25-0111a Bijlage Evaluatie doorontwikkeling outreachend werken en versterken eerste lijn
Tekst van het document
Evaluatie doorontwikkeling versterken eerste lijn en outreachend werken
Vastgesteld door directeur-bestuurder op 25 maart 2025
Inhoud Voorwoord .............................................................................................................................................. 3 “Een normale reactie op een abnormale situatie” .................................................................................. 3 Aanleiding ................................................................................................................................................ 4 Verantwoording resultaten van de doorontwikkeling ............................................................................ 5 1.
Toegang ....................................................................................................................................... 5 A.
Gezamenlijk informatiepunt .................................................................................................... 5
B.
Team Toeleiding ...................................................................................................................... 6
C.
Aanwezigheid van jeugd- en Wmo-consulenten en toegangsmedewerker Wmo .................. 7
D.
Route toegang ......................................................................................................................... 8
E.
Ons Wijkteam .......................................................................................................................... 9
Conclusie en aanbevelingen punt 1 .............................................................................................. 10 2.
Betrouwbare data die inzicht geven in de klantreis.................................................................. 11 Wmo .............................................................................................................................................. 11 Jeugdzorg....................................................................................................................................... 11 Externe evaluatie........................................................................................................................... 11 Besparing door inzet eerste lijn in plaats van tweede lijn ............................................................ 12 Conclusie en aanbevelingen punt 2 .............................................................................................. 12
3.
Outreachend werken, zodat kwetsbare inwoners worden bereikt .......................................... 14 Bemoeizorg.................................................................................................................................... 14 Schoolmaatschappelijk werk (SMW) ............................................................................................. 15 Zorgzame buurt (buurtkamer) ...................................................................................................... 16 Conclusie en aanbevelingen punt 3 .............................................................................................. 16
Conclusie en aanbevelingen .................................................................................................................. 17 Bijlagen .................................................................................................................................................. 18 Bijlage 1: Morele verantwoordingsrapportage Ons Stede Broec 2024 ............................................ 18
Evaluatie doorontwikkeling versterken eerste lijn en outreachend werken - vastgesteld 25-03-2025
2
Voorwoord “Een normale reactie op een abnormale situatie” Lisa was vijftien toen ze volledig vastliep. Ze ging niet meer naar school, kwam haar bed nauwelijks nog uit en had steeds vaker last van paniekaanvallen. Ze sliep slecht, piekerde veel en haar schoolresultaten waren slecht. Haar vader wist niet meer hoe verder en meldde haar aan bij het wijkteam. Tijdens de intake werd al snel duidelijk dat er meer speelde dan alleen schoolstress. Lisa's moeder was overleden toen ze zeven was, en sindsdien was er thuis nooit meer over gesproken. “Dat ligt achter ons,” vond haar vader. Maar in de gesprekken met Lisa bleek iets anders: ze was erg verdrietig en had de dood van haar moeder nog niet verwerkt. De afgelopen twee jaar verloor ze ook haar opa en oma, de enige familieleden bij wie ze troost vond. Het werd haar te veel, en ze trok zich steeds verder terug. Een wijkteammedewerker ging met haar én haar vader in gesprek over het belang van rouw. Voor het eerst besprak Lisa haar moeder met iemand die luisterde. De medewerker hielp haar om steun te vinden in haar eigen netwerk. Haar tante, de zus van haar moeder, werd een belangrijk vertrouwenspersoon. Samen haalden ze herinneringen op, bladerden door oude fotoalbums en bezochten het graf van haar moeder. Ook vader ging steeds meer vertellen en laten zien over haar moeder. Hiermee kwam er ruimte voor het rouwproces bij Lisa.
Daarnaast hielp de medewerker Lisa om haar schoolgang weer op te pakken. Lisa zocht hulp van haar vriendinnen en familie, waardoor zij zich gesteund voelde en langzamerhand weer naar school ging en zelfs weer voldoendes haalde. En toen kwam het moment waar niemand aan het begin van het contact op durfde te hopen: Lisa haalde haar eindexamen! Een overwinning op haar omstandigheden en op zichzelf. Dit succes hebben Lisa en de wijkteammedewerker samen gevierd. De zomervakantie brak aan en na de vakantie belde Lisa op dat zij is gestart met haar vervolgopleiding en de ondersteuning van Ons niet meer nodig heeft. De focus van onze werkzaamheden ligt op het versterken van de sociale basis. Samen met gemeente en andere organisaties zetten we in op het creëren van verbinding tussen mensen, omzien naar elkaar en het bouwen aan sociale gemeenschappen. Van hieruit, in de vertrouwde omgeving, biedt Ons ondersteuning aan inwoners die niet goed mee kunnen komen in onze veeleisende samenleving. In de afgelopen periode hebben we het versterken van de eerste lijn en het outreachend werken nog verder vormgegeven en is het stevig ingebed in onze organisatie. In deze evaluatie wordt toegelicht wat de huidige stand van zaken is, welke successen zijn behaald en waar nog eventuele knelpunten liggen.
