25-0149a Bijlage 1. Adviesrapport visieleertraject SED-gemeenten
Tekst van het document
Adviesrapport visieleertraject gemeenten Stede Broec, Enkhuizen en Drechterland
Vereniging van Nederlandse Gemeenten
Vereniging van Nederlandse Gemeenten Nassaulaan 12 2514 JS Den Haag april 2024
Vereniging van Nederlandse Gemeenten
1
Inhoud 1.
2.
3.
Toegang tot sociale voorzieningen in Stede Broec, Enkhuizen en Drechterland ..................... 3 1.1.
Aanleiding en afbakening ontwikkelvraagstuk ................................................................ 3
1.2.
Gelopen proces visieleertraject ....................................................................................... 3
Bevindingen ............................................................................................................................... 5 2.1.
Organisatie en aansturing van de toegang en de gebiedsteams ................................... 5
2.2.
Ontwikkelwensen, zaken om trots op te zijn en gesignaleerde problemen .................... 6
Conclusies en advies ................................................................................................................ 9 3.1.
Politieke wilsvraag ......................................................................................................... 10
3.2.
Verbetering uitvoering ................................................................................................... 11
Vereniging van Nederlandse Gemeenten
2
1. Toegang tot sociale voorzieningen in Stede Broec, Enkhuizen en Drechterland 1.1.
Aanleiding en afbakening ontwikkelvraagstuk
De gemeenten Stede Broec, Enkhuizen en Drechterland (hierna ook wel: de SED-gemeenten) hebben, samen met het visieleerteam van de VNG, een visieleertraject doorlopen in de periode juni 2023 tot en met maart 2024. De gemeenten hebben dit traject gezamenlijk aangevraagd vanwege een samenloop van aanleidingen: - Voor een deel van de dienstverlening in de toegang tot sociale voorzieningen voor de inwoners op grond van de Wmo en de Jeugdwet werd geconstateerd dat er onwenselijke en vermijdbare wachttijden zijn. - Er leeft een wens om de samenwerking te verbeteren tussen de consulententeams in de ambtelijke SED-organisatie en de gebiedsteams van de afzonderlijke gemeenten (respectievelijk Ons Stede Broec, Stadsteam Enkhuizen en Team Inzet Drechterland), om zo de werkdruk te verlagen en de dienstverlening te optimaliseren. - De drie gemeenten zien ook kansen om de krachten te bundelen waar dat de uitvoering van de toegangsfunctie versterkt. - Tegelijkertijd spelen er landelijk zaken waar de gemeenten zich op het thema jeugd toe moeten verhouden: de Hervormingsagenda Jeugdzorg en het Toekomstscenario Kind- en Gezinsbescherming. Deze vragen op termijn ook verandering in de gemeentelijke toegang. Om deze gewenste ontwikkelingen goed te kunnen oppakken, is strategische herbezinning nodig.
Dat vraagt om de inbreng vanuit verschillende perspectieven van betrokken organisaties en organisatieonderdelen. Hierbij kan het visieleren zowel als proces, als vanwege de inhoudelijke toevoegingen vanuit het expertiseteam van waarde zijn. Het visieleertraject is dus een gelegenheid om gezamenlijk en met hulp van een blik van buitenaf te herbezinnen. De centrale vraag die we in het visieleertraject hebben willen beantwoorden is: welke verbeteringen zijn er mogelijk om de inwoner zo goed mogelijk van dienst te zijn in de toegang? En hoe kunnen we die goed toepassen?
1.2.
Gelopen proces visieleertraject
De VNG biedt aan 10 gemeenten of samenwerkingsverbanden van gemeenten een visieleertraject aan. Die visieleertrajecten hebben allemaal als inhoudelijke focus de lokale toegang tot ondersteuning in het sociaal domein, en zijn bedoeld om een ontwikkelstap met de gemeente te zetten en landelijk te monitoren wat gemeenschappelijke ontwikkeluitdagingen zijn. Er wordt een team van adviseurs met een procesbegeleider samengesteld, en vervolgens worden er een aantal stappen gezet. Dat proces is hieronder grafisch weergegeven.
