Nota weerstandsvermogen en risicobeheersing 2021 - 2024_1-docx - PDF na BenW vergadering.pdf
Tekst van het document
Beoordeling van de kengetallen
Een afzonderlijk kengetal zegt weinig over hoe de financiële positie moet worden beoordeeld. Zo hoeft een hoge schuld geen nadelig effect te hebben op de financiële positie, maar is dat afhankelijk of en wat er aan eigen vermogen en baten tegenover die schuld staat en hoe groot de kans is dat de schuld weer wordt afgelost. Het is dus, met andere woorden, niet mogelijk om een individueel kengetal te gebruiken voor de beoordeling van de financiële positie. De kengetallen zullen altijd in samenhang moeten worden bezien, omdat ze alleen gezamenlijk en in hun onderlinge verhouding een goed beeld kunnen geven van de financiële positie van een gemeente. De kengetallen zijn daarom gezamenlijk opgenomen in de paragraaf weerstandsvermogen en risicobeheersing. Omdat de kengetallen in hun onderlinge relatie moeten worden bezien in de beoordeling van de financiële positie is het van belang dat niet alleen de kengetallen worden opgenomen in de paragraaf weerstandsvermogen en risicobeheersing maar ook worden voorzien van een adequate toelichting.
30
Gemeente Staphorst ___________________________________________________________________________________________
11.4 Normering kengetallen Naast het opnemen van de tabel dient een beoordeling gegeven te worden van de onderlinge verhoudingen van de kengetallen, in relatie tot de financiële positie van onze gemeente. De wijze waarop de kengetallen meewegen in de uiteindelijke beoordeling van de financiële positie van de gemeente is voorbehouden aan het horizontale controle- en verantwoordingsproces. Zonder normering zijn de kengetallen moeilijk te duiden. In deze nota wordt voorgesteld onderstaande normeringen vast te stellen. Bij de normering is aansluiting gezocht bij de normering zoals voortgevloeid is uit onder meer de stresstest van 100.000+ gemeenten. Hierdoor ontstaat onderstaande tabel, waarbij categorie A het minst risicovol is en categorie C het meest. Kengetallen 1a 1b 2 3 4
Netto Schuldquote Netto Schuldquote gecorrigeerd met verstrekte leningen Solvabiliteitsratio Grondexploitatie Structurele exploitatieruimte begroting
5
Belastingcapaciteit
Categorie B 90-130% 90-130%
A <90% <90% >50% <20% Begr + mrj >0% <100%
20-50% 20-35% Begr of mjr >0% 100105%
C >130% >130% <20% >35% Begr en mjr <0% >105%
Beleidskeuze (niet gewijzigd): Getracht wordt alle kencijfers te laten voldoen aan het minst risicovolle profiel A. Signaleringsoverzicht: Kijken we naar bovenstaande kencijfers en de ontwikkeling ervan in de gemeente Staphorst leidt dit tot onderstaand signaleringsoverzicht: Kengetallen
1a 1b
2 3 4 5
Netto Schuldquote Netto Schuldquote gecorrigeerd met verstrekte leningen Solvabiliteitsratio Grondexploitatie Structurele exploitatieruimte begroting Belastingcapaciteit
Rek 2019 -65 -63
Rek 2020 -62 -60
Begr. 2021 -21 -20
Begr. 2022 -10 -15
Begr. 2023 -1 -5
Begr. 2024 -4 -8
89 10 4
85 4 5
86 9 0
83 13 0
80 14 0
81 10 0
90
90
95
98
98
98
31
Gemeente Staphorst ___________________________________________________________________________________________
Op deze wijze is de ontwikkeling van de kencijfers goed te monitoren en zie je de ontwikkeling ook in samenhang met elkaar. Deze tabel zal bij de begroting en jaarrekening worden gepresenteerd. Beleidskeuze (niet gewijzigd): Het signaleringsoverzicht, inclusief toelichting op de financiële positie, wordt 2 keer per jaar opgenomen in de paragraaf weerstandsvermogen en risicobeheersing: bij de begroting en jaarrekening.
32
Gemeente Staphorst ___________________________________________________________________________________________
Bijlagen:
Bijlage 1: Geïdentificeerde Risico’s Onderstaand risicoprofiel toont alle risico`s zoals die zijn geïdentificeerd, geanalyseerd en beoordeeld. Nr.
Risicogebied
Risicogebeurtenis
Opmerking
Netto Kans
Totaal: Netto Financieel Maximum
R1
Het verliezen van de grip op of tegenvallende exploitatieresultaten van de verschillende samenwerkingsvormen of gesubsidieerde instellingen (dienstverlening moet wel op peil blijven) kan leiden tot extra kosten of minder dividend.
0 Algemeen Bestuur en Organisatie
70%
€ 227.000
R2
Het ontbreken van een stabiel perspectief van de Algemene Uitkering uit het gemeentefonds kan leiden tot vermindering van de inkomsten.
0 Algemeen Bestuur en Organisatie
Het gaat hier om de verbonden partijen (zoals de gemeenschappelijke regelingen en vennootschappen waarin we bestuurlijk en financieel in deelnemen: Reestmond, Rendo, Vitens, Essent en Rova enz.), maar ook om de muziekschool, bibliotheek museumboerderij. De verkoop van een deelneming leidt tot lagere renteopbrengsten i.p.v. dividendopbrengsten. Een andere verdeelsleutel binnen een verbonden partij kan leiden tot een hogere bijdrage aan deze verbonden partij. Daarnaast kan het verkopen van mogelijke gezonde onderdelen van het bedrijf leiden tot andere verhoudingen met deze partijen waardoor de grip verloren gaat wat resulteert in (te) laat kunnen bijsturen. De uitkering uit het gemeentefonds kent jaarlijks grote schommelingen. Daarnaast is er ook sprake van herijking van de verschillende verdeelmaatstaven. Dit kan leiden tot een verlaging van de algemene uitkering, Getracht wordt dit op te vangen in de begrotingen.
