26-0028 Ongevraagd advies (JAR) jongeren aan de formatietafel

Ongevraagd advies jongeren aan de formatietafel

Aan het college van burgemeester en wethouders van de SED Gemeentes: Stede Broec, Enkhuizen en Drechterland; Ronald Wortelboer, Sjon Wagenaar, Jeltje Hoekstra-Sikkema t.a.v. beleidsmedewerker Hoogkarspel, 11-02- 2026.

Betreft: Geef kinderen en jongeren een plek aan de gemeentelijke formatietafels. Gevraagde beslissingen: 1.Instemmen met het structureel betrekken van kinderen en jongeren bij het formatieproces na de gemeenteraadsverkiezingen van maart 2026 in de gemeente Stede Broec, Enkhuizen en Drechterland. 2.Het college verzoeken deze werkwijze te verankeren in de voorbereiding op de formatie en hierover de gemeenteraad te informeren.

Geacht college, Na de gemeenteraadsverkiezingen van maart 2026 start in de SEDgemeenten het formatieproces, waarin de hoofdlijnen van het nieuwe coalitieakkoord worden vastgesteld. In deze belangrijke fase worden momenteel geen kinderen en jongeren betrokken, terwijl veel van de beleidskeuzes die hierin worden gemaakt directe en langdurige gevolgen hebben voor hen.

Hoewel kinderen en jongeren vaak nog niet stemgerechtigd zijn, bepaalt lokaal beleid wél hun leefomgeving, kansen en toekomstperspectief. Artikel 12 van het Internationaal Verdrag inzake de Rechten van het Kind (IVRK) stelt dat kinderen het recht hebben om gehoord te worden over zaken die hen aangaan. Dit recht wordt in het huidige formatieproces onvoldoende benut. De Jongerenadviesraad vertegenwoordigt de stem van jongeren binnen de gemeente en vormt een laagdrempelig en passend kanaal om jongeren structureel te betrekken. Door hen een plek te geven aan (een deel van) de formatietafels of hen expliciet te laten adviseren over beleidsvoornemens, wordt niet over jongeren gesproken, maar mét jongeren. Het betrekken van kinderen en jongeren bij de formatie is geen bijzaak, maar een voorwaarde voor toekomstbestendig en gedragen beleid. Door hen al in deze fase een rol te geven, sluiten keuzes beter aan bij hun leefwereld én ontwikkelen zij democratische vaardigheden. De formatie biedt een unieke kans om hun perspectieven direct mee te nemen in het coalitieakkoord en zo te investeren in zowel beter beleid als duurzaam vertrouwen in de lokale democratie. Een goede uitvoering begint met het formaliseren van jeugdparticipatie, bijvoorbeeld via een motie die vastlegt dat kinderen en jongeren tijdens de formatie worden betrokken.

Vervolgens kan de gemeente gebruikmaken van bestaande structuren, zoals kinderen jongerenraden en leerlingen- of medezeggenschapsraden. Om een brede en representatieve groep te bereiken, kan aanvullend een willekeurig gelote groep kinderen en jongeren persoonlijk worden uitgenodigd om mee te denken. Zo ontstaat een divers beeld van wat er leeft onder verschillende leeftijden en achtergronden.

Belangrijk is dat participatie zorgvuldig en betekenisvol wordt ingericht. Dat betekent: duidelijke verwachtingen, een veilige setting, goede begeleiding en zichtbare terugkoppeling over wat met de inbreng is gedaan. Door te werken volgens erkende basisvoorwaarden voor jeugdparticipatie wordt voorkomen dat betrokkenheid vrijblijvend of symbolisch is. Structurele inbedding, ook na de formatie, zorgt ervoor dat jongeren niet eenmalig maar blijvend een stem hebben in de lokale besluitvorming. Daarnaast biedt betrokkenheid van kinderen en jongeren belangrijke kansen: Het vergroot de democratische legitimiteit van het formatieproces; Het draagt bij aan beleid dat beter aansluit bij de behoeften van jonge inwoners; Het kan leiden tot nieuwe inzichten en een frisse blik op lokale vraagstukken; Het versterkt het vertrouwen van jongeren in de lokale democratie en politiek. De voorgestelde werkwijze past binnen de ambities van de gemeenten om inwoners vroegtijdig te betrekken bij beleidsvorming en sluit aan bij landelijke ontwikkelingen op het gebied van jongerenparticipatie. Wij verzoeken u daarom om kinderen en jongeren actief en structureel te betrekken bij het formatieproces en hiermee een krachtig signaal af te geven dat hun stem ertoe doet. Met vriendelijke groet, Jurre Koopman Werkgroep Inclusie en Waardering voor jongeren

