25-0187 Raadsbrief Verlengen convenant bibliotheek en herziening Wsob

Raadsbrief Verlengen convenant bibliotheek en herziening van de Wet stelsel openbare bibliotheekvoorzieningen Informerend Zaaknummer: 714616 Bijlage: Geachte raad, Met deze raadsbrief informeren wij u over de stand van zaken met betrekking tot de bibliotheek. Aanleiding In Westfriesland hebben zes Westfriese gemeenten (Koggenland, Opmeer, Medemblik, Stede Broec, Drechterland en Enkhuizen) een convenant met de Stichting Westfriese bibliotheken. Dit convenant loopt tot 1 januari 2026. De gemeente Hoorn heeft een eigen bibliotheekvoorziening. Op dit moment is het hebben van een bibliotheekvoorziening een bevorderingstaak; het is vrijblijvend voor gemeenten om voor een bibliotheekvoorziening te zorgen. De bedoeling is dat dit gewijzigd wordt in een zorgplicht voor gemeenten. Het wetsvoorstel ligt bij de Raad van State om de Wet stelsel openbare bibliotheekvoorzieningen (Wsob) te wijzigen. De zorgplicht houdt in dat de gemeente verplicht wordt tot het hebben van een volwaardige bibliotheekvoorziening, die alle vijf functies van de wet vervult, een fysieke collectie heeft en over een professionele bezetting beschikt. Als onderdeel van deze zorgplicht moeten gemeenten, in samenwerking met de lokale bibliotheekorganisatie, een meerjarenplan voor bibliotheekbeleid opstellen.

Het aflopen van het huidige convenant per 1 januari 2026 en de herziening van de Wet stelsel openbare bibliotheekvoorzieningen (Wsob) per 1 januari 2027 maakt dat het nu het moment is om te onderzoeken hoe de bibliotheekvoorziening voor de toekomst kan worden ingezet ter ondersteuning van de gemeentelijke doelstellingen binnen het sociaal domein. Daarom heeft het college besloten om het huidige convenant met de stichting te verlengen en een onderzoek via een regionale aanbesteding uit te zetten om te komen tot een toekomstbestendig meerjarenplan. Informatieverstrekking Er zijn door het Rijk middelen beschikbaar gesteld om ervoor te zorgen dat elke gemeenten een bibliotheekvoorziening heeft. In 2023 waren er namelijk 11 gemeenten die geen of geen volwaardige bibliotheek hadden. Spuk versterken bibliotheekvoorziening 2024-2025 Voor de bibliotheekvoorziening in Stede Broec heeft het college een aanvraag ingediend en daarvoor een SPUK gekregen voor het verbeteren en doorwikkelen van de bibliotheekvoorziening. Dit budget is voor het kalenderjaar 2025 aan de bibliotheek verleend. Decentralisatie-uitkering 2025 De gemeente ontvangt van het Ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap (OCW) een decentralisatie-uitkering in 2025 en 2026. De uitkering is bedoeld om de lokale bibliotheekvoorzieningen te versterken en voor te bereiden op de wettelijke zorgplicht.

Vanaf 2027 gaan de extra middelen via de algemene uitkering in het gemeentefonds. De decentralisatie-uitkering betreft een niet-geoormerkte decentralisatie-uitkering. Dit betekent dat de gemeente beleidsvrijheid heeft op de inzet van deze middelen. Er spelen meerdere zaken die van belang zijn voor de toekomst van de bibliotheek: • Het aflopen van het huidige convenant op 31 december 2025. Het college heeft besloten

• • •

samen met de 5 andere Westfriese gemeenten en de stichting om het convenant te verlengen met een jaar. Dat heeft te maken met punt b. Een wetsvoorstel van de Wet stelsel openbare bibliotheekvoorzieningen waarin de gemeente een zorgplicht krijgt voor de bibliotheek. De verwachte ingangsdatum is 1 januari 2027. Specifieke uitkeringen (SPUK) voor het versterken van de bibliotheekvoorziening. De uitkeringen hebben betrekking op 2024 en 2025. Decentralisatie-uitkering 2025 (en 2026) van € 2,95 per inwoner die voor kleinere gemeente is opgehoogd tot € 100.000.