70%
€ 250.000
R3
Politieke wensen/en besluiten leiden tot hogere kosten.
0 Algemeen Bestuur en Organisatie
Een nieuwe coalitie heeft wensen, welke zich zal vertalen in het coalitieakkoord. Het risico bestaat dat niet alle wensen uitgevoerd kunnen worden door de hoge financiële kosten die dit met zich meebrengt (onvoldoende dekkingsmiddelen in de toekomst). Ook kunnen er raadsbesluiten worden genomen waarvan de reikwijdte niet helemaal te voorzien zijn.
50%
€ 100.000
R4
Aanpassing BBV leidt tot extra lasten in de begroting.
0 Algemeen Bestuur en Organisatie
Door de commissie BBV worden regelmatig aanbevelingen gedaan die leiden tot aangepaste verslaggevingsregels voor de rekening en begroting van de gemeente (bijv. een andere wijze van rentetoerekening aan grondexploitaties, maar ook fiscale regelgeving, andere wijze van afschrijvingen).
30%
€ 100.000
R5
Te lage storting van 0 Algemeen Bestuur en pensioenrechten voor Organisatie wethouders wat leidt tot extra kosten voor de gemeente.
Denk hierbij aan de overname van de pensioenrechten bij aantreding van nieuwe wethouders, maar ook aan een mogelijke (hogere) verlaging van rekenpercentage. Met de huidige lage rentestand zal het mogelijke eerder een verlaging worden, daarom geringe kans.
30%
€ 50.000
33
Nr.
Gemeente Staphorst ___________________________________________________________________________________________ Risicogebied Risicogebeurtenis Opmerking Netto Kans
R6
Kwetsbaarheid Sociale media: De invloed van social media (twitter, facebook,) is dusdanig groot dat dit kan leiden tot reputatieschade.
R7
0 Algemeen Bestuur en Organisatie
Totaal: Netto Financieel Maximum
Reputatieschade (waardoor ook veroorzaakt en of versterkt/versneld) kan leiden tot vertrek van wethouders met extra wachtgeld verplichtingen.
30%
€ 100.000
Uitkering aan gewezen 0 Algemeen Bestuur en wethouders (jonger dan Organisatie 65 jaar) wat leidt tot hogere financiële gevolgen voor de gemeente.
Denk hierbij aan wachtgelden voor een wethouder die geen baan hebben.
50%
€ 75.000
R8
De eisen aan de huidige organisatie zijn anders dan in het verleden, dit kan leiden tot extra kosten.
0 Algemeen Bestuur en Organisatie
De huidige organisatie dient flexibel te zijn (functieboek met beperkt aantal functies/ meerdere plaatsen inzetbaar). Een piek bij de ene afdeling kan misschien wel opgevangen worden door een andere afdeling. Door deze eisen aan de organisatie kan het voorkomen dat er extra wachtgeldverplichtingen ontstaan, waar we zelf risicodrager zijn.
50%
€ 100.000
R9
Politieke beslissingen van het Rijk, die leiden tot lagere inkomsten of hogere afdrachten.
0 Algemeen Bestuur en Organisatie
Denk hierbij aan gedwongen bestuurlijke fusies/ het afromen van reserves/ het afromen van trap op/trap af principe. Allemaal beslissingen die zullen leiden tot verlaging van rijksinkomsten of een afdracht aan het Rijk.
30%
€ 200.000
R10
Onrechtmatige besteding van specifieke uitkeringen/subsidie wat leidt tot een terugbetalingsverplichti ng aan het Rijk.
0 Algemeen Bestuur en Organisatie
Op dit moment worden er regelmatig (provinciale/rijks) subsidies of specifieke uitkeringen aangevraagd en toegekend. Vervolgens dient er een verantwoording plaats te vinden. Diverse omstandigheden kunnen ertoe leiden dat de verantwoording onvoldoende is en leidt tot terugbetaling van (een deel van) de subsidie.
30%
€ 50.000
R11
Het onjuist gebruiken maken van persoonsgegevens/priv acy-gegevens ikv de AVG kan leiden tot een boete die kan oplopen tot 4% van de omzet.
0 Algemeen Bestuur en Organisatie
Het onvoldoende voldoen aan de nieuwe AVG kan leiden tot boetes met maximaal 4% van de omzet, maar deze kans is erg klein.
10%
€ 10.000
R12
Een datalek leidt tot kosten binnen de organisatie die niet waren voorzien.
0 Algemeen Bestuur en Organisatie
De kans op een datalek is en blijft aanwezig, maar zal niet altijd grote financiële gevolgen hebben (imago en wellicht wat herstelkosten).
70%
€ 100.000
R13
Daders van vernielingen 1 Openbare orde en van gemeentelijke veiligheid eigendommen kunnen niet worden achterhaald en aansprakelijk gesteld wat leidt tot hogere kosten.
Vandalisme
90%
€ 10.000
R14
Rampen
Bijv. brand, omgevingseffecten (door schadelijke stoffen) en materiële schade. De kans op een ramp is klein, maar als het zich voordoet kan er sprake zijn van een groot financieel gevolg.
5%
€ 400.000
1 Openbare orde en veiligheid
34
Nr.
