CConstaterende datStaphorst
Koppel je AI →
Document · PDF

Publicatieversie Nota inwoners- en overheidsparticipatie

Raadsvergadering 11 juni 2024, gemeente StaphorstBij agendapunt: Besluitvormend bespreekstuk: Nota Inwonersparticipatie 'We doen het samen'7.624 woorden

Open het PDF bij de gemeente ↗Naar de vergadering →

Tekst van het document

Uit het bestand gehaald, zonder opmaak, tabellen en afbeeldingen

We doen het samen Nota inwoners- en overheidsparticipatie

Mei 2024

Colofon Deze nota is een uitgave van gemeente Staphorst in samenwerking met: Femke Heythekker, Consulent bewonersparticipatie Andries van den Berg, Ruimtelijk ontwerp en procesbegeleiding Gemeente Staphorst Binnenweg 26 7951 DE Staphorst www.staphorst.nl

Voorwoord De gemeente Staphorst hecht waarde aan het betrekken van inwoners bij de dingen die we doen en ondersteunt initiatieven uit de samenleving. Dat hebben we opgenomen in het coalitieakkoord 2022-2024 en hier verder uitgewerkt. Deze nota over participatie in onze gemeente geeft weer hoe we de kennis en de kracht van de eigen gemeenschap beter kunnen inzetten. Dat gaat

over beleid, maar vooral over hoe wij als mensen met elkaar omgaan. Over hoe we samenwerken. Over heldere afspraken. En hoe we vanuit een goede relatie in wederzijds vertrouwen samen kunnen bouwen aan de toekomst. Tegelijkertijd weten we ook dat dit met één nota niet zomaar de nieuwe werkelijkheid is. Participeren vraagt vertrouwen en geduld. Het vraagt ook een open houding van zowel de inwoners als de gemeente. Voor de gemeenteraad, het college van burgemeester en wethouders en de organisatie van de gemeente betekent het in veel gevallen ook een andere manier van werken. Dat kost tijd en zal, vooral in het begin, een proces van vallen en opstaan zijn. Als burgemeester zie ik ernaar uit om met elkaar dat proces aan te gaan. Er is heel veel kennis over de eigen omgeving in de samenleving. En in de gemeente Staphorst is er ook een grote sociale cohesie. We weten elkaar te vinden en we krijgen hier dingen voor elkaar. Eigenlijk zit het participeren er van nature al in. Als we dat voor ogen houden en elkaar de hand blijven reiken, kijk ik nu al uit naar de mooie plannen die in dit samenspel ontstaan. Jan ten Kate Burgemeester van Staphorst

1

Inhoudsopgave

Bijlage I. Verwerking punten uit onderliggende documenten

19

Voorwoord

1

Bijlage II. Acties participatie 2024-2025

21

Inleiding

3

Bijlage III. Lijst met websites/documenten

23

1.

Visie op participatie

5

2.

Vormen van participatie

7

2.1

Structurele vormen van participatie

7

2.2

Eenmalige vormen van participatie

8

2.3

Nieuwe vormen van participatie

9

3.

4.

5.

Overheidsparticipatie: de inwoner is initiatiefnemer

10

3.1

Een initiatief uit de samenleving

10

3.2

Een bewonersbod – uitdaagrecht

11

3.3

Een inwonersinitiatief en de Omgevingswet

11

Inwonersparticipatie: gemeente is initiatiefnemer

13

4.1

Het participatiemodel

14

4.2

Het participatieproces

15

Wat is er nodig?

16

5.1

De samenleving

16

5.2

De gemeenteraad

16

5.3

Het college van burgemeester en wethouders

17

5.4

De ambtelijke organisatie

17

5.5

Actie

18 2

Inleiding

Collegeprogramma 2022-2026 We willen goed in verbinding staan met inwoners, ondernemers,

Bij participatie gaat het om het betrekken van inwoners (en bedrijven,

verenigingen, kerken, maatschappelijke organisaties, partners en ruimte

maatschappelijke instellingen en andere overheden) bij gemeentelijke

geven voor goede, en bij gemeente Staphorst passende, initiatieven. We

plannen én om het geven van ruimte aan initiatieven van inwoners en

geven ruimte aan initiatieven en streven naar minder belemmerende

organisaties zelf. Overheid en inwoners die samen nieuwe activiteiten

regels. Initiatieven vanuit de samenleving geven we de ruimte en

ontwikkelen en samen oplossingen zoeken voor maatschappelijke

faciliteren we. We versterken de verbinding en het gesprek met de

problemen, hoe klein soms ook.

samenleving en staan open voor nieuwe vormen van samenwerking. Bij belangrijke onderwerpen staan wij in goed contact met onze inwoners

Met het in deze notitie vastgelegde nieuwe beleid gaan we de

en betrekken we daarbij de wijk- en dorpsraden. We zullen actief

participatie in de gemeente Staphorst verbeteren. We gaan als gemeente

terugkoppelen wat de stand van zaken is, zowel bij grote als kleine

inwoners beter betrekken bij onze plannen én gaan constructief

onderwerpen.

meedenken bij plannen vanuit de samenleving. We zetten in op meer weloverwogen participatie op maat en een zorgvuldige uitvoering van

Eerdere onderzoeken

het participatieproces van begin tot eind. Het in deze notitie geschetste

In de afgelopen jaren hebben meerdere onderzoeken plaatsgevonden

kader is een aanzet tot het toepassen van effectieve, heldere en

naar de gemeentelijke wijze van participatie. De uitkomsten van deze

navolgbare inwoners- en overheidsparticipatie in de gemeente

onderzoeken en aanbevelingen zijn betrokken in dit nieuwe beleid. In

Staphorst. Deze notitie vervangt de vorige nota over participatie, de nota

bijlage 1 staat een overzicht van alle aanbevelingen en hoe deze een plek

Burgerkracht van 2015.

hebben gekregen in deze nota. Onderstaand een korte samenvatting van de verschillende onderzoeken.

De basis van het participatiebeleid in deze notitie staat in het coalitieakkoord en collegeprogramma 2022-2026.

Burgerparticipatie, onderzoeksrapport rekenkamercommissie Staphorst (2020)

Coalitieakkoord 2022-2026

Na onderzoek heeft de Rekenkamercommissie in 2020 in haar

We ondersteunen initiatieven vanuit de samenleving. Wij stimuleren het

eindrapport Burgerparticipatie geconstateerd dat gemeente Staphorst

functioneren van wijk- en dorpsraden en hechten waarde aan het

een open blik heeft voor participatie, maar dat het nog niet systematisch

betrekken van inwoners bij beleid (burgerparticipatie).

wordt toegepast. De commissie vond weinig casussen waarin

3

burgerparticipatie een duidelijke rol heeft gespeeld. Als een ‘gedurfde

democratie waren dan de inwoners. Ook bleek dat niet iedereen

uitzondering’ noemt de commissie het experiment de Levensboomlocatie.

participatie ervaarde als één van de vormen van lokale democratie.

Bij dit experiment is het participatietraject ingezet op de hoogste trede

Naast de representatieve democratie van raad en college bestaat er ook

van de participatieladder. Daarbij konden de inwoners – binnen enkele

participatieve democratie waarbij de gemeente inwoners actief betrekt

kaders – vrij ontwerpen. Ook hadden zij beslissingsbevoegdheid voor de

bij haar beleid.

invulling van het lege terrein van voormalige basisschool De Levensboom.