Evaluatie doorontwikkeling versterken eerste lijn en outreachend werken - vastgesteld 25-03-2025
3
Aanleiding Stede Broec staat voor een aantal belangrijke maatschappelijke ontwikkelingen. De gemeente kent een dubbele vergrijzing, waarbij niet alleen het aantal ouderen in de bevolking toeneemt maar ook het aandeel 80-plussers binnen deze groep groeit. De verwachting is dat dit de komende jaren nog verder zal stijgen. Dit leidt tot een groeiende vraag naar ondersteuning binnen de Wmo. Tegelijkertijd zien we een stijgende vraag naar jeugdhulp in Nederland. Voor Stede Broec geldt daarnaast dat, onder andere door een hoog voorzieningen niveau, het percentage kinderen in het speciaal onderwijs ongeveer twee keer zo hoog is als landelijk. Terwijl juist deze groep jongeren veelvuldig gebruik maakt van de gemeentelijke jeugdhulp. Deze ontwikkelingen onderstrepen de noodzaak van een goede aanpak. In de periode van januari 2022 tot juni 2023 heeft Ons Stede Broec de pilot ‘Versterken eerste lijn jeugd en Wmo’ met succes uitgevoerd, waarna de pilot is verlengd tot eind 2023. Op 14 december 2023 is door de gemeenteraad besloten om het ingezette beleid van het versterken van de eerste lijn en het outreachend werken voort te zetten en door te ontwikkelen in 2024 en 2025. Hiermee beoogt de gemeente twee effecten.
Ten eerste dat inwoners op een goede manier worden ondersteund: snel, dichtbij en met als resultaat dat inwoners na de ondersteuning geen of zo min mogelijk professionele ondersteuning nodig hebben. Dit niet alleen voor inwoners die zelf om hulp vragen, maar ook voor inwoners die niet om hulp vragen maar die wel zorg nodig hebben. Ten tweede wordt beoogd dat met de ondersteuning in de eerste lijn de instroom in de tweede lijn wordt beperkt, zodanig dat de besparing van de uitgaven die de gemeente anders had gehad groter is dan de investering in het versterken van de eerste lijn. Hiervoor zijn voor de doorontwikkeling de volgende beoogde resultaten opgenomen: 1. De toegang is duurzaam ingeregeld met een efficiënte aansluiting tussen Ons en de SEDorganisatie. 2. Er is betrouwbare data die, goed ontsloten voor gemeente en Ons, inzicht geven in de klantreis vanaf het contact met het wijkteam tot aan eventuele instroom in jeugdhulp of maatschappelijke ondersteuning. 3. Er is een duidelijke lokale visie op het outreachend werken, passend binnen het regionale kader.
Bovendien heeft de gemeenteraad tijdens de raadsvergadering op 14 december 2023 het college verzocht om in 2025 een voorstel te doen voor het door middel van ombuigingen binnen het Domein Samenleving structureel vrijmaken van het bedrag benodigd voor de eventuele structurele voortzetting. De resultaten van de doorontwikkeling zijn in deze evaluatie uitgewerkt aan de hand van de drie hierboven genoemde punten. Het betreft hier de resultaten over het jaar 2024.
Evaluatie doorontwikkeling versterken eerste lijn en outreachend werken - vastgesteld 25-03-2025
4
Verantwoording resultaten van de doorontwikkeling 1. Toegang Om in Stede Broec een toegang te realiseren met een efficiënte aansluiting tussen Ons en de SEDorganisatie is tussen 2019 en 2021 gewerkt aan een nieuwe inrichting. Uit de voorgaande evaluaties blijkt dat de pilot versterken eerste lijn is geslaagd in het bereiken van de beoogde doelen. Dat onderstreept dat het een goede lijn is die de raad in 2019 heeft ingezet. Een lijn die naadloos past in de landelijke ontwikkeling van sterke lokale teams, de hervormingsagenda jeugd en het VNG-advies over de inrichting van de lokale toegang binnen SED-verband (‘visie leertraject’). Het ‘visieleertraject’ is gericht op een sterke organisatie van de gemeentelijke toegang met meer uniformiteit tussen de drie gemeenten. De nieuwe toegang in Stede Broec heeft er toe geleid dat de toegang tot jeugdhulp en Wmo in principe belegd is bij één punt, namelijk Ons Stede Broec. Vanuit deze toegang wordt bekeken bij welke hulp of ondersteuning de inwoner het meest gebaat is, waarbij de insteek is dat een inwoner zo snel en adequaat mogelijk wordt geholpen door de juiste medewerker. Voor de doorontwikkeling van de toegang zijn een aantal acties uitgezet.
In deze verantwoording leest u de stand van zaken met betrekking tot het gezamenlijk informatiepunt (A), Team Toeleiding (B), de structurele aanwezigheid van consulenten en toegangsmedewerker Wmo bij Ons Stede Broec (C), de route en bereikbaarheid voor inwoners (D) en de resultaten van de aanmeldingen en doorverwijzingen vanuit Ons (E).
