26-0046 Raadsbrief Voortgang Hervormingsagenda Jeugd

Raadsbrief Voortgang Hervormingsagenda Jeugd Informerend Zaaknummer: 791789 Bijlage: n.v.t. Geachte raad, Tijdens de themabijeenkomst Sociaal Domein op 3 oktober 2024 hebben wij u middels een presentatie geïnformeerd over de landelijke Hervormingsagenda Jeugd. In deze presentatie hebben wij u in hoofdlijnen meegenomen in de totstandkoming van de agenda en de opgaven die het Rijk aan gemeenten heeft meegegeven. Tevens zijn de lokale en regionale maatregelen toegelicht die van ons worden verwacht, evenals de resultaten die hiermee in 2028 gerealiseerd dienen te worden. U heeft destijds aangegeven op de hoogte te willen blijven van de verdere voortgang en ontwikkelingen. Met deze brief brengen wij u op de hoogte over de landelijke, regionale en lokale voortgang en financiële stand van zaken. Aanleiding Na de decentralisatie in 2015 is gewerkt aan een algehele verbetering van de jeugdzorg. Dit heeft niet het gewenste effect gehad. Verdere landelijke hervormingen in de jeugdzorg en in relatie met andere domeinen zijn daarom noodzakelijk. Het Rijk en Gemeenten hebben het dringende advies gekregen om een meerjarige Hervormingsagenda Jeugd 1 op te stellen om de opgaven in de jeugdzorg aan te pakken met een pakket aan maatregelen en besparingen.

Daarmee is de gemeente door het Rijk verantwoordelijk gesteld om uitvoering te geven aan de opgaven die opgenomen zijn in de Hervormingsagenda Jeugd. De Hervormingsagenda Jeugd kent twee doelen, die nadrukkelijk aan elkaar zijn gekoppeld en waar in de periode tot 2028 uitvoering aan gegeven dient te worden: • Betere en tijdige zorg en ondersteuning, op de juiste plek en wanneer dit nodig is; • Een beheersbaar en daarmee financieel houdbaar stelsel. In de acht opgaven die teruggebracht zijn naar zeven thema’s, staan maatregelen en afspraken om met de knelpunten in de jeugdzorg aan te slag te gaan: 1. Afbakenen reikwijdte jeugdhulp en inzetten op preventie; 2. Versterken Toegang en Lokale teams; 3. Terugdringen residentiele jeugdzorg; 4. Blijven werken aan verhogen van de kwaliteit van jeugdhulp; 5. Regionalisering, standaardisatie en verbeteren stelsel; 6. Verbeteren inzicht in jeugdstelsel met data en monitoring; 7. Inrichting nieuwe financieringssystematiek door Rijksoverheid . Daarnaast gaat de Hervormingsagenda Jeugd gepaard met financiële gevolgen en vinden er per 2028 kortingen in de rijksbijdrage plaats. 1. Landelijke Voortgang Op dit moment wordt er landelijk uitvoering gegeven aan de volgende maatregelen en afspraken: Stevige lokale teams • Er zijn nieuwe landelijke bestuurlijke afspraken tussen huisartsen, jeugdartsen en gemeenten gemaakt.

Deze afspraken moeten de samenwerking gaan versterken en zijn onderdeel van de vernieuwde leidraad “samenwerking huisartsen en gemeenten rond jeugd”. Deze afspraken worden in de lokale overleggen tussen gemeente en de huisartsen als uitgangspunt genomen.

1 Hervormingsagenda Jeugd 2023-2028 (overheid.nl)

• •

De VNG heeft landelijke werkpakketten ‘Stevige lokale team’ ontwikkeld om gemeenten te helpen bij het versterken van de lokale teams 2. De werkpakketen worden op dit moment lokaal toegepast om de lokale teams te versterken. De VNG werkt aan het Convenant Stevige lokale teams. Het Convenant legt vast wat je van elkaar mag verwachten bij de inrichting en samenwerking van lokale teams. De verwachte ondertekening van het convenant is Q1 2026 gepland.