Gemeente Staphorst ___________________________________________________________________________________________ Risicogebied Risicogebeurtenis Opmerking Netto Kans
Totaal: Netto Financieel Maximum
R15
Het behouden van vrijwillige brandweer leidt tot hogere kosten.
1 Openbare orde en veiligheid
In de begroting 2021 was een extra budget opgenomen van structureel € 40.000 voor het betalen van vrijwilligers in dienstverband vanuit de veiligheidsregio. Er is nog steeds geen besluit genomen hoe dit in te bedden in de brandweerorganisatie met als ultiem doel de vrijwilligheid te behouden en hoe de nadelige financiële effecten worden gedekt. Daarom is deze post uit de begroting gehaald en wordt besluitvorming van de veiligheidsregio afgewacht.
90%
€ 40.000
R16
Andere verdeelsleutel leidt tot hogere bijdragen aan de Veiligheidsregio IJsselland Klimatologische omstandigheden wat leidt tot extra kosten.
1 Openbare orde en veiligheid
Er ligt een conceptvoorstel om de verdeelsleutel voor het bepalen van de jaarlijkse bijdrage voor de deelnemers aan te passen. Besluitvorming wordt eind 2021 verwacht.
70%
€ 23.000
2 Verkeer Vervoer en Waterstaat
Denk hierbij aan een droge zomer of strenge winter met veel strooien met als gevolg vele gaten in de weg.
30%
€ 30.000
R18
Demografische ontwikkelingen kunnen leiden tot onvoorziene kosten.
3 Economie
De omvang en samenstelling en de ruimtelijke verdeling van de bevolking verandert in een steeds sneller tempo. Men probeert hier uiteraard zo snel mogelijk op in te spelen, maar dit kan wel leiden tot kosten die in een beginstadium niet zijn voorzien (extra personeel, aanpassen voorzieningenniveau).
50%
€ 100.000
R19
Verlaging van het nationaal bijstandsvolume wat leidt tot verlaging van het beschikbare WWB budget.
6 Sociaal Domein
50%
€ 100.000
R20
Het ontbreken van een plafond of maximum voor een aantal uitgaven wat leidt tot sterk stijgende uitgaven (open einde regelingen).
6 Sociaal Domein
1. Leerlingenvervoer 2. Wet maatschappelijke ondersteuning (o.a. door invoering abonnementstarief stijging aanvragen) 3. Jeugdzorg 4. Wet Werk en Bijstand 5. Wet inburgering (extra opvang vluchtelingen leidt ook tot extra belasting voor gemeente en vluchtelingenwerk)
70%
€ 150.000
R21
Middelen voor de regionale uitvoering van beschermd wonen zijn ontoereikend wat leidt tot tekorten bij individuele gemeenten.
6 Sociaal Domein
Voor beschermd wonen is een reserve ingesteld, nu de uitvoering door de gemeente zelf wordt uitgevoerd. Daardoor is het risico zeer beperkt, mogelijke tekorten worden gedekt door deze reserve. Risico blijft wel bestaan, maar daardoor zetten we kans op 30% en risicobedrag op € 0,00.
30%
€-
R17
35
Nr.
R22
Gemeente Staphorst ___________________________________________________________________________________________ Risicogebied Risicogebeurtenis Opmerking Netto Kans
De extra Rijksbijdrage Jeugd in algemene uitkering vanaf 2022 wordt niet toegekend, dit leidt tot een lagere algemene uitkering dan begroot.
6 Sociaal Domein
Stelpost in meicirculaire inzake extra geld voor jeugd In september 2020 wordt tevens de uitslag verwacht van het onderzoek naar de kosten Jeugdzorg. Gemeenten mogen in de aanloop hiervan een raming opnemen vanaf 2022 (dus ook in 2025) ter waarde van het gemeentelijk aandeel in € 300 miljoen. Voorwaarde is wel dat gemeenten tevens zelf maatregelen op dit taakveld treffen gericht op beheersing van kosten. En het kan geen kwaad de stelpost als een risico aan te merken in de risicoparagraaf (tekst VNG).
Totaal: Netto Financieel Maximum
50%
€ 300.000
Gebiedsontwikkeling/projectontwikkeling
10%
€ 150.000
Belangrijke ontwikkeling in deze: Over de jaren vanaf 2023 waren nog geen afspraken gemaakt. Daar gaat een nieuw kabinet over. Toch zullen gemeenten al deze zomer willen weten hoeveel ze in de meerjarenraming kunnen opnemen. Daarom hebben ministerie BZK, VNG en IPO onderling afgesproken dat 75% geraamd mag worden van de bedragen waar de Arbitragecommissie van uit gaat, nl 1,4 miljard voor 2023, dalend naar 1,2 miljard in 2025 Voor Staphorst rondom de 1,4 miljoen, dalend naar 1,2 miljoen in 2025, onder aftrek van bovengenoemde stelpost. Bij de jaarrekening 2021 zal gekeken worden in hoeverre dit risico naar beneden kan worden bijgesteld of zelfs helemaal kan verdwijnen. R23
Het is mogelijk dat er zich verplichtingen voor doen t.a.v. saneringsprojecten die niet zijn te voorzien wat leidt tot financiële tekortkomingen.
7 Volkshuisvesting en Milieu
R24
Door toezicht en 7 Volkshuisvesting en handhaving worden er Milieu kosten gemaakt die niet te verhalen zijn.
Veelal kunnen kosten die gemaakt worden in het kader van handhaving Milieu of Bouwen worden verhaald. Echter in enkele gevallen zal dit niet lukken, bijv. door preventieve maatregelen.
