Publicatieversie Nota inwoners- en overheidsparticipatie
Tekst van het document
We doen het samen Nota inwoners- en overheidsparticipatie
Mei 2024
Colofon Deze nota is een uitgave van gemeente Staphorst in samenwerking met: Femke Heythekker, Consulent bewonersparticipatie Andries van den Berg, Ruimtelijk ontwerp en procesbegeleiding Gemeente Staphorst Binnenweg 26 7951 DE Staphorst www.staphorst.nl
Voorwoord De gemeente Staphorst hecht waarde aan het betrekken van inwoners bij de dingen die we doen en ondersteunt initiatieven uit de samenleving. Dat hebben we opgenomen in het coalitieakkoord 2022-2024 en hier verder uitgewerkt. Deze nota over participatie in onze gemeente geeft weer hoe we de kennis en de kracht van de eigen gemeenschap beter kunnen inzetten. Dat gaat
over beleid, maar vooral over hoe wij als mensen met elkaar omgaan. Over hoe we samenwerken. Over heldere afspraken. En hoe we vanuit een goede relatie in wederzijds vertrouwen samen kunnen bouwen aan de toekomst. Tegelijkertijd weten we ook dat dit met één nota niet zomaar de nieuwe werkelijkheid is. Participeren vraagt vertrouwen en geduld. Het vraagt ook een open houding van zowel de inwoners als de gemeente. Voor de gemeenteraad, het college van burgemeester en wethouders en de organisatie van de gemeente betekent het in veel gevallen ook een andere manier van werken. Dat kost tijd en zal, vooral in het begin, een proces van vallen en opstaan zijn. Als burgemeester zie ik ernaar uit om met elkaar dat proces aan te gaan. Er is heel veel kennis over de eigen omgeving in de samenleving. En in de gemeente Staphorst is er ook een grote sociale cohesie. We weten elkaar te vinden en we krijgen hier dingen voor elkaar. Eigenlijk zit het participeren er van nature al in. Als we dat voor ogen houden en elkaar de hand blijven reiken, kijk ik nu al uit naar de mooie plannen die in dit samenspel ontstaan. Jan ten Kate Burgemeester van Staphorst
1
Inhoudsopgave
Bijlage I. Verwerking punten uit onderliggende documenten
19
Voorwoord
1
Bijlage II. Acties participatie 2024-2025
21
Inleiding
3
Bijlage III. Lijst met websites/documenten
23
1.
Visie op participatie
5
2.
Vormen van participatie
7
2.1
Structurele vormen van participatie
7
2.2
Eenmalige vormen van participatie
8
2.3
Nieuwe vormen van participatie
9
3.
4.
5.
Overheidsparticipatie: de inwoner is initiatiefnemer
10
3.1
Een initiatief uit de samenleving
10
3.2
Een bewonersbod – uitdaagrecht
11
3.3
Een inwonersinitiatief en de Omgevingswet
11
Inwonersparticipatie: gemeente is initiatiefnemer
13
4.1
Het participatiemodel
14
4.2
Het participatieproces
15
Wat is er nodig?
16
5.1
De samenleving
16
5.2
De gemeenteraad
16
5.3
Het college van burgemeester en wethouders
17
5.4
De ambtelijke organisatie
17
5.5
Actie
18 2
Inleiding
Collegeprogramma 2022-2026 We willen goed in verbinding staan met inwoners, ondernemers,
Bij participatie gaat het om het betrekken van inwoners (en bedrijven,
verenigingen, kerken, maatschappelijke organisaties, partners en ruimte
maatschappelijke instellingen en andere overheden) bij gemeentelijke
geven voor goede, en bij gemeente Staphorst passende, initiatieven. We
plannen én om het geven van ruimte aan initiatieven van inwoners en
geven ruimte aan initiatieven en streven naar minder belemmerende
organisaties zelf. Overheid en inwoners die samen nieuwe activiteiten
regels. Initiatieven vanuit de samenleving geven we de ruimte en
ontwikkelen en samen oplossingen zoeken voor maatschappelijke
faciliteren we. We versterken de verbinding en het gesprek met de
problemen, hoe klein soms ook.
samenleving en staan open voor nieuwe vormen van samenwerking. Bij belangrijke onderwerpen staan wij in goed contact met onze inwoners
Met het in deze notitie vastgelegde nieuwe beleid gaan we de
en betrekken we daarbij de wijk- en dorpsraden. We zullen actief
participatie in de gemeente Staphorst verbeteren. We gaan als gemeente
terugkoppelen wat de stand van zaken is, zowel bij grote als kleine
inwoners beter betrekken bij onze plannen én gaan constructief
onderwerpen.
meedenken bij plannen vanuit de samenleving. We zetten in op meer weloverwogen participatie op maat en een zorgvuldige uitvoering van
Eerdere onderzoeken
het participatieproces van begin tot eind. Het in deze notitie geschetste
In de afgelopen jaren hebben meerdere onderzoeken plaatsgevonden
kader is een aanzet tot het toepassen van effectieve, heldere en
naar de gemeentelijke wijze van participatie. De uitkomsten van deze
navolgbare inwoners- en overheidsparticipatie in de gemeente
onderzoeken en aanbevelingen zijn betrokken in dit nieuwe beleid. In
Staphorst. Deze notitie vervangt de vorige nota over participatie, de nota
bijlage 1 staat een overzicht van alle aanbevelingen en hoe deze een plek
Burgerkracht van 2015.
hebben gekregen in deze nota. Onderstaand een korte samenvatting van de verschillende onderzoeken.
De basis van het participatiebeleid in deze notitie staat in het coalitieakkoord en collegeprogramma 2022-2026.
Burgerparticipatie, onderzoeksrapport rekenkamercommissie Staphorst (2020)
Coalitieakkoord 2022-2026
Na onderzoek heeft de Rekenkamercommissie in 2020 in haar
We ondersteunen initiatieven vanuit de samenleving. Wij stimuleren het
eindrapport Burgerparticipatie geconstateerd dat gemeente Staphorst
functioneren van wijk- en dorpsraden en hechten waarde aan het
een open blik heeft voor participatie, maar dat het nog niet systematisch
betrekken van inwoners bij beleid (burgerparticipatie).
wordt toegepast. De commissie vond weinig casussen waarin
3
burgerparticipatie een duidelijke rol heeft gespeeld. Als een ‘gedurfde
democratie waren dan de inwoners. Ook bleek dat niet iedereen
uitzondering’ noemt de commissie het experiment de Levensboomlocatie.
participatie ervaarde als één van de vormen van lokale democratie.
Bij dit experiment is het participatietraject ingezet op de hoogste trede
Naast de representatieve democratie van raad en college bestaat er ook
van de participatieladder. Daarbij konden de inwoners – binnen enkele
participatieve democratie waarbij de gemeente inwoners actief betrekt
kaders – vrij ontwerpen. Ook hadden zij beslissingsbevoegdheid voor de
bij haar beleid.
invulling van het lege terrein van voormalige basisschool De Levensboom.
De belangrijkste verbeterpunten uit de Quick Scan volgens de inwoners zijn: gemeente luister beter naar de mening van de inwoners, werk
EPOS-evaluatie (2021)
opener en transparanter en laat inwoners meer meedoen.