De belangrijkste verbeterpunten uit de Quick Scan volgens de inwoners zijn: gemeente luister beter naar de mening van de inwoners, werk

EPOS-evaluatie (2021)

opener en transparanter en laat inwoners meer meedoen.

In 2021 werd EPOS geëvalueerd. EPOS staat voor Efficiënte Procesinrichting Omgevingsrecht Staphorst. Het evaluatierapport concludeerde dat in veel gevallen burgerparticipatie niet werd gedaan. Dit kwam doordat, zoals een initiatiefnemer het verwoordde, men “geen slapende honden wakker wil maken”. Ook constateerde het rapport dat dit in strijd is met de principes van EPOS en de Omgevingswet, die meer transparantie voorstaan. Daarbij hoort juist dat slapende honden wakker worden gemaakt, zodat in een vroegtijdig stadium alle belangen kunnen worden gekend en integraal afgewogen. Ook bleek uit de evaluatie dat het voor initiatiefnemers onduidelijk was hoe participatie vorm moest krijgen. De betrokkenheid van inwoners/belanghebbenden bij ruimtelijke ontwikkelingen was in veel procedures gering. Zo wisten inwoners/ belanghebbende vaak niet dat een conceptaanvraag was ingediend en werden zij niet betrokken bij de behandeling in de Omgevingskamer. Quick Scan Lokale Democratie gemeente Staphorst (2022) De gemeente voerde in 2022 een Quick Scan Lokale Democratie uit. Met deze Quick Scan werd geïnventariseerd hoe inwoners, raadsleden, ambtenaren en collegeleden kijken naar het democratische samenspel in Staphorst. Hieruit kwam naar voren dat de interne groepen (raad, college en ambtenaren) positiever over de stand van de lokale

4

1. Visie op participatie

de overheid. Goede inwonersparticipatie kan het wederzijds vertrouwen en begrip tussen inwoners en de gemeente en tussen inwoners

Het is de ambitie van gemeente Staphorst om meer, breder en beter te

onderling vergroten. Ook kan het de kwaliteit van en het draagvlak voor

participeren. Dit vanuit onze overtuiging dat plannen, beleid, projecten

beleid en plannen vergroten. Daardoor kunnen onnodige vertraging en

en besluiten beter worden als we er samen met inwoners over

kosten, bijvoorbeeld door uitstel vanwege bezwaarprocedures, in

nadenken en aan werken. We vinden de inbreng van de kennis,

bepaalde situaties worden voorkomen. Daarnaast kan goede inwoners-

creativiteit en ervaring van inwoners hierbij van onschatbare waarde.

participatie de betrokkenheid en het verantwoordelijkheidsgevoel van

Tegelijkertijd vinden we het belangrijk dat inwoners zo veel mogelijk

inwoners vergroten.

invloed op en zeggenschap over de eigen leefomgeving krijgen. Ook de context waarin we ons bevinden vraagt daar nadrukkelijk om: inwoners worden steeds mondiger, opgaven steeds complexer en meerledige,

De participatieladder

verhoudingen polariseren en het wantrouwen in het optreden van de

geeft weer hoever de

overheid groeit. We zijn ons ervan bewust dat er voor de uitdagingen van

invloed van de

onze tijd alleen duurzame oplossingen kunnen komen als gemeente en

participatie kan gaan.

samenleving gelijkwaardig samenwerken.

Inwoners- en overheidsparticipatie Participatie is het betrekken van inwoners en andere belanghebbenden

Bij overheidsparticipatie participeert de overheid in initiatieven van

bij plannen, beleid en projecten. Met als doel betere plannen en

inwoners. Vanuit betrokkenheid en verantwoordelijkheidsgevoel zetten

besluiten. Participatie gaat ook over hoe de overheid kan meewerken

inwoners zich in voor de eigen leefomgeving. Dat vinden we bijzonder

aan initiatieven uit de samenleving. Om deze vormen van elkaar te

waardevol en willen we behouden. Bewoners en organisaties met een

onderscheiden, spreken we van inwonersparticipatie en overheids-

goed initiatief zijn welkom. Waar mogelijk zullen we initiatieven

participatie.

versterken en versnellen. Daarbij verwachten we van initiatiefnemers dat zij hun omgeving betrekken en raadplegen en daarbij alternatieven

Voor, door en met inwoners de gemeente Staphorst

zorgvuldig afwegen.

mooier, beter en leefbaarder maken. Bij inwonersparticipatie participeren inwoners (en bedrijven, maatschappelijke instellingen en andere overheden) in een initiatief van 5

Uitgangspunten

en partners. Daarbij hoort ook dat we zeggen wat we doen en doen

Als gemeente zijn we verantwoordelijk voor de bescherming van het

wat we zeggen.

algemeen belang. We staan voor gelijke kansen voor iedereen en

•

gelijkwaardige behandeling bij gelijksoortige trajecten. Daarbij hebben we oog voor maatwerk en inclusie zonder dat daarbij sprake is van

We stimuleren en ondersteunen initiatieven uit de samenleving waarbij deelnemers eigenaarschap laten zien.

•

We stimuleren initiatiefnemers vallende onder de Omgevingswet dat

willekeur. Om dat te waarborgen handelen we vanuit de volgende

zij omwonenden en belanghebbenden in een vroeg stadium

uitgangspunten.

betrekken bij hun plan.

Als de gemeente initiatiefnemer is •

•

Betrokkenheid en eigenaarschap

Participatie wordt door de gemeentelijke organisatie maximaal

We zien betrokkenheid en eigenaarschap bij inwoners als belangrijke

ingezet en benut bij plan- en beleidsontwikkeling. Daarbij gaat de

pijlers voor een vitale democratische gemeenschap en het welzijn van de

kwaliteit van participatie bóven de kwantiteit. We wegen dus af wat

mensen in die gemeenschap. Inwoners en gemeente kunnen elkaar

zich wel of niet leent voor participatie, participatie is geen doel maar

versterken. Samenwerken, elkaars expertise benutten en elkaar

een middel.

vertrouwen zijn daarbij van groot belang. Doorgaans is er een

Als we participatie inzetten betrekken we onze inwoners zo vroeg

gemeenschappelijk belang: de gemeente Staphorst mooier, beter en

mogelijk bij nieuwe ontwikkelingen en gaan daarbij voor de

leefbaarder maken.

betreffende situatie voor het hoogst haalbare participatieniveau. Vooraf scheppen we duidelijkheid over de kaders en wat belanghebbenden kunnen verwachten. •

Participatie is maatwerk. We kiezen bewust voor een aantal vaste stappen bij elk participatietraject. Deze stappen hebben we gevat in een methodiek: het participatiemodel zoals staat beschreven in hoofdstuk 4.1. Dit model biedt structuur en laat ruimte voor maatwerk. De uitkomst van elke stap wordt vastgelegd in een participatieplan.