30%
€ 100.000
R25
Hogere bijdrage aan de omgevingsdienst
7 Volkshuisvesting en Milieu
Conform motie 109 is de eventuele hogere bijdrage aan de Omgevingsdienst niet financieel verwerkt in de meerjarenbegroting 2022, maar als risico opgenomen.
70%
€ 50.000
R26
Vermindering van inkomsten door een economische crisis: daling bouwleges, rentedaling enz.
8 Volkshuisvesting en Ruimtelijke Ordening
In hoeverre dit direct in de begrotingen zal worden opgevangen is niet geheel te overzien.
50%
€ 100.000
R27
Het niet tijdig kunnen ontwikkelen en in exploitatie brengen van aangekochte grond wat leidt tot rentederving.
8 Volkshuisvesting en Ruimtelijke Ordening
30%
€ 100.000
36
Nr.
Gemeente Staphorst ___________________________________________________________________________________________ Risicogebied Risicogebeurtenis Opmerking Netto Kans
Totaal: Netto Financieel Maximum
R28
Gedwongen verkoop van kavels projectontwikkelaar leidt tot extra kosten in infrastructuur voor de gemeenten.
8 Volkshuisvesting en Ruimtelijke Ordening
Projectontwikkelaars bezitten grondposities in de Slagen. De kosten van de infrastructuur is voor een deel opgenomen in de grondprijs. Bij faillissement of gedwongen verkoop kan onduidelijkheid ontstaan over wie verantwoordelijk is voor de kosten van de aanleg van de verdere infrastructuur.
50%
€ 100.000
R29
Afboekingen grondexploitatie kan leiden tot een (politiek) risico.
8 Volkshuisvesting en Ruimtelijke Ordening
Indien er sprake is van verliezen op bepaalde grondexploitaties kan dit leiden tot politieke discussies.
30%
€ 250.000
R30
Door het in ontwikkeling brengen van gemeentelijke projecten ontstaat planschade wat leidt tot planschadeclaims. Dit geldt alleen voor die plannen, die door de gemeente zelf worden geïnitieerd.
8 Volkshuisvesting en Ruimtelijke Ordening
Veelal wordt planschade afgedekt via de ontwikkelaar, echter als we zelf iets ontwikkelen kan het altijd voorkomen dat een betrokkene recht denkt te hebben op planschade. Wordt veelal niet financieel meegenomen in de grondexploitatie en is eenmalig.
30%
€ 25.000
R31
Het niet in ontwikkeling kunnen brengen van verworven gronden wat leidt tot het afboeken van de boekwaarde van de grond.
8 Volkshuisvesting en Ruimtelijke Ordening
Door de gemeente Staphorst wordt een actief grondbeleid gevoerd, waardoor dit risico aanwezig is.
10%
€ 150.000
R32
Onterecht verleende of ten onrechte geweigerde vergunningen en van rechtswege verleende vergunningen wat leidt tot schadeclaims van derden.
8 Volkshuisvesting en Ruimtelijke Ordening
Denk her ook een overtreding t.o.v. verleende vergunning die te laat is geconstateerd wat leidt tot verhalen van schade door derden bij terugdraaien van vergunningverlening.
30%
€ 100.000
R33
De kans bestaat dat 9 Overhead stortingen onvoldoende zijn om de onttrekkingen voor het onderhoud van kapitaalgoederen niet in evenwicht zijn bij uitvoering van (groot) onderhoud/vervanging van huidige kapitaalgoederen wat leidt tot uitstel waardoor derden schadeclaims indienen. Tevens zijn door bezuinigingen de stortingen/ onttrekkingen aangepast, waardoor risico loopt van onvoldoende gelden voor uitvoering.
De gemeenten Staphorst beschikt momenteel over 4 beheerplannen om het risico beperkt te houden: 1. rioolbeheerplan 2. wegenbeheerplan 3. gebouwenbeheerplan 4. groenbeheerplan
70%
€ 100.000
Door meer dan gemiddelde stijging prijzen van grondstoffen, aannemers enz. enz. kan het zijn dat opgenomen bedragen niet voldoende zijn.
37
Nr.
Gemeente Staphorst ___________________________________________________________________________________________ Risicogebied Risicogebeurtenis Opmerking Netto Kans
Totaal: Netto Financieel Maximum
R34
Door deregulering krijgt de gemeente steeds meer taken die niet (volledig) gefinancierd worden door de centrale overheid wat leidt tot een extra kostenpost.
9 Overhead
Bijvoorbeeld: verbetering dienstverlening, wwnv, decentralisatie jeugdzorg, awbz.
30%
€ 100.000
R35
Onvoldoende gekwalificeerde medewerkers in bepaalde sectoren kan leiden tot onverwachte kosten.
9 Overhead
Binnen de Jeugdzorg werkt men met een zeer kwetsbare groep jongeren. Men dient als gemeente te voldoen aan een zgn. BIG norm . Het niet voldoen aan deze norm kan leiden tot boetes. Maar ook het onvoldoende in dienst hebben van mensen met een arbeidsbeperking kan leiden tot een boete.
50%
€ 50.000
R36
Oninbare vorderingen wat leidt tot afboeking.
9 Overhead
De voorziening debiteuren gaat uit van 50% van de belastingdebiteuren. Daarnaast zijn er ook nog debiteuren sociaal domein, waar een voorziening tegenover staat. Daarmee grootste risico afgedekt, maar blijft een beperkt rest risico.
30%
€ 50.000
R37
De complexiteit van informatievoorziening/i nformatiebeveiliging kan leiden tot hogere kosten dan voorzien.