A. Gezamenlijk informatiepunt Sinds 2021 wordt er vanuit één gezamenlijk informatiepunt gewerkt. Dit informatiepunt is het eerste aanspreekpunt waar inwoners fysiek, persoonlijk, digitaal of telefonisch terecht kunnen met hun vragen om hulp en ondersteuning ten aanzien van Wmo en jeugd. De baliemedewerkers van Ons Stede Broec en de medewerkers van de toegang van de gemeente werken samen binnen het informatiepunt. In de praktijk betekent dit dat inwoners telefonisch contact op kunnen nemen met het telefoonnummer van Ons Stede Broec, waarbij zij via keuzenummer 3 direct bij een toegangsmedewerker Wmo terecht komen. In 2024 is één van de baliemedewerkers van Ons Stede Broec opgeleid als Wmo-consulent en is de werving gedaan voor een triagemedewerker die het informatiepunt zal versterken met expertise over de Wmo, jeugdwet en kennis van de sociale kaart. De triagemedewerker heeft als taak om samen met de inwoner de hulpvraag in kaart te brengen en te onderzoeken welke ondersteuning passend is. Hierbij wordt gekeken naar de mogelijkheden binnen het eigen sociale netwerk en, waar nodig, naar inzet vanuit de nulde, eerste of tweede lijn. In vergelijking met de andere medewerkers van het informatiepunt zal de triagemedewerker uitgebreider doorvragen om de situatie en behoeften van de inwoner verder in kaart te brengen.
Vanaf 1 januari 2025 maakt een triagemedewerker deel uit van het informatiepunt. De nieuwe inrichting, waarbij vanaf 2021 vanuit één gezamenlijk informatiepunt wordt gewerkt heeft niet geleid tot extra bezoekers aan de informatie balie op de Stationslaan (zie grafiek 1). Een verklaring kan gevonden worden in het feit dat aanmeldingen met betrekking tot de Wmo in de praktijk nog steeds via het Klantcontactcentrum (KCC) en toegangsmedewerker Wmo van de SED verlopen. Een doorontwikkeling van één loket is nodig om de inwoner daadwerkelijk via één loket te
Evaluatie doorontwikkeling versterken eerste lijn en outreachend werken - vastgesteld 25-03-2025
5
ondersteunen. De toevoeging van de triagemedewerker zal daar aan bijdragen, maar zolang de structurele fysieke beschikbaarheid van de Wmo-toegangsmedewerker van de SED niet geregeld is zal de samenwerking bij het informatiepunt suboptimaal zijn.
Baliecontacten Stationslaan 4500 4000
3925
3906
3832 3496
3500 3000 2500 2000 1500 1000 500
2021
2022
2023
2024
Grafiek 1. Baliecontacten Stationslaan 2021-2024
B. Team Toeleiding Sinds 2021 wordt gewerkt via Team Toeleiding. Dit betreft een samenwerking tussen de maatschappelijk dienstverleners van Ons Stede Broec en de consulenten van de gemeente. De insteek van deze samenwerking is dat alle aanmeldingen voor tweedelijnszorg worden besproken tijdens het overleg van Team Toeleiding. Bij dit overleg zijn wijkteam- en toegangsmedewerkers van Ons Stede Broec en consulenten aanwezig. In gezamenlijkheid wordt besproken welke medewerker de aanmelding oppakt en na een gedegen onderzoek wordt gezamenlijk besloten of er al dan niet beschikte zorg aangevraagd moet worden. In de praktijk zien we dat slechts een deel van de aanmeldingen voor de tweedelijnszorg Team Toeleiding bereiken. De toestroom in Team Toeleiding komt van twee kanten: 1. Vanuit Ons: het wijkteam en de (ambulante) locaties van Ons. 2. Vanuit de gemeente: consulenten met als voorportaal de huisartsen, gecertificeerde instellingen (GI’s) en eerder afgegeven beschikkingen. In 2024 zijn 246 situaties besproken in Team Toeleiding. In onderstaande figuur is te zien dat hiervan 30% wordt aangedragen uit de toestroom via de gemeente (2).
Evaluatie doorontwikkeling versterken eerste lijn en outreachend werken - vastgesteld 25-03-2025
6
CASUSSEN BESPROKEN IN TEAM TOELEIDING Via Ons
Via gemeente
30%
70%
Figuur 1. Casussen besproken in Team Toeleiding met toegangsroute
In 2025 wordt bekeken of de toestroom vanuit de gemeentelijke instroom groter kan worden, door bijvoorbeeld de herbeschikkingen binnen dit overleg te bespreken. Dit zou kunnen betekenen dat een inwoner momenteel tweedelijnszorg ontvangt, maar dat na het overleg van Team Toeleiding blijkt dat de inwoner beter geholpen kan worden vanuit het voorveld of eerstelijnszorg.