In 2021 werd EPOS geëvalueerd. EPOS staat voor Efficiënte Procesinrichting Omgevingsrecht Staphorst. Het evaluatierapport concludeerde dat in veel gevallen burgerparticipatie niet werd gedaan. Dit kwam doordat, zoals een initiatiefnemer het verwoordde, men “geen slapende honden wakker wil maken”. Ook constateerde het rapport dat dit in strijd is met de principes van EPOS en de Omgevingswet, die meer transparantie voorstaan. Daarbij hoort juist dat slapende honden wakker worden gemaakt, zodat in een vroegtijdig stadium alle belangen kunnen worden gekend en integraal afgewogen. Ook bleek uit de evaluatie dat het voor initiatiefnemers onduidelijk was hoe participatie vorm moest krijgen. De betrokkenheid van inwoners/belanghebbenden bij ruimtelijke ontwikkelingen was in veel procedures gering. Zo wisten inwoners/ belanghebbende vaak niet dat een conceptaanvraag was ingediend en werden zij niet betrokken bij de behandeling in de Omgevingskamer. Quick Scan Lokale Democratie gemeente Staphorst (2022) De gemeente voerde in 2022 een Quick Scan Lokale Democratie uit. Met deze Quick Scan werd geïnventariseerd hoe inwoners, raadsleden, ambtenaren en collegeleden kijken naar het democratische samenspel in Staphorst. Hieruit kwam naar voren dat de interne groepen (raad, college en ambtenaren) positiever over de stand van de lokale
4
1. Visie op participatie
de overheid. Goede inwonersparticipatie kan het wederzijds vertrouwen en begrip tussen inwoners en de gemeente en tussen inwoners
Het is de ambitie van gemeente Staphorst om meer, breder en beter te
onderling vergroten. Ook kan het de kwaliteit van en het draagvlak voor
participeren. Dit vanuit onze overtuiging dat plannen, beleid, projecten
beleid en plannen vergroten. Daardoor kunnen onnodige vertraging en
en besluiten beter worden als we er samen met inwoners over
kosten, bijvoorbeeld door uitstel vanwege bezwaarprocedures, in
nadenken en aan werken. We vinden de inbreng van de kennis,
bepaalde situaties worden voorkomen. Daarnaast kan goede inwoners-
creativiteit en ervaring van inwoners hierbij van onschatbare waarde.
participatie de betrokkenheid en het verantwoordelijkheidsgevoel van
Tegelijkertijd vinden we het belangrijk dat inwoners zo veel mogelijk
inwoners vergroten.
invloed op en zeggenschap over de eigen leefomgeving krijgen. Ook de context waarin we ons bevinden vraagt daar nadrukkelijk om: inwoners worden steeds mondiger, opgaven steeds complexer en meerledige,
De participatieladder
verhoudingen polariseren en het wantrouwen in het optreden van de
geeft weer hoever de
overheid groeit. We zijn ons ervan bewust dat er voor de uitdagingen van
invloed van de
onze tijd alleen duurzame oplossingen kunnen komen als gemeente en
participatie kan gaan.
samenleving gelijkwaardig samenwerken.
Inwoners- en overheidsparticipatie Participatie is het betrekken van inwoners en andere belanghebbenden
Bij overheidsparticipatie participeert de overheid in initiatieven van
bij plannen, beleid en projecten. Met als doel betere plannen en
inwoners. Vanuit betrokkenheid en verantwoordelijkheidsgevoel zetten
besluiten. Participatie gaat ook over hoe de overheid kan meewerken
inwoners zich in voor de eigen leefomgeving. Dat vinden we bijzonder
aan initiatieven uit de samenleving. Om deze vormen van elkaar te
waardevol en willen we behouden. Bewoners en organisaties met een
onderscheiden, spreken we van inwonersparticipatie en overheids-
goed initiatief zijn welkom. Waar mogelijk zullen we initiatieven
participatie.
versterken en versnellen. Daarbij verwachten we van initiatiefnemers dat zij hun omgeving betrekken en raadplegen en daarbij alternatieven
Voor, door en met inwoners de gemeente Staphorst
zorgvuldig afwegen.
mooier, beter en leefbaarder maken. Bij inwonersparticipatie participeren inwoners (en bedrijven, maatschappelijke instellingen en andere overheden) in een initiatief van 5
Uitgangspunten
en partners. Daarbij hoort ook dat we zeggen wat we doen en doen
Als gemeente zijn we verantwoordelijk voor de bescherming van het
wat we zeggen.
algemeen belang. We staan voor gelijke kansen voor iedereen en
•
gelijkwaardige behandeling bij gelijksoortige trajecten. Daarbij hebben we oog voor maatwerk en inclusie zonder dat daarbij sprake is van
We stimuleren en ondersteunen initiatieven uit de samenleving waarbij deelnemers eigenaarschap laten zien.
•
We stimuleren initiatiefnemers vallende onder de Omgevingswet dat
willekeur. Om dat te waarborgen handelen we vanuit de volgende
zij omwonenden en belanghebbenden in een vroeg stadium
uitgangspunten.
betrekken bij hun plan.
Als de gemeente initiatiefnemer is •
•
Betrokkenheid en eigenaarschap
Participatie wordt door de gemeentelijke organisatie maximaal
We zien betrokkenheid en eigenaarschap bij inwoners als belangrijke
ingezet en benut bij plan- en beleidsontwikkeling. Daarbij gaat de
pijlers voor een vitale democratische gemeenschap en het welzijn van de
kwaliteit van participatie bóven de kwantiteit. We wegen dus af wat
mensen in die gemeenschap. Inwoners en gemeente kunnen elkaar
zich wel of niet leent voor participatie, participatie is geen doel maar
versterken. Samenwerken, elkaars expertise benutten en elkaar
een middel.
vertrouwen zijn daarbij van groot belang. Doorgaans is er een
Als we participatie inzetten betrekken we onze inwoners zo vroeg
gemeenschappelijk belang: de gemeente Staphorst mooier, beter en
mogelijk bij nieuwe ontwikkelingen en gaan daarbij voor de
leefbaarder maken.
betreffende situatie voor het hoogst haalbare participatieniveau. Vooraf scheppen we duidelijkheid over de kaders en wat belanghebbenden kunnen verwachten. •
Participatie is maatwerk. We kiezen bewust voor een aantal vaste stappen bij elk participatietraject. Deze stappen hebben we gevat in een methodiek: het participatiemodel zoals staat beschreven in hoofdstuk 4.1. Dit model biedt structuur en laat ruimte voor maatwerk. De uitkomst van elke stap wordt vastgelegd in een participatieplan.
Bij een initiatief vanuit de samenleving •
We zijn een betrouwbare partner. Dit betekent dat we bereikbaar, aanspreekbaar én toegankelijk zijn voor onze inwoners, ondernemers
6
2. Vormen van participatie
initiatieven en dat van de lokale overheid. Daarmee zijn zij van grote toegevoegde waarde in een sterk veranderende samenleving. Dat vraagt
Bij inwoners- en overheidsparticipatie zijn verschillende participatie-
om een innovatieve benadering van de ‘traditionele’ functies van een
vormen te onderscheiden. Een participatievorm kan alleen van
dorps- of wijkraad. De raden kunnen zich in hun functioneren
toepassing zijn bij inwoners- of overheidsparticipatie, maar kan ook bij
ontwikkelen van representatief en adviserend orgaan naar
beide voorkomen. Zo zijn dorpsraden een vorm van inwonersparticipatie
vernieuwende functies zoals activering van en verbinding met inwoners.
op het moment dat de gemeente voorgenomen nieuw beleid aan hen
voorlegt. En is er sprake van overheidsparticipatie wanneer een
De gemeente Staphorst kent op dit moment vier dorpsraden en één
dorpsraad met een initiatief bij de gemeente aanklopt. Daarentegen is
wijkraad. In Staphorst-Zuid is helaas nog geen wijkraad actief.
een enquête waarmee de gemeente de mening van inwoners ophaalt
• IJhorst (https://www.facebook.com/Dorpsraad-IJhorst-Lankhorst-
alleen in te zetten bij inwonersparticipatie.