Voorkomen residentiële jeugdhulp Met de Hervormingsagenda Jeugd wordt ingezet op het voorkomen van residentiële jeugdhulp. Wanneer residentiele jeugdhulp nodig is dan wordt dit vormgegeven in een zo thuis mogelijke setting. Nieuw landelijke beleid luidt: in 2025 kleinschalig verblijfsvoorzieningen realiseren en in 2030 zo dichtbij mogelijk bij nul gesloten plaatsingen komen. Het aantal gesloten plaatsingen daalde van 1.706 in 2019 naar 712 in 2024. Het nieuwe landelijk beleid wordt op dit moment regionaal voortgezet. Wet Verbeteren beschikbaarheid Jeugdzorg De Eerste Kamer heeft in oktober 2025 ingestemd met de Wet Verbeteren beschikbaarheid Jeugdzorg, die is gegaan op 1 januari 2026. Deze wet is een belangrijke stap in de uitvoering van de Hervormingsagenda Jeugd. Het doel van de wet is ervoor te zorgen dat kwetsbare jeugdigen die (hoog)specialistische hulp nodig hebben, tijdig en passend de benodigde ondersteuning ontvangen. Gevolgen van de Wet voor gemeenten: • • • •

Verplichte regionale samenwerking in vastgestelde jeugdregio’s; Verplicht regionaal inkopen van aangewezen (hoog)specialistische jeugdhulp; Opstellen van een gezamenlijke regiovisie op specialistische jeugdzorg; Vastleggen van duidelijke governance-afspraken binnen de regio (besluitvorming, taken, verantwoordelijkheden).

Binnen de regio Westfriesland wordt op dit moment onderzocht wat de verplichtingen van de nieuwe wet vraagt en hoe daar regionaal in opgetrokken kan worden. Wetsvoorstel Reikwijdte Jeugd Gemeenten worden verplicht een laagdrempelig lokaal team te organiseren en te zorgen voor een sterke sociaal-pedagogische basis. Dit wordt geregeld in het wetsvoorstel Reikwijdte Jeugdwet, dat onderdeel is van de Hervormingsagenda Jeugd. Het wetsvoorstel wordt op dit moment ontwikkeld door het Rijk. Het voorstel verduidelijkt welke jeugdhulp gemeenten wettelijk moeten bieden en versterkt hun sturingsmogelijkheden. Doel is jeugdhulp alleen in te zetten wanneer dat noodzakelijk is, deze zo licht en collectief mogelijk te organiseren en tijdig af te bouwen. Wanneer het wetsvoorstel Reikwijdte wordt aangenomen, zal de lokale verordening opnieuw worden herzien. Advies deskundigencommissie van Ark De door het kabinet en de VNG ingestelde onafhankelijke deskundigencommissie Van Ark heeft een advies uitgebracht over de Hervormingsagenda Jeugd op 30 januari 2025. De commissie spreekt zich in haar advies ‘Groeipijn’ uit over het inhoudelijke perspectief van de Hervormingsagenda Jeugd en het financieel kader. De kernboodschap van het advies luidt: De Hervormingsagenda is noodzakelijk maar onvoldoende; intensivering is nodig.

Het Rijk en gemeenten wordt geadviseerd extra focus te leggen op de volgende onderwerpen: • • • • • •

Betere samenwerking in het sociaal domein – niet alleen focus op Jeugd; Vroege signalering en lichte, passende hulp; Verbetering kwaliteit jeugdhulp; Evenwicht tussen vraag en aanbod; Nauwkeuriger monitoring van resultaten; Beschikbaar stellen van extra financiële middelen om uitvoering te kunnen geven aan de maatregelen.

2 Werkpakketten Stevige Lokale Teams beschikbaar | VNG

Begin 2027 volgt het tweede advies van de deskundigencommissie van Ark. 2. Regionale voortgang Binnen Westfriesland is vanuit de regionale projectgroep gewerkt aan een regionaal adviesrapport. De gemeenten in onze jeugdhulpregio hebben gezamenlijk dit adviesrapport vastgesteld (Q3 2025) waarin de volgende resultaten zijn opgeleverd: • • • •

Vertaling van financiële implicaties van de Hervormingsagenda op regionaal niveau; In beeld gebracht welke maatregelen getroffen moeten worden en geprioriteerd; Voorstel waarin de regionale samenwerking versterkt kan worden om aan de financiële opgave van de Hervormingsagenda te voldoen; Advies voor de zeven gemeenten van Westfriesland welke opgaven vanuit de Hervormingsagenda lokaal opgepakt dienen te worden.

Aanbevelingen regionaal adviesrapport uitvoering regionale maatregelen •

Versterken van de regionale samenwerking in een passende juridische vorm Om de maatregelen goed uit te kunnen voeren is er versterking nodig van de organisatie in de regio en binnen de eigen gemeente. De projectgroep adviseert om de regio te versterken, mede door de wettelijke verplichting voortkomend uit de Wet Verbeteren beschikbaarheid Jeugdzorg.