Vereniging van Nederlandse Gemeenten
3
Aanmelding B
o ie gesprek
Bevestiging deelname
Selecteren oor selectie
Duo intervie s
ick
erslagen checken
Bestuurlijk procesupdate
Starten oor overleg
uisteren
nt erpen
Bela spraak met elke deelnemer
erug lik
ntervie s plannen
nt erp sessie
erslag
Borging sessie
andelings perspectie
Borgen oor overleg
erslag
oor overleg
Evaluatie visliseer traject
Met de SED-gemeenten hebben we op 28 juni een kick-off gesprek gehad om de afbakening van het ontwikkelvraagstuk en bijbehorende onderzoeksrichting te bepalen. De gemeenten hebben relevante stukken met het visieleerteam als achtergrondinformatie gedeeld. Daarna zijn acht duointerviews met achttien deelnemers gehouden aan de hand van een interviewleidraad, om de zaken waar verschillende betrokkenen uit de gemeente trots op zijn of zich juist zorgen over maken op te halen. De verslagen van deze interviews zijn met de gemeenten en het visieleerteam gedeeld. Vervolgens zijn in de ontwerpsessie van 2 oktober de rode draden uit deze duo-interviews gedeeld en is besproken wat dit betekent voor het handelingsperspectief: wat kan de gemeente doen om de gewenste ontwikkeling te maken? Ook zijn er een tussentijds verschillende gesprekken gevoerd, onder meer om mee te denken over vervolgstappen en op 23 november met de gemeentesecretarissen van de drie gemeenten om te bepalen op welke manier we de adviezen uit het traject goed konden borgen. Dit heeft vervolgens geleid tot de contouren van de eerste stappen die de gemeente zou kunnen zetten, en tot deze adviesnotitie vanuit het visieleerteam. Deze laatste zaken zijn besproken in de borgingssessie op 8 maart ter afsluiting.
Vereniging van Nederlandse Gemeenten
4
2. Bevindingen Hier beschrijven we de bevindingen die het visieleerteam heeft gedaan, op basis van de drie plenaire gesprekken en de aanvullende gesprekken, acht duo-interviews en de stukken die we hebben ontvangen.1 2.1. -
-
-
-
-
-
Organisatie en aansturing van de toegang en de gebiedsteams De gemeenten Stede Broec, Enkhuizen en Drechterland zijn in 2015 ambtelijk gefuseerd in de SED-organisatie. Politiek-bestuurlijk hebben de gemeenten een eigen gemeenteraad en college, maar het ambtenarenapparaat is sindsdien voor het grootste deel in de SEDorganisatie werkzaam. De beleidsmedewerkers sociaal domein werken bijvoorbeeld voor alle drie de gemeenten. De aansturing van de SED-organisatie loopt via de drie gemeentesecretarissen die zowel secretaris van het college van één gemeente zijn, als gezamenlijk directeur van de ambtelijke SED-organisatie. Ook hebben de portefeuillehoudende wethouders van het sociaal domein wekelijks overleg om inhoudelijk zaken af te stemmen. Er is geen structureel overleg tussen de raden of raadscommissie die over het sociaal domein gaan. In de SED-organisatie zitten ook het Klantcontactcentrum (KCC) en het team consulenten voor de Wmo- en jeugdzorg. Dit zijn twee belangrijke schakels in de toegang. Het KCC is de plek waar een inwoner zich rechtstreeks kan melden2 en verwijst door naar het team consulenten als er iets nodig is op het gebied van het sociaal domein, behalve in Stede Broec die een eigen toeleidingsproces hebben. De consulenten kunnen vervolgens uitvragen wat er speelt en kennen dan een voorziening toe, of verwijzen naar voorliggende of tweedelijns-zorg.
Ook is de procesregie belegd in de consulententeams, wat betekent dat de consulenten monitoren of er zorg wordt geleverd, of er aanvullend iets nodig is en of de prestatie wordt geleverd waarvoor is betaald. Consulenten zijn bekwaam op het gebied van jeugdhulp, Wmo, schuldhulpverlening en minima. De drie gemeenten hebben daarnaast een eigen lokaal team dat aanvullend hulp kan inzetten op het gebied van zorg en ondersteuning voor inwoners. Dit zijn respectievelijk Ons Stede Broec, Stadsteam Enkhuizen en Team Inzet Drechterland. Zij hebben alle drie een eigen werkwijze en een aparte aansturing. Ons Stede Broec is een stichting die sociale en culturele activiteiten aanbiedt en ook vrij beschikbare hulp en ondersteuning biedt. Inwoners van alle leeftijden kunnen er voor uiteenlopende zaken aankloppen, zoals voor hulp bij schulden, jeugd- en opvoedhulp, of Wmo-zaken. Ons Stede Broec is organisatorisch weer opgedeeld in wijkteams voor volwassenen en voor jeugd, een cultureel centrum, een jeugdcentrum, en WonenPlus. De stichting heeft een eigen bestuur en raad van toezicht. Ze is opdrachtnemer van de gemeente Stede Broec in de uitvoering van een deel van haar taken. In 2019 is ervoor gekozen om de hele toegangsfunctie voor inwoners van Stede Broec in Ons Stede Broec te beleggen. Zo ontstond er één loket waar inwoners zich kunnen melden met hun hulpvragen.
Als een inwoner zich meldt bij Ons Stede Broec dan wordt de inwoner geholpen door de frontoffice, die triage doet. Op basis daarvan wordt iemand verwezen naar voorliggende voorzieningen, of anders wordt de hulpvraag van de inwoner besproken
1 De stukken die we hebben ontvangen zijn de bestuursopdracht Verbeterplan toekomstscenario
kind- en gezinsbescherming (rapport regioplan), drie documenten met een visualisatie van het proces van toegang, procesregie en casusregie, en het Overdrachtsdocument Stede Broec van de Implementatie Toegangsmodel Sociaal Domein voor Jeugdhulp en Wmo. 2 Er zijn buiten de gemeente ook allerlei andere plekken waar de inwoner zich voor hulp en ondersteuning kan melden, zoals de huisartsen (jeugdhulp, Welzijn op recept). Deze laten we hier grotendeels buiten beschouwing.