522315674537539/) • Punthorst (http://www.dorpsraadpunthorst.nl/)
De verschillende participatievormen zoals deze in de gemeente
• Rouveen (https://www.dorpsraadrouveen.nl/)
Staphorst bestaan hebben we in de volgende twee paragrafen
• Staphorst-Noord (http://www.wijkraadstaphorstnoord.nl/)
onderverdeeld in structurele en eenmalige vormen van participatie. In paragraaf 2.3 wordt kort ingegaan op nieuwe vormen van participatie.
Adviesraden Adviesraden vertegenwoordigen een bepaalde doelgroep of een
2.1 Structurele vormen van participatie
specifiek beleidsterrein. Zij praten met de gemeente over bestaande of gewenste (beleids)maatregelen. De adviesraden in de gemeente Staphorst zijn door het college of de gemeenteraad ingesteld. Zij kunnen
In kader Bij structurele vormen van participatie gaat het om participatieactiviteiten in een bepaalde structuur of systeem.
op bepaalde beleidsterreinen gevraagd en ongevraagd adviseren. Adviesraden hebben daarmee ook een signalerende en controlerende rol. De opdracht aan de adviesraden is om hun achterban
Dorps- of wijkraden
(ervaringsdeskundigen) actief te betrekken. De inbreng van de
Dorps- en wijkraden zijn de ‘oren en ogen’ van het leefgebied van de
adviesraden maakt dat het gemeentelijk beleid beter is afgestemd op de
betreffende raad. Dorps- en wijkraden signaleren wensen en problemen
inwoners.
en geven die door. Zij dragen bij aan identiteitsvorming, sociale cohesie en lokale visievorming. Als verbindende schakel kan een dorps- of
In de gemeente Staphorst bestaan op dit moment de volgende
wijkraad meer bewoners betrekken bij het beleid van inwoners-
adviesraden.
7
•
•
Adviesraad sociaal domein, zie voor meer informatie:
inwoners bij de voorbereiding van beleid worden betrokken. Met de
https://www.staphorst.nl/adviesraad-sociaal-domein-staphorst;
invoering van de nieuwe wet Versterking participatie op decentraal niveau
Verordening Adviesraad:
wordt de inspraakverordening verbreedt naar een participatie-
https://lokaleregelgeving.overheid.nl/CVDR640363/1
verordening met als doel om inwoners niet alleen bij de voorbereiding,
Gemeentelijke adviescommissie (voorheen Monumentencommissie),
maar ook bij de uitvoering en evaluatie van beleid te betrekken.
Verordening commissie:
•
https://lokaleregelgeving.overheid.nl/CVDR708079/1
Zienswijze
Jongerenraad, zie voor meer informatie:
Een zienswijze is een formele reactie op een plan of besluit dat de
https://www.staphorst.nl/jongerenraad;
overheid wil nemen. Een zienswijzenprocedure verloopt in principe
Regeling Jongerenraad:
volgens een aantal vaste stappen. Deze stappen zijn vastgelegd in de
https://lokaleregelgeving.overheid.nl/CVDR418121/1)
Algemene wet bestuursrecht (Awb) en omvatten samengevat het volgende.
Cliëntervaringsonderzoek (CEO)
De overheid bereidt een besluit voor, 2. Wet schrijft zienswijzen-
Het uitvoeren van een jaarlijks CEO is binnen de Jeugdwet en Wmo een
procedure voor, 3. Publicatie van kennisgeving, 4. Start zienswijzen-
wettelijke verplichting. Hierbij vragen we inwoners die gebruik hebben
procedure, 5. Zienswijze indienen, 6. Behandeling zienswijze,
gemaakt van een voorziening naar hun ervaring met deze voorziening en
7. Bekendmaking plan of besluit, 8. Al dan niet mogelijkheid tot beroep.
het proces daaromheen. Voor de verbetering van het beleid en dienstverlening is de ervaring van inwoners een rijke bron, waar de gemeente en de uitvoerende (zorg)partijen veel van kunnen leren.
2.2 Eenmalige vormen van participatie
Momenteel is de respons op een CEO laag. Om de respons te verhogen willen we het proces rondom het CEO opnieuw inrichten. Daarnaast overwegen we om het CEO ook toe te passen op voorzieningen vanuit de
Bij eenmalige vormen van participatie gaat het om eenmalige of projectmatige participatieactiviteiten.
Participatiewet en op ondersteuning vanuit partijen in het voorveld.
Inspraak of spreekrecht
Samenlevingsagenda 2022-2026 Aan het begin van de raadsperiode 2022-2026 heeft de gemeenteraad
Inspraak of spreekrecht is het formele wettelijke recht om kenbaar te
besloten om actief een aantal onderwerpen op te pakken. Het gaat om
maken wat men vindt van nieuw beleid of een besluit. Het verwijst naar
onderwerpen waarbij de samenleving nadrukkelijk wordt betrokken in
formele inspraakmomenten in procedures. Gemeenteraden moesten tot
het proces voorafgaand aan de besluitvorming. De raad heeft gekozen
nu toe een inspraakverordening vaststellen waarin de regels staan hoe
voor onderwerpen die geschikt zijn voor het toepassen van de maximale
8
vorm van participatie met inwoners. De onderwerpen moeten tevens
Buurtschouw
actueel en concreet uitvoerbaar zijn. Op 20 december 2022 heeft de
Tijdens een buurtschouw maakt de gemeente samen met de
gemeenteraad de Samenlevingsagenda 2022-2026 vastgesteld. Daarin
woningcorporatie, welzijnsorganisatie en soms ook politie en dorpsraad
zijn de volgende onderwerpen opgenomen:
een ronde door een bepaalde buurt. De buurtschouw is bedoeld voor
1. Ontwikkeling Marktplein;
het ophalen van ideeën, vraagstukken of knelpunten in de openbare
2. Basisvaardigheden;
ruimte of op het sociale vlak. Een buurtschouw kan op een laag-
3. Een door inwoners aan te dragen onderwerp.
drempelige en interactieve manier de sociale cohesie stimuleren en
interactie in gang te zetten.