•

Inrichten van regionale sturing, uitvoering en monitoring van maatregelen De projectgroep adviseert om goed te sturen op de maatregelen en deze op een lerende wijze uit te gaan voeren zodat geïnvesteerd wordt in een leeromgeving in de regio.

Binnen de regio Westfriesland wordt momenteel onderzocht of de bovenstaande aanbevelingen en de verplichtingen die voortvloeien uit de nieuwe wet, kunnen worden ondergebracht in één regionale opdracht. 3. Lokale voortgang Op dit moment wordt er lokaal uitvoering gegeven aan de volgende maatregelen: Versterken Toegang en lokale teams De VNG heeft het Verkenningsinstrument Toegang (VIT) 3 ontwikkeld, dat gemeenten helpt bij het evalueren van hun huidige situatie ten opzichte van de 13 kenmerken uit het Richtinggevend Kader 4. Het kader geeft aan de hand van deze 13 kenmerken weer waar de toegang, lokale teams en de integrale dienstverlening aan moeten voldoen. Het VIT is een belangrijk instrument om de huidige stand van zaken van de lokale teams in kaart te brengen en dient als startfoto. Het Verkenningsinstrument Toegang heeft als doel om: • • • •

Inzicht in sterke en zwakke punten van toegangsfunctie en lokale teams Toegangsfunctie versterken zodat kinderen en ouders sneller juiste hulp krijgen Uniformiteit en kwaliteit van toegangsgesprekken Toegang tot jeugdhulp laagdrempeliger, eerlijker en consistenter maken

Het VIT is voor de drie gemeenten recent uitgevoerd en besproken met de lokale teams. De rapportages worden als data gebruikt bij de sessies rondom de Brede lokale toegang. Op een later moment worden de uitdagingen die uit het VIT naar voren zijn gekomen verder uitgewerkt met de lokale teams.

3 Instructie Verkenningsinstrument Toegang | VNG 4 VNG rapport

Versterken relatie met huisartsen De huisartsen zijn een belangrijk toegangskanaal voor jeugdhulp. In de Hervormingsagenda Jeugd is afgesproken dat gemeenten zich inzetten op de versteviging van de samenwerking tussen huisartsen en het lokale team. In Enkhuizen en Stede Broec hebben sessies met de huisartsen, praktijkondersteuners, lokale teams en beleid Samenleving plaatsgevonden. De sessies voor de gemeente Drechterland zijn eind Q1 2026 gepland. Uit deze sessies is een Plan van Aanpak ontstaan waar bovengenoemde betrokken zich de aankomende tijd voor in gaan spannen en kent de volgende pijlers:

De nieuwe landelijke bestuurlijke afspraken tussen huisartsen, jeugdartsen en gemeenten worden in de lokale sessies als leidraad meegenomen. Afbakening reikwijdte Jeugd Per 1 juli 2025 is de nieuwe verordening vastgesteld. De bijbehorende nadere regels worden op korte termijn vastgesteld. In de nieuwe verordening is verdere scherpte aangebracht op de volgende punten: • • • • •

Jeugdhulp wordt pas ingezet nadat eigen kracht, ouders en het netwerk zijn benut. Algemene voorzieningen gaan vóór individuele jeugdhulp. Voorliggende wetten met vergelijkbare ondersteuning hebben voorrang. Niet-bewezen hulpvormen (zoals dolfijntherapie en paardencoaching) zijn uitgesloten. Om effectieve jeugdhulp te kunnen bieden, worden eerst noodzakelijke randvoorwaarden aangepakt (zoals schulden of huisvesting).

Na vaststelling van de nadere regels wordt de verordening opnieuw herzien, zodat deze hierop aansluit. Voor inwoners wordt daarmee duidelijk welke vormen en producten van jeugdhulp kunnen worden aangevraagd en onder welke voorwaarden. Wanneer het wetsvoorstel Reikwijdte wordt aangenomen, zal de verordening opnieuw worden aangepast om ook deze wijzigingen te verwerken. Versterken van preventie, normaliseren van zorg en het normale leven Een belangrijke bijdrage aan dit thema is de verdiepingsslag die gemaakt gaat worden rondom de sociale basis. We onderzoeken op dit moment samen met de lokale teams en welzijspartijen in hoeverre onze huidige inzet aansluit bij de landelijke, regionale en lokale ontwikkelingen. Daarbij stellen we kritische vragen: • • •

Sluit onze inzet aan op de koers van Integraal Zorgakkoord, Gezond Actief Leven Akkoord en Aanvullend zorg- en welzijnsakkoord? Zijn er blinde vlekken of hiaten in het preventieve zorglandschap? Anticiperen we voldoende op (toekomstige) maatschappelijke en demografische veranderingen?