C. Aanwezigheid van jeugd- en Wmo-consulenten en toegangsmedewerker Wmo Vanuit de ambtelijke organisatie zijn meerdere jeugd- en Wmo-consulenten toegewezen aan het werkgebied Stede Broec. Wekelijks is er structureel één van hen aanwezig, waardoor de lijnen kort zijn en consulenten en wijkteammedewerkers elkaar gemakkelijk weten te vinden. Vanuit Ons Stede Broec bestaat de wens om dit verder uit te breiden en over te gaan tot 1 team en daadwerkelijk 1 loket. De intentie vanuit het gezamenlijke informatiepunt was dat de jeugd- en Wmo-consulenten fulltime bij Ons aanwezig zouden zijn, zodat er vanuit 1 team en 1 loket gewerkt kon worden. In de praktijk blijkt dat de jeugd- en Wmo-consulenten wel structureel aanwezig zijn, maar dat dit beperkt blijft tot hooguit 1 dag per week. Zoals eerder beschreven is er nu sprake van twee toestroomlijnen naar Team Toeleiding. Het blijkt in de praktijk lastig om de toestroom vanuit de gemeentelijke kanalen volledig via Team Toeleiding te laten lopen. Wanneer er daadwerkelijk sprake is van 1 team en 1 loket kan de co-creatie in Team Toeleiding optimaal benut worden vóór het afgeven van een beschikking bij een verzoek om verlengingen en aanmeldingen vanuit huisartsen en GI’s. Naast de aanwezigheid van consulenten is er iedere vrijdagochtend een toegangsmedewerker van de Wmo bij Ons Stede Broec werkzaam.
Dit met als doel om ook de lijnen met de toegang van de Wmo kort te houden en waar mogelijk zaken al af te vangen door het voorveld of inzet van het wijkteam. Vanaf 2025 is, zoals eerder beschreven, een triagemedewerker toegevoegd aan het informatiepunt. Een cruciaal knelpunt is echter dat deze medewerker geen toegang heeft tot alle noodzakelijke systemen. Dit beperkt de effectiviteit van de triage en leidt tot afhankelijkheid van de gemeente en met name de Wmo-toegangsmedewerker, die wél over bredere toegang beschikt. Zonder de juiste autorisaties kan de triagemedewerker het werk niet optimaal uitvoeren, wat ten koste gaat van een efficiënte en snelle toeleiding naar de juiste ondersteuning. Het is daarom essentieel dat toegang tot
Evaluatie doorontwikkeling versterken eerste lijn en outreachend werken - vastgesteld 25-03-2025
7
de benodigde systemen wordt geregeld of dat gezocht wordt naar een andere oplossing in de vorm van bijvoorbeeld een eigen systeem.
D. Route toegang Zoals hierboven al is beschreven zijn er twee toestroomlijnen naar Team Toeleiding, namelijk via Ons en via de gemeente. Figuur 2 geeft deze toestroomlijnen schematisch weer, waarbij de aantallen die in 2024 door zowel Ons als de gemeente bij Team Toeleiding zijn ingebracht zijn opgenomen. Bij de toestroomlijn via de gemeente valt nog veel winst te behalen. Zo worden verwijzingen vanuit (huis)artsen en GI’s direct beschikt en komen deze, net als de herbeschikkingen, niet langs Team Toeleiding.
Figuur 2. Schematische weergave toegang Team Toeleiding
Evaluatie doorontwikkeling versterken eerste lijn en outreachend werken - vastgesteld 25-03-2025
8
E. Ons Wijkteam De afgelopen jaren wordt gezien dat het aantal aanmeldingen bij het wijkteam van Ons Stede Broec verder blijft stijgen. Van 274 in 2021 naar 314 in 2024, zie grafiek 2.
Nieuwe aanmeldingen wijkteam 320
314
310 300 291 290 280
286
274
270 260 250 2021
2022
2023
2024
Grafiek 2. Nieuwe aanmeldingen wijkteam 2021-2024
Tegelijkertijd wordt gezien dat het aantal doorverwijzingen naar de tweede lijn door het wijkteam afneemt, namelijk van 50 in 2021 naar 18 in 2024, zie grafiek 3.
Doorverwijzingen naar tweede lijn door wijkteam 60 50 50 41 40
36
30 18
20 10 0 2021
2022
2023
2024
Grafiek 3. Doorverwijzingen naar tweede lijn door wijkteam 2021-2024
Evaluatie doorontwikkeling versterken eerste lijn en outreachend werken - vastgesteld 25-03-2025
9
Bovendien nemen de doorlooptijd en de caseload van het wijkteam af, zie grafiek 4. Dit duidt op een positief effect van de verschuiving richting vroegsignalering: door eerder in te grijpen en passende ondersteuning te bieden, wordt de druk op het wijkteam verminderd.