9 Overhead
Denk hierbij aan criminaliteit via internet (cyberaanvallen), het onjuist verstrekken van privacygevoelige informatie ( kan leiden tot aansprakelijkheid), maar ook mogelijke storingen/uitval van computersystemen wat leidt tot stagnatie in de bedrijfsvoering. De kans dat zich dit voordoet is niet heel groot, maar als het zich voordoet kan dit grote financiële gevolgen hebben. (Denk bijv. aan Hof van Twente met een forse gevolgschade)
10%
€ 300.000
R38
Stilzwijgende en mogelijk ongewenste verlenging van contracten wat leidt tot ongewenste verplichtingen en kosten.
9 Overhead
Binnen de gemeente Staphorst is contractbeheer aanwezig. Echter we lopen het risico dat niet alle contracten zijn opgenomen.
50%
€ 50.000
R39
Aanbestedingsresultaat (hoger) van een investering/dienst /product wat leidt tot gevolgen voor de exploitatie.
9 Overhead
Aanbestedingen vinden steeds vaker plaats voor meerdere jaren. Na die periode dient opnieuw aanbesteedt te worden, prijsstijgingen zijn dan veelal een gevolg. Ook kunnen prijsstijgingen door inflatie te laag worden ingeschat wat leidt tot hogere lasten gemeente.
50%
€ 100.000
R40
(Bezuiniging)maatregele 9 Overhead n kunnen leiden tot meer aansprakelijkstellingen of extra kosten die niet voorzien zijn.
Minder onderhoud wegen/groen, maar ook de nieuwe aanbestedingswet (onvoldoende kennis van) kunnen leiden tot aansprakelijkheidsstellingen. De veranderde afvalstoffeninzameling kan leiden tot meer zwerfafval.
30%
€ 25.000
R41
Toename van bezwaaren beroepskwesties.
Inschakelen advocaat: Door toenemende bezwaar en beroepskwesties (o.a. WOB verzoeken) zal de inschakeling van een advocaat vaker gaan plaatsvinden, ook uitvoering geven van vonnis door rechter kan leiden tot extra kosten.
90%
€ 50.000
9 Overhead
38
Nr.
Gemeente Staphorst ___________________________________________________________________________________________ Risicogebied Risicogebeurtenis Opmerking Netto Kans
Totaal: Netto Financieel Maximum
R42
Geen uitvoering geven aan provinciale taken/opdrachten wat leidt tot claims.
9 Overhead
Hierbij moet gedacht worden afspraken in het kader van duurzaamheidsafspraken.
10%
€ 100.000
R43
Onvolledige compensatie voor nieuwe CAO uit algemene uitkering wat leidt tot ongedekte loonkosten.
9 Overhead
De algemene uitkering zal dit niet altijd compenseren.
70%
€ 100.000
R44
Een toekomstige 9 Overhead reorganisatie kan leiden tot eenmalige kosten (externe begeleiding, invoeringskosten, extra salariskosten/wachtgeld en).
Zolang er nog geen sprake is van een reorganisatie is hier niet sprake van een risico. Op het moment dat dit gaat spelen en men houdt onvoldoende rekening met alle aspecten van een reorganisatie gaat dit risico spelen. Daarom nu op 0 gezet, maar wel benoemd.
0%
€-
R45
Grote projecten kunnen Overig leiden tot risico’s die niet voorzien zijn.
Ondanks afsluiten van contracten met diverse partijen kunnen er projectrisico's ontstaan, die niet afgedekt zijn. Planwijzingen, wijzigingen structuurvisie hogere overheid, bodemgesteldheid valt tegen, kunnen zelfs leiden tot het niet doorgaan of uitstel van een project . Mogelijke complexiteit van een project kan ook leiden tot een ontoereikend budget (negatief aanbestedingsresultaat, tussentijdse bijstellingen, onvoldoende kennis van aanbestedingen). Ook kunnen omwonenden bezwaarschriften indienen tegen een mogelijk project wat leidt tot extra kosten.
50%
€ 300.000
R46
Toekenning van huidige overheidstaken aan private partijen leidt tot vermindering van inkomsten.
Overig
Als het Rijk besluit dat wettelijke taken uitgevoerd kunnen worden door private partijen, dan kan dit leiden tot vermindering van legesopbrengsten, waar geen vermindering van personeelslasten tegenover staat (er kunnen wachtgeldverplichtingen blijven bestaan).
10%
€ 100.000
R47
Uitbraak van pandemie, waarbij de getroffen maatregelen grote maatschappelijke en economische impact heeft.
Overig
Als voorbeeld: Door de uitbraak van het coronavirus loopt de gemeente opbrengsten mis zoals huur, toeristenbelasting en mogelijk lagere leges. Er zijn hogere kosten t.a.v. het sociaal domein etc.
10%
€ 300.000
Totaal aantal Risico’s: 47
Totaal Risicobedrag:
€ 5.365.000,-
39
Gemeente Staphorst ___________________________________________________________________________________________
Bijlage 2: Risicospreiding aantal risico's per programma
40
Gemeente Staphorst ___________________________________________________________________________________________
Bijlage 3: De 10 grootste risico’s Invloed
Programma
Nr.
Risicogebeurtenis
Opmerking
(%)
Netto
Totaal:
Kans
Financieel Maximum
8.53%
0 Algemeen
R2
70%
€ 250.000
70%
€ 227.000
De extra Rijksbijdrage Jeugd in
Stelpost in meicirculaire inzake extra 50%
€ 300.000
algemene uitkering vanaf 2022
geld voor jeugd In september 2020
wordt niet toegekend, dit leidt
wordt tevens de uitslag verwacht van
tot een lagere algemene
het onderzoek naar de kosten
uitkering dan begroot.