Bij een initiatief vanuit de samenleving •

We zijn een betrouwbare partner. Dit betekent dat we bereikbaar, aanspreekbaar én toegankelijk zijn voor onze inwoners, ondernemers

6

2. Vormen van participatie

initiatieven en dat van de lokale overheid. Daarmee zijn zij van grote toegevoegde waarde in een sterk veranderende samenleving. Dat vraagt

Bij inwoners- en overheidsparticipatie zijn verschillende participatie-

om een innovatieve benadering van de ‘traditionele’ functies van een

vormen te onderscheiden. Een participatievorm kan alleen van

dorps- of wijkraad. De raden kunnen zich in hun functioneren

toepassing zijn bij inwoners- of overheidsparticipatie, maar kan ook bij

ontwikkelen van representatief en adviserend orgaan naar

beide voorkomen. Zo zijn dorpsraden een vorm van inwonersparticipatie

vernieuwende functies zoals activering van en verbinding met inwoners.

op het moment dat de gemeente voorgenomen nieuw beleid aan hen

voorlegt. En is er sprake van overheidsparticipatie wanneer een

De gemeente Staphorst kent op dit moment vier dorpsraden en één

dorpsraad met een initiatief bij de gemeente aanklopt. Daarentegen is

wijkraad. In Staphorst-Zuid is helaas nog geen wijkraad actief.

een enquête waarmee de gemeente de mening van inwoners ophaalt

• IJhorst (https://www.facebook.com/Dorpsraad-IJhorst-Lankhorst-

alleen in te zetten bij inwonersparticipatie.

522315674537539/) • Punthorst (http://www.dorpsraadpunthorst.nl/)

De verschillende participatievormen zoals deze in de gemeente

• Rouveen (https://www.dorpsraadrouveen.nl/)

Staphorst bestaan hebben we in de volgende twee paragrafen

• Staphorst-Noord (http://www.wijkraadstaphorstnoord.nl/)

onderverdeeld in structurele en eenmalige vormen van participatie. In paragraaf 2.3 wordt kort ingegaan op nieuwe vormen van participatie.

Adviesraden Adviesraden vertegenwoordigen een bepaalde doelgroep of een

2.1 Structurele vormen van participatie

specifiek beleidsterrein. Zij praten met de gemeente over bestaande of gewenste (beleids)maatregelen. De adviesraden in de gemeente Staphorst zijn door het college of de gemeenteraad ingesteld. Zij kunnen

In kader Bij structurele vormen van participatie gaat het om participatieactiviteiten in een bepaalde structuur of systeem.

op bepaalde beleidsterreinen gevraagd en ongevraagd adviseren. Adviesraden hebben daarmee ook een signalerende en controlerende rol. De opdracht aan de adviesraden is om hun achterban

Dorps- of wijkraden

(ervaringsdeskundigen) actief te betrekken. De inbreng van de

Dorps- en wijkraden zijn de ‘oren en ogen’ van het leefgebied van de

adviesraden maakt dat het gemeentelijk beleid beter is afgestemd op de

betreffende raad. Dorps- en wijkraden signaleren wensen en problemen

inwoners.

en geven die door. Zij dragen bij aan identiteitsvorming, sociale cohesie en lokale visievorming. Als verbindende schakel kan een dorps- of

In de gemeente Staphorst bestaan op dit moment de volgende

wijkraad meer bewoners betrekken bij het beleid van inwoners-

adviesraden.

7

•

•

Adviesraad sociaal domein, zie voor meer informatie:

inwoners bij de voorbereiding van beleid worden betrokken. Met de

https://www.staphorst.nl/adviesraad-sociaal-domein-staphorst;

invoering van de nieuwe wet Versterking participatie op decentraal niveau

Verordening Adviesraad:

wordt de inspraakverordening verbreedt naar een participatie-

https://lokaleregelgeving.overheid.nl/CVDR640363/1

verordening met als doel om inwoners niet alleen bij de voorbereiding,

Gemeentelijke adviescommissie (voorheen Monumentencommissie),

maar ook bij de uitvoering en evaluatie van beleid te betrekken.

Verordening commissie:

•

https://lokaleregelgeving.overheid.nl/CVDR708079/1

Zienswijze

Jongerenraad, zie voor meer informatie:

Een zienswijze is een formele reactie op een plan of besluit dat de

https://www.staphorst.nl/jongerenraad;

overheid wil nemen. Een zienswijzenprocedure verloopt in principe

Regeling Jongerenraad:

volgens een aantal vaste stappen. Deze stappen zijn vastgelegd in de

https://lokaleregelgeving.overheid.nl/CVDR418121/1)

Algemene wet bestuursrecht (Awb) en omvatten samengevat het volgende.

Cliëntervaringsonderzoek (CEO)

De overheid bereidt een besluit voor, 2. Wet schrijft zienswijzen-

Het uitvoeren van een jaarlijks CEO is binnen de Jeugdwet en Wmo een

procedure voor, 3. Publicatie van kennisgeving, 4. Start zienswijzen-

wettelijke verplichting. Hierbij vragen we inwoners die gebruik hebben

procedure, 5. Zienswijze indienen, 6. Behandeling zienswijze,

gemaakt van een voorziening naar hun ervaring met deze voorziening en

7. Bekendmaking plan of besluit, 8. Al dan niet mogelijkheid tot beroep.

het proces daaromheen. Voor de verbetering van het beleid en dienstverlening is de ervaring van inwoners een rijke bron, waar de gemeente en de uitvoerende (zorg)partijen veel van kunnen leren.

2.2 Eenmalige vormen van participatie

Momenteel is de respons op een CEO laag. Om de respons te verhogen willen we het proces rondom het CEO opnieuw inrichten. Daarnaast overwegen we om het CEO ook toe te passen op voorzieningen vanuit de

Bij eenmalige vormen van participatie gaat het om eenmalige of projectmatige participatieactiviteiten.

Participatiewet en op ondersteuning vanuit partijen in het voorveld.

Inspraak of spreekrecht

Samenlevingsagenda 2022-2026 Aan het begin van de raadsperiode 2022-2026 heeft de gemeenteraad

Inspraak of spreekrecht is het formele wettelijke recht om kenbaar te

besloten om actief een aantal onderwerpen op te pakken. Het gaat om

maken wat men vindt van nieuw beleid of een besluit. Het verwijst naar

onderwerpen waarbij de samenleving nadrukkelijk wordt betrokken in

formele inspraakmomenten in procedures. Gemeenteraden moesten tot

het proces voorafgaand aan de besluitvorming. De raad heeft gekozen

nu toe een inspraakverordening vaststellen waarin de regels staan hoe

voor onderwerpen die geschikt zijn voor het toepassen van de maximale

8

vorm van participatie met inwoners. De onderwerpen moeten tevens

Buurtschouw

actueel en concreet uitvoerbaar zijn. Op 20 december 2022 heeft de

Tijdens een buurtschouw maakt de gemeente samen met de

gemeenteraad de Samenlevingsagenda 2022-2026 vastgesteld. Daarin

woningcorporatie, welzijnsorganisatie en soms ook politie en dorpsraad

zijn de volgende onderwerpen opgenomen:

een ronde door een bepaalde buurt. De buurtschouw is bedoeld voor

1. Ontwikkeling Marktplein;

het ophalen van ideeën, vraagstukken of knelpunten in de openbare

2. Basisvaardigheden;

ruimte of op het sociale vlak. Een buurtschouw kan op een laag-

3. Een door inwoners aan te dragen onderwerp.

drempelige en interactieve manier de sociale cohesie stimuleren en

interactie in gang te zetten.