Caseload wijkteam 500 450 400 350 300 250 200 150 100 50 0 1
2
3
4
5
6 2023
7
8
9
10
11
12
2024
Grafiek 4. Caseload wijkteam 2023 en 2024
Conclusie en aanbevelingen punt 1 De inrichting van de toegang is succesvol, met een gezamenlijk informatiepunt en samenwerking binnen Team Toeleiding. Dit draagt bij aan een efficiëntere en beter georganiseerde ondersteuning. Dat blijkt ook uit een duidelijke trend binnen het wijkteam van Ons Stede Broec: het aantal aanmeldingen stijgt, terwijl doorverwijzingen naar de tweede lijn, doorlooptijd en caseload juist afnemen. Dit laat zien dat vroegsignalering en tijdige ondersteuning effect hebben. Toch zijn er ten aanzien van de toegang ook nog knelpunten. Dit betreft onder andere de route van herbeschikkingen en directe verwijzingen vanuit de (huis)arts, waarbij deze niet in Team Toeleiding besproken worden. Ook de beperkte fysieke aanwezigheid van de consulenten en toegangsmedewerkers is een punt van aandacht. Bovendien heeft de triagemedewerker nog geen toegang tot alle benodigde systemen, wat de efficiëntie belemmert. Enkele aanbevelingen zijn: •
• •
Laat bij Team Toeleiding alle aanvragen voor tweedelijnszorg passeren, waaronder ook de verzoeken tot verlengingen. Onderzoek wat mogelijk is ten aanzien van de verwijzingen vanuit de huisartsen. Verbeter de fysieke aanwezigheid van consulenten en toegangsmedewerkers binnen Ons Stede Broec, zodat de samenwerking en co-creatie verbeteren. Zorg dat alle toegangsmedewerkers – inclusief triagemedewerker – toegang hebben tot de benodigde systemen, zodat zij het werk optimaal kunnen uitvoeren en de toegang efficiënter wordt.
Evaluatie doorontwikkeling versterken eerste lijn en outreachend werken - vastgesteld 25-03-2025
10
2. Betrouwbare data die inzicht geven in de klantreis. Wmo Binnen de gemeente Stede Broec is sprake van een dubbele vergrijzing, waarbij de verwachting is dat het aantal 80-plussers in de periode van 2017 tot 2040 met maar liefst 202% zal toenemen. In 2024 was 23,2% van de bevolking in Stede Broec 65 jaar of ouder, vergeleken met 20,0% landelijk. De verwachting is dat deze demografische verschuiving aanzienlijke gevolgen heeft voor de vraag naar Wmo-voorzieningen binnen de gemeente. Door de vergrijzing neemt niet alleen het aantal ouderen toe, maar ook de complexiteit van hun zorgbehoeften, wat leidt tot een hogere vraag naar ondersteuning op het gebied van huishoudelijke hulp, vervoersvoorzieningen en aanpassingen in woningen.
Jeugdzorg Tegelijkertijd ligt het aantal kinderen uit gemeente Stede Broec dat naar het speciaal onderwijs gaat aanzienlijk hoger dan het landelijke gemiddelde. In Stede Broec ontvangen 11,7 per 1.000 kinderen speciaal onderwijs, tegenover 6,1 per 1.000 kinderen in Nederland als geheel (bron: waarstaatjegemeente.nl). Gezien het hoge voorzieningen niveau in de gemeente Stede Broec is de verwachting dat dit een structureel gegeven is dat invloed heeft op het percentage jongeren dat jeugdhulp ontvangt van de gemeente. Uit onder andere de monitor Aansluiting Onderwijs Jeugdhulp blijkt dat kinderen in het speciaal onderwijs aanzienlijk vaker jeugdhulp ontvangt; namelijk meer dan 50% van de jongeren in het primair speciaal onderwijs en meer dan 60% in het voortgezet speciaal onderwijs. Bovengenoemde demografie bepaalt voor een groot gedeelte de stijgende zorgvraag in Stede Broec. In de vorige paragraven zien we echter de potentie van een sterk wijkteam en vernieuwde toegang. Het wijkteam weet de stijgende zorgvraag in dit team om te buigen wat leidt tot een daling van doorverwijzingen naar de tweede lijn de afgelopen jaren (grafiek 2 en 3). Door betrouwbare data die naast kwantiteit ook de kwaliteit van de interventies laat zien proberen we samen met de gemeente het juiste te doen voor de inwoners van Stede Broec.
Externe evaluatie Met de externe evaluatie van de pilot in 2022 en 2023 is een interessante aanzet gegeven voor het kwantificeren van het effect van onze preventieve inzet door het wijkteam. Er zijn voor zover bekend weinig gemeenten die op deze manier met cijfers en verhalen ‘hard’ proberen te maken wat het effect is van het versterken van de eigen kracht van mensen op hun leven en op het zorggebruik. De methode is kansrijk om door te ontwikkelen. In de eerste plaats door een goede aansluiting te maken tussen de cijfers van Ons en de gemeente. Daarvoor moeten we een gezamenlijke systematiek ontwikkelen van registratie en monitoring. In 2024 heeft Ons Stede Broec, net als tijdens de pilot, opnieuw gebruikgemaakt van de vertelkamer als externe evaluatiemethode om het effect van preventieve inzet te kwantificeren. De resultaten van de vertelkamer (zie bijlage 1) laten zien dat voor het merendeel van de ervaringen momenteel geen tweedelijnszorg (meer) nodig is. Op basis hiervan wordt geconcludeerd dat de eerder aangetoonde besparingen op de tweedelijnszorg naar verwachting ook dit jaar zijn gerealiseerd. Conform het advies is geprobeerd deze evaluatiemethode verder uit te breiden naar de SEDgemeente en de door hen ingezette tweedelijnszorg. Tot op heden is dit echter niet van de grond gekomen. De SED-gemeenten zijn in afwachting van het verdere verloop van het visie-leertraject.
