07 Raadsbrief Onderzoek invoeren inkomensafhankelijke bijdrage Wmo

Raadsbrief Onderzoek toepassen van financiële (draag)kracht en zelfredzaamheidscriterium voor de Wmo bij toewijzing van de huishoudelijke hulp Beantwoording schriftelijke vragen Zaaknummer: 942446 Bijlage:

Geachte raad, Aanleiding De fracties van het CDA en ODS hebben een motie ingediend waarin zij vraagt tot het toepassen van het eigen (draag)kracht en zelfredzaamheidscriterium voor de Wmo. De motie is in de raadsvergadering van 27 mei 2021 aangenomen. Wij hebben u toegezegd om nader onderzoek te laten uitvoeren naar de haalbaarheid van het invoeren van het toepassen van het eigen (draag)kracht en zelfredzaamheidscriterium voor de Wmo. In deze Raadsbrief informeren wij u over het gevolgde proces en het onderzoek. Informatieverstrekking De analyse geeft onder meer inzicht in het aantal inwoners die een eigen bijdrage betalen de aantallen cliënten in de verschillende inkomensklassen. Verder is een berekening gemaakt van de is een analyse gemaakt van een mogelijk besparingspotentieel. Uitgangspunten In het onderzoek is op basis van de CAK-rapportage van juli 2021 een analyse gemaakt van de financiële consequenties. De berekening van de financiële consequenties zijn opgesteld op basis van de navolgende uitgangspunten: (gebaseerd op de situatie van de gemeente Krimpen aan den IJssel) 1. 200% van het bruto wettelijk minimumloon in het geval dat er sprake is van een niet-AOWgerechtigde; 2. 150% van het bruto wettelijk minimumloon in geval er sprake is van een AOW-gerechtigde. Hierbij zijn de gegevens gebruikt van het CAK: ‘Rapport Wmo Abonnementstarief’ over de maand juli 2021.

In de basis is het berekende besparingspotentieel beperkt en leidt uiteindelijk niet tot substantieel hogere besparingen voor de gemeente. Het door de afdeling berekende besparingspotentieel bedraagt € 752,59 per maand. Dit is exclusief het aantal inwoners dat na invoering van een eventuele inkomensafhankelijke bijdrage mogelijk een andere keuze maakt voor een voorziening. Onderzoek In het onderzoek zijn een aantal aspecten onderzocht: wettelijk kader, financieel, juridisch, verordening en beleidsregels, de eventuele rol van de Adviesraad, de uitvoering en betrouwbaarheid/imagoschade. Wettelijk Gemeenten zijn vanaf 2020 wettelijk verplicht het abonnementstarief in te voeren. Het invoeren van een inkomenstoets voor de Wmo is strijdig met de Wmo2015. Door het invoeren van een inkomensafhankelijke bijdrage voor Wmo-voorzieningen en het uitvoeren van een inkomenstoets doet de gemeente aan inkomenspolitiek. Dat recht is enkel voorbehouden aan de Rijksoverheid. Financieel Uit het onderzoek blijkt dat het beoogde financiële voordeel voor de gemeente beperkt is. De berekende besparing bedraagt, op basis van het onderzoek, ongeveer € 752,59 per maand, waarbij de gemeente alsdan extra inkomsten verwerft.

Het invoeren van een inkomensafhankelijke bijdrage gaat naar onze verwachting leiden tot substantieel hoge uitvoeringskosten. Het invoeren van deze bijdrage vraagt extra capaciteit van de uitvoeringsorganisatie. Het afhandelen van bezwaar en beroep en het voeren van juridische procedures zullen extra middelen vergen omdat te verwachten is dat een groot aantal inwoners die gebruik maken van het abonnementstarief in verweer gaan komen. Juridisch Te verwachten is dat als de inkomensafhankelijke bijdrage wordt ingevoerd, de gemeente mogelijk onder interbestuurlijk toezicht komt te staan en dat VWS zal trachten het raadsbesluit te laten vernietigen door de Raad van State. Door de invoering loopt de gemeente het risico dat inwoners gebruik gaan maken van de bezwaar en beroepsprocedures en andere juridische procedures hetgeen hoge juridische kosten en imagoschade voor de gemeente met zich meebrengt. In het geval het Rijk de gemeente verplicht het besluit terug te draaien zal dat effect hebben op de juridische kant van het vraagstuk. Verordening en beleidsregels Het invoeren van een inkomensafhankelijke bijdrage vraagt ook het wijzigen van de Verordening en de beleidsregels.

