06 Raadsbrief Aanpak Ondermijning 2022

Raadsbrief Aanpak Ondermijning 2022 Informerend Zaaknummer: 53402 Bijlage: Infographic Aanpak Ondermijning Geachte leden van de raad, Middels deze brief informeren wij u over de laatste stand van zaken ten aanzien van de aanpak van ondermijning voor de gemeente. Aanleiding In het coalitieakkoord 2022-2026 ‘Samenwerken, Samen leven, Samen ontwikkelen’ van de gemeente Stede Broec is ondermijning als een van de prioriteiten benoemd. De aanpak van ondermijning vraagt om structurele aandacht waarbij het optreden van de overheid en ondermijnende criminaliteit met elkaar samenhangen. Daar waar de overheid (onbewust) afwezig of niet daadkrachtig is, ontstaat ruimte voor crimineel handelen. Hierdoor bestaat het risico dat - indien we geen maatregelen treffen - deze criminele activiteiten zich verplaatsen naar onze gemeente. De aanpak van ondermijning vraagt om één georganiseerde overheid die alle middelen en instrumenten inzet die tot haar beschikking staan. Preventie en repressie dienen daarbij twee kanten van dezelfde medaille te vormen. De gemeente wil voorkomen dat (georganiseerde) criminaliteit nieuwe aanwas krijgt en dat criminelen in onze gemeente opereren. Dit vraagt om een organisatiebrede inzet op diverse thema’s. Derhalve is in 2022 geïnvesteerd op verschillende niveaus om de weerbaarheid van onze gemeente te vergroten.

Er is geïnvesteerd in onze gemeentelijke informatiepositie en het zicht op ondermijning, de weerbaarheid van de gemeentelijke organisatie, het integraal aanpakken van casuïstiek met (keten)partners, de bedrijventerreinen, het buitengebied en mensenhandel. Daarnaast kijken we naar de gewenste barrières die opgeworpen kunnen worden tegen ondermijning en breiden we de aanpak van ondermijning steeds meer uit met onze inwoners, ondernemers, bedrijven en maatschappelijke instellingen. Het doel is om te komen tot een weerbare samenleving tegen ondermijning. Hierna treft u de laatste stand van zaken ten aanzien van de gestelde prioriteiten. 1. Weerbare organisatie Weerbaarheid van het openbaar bestuur is een belangrijk aandachtspunt in de aanpak van ondermijning. Bestuurlijke weerbaarheid is in alle onderdelen van de gemeentelijke organisatie van belang, voor het college van burgemeester en wethouders, de gemeenteraad en voor het ambtelijk apparaat. Naar aanleiding van de weerbaarheidsscan in 2021 is een aantal aanbevelingen gedaan die voorzien in mogelijkheden om maatregelen te treffen op het gebied van de thema’s weerbaarheid, integriteit en ondermijning in verschillende delen van de organisatie. In februari 2022 bent u middels de Raadsbrief aanpak ondermijning 2021 separaat hierover geïnformeerd.

In 2022 is een plan van aanpak opgesteld om te komen tot een gefaseerde implementatie van deze aanbevelingen gedurende de periode van 2023 tot en met 2026. Het plan van aanpak gaat in op de organisatorische verankering, het meldpunt, de ondermijningstafel en bewustwording. Deze aspecten worden onderstaand toegelicht. Organisatorische verankering De bestuurlijke aanpak van ondermijning en het weerbaar zijn tegen mogelijke criminele beïnvloeding is een verantwoordelijkheid van de SED-organisatie als geheel. Dat wil zeggen dat rollen en verantwoordelijkheden duidelijk zijn vastgelegd, de (werk)processen voor het melden en behandelen van de signalen van ondermijning zijn beschreven, er voldoende maatregelen zijn genomen voor de (meest) kwetsbare processen en functies en dat weerbaarheid een vast onderdeel is van vorming en opleiding. Zoals reeds bovenstaand beschreven worden de verschillende onderdelen gefaseerd geïmplementeerd gedurende de periode 2023 tot en met 2026. Meldpunt Een goede informatiepositie is belangrijk voor zowel de bestuurlijke aanpak van ondermijning als voor de weerbaarheid. Dat wil zeggen dat de organisatie zicht houdt op wat er speelt in de gemeente wat betreft ondermijning. Het meldpunt is de centrale plek waar signalen over ondermijning en weerbaarheid binnenkomen, worden verwerkt en doorgezet.

Op deze wijze komen signalen direct terecht bij de verantwoordelijke ambtenaren en is ook de privacy en archivering geborgd. In 2022 is een eerste opzet gemaakt van het raamwerk voor het digitale (meld)formulier behorende bij het meldpunt, het meldpunt behoeft verdere uitwerking in 2023.