Jeugdzorg. Gemeenten mogen in de
Het ontbreken van een stabiel
De uitkering uit het gemeentefonds
Bestuur en
perspectief van de Algemene
kent jaarlijks grote schommelingen.
Organisatie
Uitkering uit het gemeentefonds Daarnaast is er ook sprake van kan leiden tot vermindering van
herijking van de verschillende
de inkomsten.
verdeelmaatstaven. Dit kan leiden tot een verlaging van de algemene uitkering, Getracht wordt dit op te vangen in de begrotingen, lukt niet altijd volledig.
7.76%
0 Algemeen
Het verliezen van de grip op of
Het gaat hier om de verbonden
Bestuur en
R1
tegenvallende
partijen (zoals de
Organisatie
exploitatieresultaten van de
gemeenschappelijke regelingen en
verschillende
vennootschappen waarin we
samenwerkingsvormen of
bestuurlijk en financieel in
gesubsidieerde instellingen
deelnemen: Reestmond, Rendo,
(dienstverlening moet wel op peil Vitens, Essent en Rova enz.), maar blijven) kan leiden tot extra
ook om de muziekschool, bibliotheek
kosten of minder dividend.
museumboerderij. De verkoop van een deelneming leidt tot lagere renteopbrengsten i.p.v. dividendopbrengsten. Een andere verdeelsleutel binnen een verbonden partij kan leiden tot een hogere bijdrage aan deze verbonden partij. Denk hierbij aan het hanteren van andere verdeelsleutels. Daarnaast kan het verkopen van mogelijke gezonde onderdelen van het bedrijf leiden tot andere verhoudingen met deze partijen waardoor de grip verloren gaat wat resulteert in (te) laat kunnen bijsturen.
7,34%
6 Sociaal Domein
R22
aanloop hiervan een raming opnemen vanaf 2022 (dus ook in 2025) ter waarde van het gemeentelijk aandeel in € 300 miljoen. Voorwaarde is wel dat gemeenten tevens zelf maatregelen op dit taakveld treffen gericht op
41
Gemeente Staphorst ___________________________________________________________________________________________ Invloed
Programma
Nr.
Risicogebeurtenis
Opmerking
(%)
Netto
Totaal:
Kans
Financieel Maximum
beheersing van kosten. En het kan geen kwaad de stelpost als een risico aan te merken in de risicoparagraaf (tekst VNG). Belangrijke ontwikkeling in deze: Over de jaren vanaf 2023 waren nog geen afspraken gemaakt. Daar gaat een nieuw kabinet over. Toch zullen gemeenten al deze zomer willen weten hoeveel ze in de meerjarenraming kunnen opnemen. Daarom hebben ministerie BZK, VNG en IPO onderling afgesproken dat 75% geraamd mag worden van de bedragen waar de Arbitragecommissie van uit gaat, nl 1,4 miljard voor 2023, dalend naar 1,2 miljard in 2025 Voor Staphorst rondom de 1,4 miljoen, dalend naar 1,2 miljoen in 2025, onder aftrek van bovengenoemde stelpost. Bij de jaarrekening 2021 zal gekeken worden in hoeverre dit risico naar beneden kan worden bijgesteld of zelfs helemaal kan verdwijnen. 7,37%
Overig
R45
Grote projecten kunnen leiden tot risico’s die niet voorzien zijn.
Ondanks afsluiten van contracten
50%
€ 300.000
met diverse partijen kunnen er projectrisico's ontstaan, die niet afgedekt zijn. Planwijzingen, wijzigingen structuurvisie hogere overheid, bodemgesteldheid valt tegen, kunnen zelfs leiden tot het niet doorgaan of uitstel van een project . Mogelijke complexiteit van een project kan ook leiden tot een ontoereikend budget (negatief aanbestedingsresultaat, tussentijdse bijstellingen, onvoldoende kennis van aanbestedingen). Ook kunnen omwonenden bezwaarschriften indienen tegen een mogelijk project wat leidt tot extra kosten.
42
Gemeente Staphorst ___________________________________________________________________________________________ Invloed
Programma
Nr.
Risicogebeurtenis
Opmerking
(%)
Netto
Totaal:
Kans
Financieel Maximum
5,15%
6 Sociaal Domein
R20
Het ontbreken van een plafond of maximum voor een aantal uitgaven wat leidt tot sterk stijgende uitgaven (open einde regelingen).
1. Leerlingenvervoer 2. Wet maatschappelijke ondersteuning (o.a. door invoering abonnementstarief stijging aanvragen) 3. Jeugdzorg 4. Wet Werk en Bijstand 5. Wet inburgering" (extra opvang vluchtelingen leidt ook tot extra belasting voor gemeente en vluchtelingenwerk)
70%
€ 150.000
3,63%
8 Volkshuisvesting en Ruimtelijke Ordening
R29
Afboekingen grondexploitatie kan leiden tot een (politiek) risico.
Indien er sprake is van verliezen op bepaalde grondexploitaties kan dit leiden tot politieke discussies.
30%
€ 250.000
3,41%
0 Algemeen Bestuur en Organisatie
R12
Een datalek leidt tot kosten binnen de organisatie die niet waren voorzien.
De kans op een datalek is en blijft aanwezig, maar zal niet altijd grote financiële gevolgen hebben (imago en wellicht wat herstelkosten).