Formele rol van de Adviesraad Sociaal Domein In het geval van een voorgenomen besluit tot invoering van een inkomensafhankelijke bijdrage zal een conceptbesluit voorgelegd moeten worden aan de Adviesraad Sociaal Domein. Uitvoering Het invoeren van een inkomensafhankelijke bijdrage heeft de consequentie dat de uitvoering, de Toegang en de administratie de wijzigingen op cliëntniveau moeten verwerken in de interne systemen en de CAK-portal. Alle huidige maatwerkbeschikkingen zullen op cliëntniveau gewijzigd moeten worden: voor het wijzigen van de huidige eigen bijdrage-systematiek en het opnieuw invoeren van het nieuwe besluit en een individuele beschikking aan betreffende inwoners. De huidige inwoners met een Wmovoorziening moeten administratief omgezet worden. Alle cliënten moeten een nieuwe beschikking krijgen voor de nieuwe inkomensafhankelijke bijdrage. Dat vraagt initieel extra capaciteit en daarmee gepaard gaande extra kosten. In het geval In het geval het Rijk de gemeente verplicht het besluit terug te draaien zal dat effect hebben op de uitvoeringspraktijk. Betrouwbaarheid en imagoschade Inwoners mogen ervan uit gaan dat de gemeente een betrouwbare partner is die binnen de wet- en regelgeving de Wmo uitvoert. In strijd handelen met de wet kan leiden tot wantrouwen van inwoners.

Het invoeren van de inkomensafhankelijke bijdrage voor Wmo voorzieningen en het risico van te voeren juridische procedures kan uiteindelijk leiden tot imagoschade voor de gemeente. Alternatieven De gemeente kan ook andere maatregelen nemen om de toename van de vraag naar Wmomaatwerkvoorzieningen te beperken. Dat kan door bij de Toegang aanvragen van inwoners goed te beoordelen en te kijken welke vraag afgeschaald kan worden naar algemene en voorliggende voorzieningen. Verder valt te denken valt aan een heroverweging op het minimabeleid, het wijzigen van de regels rondom de WTCG/CER-gelden of beleid waarbij er in eerste instantie eerst gekeken wordt of andere wetgeving zoals de Wlz van toepassing kan zijn alvorens lokaal een maatwerkvoorziening te treffen. Deze heroverweging vallen niet in de scope van het onderzoek naar een inkomensafhankelijke bijdrage. In het Wmo-beleidsplan in ontwikkeling zullen mogelijke maatregelen om de financiële tekorten binnen de Wmo te beperken, uitgewerkt worden.

Conclusie Uit dit onderzoek blijkt dat het besparingspotentieel beperkt is en de uitvoeringskosten voor een andere werkwijze hoog zullen zijn. Een groot deel van de gebruikers van de WMO betalen geen eigen bijdrage omdat zij een vrijstelling hebben vanuit het minimabeleid of vanuit het wettelijke beleid. Advies Landelijk staat het abonnementstarief en de toenemende vraag en kosten voor de gemeenten volop in de aandacht. De VNG heeft het (komende) kabinet geadviseerd het WMO-abonnementstarief op de schop te nemen en een inkomensafhankelijke eigen bijdrage voor huishoudelijke hulp, hulpmiddelen en woningaanpassingen in te voeren, dan wel de financiële draagkracht een van de toetsingscriteria te mogen laten zijn voor deze voorzieningen. Daarnaast pleit de VNG voor meer financiële compensatie zolang de wet nog niet gewijzigd is. Landelijk is immers een duidelijk beeld dat het huidige abonnementstarief een aanzuigende werking heeft (gehad) en gemeenten op extra kosten heeft gejaagd. Gezien deze landelijke ontwikkelingen en de hoge uitvoeringskosten om het systeem nu te wijzigen, adviseert het college deze motie niet in te voeren maar te wachten op maatregelen vanuit het kabinet. Wij verwachten dat het nieuwe kabinet de voorstellen van de VNG serieus neemt en maatregelen zal treffen.

Vervolg De bevindingen van het onderzoek zijn tijdens de thema-avond Sociaal Domein van 4 november 2021 reeds toegelicht.

Bovenkarspel, 7 december 2021 Burgemeester en wethouders van Stede Broec De secretaris, De burgemeester,

A. Huisman

R.A.P. Wortelboer