Ondermijningstafel De ondermijningstafel is een overleg onder regie van team Openbare Orde en Veiligheid (OOV) waarin de verschillende (vak)afdelingen in de organisatie het gesprek voeren over de gezamenlijke aanpak van ondermijning en de weerbaarheid van de organisatie. Door gericht signalen te bespreken ontstaat een integraal beeld van de problematiek, de opties om op te treden en de noodzaak voor een (gerichte) versterking van de eigen weerbaarheid. Conform privacywetgeving wordt zorgvuldig afgewogen welke (vak)afdelingen dienen aan te sluiten bij de voorliggende signalen. De ondermijningstafel wordt voorzien met informatie die via het meldpunt is ingekomen en die ambtenaren van de (vak)afdelingen aandragen vanuit hun eigen rol en bevoegdheden. Om te komen tot een goede invulling - met aandacht voor privacywetgeving - van de ondermijningstafel is in 2022 een privacyprotocol met bijbehorend (werk)proces voor het behandelen van signalen opgesteld. Het streven is om dit privacyprotocol met bijbehorende (werk)proces in februari 2023 vast te laten stellen door de directie. Na vaststelling van het privacyprotocol starten we in 2023 eens per kwartaal met een ondermijningstafel waar verschillende (vak)afdelingen onderdeel van zijn.

Bewustwording Voor een weerbare organisatie is het belangrijk dat medewerkers zich voldoende bewust zijn dat ze met criminelen en ondermijning in aanraking kunnen komen en dat criminelen mogelijk ook in hen geïnteresseerd kunnen zijn. Dat betekent dat medewerkers een beeld moeten hebben waarom ze mogelijk interessant zijn en in staat kunnen zijn om de signalen van ondermijning te herkennen. De komende jaren investeren we in het versterken van het bewustzijn en de weerbaarheid van medewerkers. Dit gebeurt door een trainingsprogramma aan te bieden en te voorzien in voldoende herhaling en (periodiek) onderhoud om het bewustzijn en de weerbaarheid van de organisatie op peil te houden. Bestuurlijke slagkracht ondermijning In 2022 zijn stappen ondernomen om de bestuurlijke slagkracht te vergroten door verder in te zetten op de verankering van ondermijning in gemeentelijk beleid. Onderstaand wordt dit nader toegelicht. Toepassing Wet Bibob bij vastgoedtransacties In 2022 zijn de Beleidsregels toepassing Wet Bibob uitgebreid met de toetsingskaders voor vastgoedtransacties. Momenteel worden de laatste maatregelen getroffen om te komen tot het afronden van de implementatie. Deze maatregelen zien op het aanpassen van onze overeenkomsten met daarin opgenomen de bepalingen over de toepassing van de Wet Bibob en de laatste afstemming met vakafdelingen over het interne proces.

Daarnaast worden er voorbereidingen getroffen om gesprekken te voeren met de afdeling Ruimtelijke Ontwikkeling (RO) om te bekijken voor welke vergunningen het wenselijk is om de Wet Bibob toe te passen. Samenwerking Regionaal Informatie- en Expertisecentrum (RIEC) De samenwerking met het RIEC heeft als doel om gezamenlijk invulling te geven aan een bestuurlijke en geïntegreerde aanpak van georganiseerde criminaliteit door naast het strafrechtelijk laten vervolgen van individuele daders ook bestuursrechtelijke interventies en fiscale handhaving aan te wenden. In 2022 zijn er 2 casussen voorgelegd aan het RIEC. De convenantpartners - waaronder de gemeente - zijn conform artikel 7 van de Wet politiegegevens gehouden tot geheimhoudingsplicht, derhalve kan over lopende casuïstiek niet inhoudelijk worden uitgeweid. 2. Bedrijventerreinen Voor de gemeenten Stede Broec sluit team Openbare Orde en Veiligheid (OOV) in samenwerking met de afdeling Economische Zaken (EZ) structureel aan bij de overleggen van het Keurmerk Veilig Ondernemen (KVO). Team Openbare Orde en Veiligheid participeert in deze overlegstructuren om zo de gemeentelijke informatiepositie en het zicht op ondermijning te vergroten, zet in op het verhogen van de bewustwording ten aanzien van ondermijning op bedrijventerreinen en weegt af welke behoeften er leven onder de ondernemers wat betreft het onderwerp veiligheid.

Op deze wijze poogt de gemeente om de betrokkenheid van de ondernemers te vergroten en hen te motiveren om signalen van ondermijning en andere misstanden te melden bij de gemeente. Op de bedrijventerreinen zijn vaak bedrijfsverzamelgebouwen gevestigd waarvan het niet direct duidelijk is wat er in deze bedrijfsverzamelgebouwen gevestigd is. In 2022 hebben team Openbare Orde en Veiligheid (OOV) en afdeling Economische Zaken (EZ) verkennende gesprekken gevoerd om te bekijken welke mogelijkheden er zijn om bedrijfsverzamelgebouwen met bijbehorende units uit de anonimiteit te halen en zichtbaarder te maken. In overleg met de eigenaren van deze bedrijfsverzamelgebouwen en individuele units pogen we in 2023 een integrale aanpak te formuleren