Vereniging van Nederlandse Gemeenten
5
-
-
-
-
-
2.2. -
-
in Team Toeleiding. Hier zitten zowel de professionals van Ons Stede Broec in als de consulenten uit het team van de SED. De bedoeling is dan dat in één keer kan worden bedacht wat er nodig is (indicatie), en indien nodig gelijk een beschikking kan worden afgegeven. Het Stadsteam Enkhuizen is eveneens onderdeel van een stichting. Het Stadsteam levert ‘anderhalvelijnszorg’, at etekent dat de zorg el voorliggend is aan de tweedelijns zorg, maar dat er wel een verwijzing nodig is om die zorg te krijgen. Die verwijzing kan komen van de gemeente, van de huisarts, het maatschappelijk werk, de politie, de wijkverpleegkundige, de woningbouwvereniging, de GGD of het onderwijs. Inwoners van alle leeftijden kunnen er terecht voor bepaalde jeugd- en opvoedhulp, bemoeizorg, als ze hulp of ondersteuning nodig hebben vanwege een lichte verstandelijke beperking, een psychiatrische stoornis of een verslaving, als de veiligheid in het gezin in het geding is, of als ze een budgetcoach nodig hebben. Als de hulp die in het Stadsteam wordt ingezet ontoereikend is, kan er bij de consulententeams van de gemeente om een beschikking worden gevraagd voor andere (tweedelijns) hulpinzet. De stichting heeft een eigen bestuur en raad van toezicht. Ze is opdrachtnemer van de gemeente Enkhuizen in de uitvoering van haar taken. Team Inzet biedt hulp en ondersteuning voor inwoners van de gemeente Drechterland.
Team Inzet is organisatorisch in de gemeente Drechterland geplaatst, wat betekent dat ze rechtstreeks wordt aangestuurd door de gemeente. Ze is aanwezig op verschillende locaties in de kernen van Drechterland. Inwoners kunnen worden verwezen naar Team Inzet als ze vragen hebben op het gebied van opvoeding, wonen, relatieproblematiek, hun geestelijke gezondheid, of andere jeugdhulp- en Wmo-vragen die niet gelijk door de consulententeams worden afgehandeld. ok voor eam nzet geldt dat ze ‘anderhalvelijnzorg’ levert, dus er is een ver ijzing nodig om bij Team Inzet terecht te komen, maar de diensten zijn wel voorliggend aan gespecialiseerde tweedelijns zorg. Team Inzet houdt wekelijks aanmeldoverleg om te bepalen wie in het team het beste aan de slag kan met de hulpvraag.
Ontwikkelwensen, zaken om trots op te zijn en gesignaleerde problemen Er is een breed gedeelde behoefte onder de bestuurders, in de ambtelijke organisatie en in de gebiedsteams om een ontwikkeling te maken in de wijze waarop de dienstverlening voor de inwoners in de toegang verloopt. Allereerst is er de vraag wat er operationeel kan worden verbeterd. Dit komt voort uit de wens van een excellente logistiek: hoe kunnen we, gegeven de middelen die we hebben, de bestaande werkprocessen zo optimaliseren dat de hulp aan inwoners verbeterd wordt? Daarbij willen de verschillende organisaties/organisatieonderdelen van elkaar leren en waar dat helpt de samenwerking intensiveren en harmoniseren, maar ook de krachten bundelen als dat qua capaciteit beter geborgd is op de schaal van 3 gemeenten (bijvoorbeeld voor veiligheidscasuïstiek/24-uursdienst). Ook speelt de wens om ontschot, integraal en levensbreed te kijken naar problemen, en dat de verschillende teams daarin goed samenwerken. Voorkomen wordt dat er onwenselijke wachttijden zijn, en/of olifantenpaadjes ontstaan waardoor inwoners bijvoorbeeld voor jeugdhulp bij huisartsen langsgaan. Ook moet dit een positief effect hebben op de (verlaging van) werkdruk en het werkplezier.
Wat meer op de achtergrond speelt de vraag, wat is er nodig in de aansturing van het geheel om die samenhang in de dienstverlening te optimaliseren? Daarbij speelt de complexiteit van het geheel (3 colleges en 3 gebiedsteams met eigenstandige organisatie, werkwijze en eigen voorliggende voorzieningen, 1 ambtelijke organisatie waarbinnen één consulententeam) een rol. Het verduidelijken van de gezamenlijke inzet en ieders verantwoordelijkheid daarin is de gewenste ontwikkeling. Ook een heldere taak- en rolverdeling is daarbij van groot belang.