70%
€ 100.000
3,43%
9 Overhead
R33
De kans bestaat dat stortingen De gemeenten Staphorst beschikt 70% onvoldoende zijn om de momenteel over 5 beheerplannen onttrekkingen voor het om het risico beperkt te houden: onderhoud van kapitaalgoederen 1. rioolbeheerplan niet in evenwicht zijn bij 2. wegenbeheerplan uitvoering van (groot) 3. gebouwenbeheerplan onderhoud/vervanging van 4. groenbeheerplan huidige kapitaalgoederen wat leidt tot uitstel waardoor derden Door meer dan gemiddelde stijging schadeclaims indienen. Tevens prijzen van grondstoffen, aannemers zijn door bezuinigingen de enz. enz. kan het zijn dat stortingen/ onttrekkingen opgenomen bedragen niet aangepast, waardoor risico loopt voldoende zijn. van onvoldoende gelden voor uitvoering.
€ 100.000
3,42%
9 Overhead
R43
Onvolledige compensatie voor De algemene uitkering zal dit niet nieuwe CAO uit algemene altijd compenseren. uitkering wat leidt tot ongedekte loonkosten.
70%
€ 100.000
2,93%
0 Algemeen Bestuur en Organisatie
R9
Politieke beslissingen van het Denk hierbij aan gedwongen 30% Rijk, die leiden tot lagere bestuurlijke fusies/ het afromen van inkomsten of hogere afdrachten. reserves/ het afromen van trap op/trap af principe. Allemaal beslissingen die zullen leiden tot verlaging van rijksinkomsten of een afdracht aan het Rijk.
€ 200.000
43
Gemeente Staphorst ___________________________________________________________________________________________
Bijlage 4: Berekening kengetallen De berekening van de verschillende kengetallen vindt plaats aan de hand van de opgestelde balans per jaareinde. Balans eind 2022 (begroot):
44
Gemeente Staphorst ___________________________________________________________________________________________
1a) Netto Schuldquote:
Totaal van:
Onder aftrek van:
Totaal Schulden = A Totaal Baten excl. mutaties reserve = B
Vaste schulden > 1 jr Vlottende Schulden < 1 jr Overlopende passiva
0 1.475 2.000
Uitzettingen met looptijd > 1 jaar Uitzettingen met looptijd < 1 jr Liquide middelen Overlopende activa
0 5.511 10 1.915
Totaal Schulden = A
-3.961 *100% 38.700
3.475
7.436
-3.961
Totaal Baten excl. mutaties reserves = B 1b) Netto Schuldquote: Gecorrigeerd voor leningen Totaal van:
Onder aftrek van:
38.700 Totaal Schulden = A Totaal Baten excl. mutaties reserve = B
Vaste schulden > 1 jr Vlottende Schulden < 1 jr Overlopende passiva
0 1.475 2.000
Uitzettingen met looptijd > 1 jaar minus 1.835 Minus kapitaalverstrekkingen aan deelneming - 184 Uitzettingen met looptijd < 1 jr Liquide middelen Overlopende activa
Totaal Schulden = A
1.651 5.511 10 1.915
-5.612 *100% 38.700
Totaal Eigen Vermogen
= -14,5%
3.475
9.087
Totaal Baten excl. mutaties reserves = B 2) Solvabiliteit:
= -10,2%
-5.612 38.700
38.098 * 100% = 83,3%
45
Gemeente Staphorst ___________________________________________________________________________________________ Totaal Passiva
3) Grondexploitatie:
45.759
Totaal gronden in exploitatie + gronden niet in exploitatie Totaal baten excl. mutaties reserves
4.994 * 100% = 12,9% 38.700
4) Structurele exploitatieruimte: Totaal baten – incidentele baten + totaal lasten – incidentele lasten 0 * 100 = 0% Totaal baten excl. mutaties reserves 38.700
5) Belastingcapaciteit
E: Totaal woonlasten Staphorst F: Landelijke woonlasten
791 * 100% = 97,5% 811
A - OZB-lasten voor gezin bij gemiddelde WOZ-waarde 346 B - Rioolheffing voor gezin bij gemiddelde WOZ-waarde 208 C - Afvalstoffenheffing voor een gezin 237 D - Eventuele heffingskorting voor een gezin 0 E - Totale woonlasten gezin bij gemiddelde WOZ-waarde (A+B+C-D) F - Woonlasten landelijk gemiddelde gezin voorafgaande begrotingsjaar
791 811
46
Gemeente Staphorst ___________________________________________________________________________________________
Bijlage 5: Aangepaste berekening weerstandsvermogen begroting 2022 Bepaling weerstandsvermogen Het weerstandsvermogen van de gemeente betreffende de risicogevoeligheid is de mate waarin de gemeente in staat is om de gevolgen van een opgetreden risico op te vangen. Dit is weer te geven als de verhouding van de hierboven beschreven beschikbare weerstandscapaciteit en de noodzakelijke weerstandscapaciteit (om mogelijk risico´s af te dekken). Hierbij is de impact van de risico’s vastgesteld op een zekerheidspercentage van 90%. Uit deze verhouding komt een ratio, waar een kwalificatie aan kan worden gegeven. Deze is als volgt benoemd in de beleidsnota: Ratio weerstandsvermogen
Kwalificatie
A
≥ 2,0
Uitstekend
B
≥ 1,4 en < 2,0
Ruim voldoende
C
≥ 1,0 en < 1,4
Voldoende
D
≥ 0,8 en < 1,0
Matig
E
≥ 0,6 en < 0,8
Onvoldoende
F
≤ 0,5
Ruim onvoldoende
A | Ontwikkeling weerstandsvermogen 2022 Grafisch weergegeven leidt het weerstandsvermogen tot onderstaande opstelling voor het jaar 2022: WEERSTANDSCAPACITEIT
RISICO'S
Algemene reserve
Programma 1;
Reserve zonder bestemming Reserve grondexploitatie
Programma 2;
Post onvoorzien
Etc.
Onbenutte belastingcapaciteit
Etc.
