige toeslagenstelsel. Een van de mogelijkheden is decentralisatie van toeslagen naar gemeenten. Beleid zou dan meer toegesneden kunnen worden op lokale omstandigheden en voorkeuren en gemeenten zouden de inwoners meer op maat kunnen ondersteunen.
VNG en Divosa hebben aangegeven, graag te willen meedenken over een nadere uitwerking. VNG en Divosa schatten in dat toeslagen in
Beleidsevaluatie Participatiewet WerkSaam Westfriesland 2020
49
ongeveer de helft van de schuldensituaties een belangrijk rol spelen. Het kabinet wil een brede stelselwijziging. Dat duurt naar verwachting jaren. Maar gemeenten pleite voor verbeteringen op de korte termijn. Zij zien een aantal verbeteringen die op zeer korte termijn al ingevoerd kunnen worden.
Beleidsevaluatie Participatiewet WerkSaam Westfriesland 2020
50