Informatiebijeenkomst en inspraakavond

Een paar jaar terug werd in de gemeente Staphorst voor het eerst een

Informatiebijeenkomsten zijn openbare bijeenkomsten waarbij vaak één

schouw georganiseerd. Deze wordt sindsdien regelmatig herhaald. Door

specifiek (beleids)onderwerp centraal staat. Het doel van een

ter plaatse te kijken en met de bewoners te praten kunnen concrete

informatiebijeenkomst is het informeren van inwoners over een nieuwe

wensen en problemen gesignaleerd worden. Bewoners hebben zo

ontwikkeling. Een inspraakavond is bedoeld om belanghebbenden de

invloed op hun directe woonomgeving.

mogelijkheid te geven om hun mening te geven over een beleidsvoornemen. Veelal hebben inwoners via inspraakavonden hooguit een

Klantreizen Sociaal Domein

adviserende rol. Zelden wordt het als instrument gebruikt om informatie

Klantreizen is een door het kennisinstituut Movisie ontwikkelde tool om

of ideeën van inwoners te genereren.

inzicht te krijgen in de ervaringen van inwoners. Het doel daarvan is de dienstverlening te optimaliseren. Welke behoeften hebben cliënten van

Enquête

de Wmo, Jeugdwet of Participatiewet in de gemeente? Hoe zoeken zij

Bij een enquête krijgen inwoners een online of fysieke vragenlijst

naar hulp? Waar lopen zij op vast? Komende maanden wordt binnen

toegestuurd, met als doel het achterhalen van hun mening over één of

Staphorst voor het eerst ervaring opgedaan met dit instrument.

meerdere onderwerpen. De enquête kan als open en als selectieve methode worden ingezet, dus voor alle inwoners of voor een selectie daarvan. Bij dit instrument ligt de drempel om te participeren lager dan

2.3 Nieuwe vormen van participatie

bij veel andere instrumenten: inwoners die doorgaans niet naar

Naast hierboven beschreven participatievormen worden landelijk

bijeenkomsten komen, doen mogelijk wel mee aan een enquête. Hier

diverse andere vormen van participatie toegepast: burgerforum,

staat echter tegenover dat een enquête vaak een lage respons heeft en

internetforum, burgertop, referendum, participatief begroten enz.

dat verder geen interactie mogelijk is.

Tijdens de coronapandemie is ook het online betrekken van inwoners 9

vergaand ontwikkeld. De ontwikkelingen staan niet stil en participatie krijgt steeds meer (online) mogelijkheden die we ook voor de gemeente

3. Overheidsparticipatie: de inwoner is initiatiefnemer

Staphorst verder kunnen verkennen. Vooreerst gaan we de aandacht en energie vooral richten op het optimaliseren van de bestaande vormen van participatie.

Inwoners pakken soms zelf zaken aan in hun omgeving of voor de gemeenschap of willen dat doen. Zij zijn bij uitstek de experts en ervaringsdeskundigen als het

Passend bij de openhartige en betrokken gemeenschap van

hun eigen straat, buurt of wijk betreft en nemen steeds vaker het initiatief om de

Staphorst zijn participatievormen met een praktische insteek.

fysieke ruimte en het omzien naar elkaar te verbeteren. Zo dragen zij bij aan het

versterken van de kracht van de samenleving.

Bij inwonersinitiatieven kan er sprake zijn van ‘gewone’ initiatieven, van een ‘bewonersbod’ of van een inwoner met bouwplannen. In dit hoofdstuk staat dit nader toegelicht.

Overheidsparticipatie: de manier waarop de gemeente ondersteuning of een bijdrage geeft aan initiatieven van inwoners, maatschappelijke

organisaties, bedrijven of andere belanghebbenden.

3.1

Een initiatief uit de samenleving

Bij een initiatief uit de samenleving hebben inwoners een idee. De gemeente kijkt óf en zo ja, hoe ze mee kan doen en/of dit mogelijk kan maken. Initiatieven vanuit de samenleving die de kwaliteit van wonen en leven in onze gemeente versterken willen we stimuleren. Dat doen we door met de initiatiefnemers mee te denken en door (financiële) middelen beschikbaar te stellen. We gaan een handreiking voor inwoners over hoe zij een initiatief verder kunnen brengen goed vindbaar op de gemeentelijke website zetten. Ook komt er voor

10

inwoners met een initiatief een duidelijk loket binnen de gemeente. Dit

Bij gemeente Staphorst hebben we nog geen ervaring met het

loket fungeert als aanspreekpunt waar zij met hun vragen en voor

uitdaagrecht. Ook elders in het land komt het weinig voor dat inwoners

ondersteuning terecht kunnen. Voor financiële ondersteuning kunnen

gebruik maken van dit recht. Voor het bewonersbod gelden in de basis

inwoners een beroep gaan doen op een ontwikkelfonds. Om voor dit

dezelfde beleidsregels als voor andere inwonersinitiatieven. Gezien het

budget in aanmerking te komen gelden voorwaarden. Zo moet voor het

bijzondere karakter van het bewonersbod gelden hiervoor aanvullende

initiatief voldoende steun zijn van een brede groep inwoners. Ook moet

voorwaarden.

het initiatief van algemeen belang zijn voor de inwoners die het aangaat.

Daarnaast moet er sprake zijn van cofinanciering. Deze voorwaarden

Aanvullende voorwaarden voor een bewonersbod:

staan nader uitgewerkt in een subsidieregeling voor het Ontwikkelfonds.

•

Het initiatief is zonder winstoogmerk en vraagt hooguit evenveel budget als de gemeente eraan besteedt.

•

3.2 Een bewonersbod – uitdaagrecht Een bijzondere vorm van inwonersinitiatief is het ‘bewonersbod’. Bij een

De uitdagers verenigen zich in een rechtsvorm, bijvoorbeeld stichting, coöperatie, vereniging.

•

bewonersbod dagen inwoners de gemeente uit om één of meer

Het bod levert extra maatschappelijke waarde op en is aantoonbaar minstens van dezelfde kwaliteit.

(onderdelen van) gemeentelijke taken over te nemen als zij denken het

•

Het bod krijgt steun vanuit inwoners waarop het initiatief zich richt.

zelf beter te kunnen. Hierbij valt te denken aan groenonderhoud of het

•

De continuïteit van het bod is aantoonbaar geborgd.

beheer van maatschappelijke voorzieningen zoals dagbesteding. Een

•

Uitgesloten zijn taken die alleen bij de overheid mogen liggen, zoals

bewonersbod is gebaseerd op het uitdaagrecht, ook wel right to

strafvervolging en werk van de hulpdiensten.

challenge genoemd. Dit recht staat opgenomen in de nieuwe wet Versterking participatie op decentraal niveau. Deze wet richt zich op het versterken van de betrokkenheid van inwoners en biedt hen meer

3.3 Een inwonersinitiatief en de Omgevingswet

mogelijkheden zelf het initiatief te nemen. De wet schrijft voor dat

Op inwonersinitiatieven in de fysieke leefomgeving is de Omgevingswet

gemeenten het uitdaagrecht of het bewonersbod moeten verankeren in

van toepassing. Deze wet gaat over de ruimte waarin mensen wonen,

hun participatiebeleid.

werken en ontspannen. Om een plan in de fysieke leefomgeving uit te voeren moeten initiatiefnemers veelal aan de gemeente om Het uitdaagrecht:

(georganiseerde) inwoners kunnen hun gemeente verzoeken hen de uitvoering van een gemeentelijke taak te laten overnemen.

toestemming vragen. De Omgevingswet beoogt dat initiatiefnemers belanghebbende bewoners, bedrijven en organisaties vroegtijdig betrekt bij (plannen voor) veranderingen. De verantwoordelijkheid voor de

Bijvoorbeeld als zij denken deze taak anders, beter, slimmer en/of goedkoper te kunnen uitvoeren.