om de zichtbaarheid van bedrijfsverzamelgebouwen te vergoten. Allereerst brengen we de eigendomssituatie in kaart en gaan daarna in gesprek met de verschillende eigenaren van deze bedrijfsverzamelgebouwen om te komen tot een integrale en uniforme werkwijze. Integrale controles en controles huisvesting arbeidsmigranten In gemeente Stede Broec vinden er structureel (integrale) controles plaats op bedrijventerreinen. Deze integrale controles worden uitgevoerd met verschillende (keten)partners zoals politie, Omgevingsdienst, Douane, Belastingdienst en de Arbeidsinspectie. Tevens zetten we structureel in op de controles huisvesting arbeidsmigranten en anticiperen op meldingen zoals gemeld bij Meld Misdaad Anoniem (MMA). 3. Veilig Buitengebied Het uitgestrekte platteland maakt onze gemeente ontzettend mooi, maar ook aantrekkelijk voor illegale activiteiten. Criminaliteit beperkt zich niet tot gemeentegrenzen en samen willen we criminaliteit aanpakken om een veilige leef- en werkomgeving te behouden voor onze inwoners én ondernemers. Een voorbeeld van criminaliteit in buitengebieden is grote, leegstaande en afgelegen schuren die - al dan niet onder valse voorwendselen - worden verhuurd aan criminelen.

Zij gebruiken deze locaties om er bijvoorbeeld hennep te telen of om synthetische drugs te maken In 2022 is de publiek-private samenwerking onder de naam ‘Veilig Buitengebied’ voortgezet. Deze samenwerking heeft als doel om het buitengebied weerbaar te maken tegen ondermijning. Voor onze inwoners en ondernemers in het buitengebied is er het afgelopen jaar een bijeenkomst georganiseerd. Tijdens deze voorlichtingsavond stonden we stil bij de signalen van drugsproductie, hoe je misstanden en drugslabs kunt herkennen, hoe synthetische drugs zoals XTC ruikt en op welke wijze onze inwoners veilig en anoniem een melding kunnen maken. Volledigheidshalve verwijzen wij u naar het gepubliceerde artikel betreft de georganiseerde bijeenkomst: 'Oprukkende drugscriminaliteit in WestFriese buitengebieden: ’Gebruik je boerenverstand’. Integrale controles Arbeidsinspectie In 2022 zijn er in samenwerking met de Arbeidsinspectie controles uitgevoerd bij een aantal bedrijven in de agrarische sector. Er is onder andere gekeken naar de naleving van regels gesteld bij of krachtens de Arbeidsomstandighedenwet, de Wet arbeid vreemdelingen (WAV), de Wet minimumloon en minimumvakantiebijslag (WML), de Wet allocatie van arbeidskrachten door intermediairs (WAADI) en de Arbeidstijdenwet (ATW).

Deze controles zijn tot stand gekomen middels een projectmatige aanpak dan wel op basis van ingekomen signalen bij de Arbeidsinspectie. 4. Mensenhandel In het Interbestuurlijk Programma (IBP) van het Rijk, provincies, gemeenten en waterschappen zijn afspraken gemaakt over de gemeentelijke rol bij de aanpak van mensenhandel. Conform het IBP is iedere gemeente verplicht om de aanpak van mensenhandel op te nemen in gemeentelijk beleid. In november 2022 is het beleid vastgesteld door het college van burgemeester en wethouders. De aanpak van mensenhandel richt zich op arbeidsuitbuiting, seksuele uitbuiting (prostitutie) en criminele uitbuiting. Intern zijn de processen rondom de aanpak van mensenhandel verder uitgewerkt. Hierbij kunt u denken aan de inrichting van het meldproces, zoals reeds genoemd onder het kopje weerbare organisatie. Ook is de interne samenwerking versterkt tussen de aandachtsfunctionaris mensenhandel en de adviseur zorg en veiligheid over de signalen van mensenhandel, het daaropvolgend formuleren van interventies zoals het uitvoeren van controles op het gebied van (arbeids)uitbuiting en prostitutie of het betrekken van de gewenste (keten)partners. Per ingang van 2022 valt de taak van het bestuurlijk toezicht op de prostitutiebranche weer volledig onder de gemeenten.

De coördinatie van de bestuurlijke controles en het uitvoeren van regionaal bestuurlijk toezicht op de (on)vergunde prostitutie lag geheel bij het AVIM Team Mensenhandel Mensensmokkel (TMM) van de politie-eenheid Noord-Holland. Daarmee voerde de politie - naast de opsporing - een gemeentelijke taak uit. Handhaving vond plaats door de gemeenten op basis van bestuurlijke rapportages van politie. De komende periode zetten we als gemeenten in op het voldoen aan de wettelijke taak en de afspraken conform het IBP. Tot slot verwijzen wij u naar de infographic zoals opgenomen in de bijlage. Deze infographic laat een selectie zien van de inspanningen over het jaar 2022. In 2023 blijven wij u periodiek informeren over de vorderingen ten aanzien van de aanpak van ondermijning.

Bovenkarspel, 28 februari 2023 Burgemeester en wethouders van Stede Broec De secretaris, De burgemeester,

A. Huisman

R.A.P. Wortelboer