Vereniging van Nederlandse Gemeenten
6
-
Deze beide voorgenoemde punten worden hieronder uitgewerkt op basis van de gesprekken.
-
De initiële vraag waarmee de gemeente Enkhuizen en het Stadsteam Enkhuizen dit visieleertraject beoogden, was om de samenwerking tussen het Stadsteam en de consulententeams in de gemeente te verbeteren. De geconstateerde wachttijden bij het inzetten van geïndiceerde hulp worden ervaren als problematisch en onnodig lang. Het Stadsteam ziet een kans om een grotere rol te spelen in het verwijzen wanneer de inzet vanuit het Stadsteam niet meer toereikend is, zodat er minder dubbel werk gedaan wordt en zo de tijd te verminderen die er nodig is om te schakelen tussen het Stadsteam, de consulententeams en de tweedelijnshulp. Het Stadsteam en de gemeente Enkhuizen hebben het initiatief genomen om deze gewenste verbetering te verkennen samen met gemeenten Stede Broec en Drechterland, in een visieleertraject. De stichting Ons Stede Broec heeft in de periode 2019-2021 een ontwikkeltraject doorgemaakt dat beoogde één loket voor de inwoner van Stede Broec te creëren en zo ook de samenwerking tussen de professionals van Ons Stede Broec en de consulenten te verbeteren. Dit ontwikkeltraject heeft geleid tot wijzigingen in de organisatie en processen van de toegang voor de inwoner van Stede Broec.
Nu werken de consulenten en de professionals van Ons Stede Broec samen in een Team Toeleiding als de voorliggende ondersteuning en hulp van Ons Stede Broec niet (meer) toereikend is en er tweedelijns zorg moet worden ingezet. De betrokkenen geven aan blij te zijn met de gemaakte ontwikkeling en de samenwerking. Wel zijn er ook nog verbeterwensen, met name om een betere synthese te krijgen tussen het denken vanuit zorg en denken vanuit rechtmatigheid. De resultaten van de ontwikkeling binnen Ons Stede Broec zijn gedeeld met de SEDorganisatie en via die weg ook met de andere gemeenten. In sommige opzichten kunnen die resultaten ook worden gebruikt om de doorontwikkeling van de andere gebiedsteams vorm te geven. In andere opzichten kan dit ook weer niet: de soort voorzieningen en ondersteuning die de drie gebiedsteams leveren zijn deels overlappend maar ook deels verschillend. Vanuit Team Inzet van Drechterland is er de wens om voor de inwoner de vele mogelijke toegangsroutes te vereenvoudigen. Zo wordt het voor inwoners duidelijker waar ze zich moeten melden en wordt de complexiteit van de toegangsroutes verminderd. Ook maakt dat het gemakkelijker om integraal hulp in te zetten. Vanuit de consulententeams is er een grote wens om de complexiteit te reduceren die de consulenten nu ervaren en de werkdruk te verlagen.
Om hiermee aan de slag te gaan en de wachtlijsten te verminderen is er een Lean-traject doorlopen met de consulenten Wmo. Dat heeft geleid tot kortere wachttijden en meer ruimte voor de consulenten om huisbezoeken te doen. Toch is één van de onderliggende ingewikkeldheden voor het team consulenten dat elke gemeente een eigen werkwijze voor het gebiedsteam heeft en een eigen afdeling waar de triage plaatsvindt. Om dit op te lossen zijn de consulententeams afhankelijk van de samenwerking met de gebiedsteams om een efficiëntieslag te maken. De SED-organisatie ervaart een hoog verloop. In de gesprekken is aangegeven dat dat in de consulententeams aan de hand is, maar ook op andere posities.
-
-
-
-
-
-
-
Om ook het perspectief van de inwoners een goede plek te geven in het visieleertraject zijn de Adviesraden Sociaal Domein van de drie gemeenten ook gesproken. Zij geven de volgende zaken aan op basis van de signalen die zij ter voorbereiding van het interview hebben ontvangen. De vindbaarheid en bereikbaarheid van het juiste ‘loket’ is iets at in oners als een belangrijk verbeterpunt ervaren. Soms kan er tijdens kantooruren niemand worden gesproken die het verhaal van een inwoner kan aanhoren en ook bevoegd is om er mee aan de slag te gaan. De wachttijden worden herkend als verbeterpunt. Incomplete dossiers en informatie-uitwisseling kan worden verbeterd: inwoners die bepaalde informatie al hebben verstrekt komen er verderop in het proces weer achter dat
Vereniging van Nederlandse Gemeenten
7
-
die niet is aangekomen bij de volgende professional die ze spreken. Dit strekt verder dan alleen de eigen gemeentelijke organisaties. In lijn met het vorige punt handelen individuele teams of organisaties soms als eilandjes die telkens opnieuw hun eigen toets moeten doen of informatiepositie moeten opbouwen. Het zou goed zijn als zij meer vertrouwen op elkaars expertise. De door ons gesproken leden van de adviesraden geven aan dat de inwoners die zij spreken geen uitgesproken mening hebben over de vraag of zij moeten worden bediend door een team dat herkenbaar bij de eigen gemeente hoort: dat is onbelangrijk. Het voornaamste belang wordt gehecht aan bereikbaarheid (fysiek én telefonisch) van de voorzieningen, een soepele dienstverlening en adequate hulp en ondersteuning. Gekscherend werd er tijdens het interview gezegd, laat deze drie gemeenten alsjeblieft fuseren.