11

participatie ligt bij de initiatiefnemer. De vorm daarvan is volgens de

Gemeente Staphorst hecht grote waarde aan een goed participatietraject

Omgevingswet vrij, want participatie vereist altijd maatwerk. Bij de

bij initiatieven in de fysieke leefomgeving. Daarom vraagt zij

beoordeling van de vergunningaanvraag moet de gemeente volgens de

initiatiefnemers nadrukkelijk om een transparant participatietraject in te

wet altijd een integrale belangenafweging maken. Daarvoor kijkt de

richten waarbij omgeving en belanghebbenden tijdig worden betrokken.

gemeente zowel naar hoe de participatie heeft plaatsgevonden als naar

Dat zou kunnen met een kleine buurtbijeenkomst of individuele

wat daarvan de uitkomsten zijn.

gesprekken met de buurtbewoners. Door aan het begin van het proces

Bij buitenplanse omgevingsplanactiviteiten (bopa’s) heeft de

meer rekening te houden met de belangen van omwonenden kan de

gemeenteraad de mogelijkheid om op voorhand gevallen aan te wijzen

initiatiefnemer een veel breder gedragen plan neerleggen bij de

waarbij participatie een verplichting is. Omdat participatie onder de

gemeente. Dat kan het verloop van de procedure ten goede komen.

omgevingswet vormvrij is kan de gemeente geen eisen stellen aan de participatie. Hierdoor is deze verplichting beperkt en biedt het weinig

Wij stimuleren participatie bij vergunningplichtige initiatieven als volgt:

extra mogelijkheden. Daarom kiezen we ervoor om dit niet te doen. In

•

In een vroeg stadium informeren we initiatiefnemers over het belang

plaats daarvan zetten we in op het blijven stimuleren van participatie en

van participatie. Dat doen we onder andere met de handreikingen

het verbeteren daarvan. Als uit een toekomstige evaluatie blijkt dat een

Formulier inwonerparticipatie en Formulier uitgebreide

verplichting tot participatie effectief is kunnen we het beleid

inwonerparticipatie. Op de EPOS-website is op het Omgevingsplein

heroverwegen.

een Informatiehuis Participatie te vinden. Daar staat alle informatie voor het indienen van een correcte aanvraag of verzoek.

EPOS

•

In een vroeg stadium vragen we initiatiefnemers informatie te delen

Voor het afhandelen van een vergunningsaanvraag voor een

over de participatie. Dit gebeurt met de Standaard Quickscan. Na het

inwonersinitiatief in de fysieke leefomgeving werkt gemeente Staphorst

invullen van deze quickscan krijgt de initiatiefnemer snel een eerste

sinds 1 januari 2019 volgens de methodiek EPOS, de Efficiënte

indicatie over de haalbaarheid van zijn (ver)bouwplannen. Hierin

Procesinrichting Omgevingsrecht Staphorst. In de kern staat EPOS voor

verwijzen we naar de handreikingen.

loslaten, vertrouwen geven en zoveel mogelijk vrijheid geven aan de

•

Bij de bespreking van de plannen in de Omgevingskamer geven we

initiatiefnemer en zijn omgeving bij de vraag hoe de ruimte ingericht zou

aandacht aan participatie. Op basis van de conceptaanvraag en de

moeten worden. EPOS laat initiatiefnemers en hun professionals zo veel

aangeleverde stukken vragen we hierop door: wie is in de participatie

mogelijk zelf de regie voeren over hun bouwplannen en de daarvoor

betrokken, hoe heeft dat plaatsgevonden en wat zijn daarvan de

benodigde procedure.

uitkomsten.

12

•

EPOS-professionals krijgen regelmatig een uitnodiging voor een bijeenkomst. Tijdens zo’n bijeenkomst krijgen ze informatie over nieuwe ontwikkelingen en inventariseren we tegen welke knelpunten

4. Inwonersparticipatie: gemeente is initiatiefnemer

zij aanlopen. Participatie is een vast agendapunt op deze

Inwonersparticipatie is een verzamelterm voor manieren waarop de

bijeenkomsten.

gemeente inwoners en andere belanghebbenden de mogelijkheid biedt om de gemeentelijke besluitvorming te beïnvloeden en hen actief betrekt bij haar beleid. Het is een manier van beleidsontwikkeling die

straks met de Wet Versterking participatie op decentraal niveau verder wordt versterkt. Tegelijkertijd is participatie een middel en geen doel, we passen het toe als er daadwerkelijk iets te kiezen is of ruimte is voor de meningen, ideeën en standpunten van inwoners. En uiteraard ook als het verplicht is. Inwonersparticipatie:

het door de gemeente in een vroegtijdig stadium betrekken van belanghebbenden bij datgene waaraan we werken. Als kapstok voor het vormgeven van inwonersparticipatie kiezen we er als gemeente Staphorst voor om bij elk participatietraject een aantal vaste stappen te doorlopen. Deze stappen hebben we gevat in de methodiek ‘Het participatiemodel’. Dit model biedt structuur én ruimte. De uitkomst van elke stap uit het participatiemodel wordt vastgelegd in een participatieplan. Dit plan geeft de omvang, de reikwijdte en de mate van participatie weer en tevens geeft het plan inzicht in het participatieproces dat doorlopen zal gaan worden. Dit hoofdstuk geeft een aanzet voor de toekomstige aanpak van inwonersparticipatie met in paragraaf 4.1 een toelichting op de stappen 13

van het participatiemodel en in paragraaf 4.2 een beschrijving van het

Toelichting op de verschillende onderdelen van het

participatieproces. De werkwijze wordt meer in detail uitgewerkt in

participatiemodel

handleidingen en formats.

1. Bepaal allereerst of participatie gewenst is. Is er (verplicht) ruimte voor inbreng? Is er sprake van impact op de omgeving? Mogelijk is er sprake van een urgente situatie of is bijvoorbeeld veiligheid in het

4.1 Het participatiemodel

geding.

Met het doorlopen van de stappen van het participatiemodel bij elk

2. Kijk waardoor en hoe het betreffende onderwerp is ontstaan. Zijn er

nieuw plan en/of beleid als voorbereiding op de werkelijke participatie

bijvoorbeeld veel emoties omheen? Benoem alle aspecten die voor

wordt participatie voorspelbaar, transparant en navolgbaar. Ook als bij

de context van belang zijn.

stap 1 wordt geconstateerd dat er bij het gegeven onderwerp geen sprake is van participatie moet de afweging hierover worden vastgelegd.

3. Waar is het precies? Geef het aan op een kaart en kijk wie direct belanghebbend zijn. Dit kunnen overigens ook organisaties of personen zijn die niet direct in de buurt zijn, zoals grondeigenaren, of belangengroepen. 4. Zijn regels of is bestaand beleid van toepassing? Benoem deze en maak tijdens het proces duidelijk kenbaar welke kaders van toepassing zijn. Sommige zijn misschien aanpasbaar? 5. Speelt eigenlijk nog meer mee? Soms is een initiatief te koppelen aan andere doelen van de gemeente of betrokken personen of instanties. 6. Welke trede van de participatie wordt toegepast en is er vrijheid om de uitkomst van het participatieproces toe te passen? 7. Geef in grote lijnen aan hoe het participatieproces zal verlopen. Geef ook een einddatum weer. Is er ruimte om met de deelnemers dit proces aan te passen?