Informatiebijeenkomst en inspraakavond
Een paar jaar terug werd in de gemeente Staphorst voor het eerst een
Informatiebijeenkomsten zijn openbare bijeenkomsten waarbij vaak één
schouw georganiseerd. Deze wordt sindsdien regelmatig herhaald. Door
specifiek (beleids)onderwerp centraal staat. Het doel van een
ter plaatse te kijken en met de bewoners te praten kunnen concrete
informatiebijeenkomst is het informeren van inwoners over een nieuwe
wensen en problemen gesignaleerd worden. Bewoners hebben zo
ontwikkeling. Een inspraakavond is bedoeld om belanghebbenden de
invloed op hun directe woonomgeving.
mogelijkheid te geven om hun mening te geven over een beleidsvoornemen. Veelal hebben inwoners via inspraakavonden hooguit een
Klantreizen Sociaal Domein
adviserende rol. Zelden wordt het als instrument gebruikt om informatie
Klantreizen is een door het kennisinstituut Movisie ontwikkelde tool om
of ideeën van inwoners te genereren.
inzicht te krijgen in de ervaringen van inwoners. Het doel daarvan is de dienstverlening te optimaliseren. Welke behoeften hebben cliënten van
Enquête
de Wmo, Jeugdwet of Participatiewet in de gemeente? Hoe zoeken zij
Bij een enquête krijgen inwoners een online of fysieke vragenlijst
naar hulp? Waar lopen zij op vast? Komende maanden wordt binnen
toegestuurd, met als doel het achterhalen van hun mening over één of
Staphorst voor het eerst ervaring opgedaan met dit instrument.
meerdere onderwerpen. De enquête kan als open en als selectieve methode worden ingezet, dus voor alle inwoners of voor een selectie daarvan. Bij dit instrument ligt de drempel om te participeren lager dan
2.3 Nieuwe vormen van participatie
bij veel andere instrumenten: inwoners die doorgaans niet naar
Naast hierboven beschreven participatievormen worden landelijk
bijeenkomsten komen, doen mogelijk wel mee aan een enquête. Hier
diverse andere vormen van participatie toegepast: burgerforum,
staat echter tegenover dat een enquête vaak een lage respons heeft en
internetforum, burgertop, referendum, participatief begroten enz.
dat verder geen interactie mogelijk is.
Tijdens de coronapandemie is ook het online betrekken van inwoners 9
vergaand ontwikkeld. De ontwikkelingen staan niet stil en participatie krijgt steeds meer (online) mogelijkheden die we ook voor de gemeente
3. Overheidsparticipatie: de inwoner is initiatiefnemer
Staphorst verder kunnen verkennen. Vooreerst gaan we de aandacht en energie vooral richten op het optimaliseren van de bestaande vormen van participatie.
Inwoners pakken soms zelf zaken aan in hun omgeving of voor de gemeenschap of willen dat doen. Zij zijn bij uitstek de experts en ervaringsdeskundigen als het
Passend bij de openhartige en betrokken gemeenschap van
hun eigen straat, buurt of wijk betreft en nemen steeds vaker het initiatief om de
Staphorst zijn participatievormen met een praktische insteek.
fysieke ruimte en het omzien naar elkaar te verbeteren. Zo dragen zij bij aan het
versterken van de kracht van de samenleving.
Bij inwonersinitiatieven kan er sprake zijn van ‘gewone’ initiatieven, van een ‘bewonersbod’ of van een inwoner met bouwplannen. In dit hoofdstuk staat dit nader toegelicht.
Overheidsparticipatie: de manier waarop de gemeente ondersteuning of een bijdrage geeft aan initiatieven van inwoners, maatschappelijke
organisaties, bedrijven of andere belanghebbenden.
3.1
Een initiatief uit de samenleving
Bij een initiatief uit de samenleving hebben inwoners een idee. De gemeente kijkt óf en zo ja, hoe ze mee kan doen en/of dit mogelijk kan maken. Initiatieven vanuit de samenleving die de kwaliteit van wonen en leven in onze gemeente versterken willen we stimuleren. Dat doen we door met de initiatiefnemers mee te denken en door (financiële) middelen beschikbaar te stellen. We gaan een handreiking voor inwoners over hoe zij een initiatief verder kunnen brengen goed vindbaar op de gemeentelijke website zetten. Ook komt er voor
10
inwoners met een initiatief een duidelijk loket binnen de gemeente. Dit
Bij gemeente Staphorst hebben we nog geen ervaring met het
loket fungeert als aanspreekpunt waar zij met hun vragen en voor
uitdaagrecht. Ook elders in het land komt het weinig voor dat inwoners
ondersteuning terecht kunnen. Voor financiële ondersteuning kunnen
gebruik maken van dit recht. Voor het bewonersbod gelden in de basis
inwoners een beroep gaan doen op een ontwikkelfonds. Om voor dit
dezelfde beleidsregels als voor andere inwonersinitiatieven. Gezien het
budget in aanmerking te komen gelden voorwaarden. Zo moet voor het
bijzondere karakter van het bewonersbod gelden hiervoor aanvullende
initiatief voldoende steun zijn van een brede groep inwoners. Ook moet
voorwaarden.
het initiatief van algemeen belang zijn voor de inwoners die het aangaat.
Daarnaast moet er sprake zijn van cofinanciering. Deze voorwaarden
Aanvullende voorwaarden voor een bewonersbod:
staan nader uitgewerkt in een subsidieregeling voor het Ontwikkelfonds.
•
Het initiatief is zonder winstoogmerk en vraagt hooguit evenveel budget als de gemeente eraan besteedt.
•
3.2 Een bewonersbod – uitdaagrecht Een bijzondere vorm van inwonersinitiatief is het ‘bewonersbod’. Bij een
De uitdagers verenigen zich in een rechtsvorm, bijvoorbeeld stichting, coöperatie, vereniging.
•
bewonersbod dagen inwoners de gemeente uit om één of meer
Het bod levert extra maatschappelijke waarde op en is aantoonbaar minstens van dezelfde kwaliteit.
(onderdelen van) gemeentelijke taken over te nemen als zij denken het
•
Het bod krijgt steun vanuit inwoners waarop het initiatief zich richt.
zelf beter te kunnen. Hierbij valt te denken aan groenonderhoud of het
•
De continuïteit van het bod is aantoonbaar geborgd.
beheer van maatschappelijke voorzieningen zoals dagbesteding. Een
•
Uitgesloten zijn taken die alleen bij de overheid mogen liggen, zoals
bewonersbod is gebaseerd op het uitdaagrecht, ook wel right to
strafvervolging en werk van de hulpdiensten.
challenge genoemd. Dit recht staat opgenomen in de nieuwe wet Versterking participatie op decentraal niveau. Deze wet richt zich op het versterken van de betrokkenheid van inwoners en biedt hen meer
3.3 Een inwonersinitiatief en de Omgevingswet
mogelijkheden zelf het initiatief te nemen. De wet schrijft voor dat
Op inwonersinitiatieven in de fysieke leefomgeving is de Omgevingswet
gemeenten het uitdaagrecht of het bewonersbod moeten verankeren in
van toepassing. Deze wet gaat over de ruimte waarin mensen wonen,
hun participatiebeleid.
werken en ontspannen. Om een plan in de fysieke leefomgeving uit te voeren moeten initiatiefnemers veelal aan de gemeente om Het uitdaagrecht:
(georganiseerde) inwoners kunnen hun gemeente verzoeken hen de uitvoering van een gemeentelijke taak te laten overnemen.
toestemming vragen. De Omgevingswet beoogt dat initiatiefnemers belanghebbende bewoners, bedrijven en organisaties vroegtijdig betrekt bij (plannen voor) veranderingen. De verantwoordelijkheid voor de
Bijvoorbeeld als zij denken deze taak anders, beter, slimmer en/of goedkoper te kunnen uitvoeren.