Vereniging van Nederlandse Gemeenten
8
3. Conclusies en advies Hier beschrijven we de adviezen die de Visieleercommissie doet om te komen tot verbeteringen om de inwoner zo goed mogelijk van dienst te zijn in de toegang, en de toepassing daarvan. We betrekken hierbij niet alleen de actuele situatie in de gemeenten Stede Broec, Enkhuizen en Drechterland en de ontwikkelwensen die tijdens de gesprekken zijn gebleken, maar ook de zaken die gevraagd worden vanuit de Hervormingsagenda Jeugdzorg (hierna ook wel: HA). Uit het visieleertraject is voor de commissie een tweeledig beeld ontstaan. Enerzijds het algemene beeld van een organisatie met betrokken en bevlogen bestuurders, ambtenaren en professionals. Het gezamenlijk optrekken in dit visieleertraject en de vertegenwoordiging vanuit alle geledingen van de organisaties ziet de Visieleercommissie als een positief punt en een hoopgevend teken voor de vervolgstappen. De bestuurders geven ook expliciet aan in hun denken en doen al te handelen met de gezamenlijkheid indachtig. Er is bovendien een gedeeld beeld van de opgave waar men voor staat en hoge intrinsieke motivatie om het goede te doen voor de inwoners. In alle gesprekken is benadrukt dat het belang van de inwoner voorop staat en de aanleiding is om het beter te willen doen.
Het andere algemene beeld is een beeld van gefragmenteerde sturing op de opgave, waardoor de samenhang in de wijze van organiseren op veel punten ontbreekt en er door historische ontwikkeling verschillende werkwijzen zijn ontstaan die de soepele samenwerking alleen maar verder bemoeilijken. Dit heeft als gevolg dat het voor de inwoner en de medewerkers niet altijd duidelijk is wie wanneer verantwoordelijk is. Ook lijkt er sprake te zijn van gepercipieerde tegenstrijdigheden in de organisatiebelangen, waardoor men naar elkaar kijkt om de oplossing te bieden. Alle voorgenoemde constateringen uit het bevindingenhoofdstuk leiden ertoe dat we concluderen dat er op dit moment sprake is van een uitvoeringsinfarct, met de consulententeams als bottleneck. Om allerlei redenen, het belang van inwoners voorop, is dat het eerste wat dient te worden aangepakt. Dat heeft praktische facetten (werkprocessen), maar eerst moet een onderliggende politieke wilsvraag worden beantwoord. In dit advieshoofdstuk proberen wij enerzijds de voorliggende keuzes zichtbaar te maken die moeten worden beslecht, en daarna ook te wijzen op oplossingen die potentieel effectief en op basis van de gesprekken voor de betrokkenen aanvaardbaar lijken. De samenwerking van drie gemeenten kan een kracht zijn.
Maar de diffuse aansturing in deze ambtelijke samenwerking heeft klaarblijkelijk complicerend gewerkt, waardoor de huidige samenwerking de zaken bemoeilijkt. Welke keuzes de drie gemeenten ook zullen maken, het ligt voor de hand dat er ten opzichte van de huidige situatie een reorganisatie van de toegangsfuncties zal moeten plaatsvinden. En alhoewel wij niet gevraagd zijn om te adviseren over een gemeentelijke fusie of een ontvlechting van de ambtelijke organisatie, zien wij dat de huidige gekozen werkwijze de SED-organisatie in een ingewikkelde positie brengt en dat er fundamentele keuzes nodig zijn om daar verbetering in aan te brengen.
Vereniging van Nederlandse Gemeenten
9
3.1. -
-
-
Politieke wilsvraag De zandloperstructuur van de organisatie (drie raden en drie colleges sturen één ambtelijke organisatie met één consulententeam aan, dat weer op drie manieren samenwerkt met drie gebiedsteams) leidt ertoe dat er een uitvoeringsinfarct ontstaat bij de consulententeams. De dienstverlening aan de inwoners lijdt hier onder. Advies: beantwoord de politieke wilsvraag of er (a) bereidheid is tot verdergaande samenwerking, of (b) de wens tot verdergaande autonomie om de problemen op te lossen. Dit is voorwaardelijk bij het maken van de keuze tussen een organisatie van de gemeentelijke uitvoering in de toegang die de schaalvoordelen van samenwerking weerspiegelt, of een organisatie die de eigenheid van de drie gemeenten weerspiegelt. Hoewel we dit nu beschrijven in het kader van de toegang tot voorzieningen in het sociaal domein, geldt dit ongetwijfeld voor andere beleids- en uitvoeringsvraagstukken binnen de SED-gemeenten. Bespreek dit vraagstuk ook op het niveau van de gemeenteraad en de colleges. Gezamenlijke uitvoering heeft ook gevolgen voor de aansturing en beslisruimte die er is. Verderop in dit advies staan ingrediënten voor de twee denkrichtingen. Drie punten ter overweging bij het beantwoorden van de politieke wilsvraag.