14

4.2 Het participatieproces

3. Bereid je voor op de eerste ontmoeting met participanten. Deze

Participatie is niet vrijblijvend en persoonsafhankelijk, maar een vast

verloopt soms heel anders dan je gedacht had, bijvoorbeeld door

onderdeel van het werkproces bij plan- en beleidsvorming. Het

opgelopen spanningen. Neem de tijd om dit goed met de aanwezigen

participatieproces doorloopt in hoofdlijnen het volgende proces.

te bespreken voordat je naar het concrete onderwerp gaat. 4. Neem de tijd om met elkaar kennis te maken. 5. Voor het komen van ideeën naar varianten en uiteindelijk bij het concept (eindplan) zijn vaak drie of meer stappen nodig. Soms

kunnen bepaalde aspecten in een kleiner verband worden voorbesproken en gerapporteerd aan de hele groep. 6. Maak duidelijk dat er aan het eind iets besloten moet worden, afhankelijk van de trede op de participatieladder. 7. Het kan helpen om vrijheid te geven over hoe het proces verloopt en een duidelijke einddatum vast te stellen binnen een overzienbare termijn van bijvoorbeeld drie maanden. Participeren is altijd tweerichtingsverkeer. Goede participatie begint en Van belang is om voldoende tijd te nemen om het participatieproces

eindigt met zorgvuldige communicatie en zorg voor helderheid. Over het

goed voor te bereiden. Het gezegde luidt: een goede voorbereiding is het

doel, het proces, wie de ‘eigenaar’ is, wat met de inbreng van de

halve werk. Hetzelfde geldt voor participatie: goede participatie

participanten gebeurt en is gedaan. Zo zorgen we dat iedereen met

voorkomt ‘gedoe’ (=werk, tijd) tijdens en na afloop van een plan- of

dezelfde informatie, verwachtingen en kaders het participatieproces

beleidsontwikkeling.

ingaat en afrondt.

Toelichting op de verschillende onderdelen van het

Na afloop van het proces is het van belang om goed te evalueren op

participatieproces

vorm en inhoud. Wat ging er goed, wat kon beter? Kunnen we er van

1. Loop bij de voorbereiding van de participatie de stappen van het

leren? Koppel dat terug aan alle betrokkenen.

participatiemodel zorgvuldig door. Doe dat samen met anderen. Check bij een collega(s) of je aan alles hebt gedacht. 2. Wees richting participanten helder over het onderwerp en het proces, schep duidelijkheid en doe aan verwachtingsmanagement.

15

5. Wat is er nodig?

waar ze kunnen achterhalen wat er met hun inbreng is gedaan. Inwoners kunnen ook werken aan de kwaliteit van de samenleving door

Het succes van inwonersparticipatie én van inwonersinitiatieven heeft

zelf het initiatief te nemen om problemen aan te pakken of nieuwe

eerst en vooral te maken met de wil en intentie van de gemeente: van de

activiteiten te ontplooien. Of als ze bouwplannen hebben actief de

gemeenteraad, het college van burgemeester en wethouders en de

omgeving te betrekken. Hiervoor is nodig dat er een beroep kan worden

ambtelijke organisatie. In dit hoofdstuk beschrijven we de rollen van de

gedaan op (financiële) ondersteuning en informatie over wat ze moeten

diverse spelers met tot slot een toelichting op hoe de ambitie om meer,

doen bij het opstarten en verder brengen van een initiatief en hoe ze

breder en beter te participeren gevolg gaat krijgen.

belanghebbenden daarbij kunnen betrekken. En voor belanghebbenden is het nodig dat zij weten hoe zij hun stem kunnen laten horen. Kijkend naar de veranderende samenleving dan is nodig dat inwoners actief participeren, initiatieven ontplooien en zich mede verantwoordelijk voelen voor de kwaliteit van de samenleving van de gemeente Staphorst.

5.2 De gemeenteraad De gemeenteraad is het hoogste bestuursorgaan in de gemeente en bepaalt als zodanig in belangrijke mate de kwaliteit van inwoners- en overheidsparticipatie. Zo levert de raad vanuit zijn kaderstellende rol input voor beleidsvorming en stelt het beleid vast. Met het vastgestelde beleid geeft de raad de kaders aan waarbinnen het college opereert. Vervolgens controleert en corrigeert de raad het college in de

5.1 De samenleving

uitoefening van haar taken. Vanuit zijn volksvertegenwoordigende rol behartigt de raad de belangen van de inwoners en borgt daarbij het

De samenleving (inwoners) kiest de gemeenteraad. De samenleving

algemeen belang.

wordt gemaakt door de inwoners, als collectief en als individu, en hun

De gemeenteraad van de gemeente Staphorst wil initiatieven vanuit de

handelen bepaalt mede de kwaliteit van die samenleving. Zij kunnen die

samenleving stimuleren en ondersteunen (overheidsparticipatie) en

kwaliteit verhogen door mee te denken en te praten over beleid en

hecht ook grote waarde aan het betrekken van inwoners en andere

plannen die vanuit de gemeente komen. Hiervoor is nodig dat zij weten

belanghebbenden bij beleid (inwonersparticipatie). Daarvoor is nodig dat

wat zij mogen verwachten, wanneer en hoe zij kunnen meedenken of

de raad afdoende participatiebeleid vaststelt en controleert of het beleid

16

wordt nagekomen. Ook is nodig dat de raad het goede voorbeeld geeft

betrokkenheid vanaf het begin van de planvorming of beleids-

en zelf participatie uitvoert, bijvoorbeeld via onderzoek door de

ontwikkeling tot en met heldere terugkoppeling over het resultaat.

Rekenkamer, het ophalen van zienswijzen of het opstellen van een

Zorgvuldig zijn in de voorbereiding, de uitvoering én de afronding. Vanaf

samenlevingsagenda

de start helder zijn over de invloed van betrokkenen, de rollen, verantwoordelijkheden en ook budget en besluitvorming. Het complete

5.3 Het college van B&W

verhaal vertellen. En dat verhaal ook op tijd en zo vroeg mogelijk vertellen. Participatie begrijpelijk, toegankelijk en navolgbaar maken.

Waar de raad vanuit zijn kaderstellende en controlerende rol

Zorgen voor passende werkvormen en middelen. Gedurende het hele

voornamelijk is betrokken bij de start en bij het eind van veel

participatieproject communiceren over processtappen en over wat het

besluitvormingstrajecten, is het midden (de uitvoering) meestal in

resultaat is en wat we met de inbreng hebben gedaan. En vooral ook:

handen van het college van burgemeester en wethouders. Hier ligt vaak

heel goed luisteren met oprechte interesse en de inbreng van inwoners

het zwaartepunt van participatietrajecten die de gemeente initieert.

serieus nemen.

Daarbij is nodig dat het college zorgdraagt voor een zorgvuldige uitvoering van het participatieproces. En zich rekenschap geeft van de

Voor betere inwonersparticipatie is nodig dat:

sentimenten in de samenleving, luistert naar inwoners en hen serieus

•

neemt.

Medewerkers de noodzakelijke kennis, vaardigheden en houding hebben om participatietrajecten goed vorm te geven en te begeleiden.

5.4 De ambtelijke organisatie

•

en instrumenten om participatie weloverwogen, inclusief en

In de praktijk is het de ambtelijke organisatie die grotendeels uitvoering geeft aan de gemeentelijke taken, waaronder de participatietrajecten.

De organisatie goed is toe- en uitgerust met richtlijnen, handvatten zorgvuldig in te zetten, uit te voeren en erover terug te koppelen.