Deze reflectie helpt ons om de sociale basis te versterken en onze rol als gemeenten toekomstbestendig vorm te geven. Beheersteam: Beperking verwijzingen ongecontracteerd aanbod Een van de speerpunten van het beheersteam is het beperken van de lokale maatwerkovereenkomsten conform de nieuwe inkoop. Er is inzichtelijk gemaakt hoeveel lokale maatwerkovereenkomsten er per gemeente zijn, wat de looptijd hiervan is en welke hulp wordt

ingezet. Vanuit het beheersteam wordt actief gestuurd op beëindiging dan wel overdracht van de hulp naar gecontracteerd aanbod voorafgaand aan de einddatum van de overeenkomst. Dit wordt maandelijks gemonitord. Voorkomen en verkorten residentiele zorg Het regionale plan ‘Noordje in Westfriesland’ heeft het streven om uithuisplaatsingen van jeugdige, en uitvallen uit het onderwijs, te voorkomen. Dit vraagt om een alternatieve intensieve ambulante hulpvorm die mogelijk voorkomt dat jeugdigen uit huis worden geplaatst. Wanneer dat echt niet anders kan dan dient er een woonvorm gerealiseerd te worden waarin de jeugdige zo thuis als mogelijk op kan groeien Stand van zaken: -

-

Het intensieve gezinsteam (IGT) is gestart en heeft als doel om uithuisplaatsen te voorkomen. De eerste gezinnen zijn in beeld gebracht i.s.m. het Regionaal Expert Team (RET). De eerste casussen zijn in behandeling genomen. Eind Q3 worden de eerste resultaten geëvalueerd. Het opzetten van kleinschalige woonvoorzieningen in de regio Westfriesland verloopt zorgvuldig maar langzamer dan gehoopt. Er wordt komende tijd gewerkt aan de businesscase om als basis te gebruiken voor besluitvorming op de korte, middellange en lange termijn. Op dit moment worden mogelijk passende panden onderzocht die aansluiten bij de visie ‘zo thuis als mogelijk’ wonen.

4. Financiële middelen en besparingen De maatregelen van de Hervormingsagenda gaan gepaard met besparingen per 2028 in het gemeentefonds. Echter om tot die besparing per 2028 te kunnen komen, is investering op de maatregelen noodzakelijk. Ook financieel. Gemeenten hebben om die reden van het RIJK structurele en incidentiele financiële middelen ontvangen om uitvoering te kunnen geven op deze maatregelen. Onderstaande middelen zijn toegevoegd aan de algemene uitkering in de mei- en septembercirculaire 2025 en daarmee onderdeel van de algemene middelen in de gemeente. Financiële middelen vanuit het Rijk (landelijk) 2025 e.v. 414 miljoen (per jaar) Structureel 2026/2027 945 miljoen (totaal) Incidenteel 2023/2024 728 miljoen (totaal) Incidenteel Daarnaast hebben gemeenten over 2023 en 2024 incidentele compensatiegelden ontvangen. Deze zijn verwerkt in de najaarsnota 2025. Tegenover de extra te ontvangen middelen is voor de Hervormingsagenda ook een extra landelijke besparing (taakstelling) opgenomen in de algemene uitkering met ingang van 2028. Taakstelling Hervormingsagenda (landelijk) 2028 e.v. (bestaande taakstelling) - 1.017 miljoen Structureel 2028 e.v. (extra taakstelling) - 230 miljoen Structureel 2028 e.v.

(eigen bijdrage - 260 miljoen Structureel jeugdzorg) De ontvangen middelen vanuit het Rijk en de daar tegenover staande te realiseren besparing (taakstelling) maken onderdeel uit van de mei- en septembercirculaire 2025. Beide zijn verwerkt in de meerjarenraming van de Kadernota 2026 en de Begroting 2026. Vervolg We zetten de uitvoering van de lopende lokale opgaven voort en houden focus op de landelijke ontwikkelingen. Binnen de regio Westfriesland wordt onderzocht of de aanbevelingen uit het regionale adviesrapport en de verplichtingen die voortvloeien uit de Wet verbetering beschikbaarheid jeugdzorg kunnen worden samengebracht in één regionale opdracht. Het streven is om u in het najaar, tijdens een themabijeenkomst Sociaal Domein, te informeren over de voortgang van de opgaven en u opnieuw mee te nemen in de meest recente ontwikkelingen.

Bovenkarspel, 24 maart 2026 Burgemeester en wethouders van Stede Broec De secretaris,

De burgemeester,

A. Huisman

R.A.P. Wortelboer