De verleende SPUK in 2025 heeft voor een vertekend beeld gezorgd in de inhoudelijke en financiële situatie van de stichting Westfriese bibliotheken. Met deze SPUK is door de bibliotheek geen rekening gehouden bij de begroting 2025. Daardoor ziet de financiële situatie beter uit dan begroot. De SPUK wordt in 2025 ingezet voor lopende activiteiten en het op peil houden van het voorzieningenniveau. Dit is de reden dat de bibliotheek geen middelen vanuit de decentralisatie-uitkering heeft ontvangen. Voorstel bedrijfsvoering op orde Tot op heden hebben de gemeenten geen extra financiën beschikbaar gesteld, omdat de SPUK versterken bibliotheekwerk in 2025 voor extra budget heeft gezorgd. De stichting geeft aan dat het wel begint te knellen. Ze hebben meer financiële middelen nodig om de dienstverlening te kunnen bieden aan de inwoners van de zes gemeenten. Zo is in het convenant bepaald dat de stichting een bedrag per inwoner ontvangt op basis van de CPB-index en dat de gemeente de huisvestingskosten voor rekening neemt. Door diverse oorzaken blijkt het bedrag per inwoner niet toereikend voor de stichting, onder andere doordat de loonkosten zijn gestegen De indexering van het CPB sluit niet aan bij de werkelijke situatie. Door de stichting wordt een voorstel voorbereid met het verzoek om incidentele middelen om de bedrijfsvoering op orde te brengen.

Gemeentelijk meerjarenplan Zoals aangegeven komt er een zorgplicht en in de gewijzigde wet staat dat de gemeente samen met de bibliotheek een meerjarenplan moet opstellen. Dit meerjarenplan moet binnen een jaar na publicatie van de wet klaar zijn. In de memorie van toelichting staat het volgende: 'Van gemeenten en de openbare lichamen wordt verwacht dat zij na overleg met de lokale bibliotheek in een meerjarenplan beschrijven op welke manier zij invulling geven aan de zorgplicht. Het plan onderbouwt de lokale keuzen in het bibliotheekbeleid. Bij algemene maatregel van bestuur kunnen nadere eisen aan de inhoud van het meerjarenplan worden gesteld. Daarbij kan gedacht worden aan onderwerpen als de omvang, de dichtheid en samenstelling van de bevolking, de lokale maatschappelijke opgaven, hoe de gemeente invulling geeft aan de zorgplicht en rekening houdt met de positie van de bibliotheek te midden van andere sociaal-culturele voorzieningen en het onderwijs.' Onderzoek toekomst Westfriese bibliotheekvoorziening/decentralisatie-uitkering 2026 Voor de toekomst van de bibliotheek heeft ons college ingestemd met een regionaal onderzoek via een regionale aanbesteding om te komen tot een toekomstbestendig meerjarenplan. De zes Westfriese gemeenten nemen daarin de regie hoe invulling gegeven wordt aan de bibliotheekvoorziening en aan de wettelijke zorgplicht van de Wsob.

De dienstverlening van de stichting wordt integraal bekeken in relatie tot de beleidsterreinen van het sociaal domein (jeugd, onderwijs, participatie, laaggeletterdheid, digitale vaardigheden, welzijnswerk, vrijwilligerspunt). Vervolg Tijdens het onderzoek om te komen tot een meerjarenplan zijn er verschillende momenten dat uw raad wordt meegenomen. Uw raad zal gevraagd worden om mee te denken en de kaders te stellen op het bibliotheekbeleid. Daarnaast zal het concept meerjarenplan inclusief financiële gevolgen aan uw raad ter besluitvorming worden voorgelegd. Hierin wordt een eventuele inzet van de decentralisatieuitkering 2026 betrokken. Bovenkarspel, 16 december 2025 Burgemeester en wethouders van Stede Broec De secretaris, De burgemeester,

A. Huisman

R.A.P. Wortelboer