•

Binnen de organisatie participatiespecialisten zijn, een pool van

Ambtenaren coördineren de werkprocessen en doen onderzoek naar

flexibel in te zetten medewerkers die speciaal op participatie zijn

alle aspecten die van belang zijn voor besluitvorming door de

getraind en toegerust (participatiepool). Collega’s waarop een beroep

gemeenteraad of het college. Als de experts op de onderwerpen

kan worden gedaan voor het toepassen van het participatiemodel en

brengen zij vanuit hun adviesrol alle bevindingen zo begrijpelijk mogelijk

het opstellen van een participatieplan bij nieuwe projecten, plannen

over in woord en beeld.

of beleid. Of die tijdens het participatietraject kunnen worden ingezet als gespreksleider en procesbegeleider. Mogelijk in samenwerking

Meer, breder en beter invulling geven aan inwonersparticipatie betekent van begin tot eind het proces beter uitvoeren. Met meer aandacht voor

met andere gemeenten (bijv. Talentenregio). •

17

•

Er een participatiecoördinator is die tot taak heeft de consistentie

Voor betere overheidsparticipatie is nodig dat:

van keuzes voor participatietrajecten te bewaken en aandacht te

•

vragen voor de voorwaarden voor goede participatie.

Er binnen de gemeente zogenaamde aanspreekfunctionarissen zijn voor inwoners, maatschappelijke partijen en bedrijven bij wie zij met hun vragen en plannen terecht kunnen. Bekende gezichten die

Meer, breder en beter invulling geven aan overheidsparticipatie betekent

zichtbaar en benaderbaar zijn en inwoners verder helpen of hen in

meer open staan voor initiatieven vanuit de samenleving. Inwoners en

contact brengen met collega’s die dat kunnen.

organisaties laten weten dat zij welkom zijn om te komen met ideeën en

•

Er makkelijk vindbaar heldere informatie beschikbaar is voor een

plannen. Hen (financiële) ondersteuning bieden en samen met hen

ieder die op zoek is naar informatie over het tot uitvoer brengen van

kijken waar de gemeente mogelijk initiatieven kan versterken en

een inwonersinitiatief.

versnellen. Met hen meedenken om een plan verder te brengen en tijd en ruimte nemen om kwesties te bespreken en duidelijke afspraken te maken. Helder en eerlijk zijn over wat kan en wat niet kan, wat de kaders

5.5 Actie

zijn met het oog ook op het algemeen belang.

Het tot uitvoer brengen van de in deze notitie geformuleerde uitgangspunten, richtlijnen en aanpak van inwoners- en overheidsparticipatie vraagt nog om de nodige uitwerking. In bijlage II staat een opsomming van de verschillende punten waarop actie moet worden ondernomen. Na vaststelling van deze notitie zal hiervoor een uitvoeringsplan worden opgesteld. In de jaren 2024 en 2025 gaan we ons allereerst richten op het op orde brengen van de basis en het optimaliseren van datgene wat we nu al doen. Om zicht te houden op hoe het met participatie in de gemeente Staphorst is gesteld en inzicht te krijgen en te geven in de resultaten daarvan, zal er jaarlijks een verslag worden gemaakt van datgene dat op participatievlak is gebeurt en wat daarvan de effecten waren.

18

Bijlage I. Verwerking punten uit onderliggende documenten

de LTA (lange termijn agenda), als vast agendapunt voor het presidium en inwonersparticipatie een vast onderdeel te laten zijn in startnotities. (De borging van participatie is onderdeel van het

Een aantal documenten zijn het vertrekpunt van de nieuwe notitie over participatie geweest. Een korte samenvatting van elk document staat in

Actieplan 2024-2025.) 3.

Zorg ervoor dat binnen de gemeentelijke organisatie goed

de inleiding beschreven. In deze bijlage wordt per document aangegeven

beargumenteerd wordt gekozen voor bepaalde vormen van

wat daarin over het verbeteren van participatie is gezegd en in tekst

burgerparticipatie en dat de afwegingen hieromtrent goed

tussen haakjes staat aangegeven waar dat in de nieuwe notitie is

herleidbaar zijn. (Hiervoor is het participatiemodel ontworpen als

verwerkt.

kapstok voor de voorbereiding en vastlegging van de participatie.) 4.

Beleg de rol van ‘participatiecoördinator’ binnen de organisatie, die

Uit het Coalitieakkoord 2022-2026

de consistentie van keuzes ten aanzien van participatietrajecten

De coalitie wil initiatieven ondersteunen door het instellen van een

bewaakt. Richt een en ander zo in dat er sprake is van een ‘lerende

“Ontwikkelfonds”. (Het Ontwikkelfonds is op diverse plekken in deze

raad en organisatie’. (Deze rol komt aan de orde in hoofdstuk 5 en

notitie benoemd.)

krijgt via het Actieplan 2024-2025 nadere invulling.) 5.

Draag zorg voor goede procesbegeleiding. Zorg ervoor dat bij

Uit het Collegeprogramma 2022-2026

externe begeleiding de medewerkers van de eigen ambtelijke

Het college wil in verbinding staan met inwoners, ruimte geven aan

organisatie wel betrokken blijven bij het proces. (Dit punt krijgt

initiatieven, versterken van de verbinding en openstaan voor nieuwe

nadere uitwerking via het Actieplan 2024-2025.)

vormen van samenwerking. Ook wil zij goede betrokkenheid met wijken dorpsraden en zorgdragen voor een goede terugkoppeling. (Al deze

Aanbeveling uit het EPOS-evaluatie (2021)

uitgangspunten staan door de hele notitie heen verwerkt.)

Verbeter de eisen aan participatie en vereenvoudig en onderzoek hoe de betrokkenheid van inwoners/ belanghebbende kan worden vergroot bij

Aanbevelingen uit het Rekenkameronderzoek naar

ruimtelijke initiatieven. (In hoofdstuk 3.3 ‘Een inwonersinitiatief en de

burgerparticipatie (2020)

Omgevingswet’ staat aangegeven hoe deze aanbeveling handen en

1.

voeten krijgt.)

Wees duidelijk over de rol van de verschillende spelers in het participatieproces: gemeenteraad, ambtelijke organisatie en andere betrokkenen. (De rollen van de verschillende spelers staan beschreven in hoofdstuk 5.)

2.

Borg participatie in het de processen door het een plek te geven in

19

Vervolg bijlage I. Prioriteiten uit de Quick Scan Lokale Democratie (2022) 1.

Geef inwoners meer kans om zélf te werken aan de leefbaarheid van hun buurt of wijk. 89% (heel) belangrijk. (Hierin voorziet het ‘loket’, de aanspreekfunctionarissen en het Ontwikkelfonds.)

2. Inwoners meer laten meebeslissen over wat de gemeente doet in

hun buurt of wijk. 81% (heel) belangrijk. (Het in deze notitie vastgelegde beleid biedt daar de basis voor. Het is onder meer ook onderwerp van gesprek met de dorpsraden.) 3. Meer doen om speciale doelgroepen (zoals jongeren, ouderen, laaggeletterden) te motiveren om mee te praten over lokale kwesties. 71% (heel) belangrijk. (Aandachtspunt bij de Adviesraad Sociaal Domein, de Jongerenraad als ook bij de cliënt ervaringsonderzoeken (CEO) en de klantreizen.) 4. Duidelijke procedures en spelregels. 96% (heel) belangrijk. (Procedures en spelregels worden uitgewerkt in handreikingen, instructies en verordeningen.) 5. Een duidelijk loket of aanspreekpunt voor initiatiefnemers. 93% (heel) belangrijk. (De inrichting van een loket krijgt nadere uitwerking via het Actieplan 2024-2025.) 6. Meer ruimte voor initiatieven in beleid en regels van de gemeente. 78% (heel) belangrijk. (Het in deze notitie vastgelegde beleid biedt daar de basis voor.)