11
participatie ligt bij de initiatiefnemer. De vorm daarvan is volgens de
Gemeente Staphorst hecht grote waarde aan een goed participatietraject
Omgevingswet vrij, want participatie vereist altijd maatwerk. Bij de
bij initiatieven in de fysieke leefomgeving. Daarom vraagt zij
beoordeling van de vergunningaanvraag moet de gemeente volgens de
initiatiefnemers nadrukkelijk om een transparant participatietraject in te
wet altijd een integrale belangenafweging maken. Daarvoor kijkt de
richten waarbij omgeving en belanghebbenden tijdig worden betrokken.
gemeente zowel naar hoe de participatie heeft plaatsgevonden als naar
Dat zou kunnen met een kleine buurtbijeenkomst of individuele
wat daarvan de uitkomsten zijn.
gesprekken met de buurtbewoners. Door aan het begin van het proces
Bij buitenplanse omgevingsplanactiviteiten (bopa’s) heeft de
meer rekening te houden met de belangen van omwonenden kan de
gemeenteraad de mogelijkheid om op voorhand gevallen aan te wijzen
initiatiefnemer een veel breder gedragen plan neerleggen bij de
waarbij participatie een verplichting is. Omdat participatie onder de
gemeente. Dat kan het verloop van de procedure ten goede komen.
omgevingswet vormvrij is kan de gemeente geen eisen stellen aan de participatie. Hierdoor is deze verplichting beperkt en biedt het weinig
Wij stimuleren participatie bij vergunningplichtige initiatieven als volgt:
extra mogelijkheden. Daarom kiezen we ervoor om dit niet te doen. In
•
In een vroeg stadium informeren we initiatiefnemers over het belang
plaats daarvan zetten we in op het blijven stimuleren van participatie en
van participatie. Dat doen we onder andere met de handreikingen
het verbeteren daarvan. Als uit een toekomstige evaluatie blijkt dat een
Formulier inwonerparticipatie en Formulier uitgebreide
verplichting tot participatie effectief is kunnen we het beleid
inwonerparticipatie. Op de EPOS-website is op het Omgevingsplein
heroverwegen.
een Informatiehuis Participatie te vinden. Daar staat alle informatie voor het indienen van een correcte aanvraag of verzoek.
EPOS
•
In een vroeg stadium vragen we initiatiefnemers informatie te delen
Voor het afhandelen van een vergunningsaanvraag voor een
over de participatie. Dit gebeurt met de Standaard Quickscan. Na het
inwonersinitiatief in de fysieke leefomgeving werkt gemeente Staphorst
invullen van deze quickscan krijgt de initiatiefnemer snel een eerste
sinds 1 januari 2019 volgens de methodiek EPOS, de Efficiënte
indicatie over de haalbaarheid van zijn (ver)bouwplannen. Hierin
Procesinrichting Omgevingsrecht Staphorst. In de kern staat EPOS voor
verwijzen we naar de handreikingen.
loslaten, vertrouwen geven en zoveel mogelijk vrijheid geven aan de
•
Bij de bespreking van de plannen in de Omgevingskamer geven we
initiatiefnemer en zijn omgeving bij de vraag hoe de ruimte ingericht zou
aandacht aan participatie. Op basis van de conceptaanvraag en de
moeten worden. EPOS laat initiatiefnemers en hun professionals zo veel
aangeleverde stukken vragen we hierop door: wie is in de participatie
mogelijk zelf de regie voeren over hun bouwplannen en de daarvoor
betrokken, hoe heeft dat plaatsgevonden en wat zijn daarvan de
benodigde procedure.
uitkomsten.
12
•
EPOS-professionals krijgen regelmatig een uitnodiging voor een bijeenkomst. Tijdens zo’n bijeenkomst krijgen ze informatie over nieuwe ontwikkelingen en inventariseren we tegen welke knelpunten
4. Inwonersparticipatie: gemeente is initiatiefnemer
zij aanlopen. Participatie is een vast agendapunt op deze
Inwonersparticipatie is een verzamelterm voor manieren waarop de
bijeenkomsten.
gemeente inwoners en andere belanghebbenden de mogelijkheid biedt om de gemeentelijke besluitvorming te beïnvloeden en hen actief betrekt bij haar beleid. Het is een manier van beleidsontwikkeling die
straks met de Wet Versterking participatie op decentraal niveau verder wordt versterkt. Tegelijkertijd is participatie een middel en geen doel, we passen het toe als er daadwerkelijk iets te kiezen is of ruimte is voor de meningen, ideeën en standpunten van inwoners. En uiteraard ook als het verplicht is. Inwonersparticipatie:
het door de gemeente in een vroegtijdig stadium betrekken van belanghebbenden bij datgene waaraan we werken. Als kapstok voor het vormgeven van inwonersparticipatie kiezen we er als gemeente Staphorst voor om bij elk participatietraject een aantal vaste stappen te doorlopen. Deze stappen hebben we gevat in de methodiek ‘Het participatiemodel’. Dit model biedt structuur én ruimte. De uitkomst van elke stap uit het participatiemodel wordt vastgelegd in een participatieplan. Dit plan geeft de omvang, de reikwijdte en de mate van participatie weer en tevens geeft het plan inzicht in het participatieproces dat doorlopen zal gaan worden. Dit hoofdstuk geeft een aanzet voor de toekomstige aanpak van inwonersparticipatie met in paragraaf 4.1 een toelichting op de stappen 13
van het participatiemodel en in paragraaf 4.2 een beschrijving van het
Toelichting op de verschillende onderdelen van het
participatieproces. De werkwijze wordt meer in detail uitgewerkt in
participatiemodel
handleidingen en formats.
1. Bepaal allereerst of participatie gewenst is. Is er (verplicht) ruimte voor inbreng? Is er sprake van impact op de omgeving? Mogelijk is er sprake van een urgente situatie of is bijvoorbeeld veiligheid in het
4.1 Het participatiemodel
geding.
Met het doorlopen van de stappen van het participatiemodel bij elk
2. Kijk waardoor en hoe het betreffende onderwerp is ontstaan. Zijn er
nieuw plan en/of beleid als voorbereiding op de werkelijke participatie
bijvoorbeeld veel emoties omheen? Benoem alle aspecten die voor
wordt participatie voorspelbaar, transparant en navolgbaar. Ook als bij
de context van belang zijn.
stap 1 wordt geconstateerd dat er bij het gegeven onderwerp geen sprake is van participatie moet de afweging hierover worden vastgelegd.
3. Waar is het precies? Geef het aan op een kaart en kijk wie direct belanghebbend zijn. Dit kunnen overigens ook organisaties of personen zijn die niet direct in de buurt zijn, zoals grondeigenaren, of belangengroepen. 4. Zijn regels of is bestaand beleid van toepassing? Benoem deze en maak tijdens het proces duidelijk kenbaar welke kaders van toepassing zijn. Sommige zijn misschien aanpasbaar? 5. Speelt eigenlijk nog meer mee? Soms is een initiatief te koppelen aan andere doelen van de gemeente of betrokken personen of instanties. 6. Welke trede van de participatie wordt toegepast en is er vrijheid om de uitkomst van het participatieproces toe te passen? 7. Geef in grote lijnen aan hoe het participatieproces zal verlopen. Geef ook een einddatum weer. Is er ruimte om met de deelnemers dit proces aan te passen?