Evaluatie doorontwikkeling versterken eerste lijn en outreachend werken - vastgesteld 25-03-2025
11
Wel is een koppeling gemaakt tussen de systemen van het wijkteam (Myneva) en de gemeente (Suite) om de cijfers te monitoren. Vooralsnog levert dit systeem echter geen betrouwbare informatie op. De Suite blijkt niet de juiste invoerbron te zijn. De gemeente werkt naast Suite met meerdere systemen, waardoor de data niet volledig of consistent is.
Besparing door inzet eerste lijn in plaats van tweede lijn In 2024 is €430.000 toegekend voor de versterking van de eerste lijn en het outreachend werken. Hiervoor is in lijn met de pilot in 2022 en 2023 opnieuw extra ingezet op: -
Bemoeizorg Intensieve opvoedondersteuning SMW Onderzoek zonder diagnose Ambulante thuisbegeleiding
In onderstaande tabel is terug te vinden hoeveel fte is ingezet op de verschillende onderdelen en de kosten die daar tegenover staan (in verband met loonindexatie is dit bedrag ruim €15.000 hoger dan het toegekende subsidiebedrag). Hierbij moet opgemerkt worden dat in het team een steeds grotere integratie van werkzaamheden plaats vindt. Zo wordt de 0,67 fte bemoeizorg uitgevoerd door meerdere teamleden, dit geldt ook voor de formatie intensieve opvoedondersteuning en SMW. Dit geeft een voorzichtige inschatting van de kosten tweede lijn die gedurende 2024 zijn voorkomen.
Tabel 1. Inzicht kostenbesparing 2024
Conclusie en aanbevelingen punt 2 Er is een positieve trend zichtbaar in de afname van doorverwijzingen naar de tweede lijn, wat duidt op een effectieve eerstelijnsondersteuning. Vanuit het versterken van de eerste lijn wordt vanuit de externe evaluatie gesproken over een kostenbesparing van minimaal €1 miljoen. Uit andere cijfers blijkt zelfs een besparing van ruim €1,7 miljoen. Dit betekent niet dat ook de totale kosten voor Wmo en jeugdzorg binnen de gemeente dalen. Aan de andere kant zouden de uitgaven zonder de versterking van de eerste lijn en het outreachend werken nog hoger zijn. De eerder genoemde demografische ontwikkeling vraagt om een stevige handhaving van de ingezette koers. De huidige
Evaluatie doorontwikkeling versterken eerste lijn en outreachend werken - vastgesteld 25-03-2025
12
koppeling tussen de systemen van Ons en de gemeente levert nog geen betrouwbare of volledige data op, wat inzicht en sturing belemmert. Enkele aanbevelingen zijn: •
•
Zorg voor een gezamenlijk systeem waarin de data geregistreerd en gemonitord wordt en maak gebruik van een gezamenlijke evaluatietool die inzicht geeft in zowel de dienstverlening vanuit de eerste als die van de tweede lijn. Zorg voor inzicht in een klantreis vanaf eerste contact informatiepunt tot aan eventuele instroom jeugdhulp of maatschappelijke ondersteuning.
Evaluatie doorontwikkeling versterken eerste lijn en outreachend werken - vastgesteld 25-03-2025
13
3. Outreachend werken, zodat kwetsbare inwoners worden bereikt Het afgelopen jaar is aandacht besteed aan het outreachend werken, zodat kwetsbare inwoners worden bereikt. Dit betekent dat onze medewerkers niet wachten tot iemand een hulpvraag stelt, maar dat zij er op af zijn gegaan en contact hebben gelegd. Dit gebeurt binnen Ons Stede Broec door middel van onder andere bemoeizorg, schoolmaatschappelijk werk (SMW) en het project Zorgzame buurt waarvan de buurtkamer een onderdeel is.
Bemoeizorg De tak bemoeizorg heeft als doel om de zorg rondom personen met verward gedrag sluitend te maken, de juiste hulpverlening te bieden en te voorkomen dat het gedrag escaleert tot een probleem voor de openbare orde. Aanmeldingen komen binnen via onder andere de Woonschakel, huisartsen en inwoners. Bemoeizorg is ondergebracht bij het wijkteam van Ons Stede Broec. De bemoeizorgmedewerkers maken ook deel uit van het wijkteam en nemen deel aan verschillende overleggen waarin casuïstiek wordt besproken. Bij een aantal van deze overleggen zijn ook jeugd- en Wmo-consulenten aanwezig, waardoor de samenwerking met zowel andere wijkteammedewerkers als jeugd- en Wmoconsulenten goed is. Dit zorgt ervoor dat er snel kan worden aangesloten bij de lokale zorgstructuur. Het wijkteam beschikt over een breed netwerk en een goed overzicht van de sociale kaart, waardoor er effectief kan worden samengewerkt met ketenpartners. Ons Stede Broec is bovendien al jarenlang een bekende en vertrouwde naam bij zowel inwoners als ketenpartners. Binnen de bemoeizorg wordt actief de regie genomen. Medewerkers leggen verbindingen, stimuleren samenwerking met ketenpartners en zijn laagdrempelig in contact met de doelgroep. Waar nodig wordt zorg opgeschaald naar de tweede lijn, maar de voorkeur gaat uit naar ondersteuning binnen de nulde of eerste lijn.