Meegezonden stukken: Geef kinderen en jongeren een rol tijdens de formatie · Lokale Democratie Handreiking Kinder- en Jongerenparticipatie verschenen · Lokale Democratie Kinderrechten | Plan International https://lokale-democratie.nl/attachment/entity/7e197e28-abf5-43898067-388ca7701d0b Concept motie: Modelmotie: geef kinderen en jongeren een plek aan de gemeentelijke formatietafels Op initiatief van de Alliantie Kinder- en Jongerenparticipatie op decentraal niveau, ter gebruik in aanloop naar gemeenteraadsverkiezingen van maart 2026. De raad van de gemeente [naam] in vergadering bijeen, Constaterende dat: - kinderen en jongeren momenteel geen structurele plek hebben in het gemeentelijke formatieproces, terwijl zij de gevolgen ondervinden van de keuzes die daarin worden gemaakt; - een groot deel van de kinderen en jongeren nog geen stemrecht heeft en daarmee geen formele invloed kan uitoefenen via verkiezingen; - artikel 12 van het VN-Kinderrechtenverdrag vastlegt dat kinderen het recht hebben om gehoord te worden over aangelegenheden die hen aangaan, en dat aan hun mening passend gewicht moet worden toegekend;

Overwegende dat: - kinderen en jongeren niet alleen de toekomstige, maar ook de huidige inwoners van de gemeente zijn; - beslissingen die tijdens de formatie worden genomen grote impact hebben op jonge toekomstige generaties; - betekenisvolle kinder- en jongerenparticipatie vraagt om betrokkenheid in een vroeg stadium van besluitvorming, juist bij het bepalen van beleidsprioriteiten; - veel kinderen en jongeren in [naam gemeente] de effecten van de lokale politiek voelen en graag hun stem willen laten horen, maar zich nog niet betrokken voelen; - de gemeenteraadsverkiezingen en aansluitende formatie een belangrijke kans bieden om hier verandering in te brengen; - het betrekken van kinderen en jongeren bij de formatie kan bijdragen aan nieuwe ideeën, een frisse kijk op uitdagingen voor de gemeente en beleid dat beter aansluit bij de behoeften van onze jongste inwoners; Spreekt uit dat: - kinderen en jongeren gelijkwaardig en actief worden betrokken bij de formatie na de gemeenteraadsverkiezingen van 2026; - deze betrokkenheid passend, toegankelijk en veilig wordt vormgegeven en aansluit bij hun leefwereld; - met kinderen en jongeren wordt gesproken over de impact van beleidsvoornemens op toekomstige generaties; - kinder- en jongerenparticipatie structureel wordt verankerd in de gemeentelijke beleidsvorming. en gaat over tot de orde van de dag.

Toelichting In veel gemeenten worden kinderen en jongeren nog onvoldoende betrokken bij politieke besluitvorming, terwijl juist zij direct geraakt worden door gemeentelijk beleid. Het recht om mee te praten over zaken die hen aangaan is vastgelegd in artikel 12 van het VNKinderrechtenverdrag. In de praktijk verschilt de mate waarin hier invulling aan wordt gegeven sterk per gemeente. Van de 342 gemeenten zijn er bijvoorbeeld zo’n 85 met erkende jongerenraden in verschillende vormen. Echter zouden kinderen en jongeren in de wijze waarop ze hun stem kunnen laten horen niet afhankelijk moeten zijn van de plek waar ze wonen. De formaties na de gemeenteraadsverkiezingen in maart 2026 vormen een perfect moment om daar verandering in te brengen. De alliantie Kinder- en Jongerenparticipatie op decentraal niveau zet zich er daarom voor in dat kinderen en jongeren in zoveel mogelijk gemeenten een betekenisvolle rol krijgen bij de totstandkoming van de lokale coalitieakkoorden. Het is belangrijk dat kinderen en jongeren niet eenmalig, maar structureel bij de lokale besluitvorming worden betrokken. Dat kan op verschillende manieren, bijvoorbeeld door een kinder- en/of jongerenraad op te richten, samen te werken met het onderwijs of kinder- en jongerenberaden te organiseren.

In aanloop naar de gemeenteraadsverkiezingen zal de alliantie dit actief onder de aandacht brengen, samenwerken met lokale stakeholders en gemeenten ondersteunen.