(a) Onderliggend aan de uitvoeringsvraagstukken ligt de politieke wilsvraag om wel of niet met zijn drieën de uitvoering vorm te geven en daar eenduidig regie op te voeren. Pas als duidelijk is waar de regie is belegd, kan een antwoord worden gegeven op de uitvoeringsvraagstukken. Het één gaat dus voor het ander. (b) Ook bij verdergaande integratie is er in sommige aspecten ruimte voor couleur locale. Dat er verschil is, is ook logisch zolang het uitgangspunt is dat er drie gemeenteraden zijn en verschillende lokale voorzieningen. Toch is het belangrijk om te beseffen dat couleur locale vaak gaat over wat je voor de inwoner wilt bereiken, niet hoe je iets wilt uitvoeren. (c) Vooruitlopend op het advies verderop in dit hoofdstuk over de Hervormingsagenda Jeugd is ook nog het volgende goed om vooraf op te merken. Het feit dat een bepaalde taak nu ergens niet belegd is, hoeft niet onoverkomelijk te zijn: er kan altijd worden gekozen die taak (met bijpassende capaciteit) toe te voegen. Als voorbeeld: vanuit de HA wordt verwacht van lokale teams dat zij zelf veel voorkomende ambulante jeugdhulp kunnen verlenen. Dat zal misschien betekenen dat er bepaalde expertise wordt toegevoegd aan de gebiedsteams.
Vereniging van Nederlandse Gemeenten
10
3.2. -
-
-
-
-
Verbetering uitvoering Advies: w k d na i ’ v v b t ing v d uit op basis van de keuze voor verdergaande samenwerking of zelfstandigheid. De scenario’s die theoretisch mogelijk zijn, variëren van het scenario waarin wordt gewerkt als één team, tot een scenario waarin alle werkprocessen juist worden opgeknipt (jeugd, Wmo, werk en inkomen, en ook weer opgedeeld naar taakgebied zoals in de tabel onderaan deze pagina). Een geïnformeerde keuze over het voorkeursscenario moet uiteindelijk leiden tot een basisontwerp voor de werkprocessen in de toegang. De dingen die nu al naar wens verlopen op deze gebieden kunnen als inspiratie dienen; denk aan het proces met BMC dat Stede Broec al heeft doorlopen en het Lean traject in het consulententeam. Daarbij adviseert de visieleercommissie dat er op het niveau van de colleges overeenstemming is. Er zullen enkele ingewikkelde besluiten moeten worden genomen en het is daarom noodzakelijk dat degene die de scenario’s uitwerkt een duidelijk mandaat heeft gekregen om de keuzemogelijkheden uit te werken en veranderingen door te voeren zodra die keuzes zijn gemaakt. Er moet een duidelijke opdrachtgever zijn en een duidelijke opdrachtnemer worden aangewezen om aan de slag te gaan met deze uitwerking.
Het is daarbij noodzakelijk dat er inspraak is vanuit de consulententeams en de gebiedsteams, evenals vanuit het ambtelijk management, de gemeentesecretarissen en de portefeuillehoudende wethouders. Daarbij moeten keuzes inzichtelijk worden gemaakt: wat betekent een keuze voor eigenheid in het werkproces voor de capaciteit, en wat betekent een keuze voor harmonisatie voor de werkprocessen en de inrichtingskeuzes. Doe dit per taakgebied. Een ordening van de taakgebieden kan zijn Informatie & Advies, Vraagverheldering, Indicering, Regie en Hulpverlening (zie tabel). Het lijkt erop dat met name de oranje gearceerde taakgebieden moeten worden bekeken. Hoewel er twee taakgebieden oranje zijn gearceerd, hangt de uitvoering van al deze taken samen en de werkprocessen op alle taakgebieden dienen dus in samenhang te worden bezien.
Taakgebied
Huidige situatie
Gewenste situatie
Informatie en advies
Gefragmenteerd belegd
Herkenbaar loket voor de inwoner
Vraagverheldering
Gefragmenteerd belegd, onvoldoende
Herkenbaar loket, inwoner vertelt zijn
soepele overdracht van informatie
verhaal niet vaker dan nodig, geen dubbel werk
Indiceren
Belegd bij consulententeam
Belegd bij consulententeam
Regie
Belegd bij consulententeam
Belegd bij consulententeam
Hulpverlening
Belegd bij gebiedsteams
Belegd bij gebiedsteams
-
Het onderwerp is van groot belang en raakt allerlei facetten van besluitvorming, beleid en uitvoering. Positieve besluiten in de loop van het verbeterproces dienen daarom door de drie gemeenten gezamenlijk gedragen te worden. We refereren hierbij weer naar het eerste deel van het advies over de politieke wilsvraag: van gemeenteraad en college tot uitvoerende opdrachtnemer moet duidelijk zijn waar naartoe gewerkt wordt.