Dit maakt het mogelijk om zorg binnen het wijkteam te organiseren en overlast te verminderen. Een stevig netwerk van ketenpartners en goed onderling overleg zijn hierin cruciaal. De bemoeizorgmedewerkers spelen een verbindende rol, waardoor de samenhang binnen de keten wordt versterkt en zorg beter gepositioneerd kan worden. Naast het bieden van hulp en ondersteuning aan inwoners, zorgen de bemoeizorgmedewerkers ook voor verbinding tussen de verschillende partijen en beantwoordt vragen van ketenpartners. In 2024 zijn de banden met Vangnet en Advies versterkt, waarbij met elkaar is afgesproken een aantal keer per jaar samen te komen. Hierbij is er sprake van versterking van elkaar. Zowel Vangnet en Advies als Ons Stede Broec hebben het samenwerkingsconvenant Zorg en veiligheidshuis NHN getekend wat onder andere de uitwisseling van gegevens mogelijk maakt. Ook blijkt Vangnet en Advies een belangrijke partij te zijn in de aanmeldingen ten aanzien van bemoeizorg. Daar waar Vangnet en Advies primair de rol op zich neemt om bij meldingen toe te leiden naar passende zorg en niet zelf de begeleiding zal geven, is het Ons Stede Broec die zorgt voor de lokale aanpak, waarbij de verbinding met de buurt en eigen netwerk op de voorgrond staat. Vanuit Ons kunnen er op lokaal niveau stappen gezet worden naar de inwoners die onder bemoeizorg vallen.
Zo kunnen de medewerkers van Ons gemakkelijker op de fiets langsgaan om een vinger aan de pols te houden en
Evaluatie doorontwikkeling versterken eerste lijn en outreachend werken - vastgesteld 25-03-2025
14
hebben zij een sterke lokale binding. Het aantal aanmeldingen ten aanzien van bemoeizorg blijft stijgen, zie grafiek 5.
Bemoeizorg 57
60 50 40 30
22
20 10 0 2023
2024
Grafiek 5. Bemoeizorg 2023-2024
Schoolmaatschappelijk werk (SMW) Binnen de gemeente Stede Broec is aan elke basis- en middelbare school een schoolmaatschappelijk werker (SMW’er) verbonden vanuit Ons Stede Broec. De SMW’er speelt een belangrijke rol in signalering, het geven van informatie en advies aan de school, en het bieden van ondersteuning aan kinderen en hun ouders. Dit gebeurt op een outreachende, vraaggerichte en systeemgerichte manier. Om laagdrempelige toegang te waarborgen, zijn de SMW’ers wekelijks meerdere uren aanwezig op school. Ze zijn zichtbaar tijdens aankomst en vertrek van de leerlingen en in pauzes, waardoor ze proactief kunnen signaleren en preventief kunnen werken. Wanneer de ondersteuning van de SMW’er niet toereikend is, kan op een eenvoudige manier doorverwezen worden naar het wijkteam van Ons Stede Broec. In de afgelopen twee jaar is een stijging waargenomen in het aantal aanmeldingen bij het SMW, zoals weergegeven in grafiek 6. Momenteel financieren de schoolbesturen van de reguliere basisscholen binnen gemeente Stede Broec de inzet van SMW voor de helft. SMW heeft bewezen effectief te zijn: in zo’n 90% van de gevallen is de geboden ondersteuning voldoende gebleken, waardoor verdere hulpverlening niet nodig is. Indien de financiering voor de eerste lijn – en daarmee voor SMW – afneemt, is het onwaarschijnlijk dat scholen dit tekort volledig opvangen.
Dit brengt een aanzienlijk risico met zich mee: zonder voldoende middelen dreigt de effectiviteit van SMW af te nemen, met als gevolg dat meer jeugdigen alsnog in zwaardere hulpverlening terechtkomen.
Schoolmaatschappelijk werk (SMW) 2000
1028
1479
1000 0 2023
2024
Grafiek 6. Schoolmaatschappelijk werk 2023-2024
Evaluatie doorontwikkeling versterken eerste lijn en outreachend werken - vastgesteld 25-03-2025
15
Zorgzame buurt (buurtkamer) Een andere vorm van outreachend werken is de Zorgzame Buurt, een initiatief dat van september 2023 tot en met december 2024 binnen het project is opgezet. Dit concept richt zich op een samenhangende en buurtgerichte aanpak van wonen, zorg en welzijn, zodat inwoners zo lang mogelijk in hun vertrouwde omgeving kunnen blijven wonen. Sociale samenhang en duurzame verbindingen spelen hierbij een cruciale rol. Een belangrijke conclusie uit het project is dat een fysieke ontmoetingsplek essentieel is voor het versterken van de sociale verbindingen. Deze plek is gerealiseerd in Buurtkamer Princenhof, waar buurtbewoners samenkomen en elkaar ondersteunen met kleine hulpvragen, zoals het uitvoeren van klusjes. Vanuit Ons Stede Broec is een wijkondersteuner betrokken bij de Zorgzame Buurt en de buurtkamer. Zij vervult een brugfunctie tussen informele en formele zorg en signaleert eventuele hulp- of zorgvragen binnen de wijk.