14
4.2 Het participatieproces
3. Bereid je voor op de eerste ontmoeting met participanten. Deze
Participatie is niet vrijblijvend en persoonsafhankelijk, maar een vast
verloopt soms heel anders dan je gedacht had, bijvoorbeeld door
onderdeel van het werkproces bij plan- en beleidsvorming. Het
opgelopen spanningen. Neem de tijd om dit goed met de aanwezigen
participatieproces doorloopt in hoofdlijnen het volgende proces.
te bespreken voordat je naar het concrete onderwerp gaat. 4. Neem de tijd om met elkaar kennis te maken. 5. Voor het komen van ideeën naar varianten en uiteindelijk bij het concept (eindplan) zijn vaak drie of meer stappen nodig. Soms
kunnen bepaalde aspecten in een kleiner verband worden voorbesproken en gerapporteerd aan de hele groep. 6. Maak duidelijk dat er aan het eind iets besloten moet worden, afhankelijk van de trede op de participatieladder. 7. Het kan helpen om vrijheid te geven over hoe het proces verloopt en een duidelijke einddatum vast te stellen binnen een overzienbare termijn van bijvoorbeeld drie maanden. Participeren is altijd tweerichtingsverkeer. Goede participatie begint en Van belang is om voldoende tijd te nemen om het participatieproces
eindigt met zorgvuldige communicatie en zorg voor helderheid. Over het
goed voor te bereiden. Het gezegde luidt: een goede voorbereiding is het
doel, het proces, wie de ‘eigenaar’ is, wat met de inbreng van de
halve werk. Hetzelfde geldt voor participatie: goede participatie
participanten gebeurt en is gedaan. Zo zorgen we dat iedereen met
voorkomt ‘gedoe’ (=werk, tijd) tijdens en na afloop van een plan- of
dezelfde informatie, verwachtingen en kaders het participatieproces
beleidsontwikkeling.
ingaat en afrondt.
Toelichting op de verschillende onderdelen van het
Na afloop van het proces is het van belang om goed te evalueren op
participatieproces
vorm en inhoud. Wat ging er goed, wat kon beter? Kunnen we er van
1. Loop bij de voorbereiding van de participatie de stappen van het
leren? Koppel dat terug aan alle betrokkenen.
participatiemodel zorgvuldig door. Doe dat samen met anderen. Check bij een collega(s) of je aan alles hebt gedacht. 2. Wees richting participanten helder over het onderwerp en het proces, schep duidelijkheid en doe aan verwachtingsmanagement.
15
5. Wat is er nodig?
waar ze kunnen achterhalen wat er met hun inbreng is gedaan. Inwoners kunnen ook werken aan de kwaliteit van de samenleving door
Het succes van inwonersparticipatie én van inwonersinitiatieven heeft
zelf het initiatief te nemen om problemen aan te pakken of nieuwe
eerst en vooral te maken met de wil en intentie van de gemeente: van de
activiteiten te ontplooien. Of als ze bouwplannen hebben actief de
gemeenteraad, het college van burgemeester en wethouders en de
omgeving te betrekken. Hiervoor is nodig dat er een beroep kan worden
ambtelijke organisatie. In dit hoofdstuk beschrijven we de rollen van de
gedaan op (financiële) ondersteuning en informatie over wat ze moeten
diverse spelers met tot slot een toelichting op hoe de ambitie om meer,
doen bij het opstarten en verder brengen van een initiatief en hoe ze
breder en beter te participeren gevolg gaat krijgen.
belanghebbenden daarbij kunnen betrekken. En voor belanghebbenden is het nodig dat zij weten hoe zij hun stem kunnen laten horen. Kijkend naar de veranderende samenleving dan is nodig dat inwoners actief participeren, initiatieven ontplooien en zich mede verantwoordelijk voelen voor de kwaliteit van de samenleving van de gemeente Staphorst.
5.2 De gemeenteraad De gemeenteraad is het hoogste bestuursorgaan in de gemeente en bepaalt als zodanig in belangrijke mate de kwaliteit van inwoners- en overheidsparticipatie. Zo levert de raad vanuit zijn kaderstellende rol input voor beleidsvorming en stelt het beleid vast. Met het vastgestelde beleid geeft de raad de kaders aan waarbinnen het college opereert. Vervolgens controleert en corrigeert de raad het college in de
5.1 De samenleving
uitoefening van haar taken. Vanuit zijn volksvertegenwoordigende rol behartigt de raad de belangen van de inwoners en borgt daarbij het
De samenleving (inwoners) kiest de gemeenteraad. De samenleving
algemeen belang.
wordt gemaakt door de inwoners, als collectief en als individu, en hun
De gemeenteraad van de gemeente Staphorst wil initiatieven vanuit de
handelen bepaalt mede de kwaliteit van die samenleving. Zij kunnen die
samenleving stimuleren en ondersteunen (overheidsparticipatie) en
kwaliteit verhogen door mee te denken en te praten over beleid en
hecht ook grote waarde aan het betrekken van inwoners en andere
plannen die vanuit de gemeente komen. Hiervoor is nodig dat zij weten
belanghebbenden bij beleid (inwonersparticipatie). Daarvoor is nodig dat
wat zij mogen verwachten, wanneer en hoe zij kunnen meedenken of
de raad afdoende participatiebeleid vaststelt en controleert of het beleid
16
wordt nagekomen. Ook is nodig dat de raad het goede voorbeeld geeft
betrokkenheid vanaf het begin van de planvorming of beleids-
en zelf participatie uitvoert, bijvoorbeeld via onderzoek door de
ontwikkeling tot en met heldere terugkoppeling over het resultaat.
Rekenkamer, het ophalen van zienswijzen of het opstellen van een
Zorgvuldig zijn in de voorbereiding, de uitvoering én de afronding. Vanaf
samenlevingsagenda
de start helder zijn over de invloed van betrokkenen, de rollen, verantwoordelijkheden en ook budget en besluitvorming. Het complete
5.3 Het college van B&W
verhaal vertellen. En dat verhaal ook op tijd en zo vroeg mogelijk vertellen. Participatie begrijpelijk, toegankelijk en navolgbaar maken.
Waar de raad vanuit zijn kaderstellende en controlerende rol
Zorgen voor passende werkvormen en middelen. Gedurende het hele
voornamelijk is betrokken bij de start en bij het eind van veel
participatieproject communiceren over processtappen en over wat het
besluitvormingstrajecten, is het midden (de uitvoering) meestal in
resultaat is en wat we met de inbreng hebben gedaan. En vooral ook:
handen van het college van burgemeester en wethouders. Hier ligt vaak
heel goed luisteren met oprechte interesse en de inbreng van inwoners
het zwaartepunt van participatietrajecten die de gemeente initieert.
serieus nemen.
Daarbij is nodig dat het college zorgdraagt voor een zorgvuldige uitvoering van het participatieproces. En zich rekenschap geeft van de
Voor betere inwonersparticipatie is nodig dat:
sentimenten in de samenleving, luistert naar inwoners en hen serieus
•
neemt.
Medewerkers de noodzakelijke kennis, vaardigheden en houding hebben om participatietrajecten goed vorm te geven en te begeleiden.
5.4 De ambtelijke organisatie
•
en instrumenten om participatie weloverwogen, inclusief en
In de praktijk is het de ambtelijke organisatie die grotendeels uitvoering geeft aan de gemeentelijke taken, waaronder de participatietrajecten.