Vereniging van Nederlandse Gemeenten
11
-
-
Interventie 1: het harmoniseren van de werkprocessen en aansturing. Deze denkrichting past bij drie ambtelijk gefuseerde gemeentes. Uit de interviews blijkt dat er vooral behoefte is aan duidelijkheid voor de inwoner en goede samenwerkingsafspraken tussen en eenduidige sturing van de betrokken organisatie-onderdelen. Door de werkprocessen te harmoniseren, de taken op een logische en herkenbare plek te beleggen en de sturing hierop af te stemmen, adresseer je beide geconstateerde lacunes. Het vraagt wel om twee belangrijke zaken. (1) Een aanpassing van de huidige werkprocessen in de samenwerking tussen de ge iedsteams en de consulententeams op zo’n manier dat deze zo veel als mogelijk gelijk worden getrokken. Dit vraagt afstemming tussen de consulententeams en de gebiedsteams en een overeenkomstige verandering van de werkprocessen. (2) Afspraken over de aansturing van het geheel tussen de drie gemeentes en de betrokken organisaties die ertoe strekken dat beslissingen die de uitvoering raken (en dat zijn er nogal wat) in gezamenlijkheid worden genomen. Daarbij dient er expliciet geaccepteerd te worden door de gemeenteraad en de colleges dat er in veel opzichten geen absolute beslisvrijheid is. Anderzijds dient de ambtelijke organisatie ook te aanvaarden dat sommige gerechtvaardigde politieke keuzes hun beslag krijgen in de uitvoering.
Denk daarbij bijvoorbeeld aan bepaalde minimaregelingen: als de politieke kleur van de ene raad een ruimhartigere minimaregeling voorschrijft dan de andere, dan zal dit zo moeten worden uitgevoerd. Dit gesprek moet worden gevoerd tussen de ambtelijke uitvoering en de politiek-bestuurlijke leiding, tijdens zowel de initiële verbeterstappen als doorlopend in de toekomst. De visieleercommissie constateert dat de huidige constellatie van drie gebiedsteams en de in de SED gepositioneerde consulententeams, elk met een aparte aansturing, als inherent risico in zich heeft dat werkprocessen toch weer uiteen gaan lopen, zelfs als er nu eenmalig wordt geharmoniseerd. Als deze interventie in de gewenste richting is, dan ligt het ook voor de hand dat een wijziging in de aansturing leidt tot een reorganisatie naar één uitvoeringsorganisatie. Zo wordt gewaarborgd dat de aansturing eenduidig blijft. Deze ene organisatie kan dan nog steeds verschillende diensten aanbieden voor verschillende inwoners en op verschillende locaties, maar er is wel één aanspreekpunt als opdrachtnemer van de drie gemeenten. Hieronder is dit grafisch weergegeven.
Van: …
Team Inzet Drechterland
..naar:
Stadsteam Enkhuizen
Ons Stede Broec
Eén Gebiedsteam SED
Consulenten SED
Vereniging van Nederlandse Gemeenten
12
-
Interventie 2: organiseer genoeg capaciteit om de drie gemeenten apart te bedienen. Deze interventie adresseert rechtstreeks het geconstateerde tekort aan capaciteit en geeft elke gemeente de ruimte om voor de eigen inwoners een herkenbaar toegangsproces aan de inwoners te presenteren. Dat waarborgt ook de vrijheid van de individuele gemeenten om hun eigen bedrijfsvoering te kunnen voeren en de wederzijdse afhankelijkheid neemt af. Dit is op dit moment bijvoorbeeld het geval als het gaat om de hulpverlening: die is per gebiedsteam georganiseerd. Er kan in een nieuwe situatie bijvoorbeeld met drie consulententeams worden gewerkt. Hieronder is dit grafisch weergegeven. Dit geeft individuele medewerkers de eenduidigheid met betrekking tot hun werk waar ze om vragen. Het heeft ook als gevolg dat de drie losse consulententeams kwetsbaarder zullen zijn. Ook zal er meer capaciteit beschikbaar moeten zijn dan er nu is. Dit zijn gevolgen om rekening mee te houden, gegeven het verloop dat is genoemd en de bestaande personeelstekorten.