€ 10.904
€ 1.370
WEERSTANDSVERMOGEN = BESCHIKBARE WEERSTANDSCAPACITEIT / IMPACT RISICO’S BIJ 90% ZEKERHEID Weerstandsvermogen 8.0 Passen we deze ratio toe op de tabel, zoals benoemd in de beleidsnota, dan komen we uit op de kwalificatie: A - (meer dan) uitstekend
47
Gemeente Staphorst ___________________________________________________________________________________________
Ontwikkeling Kijken we naar de ontwikkeling van het weerstandsvermogen, zien we het volgende:
Bedragen x €1.000
Begroting Nota Rekening Rekening Rekening Rekening Begroting Begroting 2022 2017 2017 2018 2019 2020 2021* 2022* (aangepast nota 2021)*
Weerstandscapaciteit
15.353
15.451
16.284
13.124
13.466
7.867
10.904
10.904
Risico's
1.506
1.581
1.796
1.856
1.806
1.806
1.238
1.370
Weerstandsvermogen 10.2
9.8
9.1
7.0
7.5
4.4
8.8
8.0
* De daling van de weerstandscapaciteit verloopt minder snel dan was gepland. Dit ontstaat doordat t.o.v. de voorgaande begrotingen de (vrij besteedbare) reservepositie is verbeterd, met name door het terugdringen van de begrotingstekorten. In combinatie met de mutaties in de geïdentificeerde risico’s leidt dit tot een hoger weerstandsvermogen. B | Beschikbare weerstandscapaciteit De beschikbare weerstandscapaciteit is als volgt bepaald: Incidentele weerstandscapaciteit
Begroting 2022 (x €1.000)
1| Algemene reserve
3.400
2| Reserve zonder bestemming
2.940
3| Reserve grondexploitatie
2.698
4| Post onvoorziene uitgaven Totaal incidentele weerstandscapaciteit Structurele weerstandscapaciteit 5| Post onvoorziene uitgaven 6| Onbenutte belastingcapaciteit
35 9.073 Begroting 2022 (x €1.000) 0 1.831
7| Begrotingsruimte
0
8| Besparingen
0
Totaal structurele weerstandscapaciteit
1.831
Totaal bedrag weerstandscapaciteit
10.904
Toelichting AD1 Algemene reserve De stand van de algemene reserve is aan het eind van het jaar 3,4 miljoen euro, € 200 per inwoner. AD2 Reserve zonder bestemming De reserve zonder bestemming geeft aan het einde van 2022 een verwacht saldo van €2.940.000. AD3 Reserve grondexploitatie De reserve grondexploitatie geeft naar verwachting aan het einde van 2022 een saldo van € 2.698.000.
48
Gemeente Staphorst ___________________________________________________________________________________________
AD4 Post onvoorziene uitgaven Is verwerkt in het begrotingssaldo 2022. AD5 Post onvoorziene uitgaven Is al verwerkt bij 4, leidt anders tot dubbeltellingen. AD6 Onbenutte belastingcapaciteit Gemeente Staphorst kan haar belastingen verhogen en heffingen kostendekkend maken om financiële tegenvallers op te vangen. Het verschil tussen de fictieve opbrengsten bij maximale heffings- en belastingtarieven en de begrote opbrengsten is de onbenutte belastingcapaciteit. Gemeente Staphorst kan haar inkomsten structureel met € 1.831.000 verhogen. De berekening van de onbenutte belastingcapaciteit staat in tabel 2. AD7 Begrotingsruimte De begroting 2022 sluit met een positief saldo van € 142.222. Dit saldo is meegenomen als toevoeging aan de reserve zonder bestemming. Dit is dus al verwerkt bij 2 en leidt anders tot dubbeltellingen. AD8 Besparingen De begroting 2022 sluit met een positief saldo van € 142.222. In dit saldo zijn reeds besparingsmaatregelen opgenomen. Deze zijn dus al verwerkt in het begrotingssaldo en anders tot dubbeltellingen.
Tabel 1: Berekening saldo reserve zonder bestemming (x €1.000) Saldo 01-01-2021 Vrijval reserve dekking nadelig begrotingssaldo 2020-2022 Eenmalige dekking investeringen 2021 Inzet mutatie bestemmingsreserves ten gunste van reserve zonder bestemming Toevoeging jaar 2021 (rekeningsaldo 2020) Resultaatbestemmingen 2020 Saldo 31-12-2021 Eenmalige dekking investeringen 2022 Saldo 31-12-2022
Tabel 2: Onbenutte belastingcapaciteit (x €1.000) Soort belasting Norm opbrengst OZB-opbrengsten * Leges Burgerzaken/overige belastingen Begrafenisrechten Volkshuisvesting/RO procedures Totaal onbenutte belastingcapaciteit
5.006 555 350 1.534 4.104
Opbrengst Staphorst 4.236 265 353 760
leidt
4.406 1.035 -3.089 13 2.490 -751 4.104 -1.164 2.940
Onbenutte belastingcapaciteit 770 290 -3 774 1.831
* Bij de berekening van de normopbrengst van de OZB-opbrengsten is uitgegaan van het percentage van 0,1800. Dit betreft het percentage van de WOZ-waarde voor de toelating tot artikel 12 voor het jaar 2022, welke is vastgesteld bij de meicirculaire 2021. Het gemiddeld OZB-tarief voor Staphorst voor het jaar 2022 bedraagt 0,152. Voor de waardes is gebruik
49
Gemeente Staphorst ___________________________________________________________________________________________
gemaakt van de geschatte totale woningwaardes op basis van de gemiddelde marktontwikkeling.
50