De organisatie goed is toe- en uitgerust met richtlijnen, handvatten zorgvuldig in te zetten, uit te voeren en erover terug te koppelen.
•
Binnen de organisatie participatiespecialisten zijn, een pool van
Ambtenaren coördineren de werkprocessen en doen onderzoek naar
flexibel in te zetten medewerkers die speciaal op participatie zijn
alle aspecten die van belang zijn voor besluitvorming door de
getraind en toegerust (participatiepool). Collega’s waarop een beroep
gemeenteraad of het college. Als de experts op de onderwerpen
kan worden gedaan voor het toepassen van het participatiemodel en
brengen zij vanuit hun adviesrol alle bevindingen zo begrijpelijk mogelijk
het opstellen van een participatieplan bij nieuwe projecten, plannen
over in woord en beeld.
of beleid. Of die tijdens het participatietraject kunnen worden ingezet als gespreksleider en procesbegeleider. Mogelijk in samenwerking
Meer, breder en beter invulling geven aan inwonersparticipatie betekent van begin tot eind het proces beter uitvoeren. Met meer aandacht voor
met andere gemeenten (bijv. Talentenregio). •
17
•
Er een participatiecoördinator is die tot taak heeft de consistentie
Voor betere overheidsparticipatie is nodig dat:
van keuzes voor participatietrajecten te bewaken en aandacht te
•
vragen voor de voorwaarden voor goede participatie.
Er binnen de gemeente zogenaamde aanspreekfunctionarissen zijn voor inwoners, maatschappelijke partijen en bedrijven bij wie zij met hun vragen en plannen terecht kunnen. Bekende gezichten die
Meer, breder en beter invulling geven aan overheidsparticipatie betekent
zichtbaar en benaderbaar zijn en inwoners verder helpen of hen in
meer open staan voor initiatieven vanuit de samenleving. Inwoners en
contact brengen met collega’s die dat kunnen.
organisaties laten weten dat zij welkom zijn om te komen met ideeën en
•
Er makkelijk vindbaar heldere informatie beschikbaar is voor een
plannen. Hen (financiële) ondersteuning bieden en samen met hen
ieder die op zoek is naar informatie over het tot uitvoer brengen van
kijken waar de gemeente mogelijk initiatieven kan versterken en
een inwonersinitiatief.
versnellen. Met hen meedenken om een plan verder te brengen en tijd en ruimte nemen om kwesties te bespreken en duidelijke afspraken te maken. Helder en eerlijk zijn over wat kan en wat niet kan, wat de kaders
5.5 Actie
zijn met het oog ook op het algemeen belang.
Het tot uitvoer brengen van de in deze notitie geformuleerde uitgangspunten, richtlijnen en aanpak van inwoners- en overheidsparticipatie vraagt nog om de nodige uitwerking. In bijlage II staat een opsomming van de verschillende punten waarop actie moet worden ondernomen. Na vaststelling van deze notitie zal hiervoor een uitvoeringsplan worden opgesteld. In de jaren 2024 en 2025 gaan we ons allereerst richten op het op orde brengen van de basis en het optimaliseren van datgene wat we nu al doen. Om zicht te houden op hoe het met participatie in de gemeente Staphorst is gesteld en inzicht te krijgen en te geven in de resultaten daarvan, zal er jaarlijks een verslag worden gemaakt van datgene dat op participatievlak is gebeurt en wat daarvan de effecten waren.
18
Bijlage I. Verwerking punten uit onderliggende documenten
de LTA (lange termijn agenda), als vast agendapunt voor het presidium en inwonersparticipatie een vast onderdeel te laten zijn in startnotities. (De borging van participatie is onderdeel van het
Een aantal documenten zijn het vertrekpunt van de nieuwe notitie over participatie geweest. Een korte samenvatting van elk document staat in
Actieplan 2024-2025.) 3.
Zorg ervoor dat binnen de gemeentelijke organisatie goed
de inleiding beschreven. In deze bijlage wordt per document aangegeven
beargumenteerd wordt gekozen voor bepaalde vormen van
wat daarin over het verbeteren van participatie is gezegd en in tekst
burgerparticipatie en dat de afwegingen hieromtrent goed
tussen haakjes staat aangegeven waar dat in de nieuwe notitie is
herleidbaar zijn. (Hiervoor is het participatiemodel ontworpen als
verwerkt.
kapstok voor de voorbereiding en vastlegging van de participatie.) 4.
Beleg de rol van ‘participatiecoördinator’ binnen de organisatie, die
Uit het Coalitieakkoord 2022-2026
de consistentie van keuzes ten aanzien van participatietrajecten
De coalitie wil initiatieven ondersteunen door het instellen van een
bewaakt. Richt een en ander zo in dat er sprake is van een ‘lerende
“Ontwikkelfonds”. (Het Ontwikkelfonds is op diverse plekken in deze
raad en organisatie’. (Deze rol komt aan de orde in hoofdstuk 5 en
notitie benoemd.)
krijgt via het Actieplan 2024-2025 nadere invulling.) 5.
Draag zorg voor goede procesbegeleiding. Zorg ervoor dat bij
Uit het Collegeprogramma 2022-2026
externe begeleiding de medewerkers van de eigen ambtelijke
Het college wil in verbinding staan met inwoners, ruimte geven aan
organisatie wel betrokken blijven bij het proces. (Dit punt krijgt
initiatieven, versterken van de verbinding en openstaan voor nieuwe
nadere uitwerking via het Actieplan 2024-2025.)
vormen van samenwerking. Ook wil zij goede betrokkenheid met wijken dorpsraden en zorgdragen voor een goede terugkoppeling. (Al deze
Aanbeveling uit het EPOS-evaluatie (2021)
uitgangspunten staan door de hele notitie heen verwerkt.)
Verbeter de eisen aan participatie en vereenvoudig en onderzoek hoe de betrokkenheid van inwoners/ belanghebbende kan worden vergroot bij
Aanbevelingen uit het Rekenkameronderzoek naar
ruimtelijke initiatieven. (In hoofdstuk 3.3 ‘Een inwonersinitiatief en de
burgerparticipatie (2020)
Omgevingswet’ staat aangegeven hoe deze aanbeveling handen en
1.
voeten krijgt.)
Wees duidelijk over de rol van de verschillende spelers in het participatieproces: gemeenteraad, ambtelijke organisatie en andere betrokkenen. (De rollen van de verschillende spelers staan beschreven in hoofdstuk 5.)
2.
Borg participatie in het de processen door het een plek te geven in
19
Vervolg bijlage I. Prioriteiten uit de Quick Scan Lokale Democratie (2022) 1.
Geef inwoners meer kans om zélf te werken aan de leefbaarheid van hun buurt of wijk. 89% (heel) belangrijk. (Hierin voorziet het ‘loket’, de aanspreekfunctionarissen en het Ontwikkelfonds.)