Van:…
Team Inzet Drechterland
…naar:
Stadsteam Enkhuizen
Ons Stede Broec
ns Stede e
ns enten Stede e
ns enten En i en
Stadsteam En i en
SED
ns enten D e te and
Consulenten SED
-
-
eam n et D e te and
Advies: geef aansturing die past bij de gekozen oplossingsrichting. Welke oplossing ook wordt gekozen. De betrokken bestuurders geven aan dat zij in hun handelen nu al zo veel als mogelijk gericht zijn op gezamenlijkheid. Zij houden elkaar al vast. Dat is de basis om samen te kunnen werken. Breng, als je de samenwerking wilt intensiveren, aanvullend de raadscommissies die over het onderwerp gaan geregeld bij elkaar. Zo groeit ook het bewustzijn over de gevolgen van de politieke keuzes voor de uitvoering. Ook is het noodzakelijk om de opdrachtgever- en opdrachtnemerrelaties meer duidelijk te maken dan nu het geval is. Op dit moment is de procesketen niet van één iemand, iedereen is deeleigenaar. Daardoor is de sturing ook gefragmenteerd. De drie gemeenten moeten duidelijker hun rol pakken in de aansturing op het totale proces, gezamenlijk of elk apart. In beide voorgestelde denkrichtingen ligt een reorganisatie die daarbij past voor de hand. Bij verbeterpunten in de aansturing denken we onder meer dat de gemeentesecretarissen in hun rol als directie SED steviger opkomen voor de gemeenschappelijke organisatie, en de werkbaarheid van de situatie daar. Gegeven hun dubbelrol als onderdeel van het college van B&W én als directeur is dat ingewikkeld, maar het is duidelijk geworden in het visieleertraject dat het wel nodig is.
Ook doelen we op het steviger en duidelijker beleggen van het opdrachtgeverschap naar de eigen gebiedsteams.
Vereniging van Nederlandse Gemeenten
13
-
-
-
-
-
Advies: anticipeer bij de komende organisatieveranderingen op de ontwikkelingen in de Hervormingsagenda Jeugd en het Toekomstscenario Kind- en Gezinsbescherming. De Hervormingsagenda3 vraagt om ‘stevige lokale teams’, at gemeenten de opdracht geeft om vrij beschikbare ambulante jeugdhulp in of naast het gebiedsteams te organiseren. De drie gebiedsteams leveren nu al hulp bij veel voorkomende ondersteuningsbehoeften, dus dat is al een goede zaak. De Hervormingsagenda vraagt erom dat deze hulp (1) laagdrempelig inzetbaar is en (2) dat het vervolgens voor deze lokale jeugdhulpverleners mogelijk is om aanvullende specialistische expertise erbij te organiseren. Deze twee zaken betekenen met name iets voor de ‘anderhalvelijns’-teams van Enkhuizen en Drechterland: zij moeten meer dan nu het geval is in samenspraak met de consulenten hulp kunnen inzetten, en voldoende laagdrempelig bereikbaar zijn voor jeugdigen met veel voorkomende problemen. De visieleercommissie kan op basis van het traject niet beoordelen of de drie gebiedsteams al hulp verlenen bij de veel voorkomende jeugdhulpvragen; dat zullen de gemeenten op basis van hun informatiepositie zelf moeten inschatten. Daarnaast is het van belang dat de visie op jeugdhulp echt richting geeft aan het werk van de gebiedsteams én eventueel hun lokale partners (zoals jongerenwerk).
Het is niet de bedoeling dat de gebiedsteams ongericht worden overstelpt met hulpvragen op basis van een ‘ ie-het-eerst-komt-het-eerst-maalt’-principe. Voor welke soort hulpvragen en van welke groepen inwoners van Stede Broec, Enkhuizen en Drechterland is hulpinzet bedoeld (en wanneer dus ook niet)? De lokale partners zijn van belang om ook een gerichte bijdrage te leveren aan de maatschappelijke opgaven in de gemeenten. Voor wat betreft het Toekomstscenario is het verstandig om op termijn uit te gaan van intensieve vrijwillige hulp vanuit de lokale teams voor inwoners en gezinnen die veiligheidsproblemen hebben. Voor nu is het wijsheid om het komende jaar af te wachten welke besluiten en bouwstenen er landelijk bepaald worden binnen het Toekomstscenario. De gemeenten kunnen indien gewenst gebruik maken van het ondersteuningsprogramma Stevige Lokale Teams, de VNG kan hen met dit programma in contact brengen (of de gemeenten kunnen zelf contact leggen). Het is daarbij wellicht helpend dat in de Hervormingsagenda tot 2028 de tijd wordt genomen om de maatregelen te implementeren. De visieleercommissie adviseert om eerst de uitvoeringsproblemen en de aansturing te adresseren, alvorens deze nieuwe taken worden ingeregeld. De vraag leeft ook welke expertise er mogelijk moet worden toegevoegd aan de bestaande teams.
De ondersteuningslijn Stevige Lokale Teams kan deze vraag helpen beantwoorden.
3 Hoofdstuk 2.3, Stevige Lokale Teams en Toegang https://open.overheid.nl/documenten/addec5d5-279c-
40de-b607-7b64e8441602/file
Vereniging van Nederlandse Gemeenten
14