20

Bijlage II. Acties participatie 2024-2025 ➢ Inwonersinitiatieven stimuleren en ondersteunen Participatie beter uitvoeren en breder en meer toepassen vraagt het

•

nodige van de gemeentelijke organisatie. In de jaren 2024 en 2025 gaan we daarvoor de aandacht en energie vooral richten op het optimaliseren van de bestaande vormen van participatie in de gemeente Staphorst. In

Instellen Ontwikkelfonds en opstellen subsidieregeling en verordening

•

Inrichten van een ‘Loket’ (aanspreekpunt)

➢ Participatie bij vergunningplichtige initiatieven stimuleren

het actieplan participatie 2024-2025 worden onderstaande acties nader

•

Duidelijke informatie op website over participatie

uitgewerkt.

•

Participatiehandreiking voor professionals en inwoners

•

Participatie borgen in het proces: o.a. standaard op agenda

Acties

omgevingskamer, bijeenkomst professionals

➢ Organisatie voor toepassen participatie volgens nieuw beleid gereed maken •

➢ Samenwerking met dorps-/wijkraden verstevigen •

Medewerkers meenemen in nieuwe beleid en toepassen

Duidelijkheid over rollen en verwachtingen over en weer vastgelegd in een convenant

participatiemodel

•

Representativiteit

•

Rol van aanspreekfunctionarissen verder ontwikkelen

•

Wijkraad Staphorst-Zuid

•

Opstellen profielen voor de rol van participatiecoördinator en deelnemers participatiepool

➢ Samenwerking met adviesraden verstevigen •

Continuïteit in vaste aanspreekpunten voor de adviesraden

•

Onderzoeken samenwerking met andere gemeenten

•

Werven en scholen participatiecoördinator en deelnemers voor

•

Duidelijkheid over rollen en verwachtingen over en weer

participatiepool

•

Informatievoorziening naar en betrekken van adviesraden bij

binnen de gemeente

➢ Participatie bij nieuwe plannen, projecten en beleid borgen •

Handleiding en format voor toepassen participatiemodel en

ontwikkelingen ➢ Opbrengst van onderzoek naar hoe inwoners ondersteuning ervaren

schrijven van een participatieplan

verbeteren

•

Handleiding en format van een startnotitie aanpassen

•

Herinrichting van het CEO voor een hogere respons

•

Vast kopje participatie in format voor college- en

•

Onderzoeken of en zo ja, hoe het CEO toe te passen is op de

raadsvoorstellen, handleiding hierop aanpassen

Participatiewet en het voorveld

•

Zorgdragen voor inclusie, bereik alle doelgroepen

•

Voorkomen participatiemoeheid, niet altijd dezelfde mensen

opbrengst evalueren. Op basis daarvan bepalen of en hoe dit

(afstemming tussen afdelingen: participatieagenda)

instrument zal worden ingezet.

•

Zorgdragen dat inwoners adequaat worden geïnformeerd

•

Ervaren hoe klantreizen als vorm van participatie bevalt en de

21

Vervolg bijlage II. ➢ Participatievormen van de raad bestendigen •

Inspraakverordening omzetten naar een participatieverordening

•

Samenlevingsagenda doorzetten naar volgende periode

•

Procedure voor zienswijzen helder weergeven, onder andere op de website

➢ Verbeterslagen van bestaande participatievormen evalueren •

Bij ervaren verbetering oriënteren op nieuwe participatievormen en deze, voor zover zinvol, implementeren

➢ Zicht op en inzicht in participatie realiseren •

Jaarlijks participatieverslag opstellen

22

Bijlage III. Lijst met websites/documenten

praktische ideeën voor de uitvoering opgenomen. Gemeenten en

www.participatiewijzer.nl

handelingsperspectieven in handen om participatietrajecten inclusiever

Welke participatiemethoden zijn dan geschikt voor welke situatie? Hoe scoren ze op democratische waarden zoals toegankelijkheid en

participatieprofessionals hebben daarmee compacte en heldere en aantrekkelijker te maken voor diverse groepen inwoners.

deliberatie? En welke methoden zijn er als het initiatief van inwoners

www.iplo.nl/regelgeving/omgevingswet/participatie

komt? De ParticipatieWijzer! is een afwegingskader voor

Participatie is een belangrijke pijler onder de Omgevingswet. De

burgerparticipatie en helpt gemeenten kiezen voor de juiste mix van

Inspiratiegids Participatie Omgevingswet (Participatiegids) bevat

participatiemethoden. Het biedt een vergelijking van methoden op basis

informatie over wat overheden rond participatie moeten regelen in

van democratische waarden en geeft tips om goed voorbereid te zijn op

omgevingsvisie, programma, omgevingsplan, projectbesluit,

burgerparticipatie.

omgevingsvergunning, omgevingsverordening en waterschapsverordening. Plus tips, trucs en tools, zoals handreikingen

www.prodemos.nl Hoe betrek je burgers op een goede manier bij de besluitvorming in

en werkvormen zoals het participatiekompas en praatplaten!

jouw gemeente? En welke besluitvorming is daar überhaupt geschikt

www.vng.nl/publicaties/inspiratiegids-digitale-participatie

voor? Welke participatiemethode past bij welk vraagstuk? En hoe zorg je

In een korte tijd is door de coronacrisis de zoektocht naar mogelijkheden

dat statushouders weten wat er van hen wordt verwacht als kersverse

om burgers op digitale wijze bij het reilen en zeilen van de overheid te

burger van jouw gemeente?

betrekken in een stroomversnelling geraakt. Om gemeenten, provincies en waterschappen hierbij te ondersteunen stelde Democratie in Actie

www.movisie.nl/burgerparticipatie Movisie heeft de geleerde lessen op een toegankelijke manier

een Inspiratiegids digitale participatie op.

beschikbaar gemaakt voor andere gemeenten. Ze zijn vertaald in een

https://www.citizenlab.co/nl-nl

praktische handreiking met veertien participatietips. Het gaat om tips

Kennisplatform: CitizenLabs missie is om de lokale democratie te

over drie vraagstukken:

versterken en inclusieve, participatieve en responsieve besluitvorming

1. Hoe maak je participatietrajecten diverser en inclusiever?

mogelijk te maken. Bevat een kennisbibliotheek voor iedereen die meer

2. Hoe maak je participatie aantrekkelijker met vernieuwende vormen en communicatiekanalen? 3. Hoe geef je inwoners zeggenschap en invloed in participatietrajecten? Bij elke tip is de relevantie voor participatietrajecten toegelicht en zijn

wil weten over burgerparticipatie. Van casestudies tot praktische gidsen.

https://www.lsabewoners.nl Het Landelijke Samenwerkingsverband Actieve bewoners.

23

De tekst is automatisch uit het bestand gehaald en kan afwijken van het origineel (kolommen, tabellen en koppen lopen door elkaar). Het officiële stuk bij de gemeente is leidend. Bron: https://api1.ibabs.eu/publicdownload.aspx?site=Staphorst&id=a594b719-5419-4ab7-b3f8-012e0948088c