Conclusie en aanbevelingen punt 3 Het outreachend werken is steeds beter ingebed binnen Ons Stede Broec, met bemoeizorg, schoolmaatschappelijk werk en projecten zoals de Zorgzame Buurt. De samenwerking met ketenpartners is verbeterd en de aanpak leidt tot een effectievere ondersteuning van kwetsbare inwoners. De verbinding met Vangnet en Advies wordt versterkt, wat kansen biedt voor verdere samenwerking. Vanuit het SMW is in zo’n 90 procent van de gevallen de inzet van SMW voldoende geweest. Om deze resultaten te kunnen blijven behouden is het van belang dat de financiering wordt voortgezet.
Evaluatie doorontwikkeling versterken eerste lijn en outreachend werken - vastgesteld 25-03-2025
16
Conclusie en aanbevelingen De doorontwikkeling van het versterken van de eerste lijn en het outreachend werken binnen Ons Stede Broec heeft geleid tot mooie resultaten. Deze resultaten laten zien dat dat de focus op normaliseren en preventie bijdraagt aan een daling van de instroom in de tweede lijn, terwijl het aantal inwoners dat ondersteuning ontvangt binnen de eerste lijn stijgt. Dit duidt erop dat inwoners sneller en effectiever worden geholpen binnen hun eigen omgeving, waardoor zwaardere zorg en kosten worden voorkomen. Door de versterking van de eerste lijn kan er gesproken worden over een kostenbesparing van minimaal €1 miljoen. Bovendien wordt vanuit de eerste lijn de ondersteuning lokaal en dichtbij geboden, waarbij er sprake is van maatwerk, de eigen kracht wordt versterkt en zoveel mogelijk voorliggende voorzieningen en het eigen netwerk worden ingezet. De inwoner staat hierbij centraal. De structurele samenwerking tussen Ons Stede Broec en de gemeente heeft geleid tot een efficiëntere zorgstructuur en betere afstemming op de behoeften van inwoners. Het outreachend werken heeft eveneens een positieve impact. Initiatieven zoals bemoeizorg, schoolmaatschappelijk werk en de Zorgzame Buurt dragen bij aan het vroegtijdig signaleren en voorkomen van ernstige problematiek. Dit voorkomt duurdere interventies in een later stadium.
De stijging in het aantal meldingen bij bemoeizorg en schoolmaatschappelijk werk benadrukt de noodzaak van deze aanpak, maar onderstreept ook de behoefte aan structurele financiering om deze initiatieven te borgen. Ondanks deze positieve ontwikkelingen blijven er uitdagingen, met name op het gebied van de toegang (1), financiering (2) en dataverzameling (3). 1) Er is wel sprake van één informatiepunt, maar dit is nog suboptimaal. Zo worden net alle verzoeken tot beschikken in Team Toeleiding besproken. Vanuit het gemeentelijk loket wordt een deel rechtstreeks beschikt, waaronder verwijzingen vanuit (huis)artsen en Wmovoorzieningen. Ook ten aanzien van de aanwezigheid van de consulenten en toegangsmedewerkers kan nog een slag geslagen worden door ze vaker en structureler bij Ons Stede Broec aanwezig te laten zijn. Tenslotte is het van belang dat alle toegangsmedewerkers vanuit het informatiepunt (waaronder ook de triage en frontofficemedewerkers) toegang krijgen tot alle benodigde systemen. Het zou hierbij zonde zijn om te wachten op het visie-leertraject van de SED, omdat we op veel punten al verder zijn dan de overige SED-gemeenten. 2) Ten aanzien van de financiering kan gesteld worden dat de huidige financiële middelen vaak incidenteel of projectgebonden zijn, waardoor het succes van deze aanpak en de daarmee gepaard gaande kostenreductie onder druk komen te staan.
Zonder structurele financiering bestaat het risico dat de behaalde resultaten niet duurzaam kunnen worden geborgd en de druk op de tweede lijn weer toeneemt. 3) De dataverzameling en -uitwisseling tussen Ons Stede Broec en de gemeente blijft een knelpunt, wat het moeilijk maakt om de financiële en maatschappelijke effecten van de preventieve inzet volledig in kaart te brengen. Hierom is het van belang om gebruik te maken van een gezamenlijk systeem waarin de data geregistreerd en gemonitord wordt en er gebruik gemaakt wordt van een gezamenlijke evaluatietool die inzicht geeft in zowel de dienstverlening vanuit de eerste als die van de tweede lijn.
Evaluatie doorontwikkeling versterken eerste lijn en outreachend werken - vastgesteld 25-03-2025
17
Bijlagen Bijlage 1: Morele verantwoordingsrapportage Ons Stede Broec 2024
Evaluatie doorontwikkeling versterken eerste lijn en outreachend werken - vastgesteld 25-03-2025
18