2. Inwoners meer laten meebeslissen over wat de gemeente doet in
hun buurt of wijk. 81% (heel) belangrijk. (Het in deze notitie vastgelegde beleid biedt daar de basis voor. Het is onder meer ook onderwerp van gesprek met de dorpsraden.) 3. Meer doen om speciale doelgroepen (zoals jongeren, ouderen, laaggeletterden) te motiveren om mee te praten over lokale kwesties. 71% (heel) belangrijk. (Aandachtspunt bij de Adviesraad Sociaal Domein, de Jongerenraad als ook bij de cliënt ervaringsonderzoeken (CEO) en de klantreizen.) 4. Duidelijke procedures en spelregels. 96% (heel) belangrijk. (Procedures en spelregels worden uitgewerkt in handreikingen, instructies en verordeningen.) 5. Een duidelijk loket of aanspreekpunt voor initiatiefnemers. 93% (heel) belangrijk. (De inrichting van een loket krijgt nadere uitwerking via het Actieplan 2024-2025.) 6. Meer ruimte voor initiatieven in beleid en regels van de gemeente. 78% (heel) belangrijk. (Het in deze notitie vastgelegde beleid biedt daar de basis voor.)
20
Bijlage II. Acties participatie 2024-2025 ➢ Inwonersinitiatieven stimuleren en ondersteunen Participatie beter uitvoeren en breder en meer toepassen vraagt het
•
nodige van de gemeentelijke organisatie. In de jaren 2024 en 2025 gaan we daarvoor de aandacht en energie vooral richten op het optimaliseren van de bestaande vormen van participatie in de gemeente Staphorst. In
Instellen Ontwikkelfonds en opstellen subsidieregeling en verordening
•
Inrichten van een ‘Loket’ (aanspreekpunt)
➢ Participatie bij vergunningplichtige initiatieven stimuleren
het actieplan participatie 2024-2025 worden onderstaande acties nader
•
Duidelijke informatie op website over participatie
uitgewerkt.
•
Participatiehandreiking voor professionals en inwoners
•
Participatie borgen in het proces: o.a. standaard op agenda
Acties
omgevingskamer, bijeenkomst professionals
➢ Organisatie voor toepassen participatie volgens nieuw beleid gereed maken •
➢ Samenwerking met dorps-/wijkraden verstevigen •
Medewerkers meenemen in nieuwe beleid en toepassen
Duidelijkheid over rollen en verwachtingen over en weer vastgelegd in een convenant
participatiemodel
•
Representativiteit
•
Rol van aanspreekfunctionarissen verder ontwikkelen
•
Wijkraad Staphorst-Zuid
•
Opstellen profielen voor de rol van participatiecoördinator en deelnemers participatiepool
➢ Samenwerking met adviesraden verstevigen •
Continuïteit in vaste aanspreekpunten voor de adviesraden
•
Onderzoeken samenwerking met andere gemeenten
•
Werven en scholen participatiecoördinator en deelnemers voor
•
Duidelijkheid over rollen en verwachtingen over en weer
participatiepool
•
Informatievoorziening naar en betrekken van adviesraden bij
binnen de gemeente
➢ Participatie bij nieuwe plannen, projecten en beleid borgen •
Handleiding en format voor toepassen participatiemodel en
ontwikkelingen ➢ Opbrengst van onderzoek naar hoe inwoners ondersteuning ervaren
schrijven van een participatieplan
verbeteren
•
Handleiding en format van een startnotitie aanpassen
•
Herinrichting van het CEO voor een hogere respons
•
Vast kopje participatie in format voor college- en
•
Onderzoeken of en zo ja, hoe het CEO toe te passen is op de
raadsvoorstellen, handleiding hierop aanpassen
Participatiewet en het voorveld
•
Zorgdragen voor inclusie, bereik alle doelgroepen
•
Voorkomen participatiemoeheid, niet altijd dezelfde mensen
opbrengst evalueren. Op basis daarvan bepalen of en hoe dit
(afstemming tussen afdelingen: participatieagenda)
instrument zal worden ingezet.
•
Zorgdragen dat inwoners adequaat worden geïnformeerd
•
Ervaren hoe klantreizen als vorm van participatie bevalt en de
21
Vervolg bijlage II. ➢ Participatievormen van de raad bestendigen •
Inspraakverordening omzetten naar een participatieverordening
•
Samenlevingsagenda doorzetten naar volgende periode
•
Procedure voor zienswijzen helder weergeven, onder andere op de website
➢ Verbeterslagen van bestaande participatievormen evalueren •
Bij ervaren verbetering oriënteren op nieuwe participatievormen en deze, voor zover zinvol, implementeren
➢ Zicht op en inzicht in participatie realiseren •
Jaarlijks participatieverslag opstellen
22
Bijlage III. Lijst met websites/documenten
praktische ideeën voor de uitvoering opgenomen. Gemeenten en
www.participatiewijzer.nl
handelingsperspectieven in handen om participatietrajecten inclusiever
Welke participatiemethoden zijn dan geschikt voor welke situatie? Hoe scoren ze op democratische waarden zoals toegankelijkheid en
participatieprofessionals hebben daarmee compacte en heldere en aantrekkelijker te maken voor diverse groepen inwoners.
deliberatie? En welke methoden zijn er als het initiatief van inwoners
www.iplo.nl/regelgeving/omgevingswet/participatie
komt? De ParticipatieWijzer! is een afwegingskader voor
Participatie is een belangrijke pijler onder de Omgevingswet. De
burgerparticipatie en helpt gemeenten kiezen voor de juiste mix van
Inspiratiegids Participatie Omgevingswet (Participatiegids) bevat
participatiemethoden. Het biedt een vergelijking van methoden op basis
informatie over wat overheden rond participatie moeten regelen in
van democratische waarden en geeft tips om goed voorbereid te zijn op
omgevingsvisie, programma, omgevingsplan, projectbesluit,
burgerparticipatie.
omgevingsvergunning, omgevingsverordening en waterschapsverordening. Plus tips, trucs en tools, zoals handreikingen
www.prodemos.nl Hoe betrek je burgers op een goede manier bij de besluitvorming in
en werkvormen zoals het participatiekompas en praatplaten!
jouw gemeente? En welke besluitvorming is daar überhaupt geschikt
www.vng.nl/publicaties/inspiratiegids-digitale-participatie
voor? Welke participatiemethode past bij welk vraagstuk? En hoe zorg je
In een korte tijd is door de coronacrisis de zoektocht naar mogelijkheden
dat statushouders weten wat er van hen wordt verwacht als kersverse
om burgers op digitale wijze bij het reilen en zeilen van de overheid te
burger van jouw gemeente?
betrekken in een stroomversnelling geraakt. Om gemeenten, provincies en waterschappen hierbij te ondersteunen stelde Democratie in Actie
www.movisie.nl/burgerparticipatie Movisie heeft de geleerde lessen op een toegankelijke manier
een Inspiratiegids digitale participatie op.
beschikbaar gemaakt voor andere gemeenten. Ze zijn vertaald in een
https://www.citizenlab.co/nl-nl
praktische handreiking met veertien participatietips. Het gaat om tips
Kennisplatform: CitizenLabs missie is om de lokale democratie te
over drie vraagstukken:
versterken en inclusieve, participatieve en responsieve besluitvorming
1. Hoe maak je participatietrajecten diverser en inclusiever?
mogelijk te maken. Bevat een kennisbibliotheek voor iedereen die meer
2. Hoe maak je participatie aantrekkelijker met vernieuwende vormen en communicatiekanalen? 3. Hoe geef je inwoners zeggenschap en invloed in participatietrajecten? Bij elke tip is de relevantie voor participatietrajecten toegelicht en zijn
wil weten over burgerparticipatie. Van casestudies tot praktische gidsen.
https://www.lsabewoners.nl Het Landelijke Samenwerkingsverband Actieve bewoners.
23