CConstaterende datStaphorst
Koppel je AI →
Document · PDF

IHP Staphorst 230719 definitief

Raadsvergadering 26 september 2023, gemeente StaphorstBij agendapunt: Besluitvormend hamerstuk: Vaststellen Integraal huisvestingsplan Onderwijs Staphorst (IHP)13.668 woorden

Open het PDF bij de gemeente ↗Naar de vergadering →

Tekst van het document

Uit het bestand gehaald, zonder opmaak, tabellen en afbeeldingen · deel 1 van 2

Integraal Huisvestingsplan Staphorst 2024 – 2040 Gemeente Staphorst

Opdrachtgever Gemeente Staphorst Datum 19 juli 2023 Auteurs A. de Rooy J. Drogt S. Vuijst Versie Definitief

Pagina 2 van 41

Voorwoord ‘’ Iedere leerling in Nederland heeft recht op goed onderwijs. Tijdens het gezamenlijke proces tussen scholen en gemeente om te komen tot dit Integraal Huisvestingsplan (IHP) is het mij opgevallen dat we dit niet alleen als een opdracht zien, maar dat iedereen vanuit zijn of haar rol hier met passie aan bijdraagt. Een voorwaarde voor goed onderwijs aan onze kinderen is een kwalitatief goed schoolgebouw met voldoende ruimte, een prettig klimaat en frisse lucht. Daarnaast is een schoolgebouw een belangrijke voorziening voor de leefbaarheid in onze kernen. De scholen in IJhorst, Punthorst, Rouveen en Staphorst geven een gevarieerd beeld. De leeftijd varieert van 12 jaar tot bijna 70 jaar oud. Je ziet daarin dat in de loop der tijd er verschillend gedacht werd over onderwijsconcepten en hoe gebouwen daarbij aan moesten sluiten. In dit IHP zien we terug dat binnen het onderwijs wordt gewerkt aan de inclusieve maatschappij van morgen. Inclusief onderwijs draagt bij aan gelijkwaardige behandeling en gelijkwaardige deelname aan de samenleving. Dit vraagt niet alleen wat van het team op school, dit vraagt ook wat van het gebouw. Zo zien we meer uitdagingen op ons af komen. We verwachten dat het aantal leerlingen in Staphorst de komende jaren flink zal toenemen. Daar moeten we onze schoolgebouwen op aanpassen. Een andere uitdaging zijn de financiën.

We hebben ambities, maar dat vraagt wel de nodige financiële armslag zowel bij de schoolbesturen als bij de gemeente. Alles begint met samen plannen maken. En dat hebben we gedaan in dit IHP. We tonen gezamenlijk lef, we hebben ambitie om samen te gaan voor een fantastisch onderwijsklimaat voor alle kinderen in Staphorst!

Herriët Brinkman Wethouder onderwijs Gemeente Staphorst

Pagina 3 van 41

Samenvatting De schoolbesturen en de gemeente Staphorst hebben intensief samengewerkt aan de totstandkoming van dit Integraal Huisvestingsplan (IHP). Samen staan ze voor een grote opgave op het gebied van onderwijshuisvesting en zien ze de noodzaak voor een meer structurele kijk op de onderwijshuisvesting. Meer dan de helft van de schoolgebouwen voor primair onderwijs is 40 jaar of ouder en dus binnen afzienbare tijd toe aan een structurele ingreep in de huisvesting (renovatie dan wel vervangende nieuwbouw). Onderwijshuisvesting is een belangrijke voorwaarde voor het faciliteren van goed onderwijs. Dit vinden gemeente en schoolbesturen belangrijk. Daarom willen ze samen zorgen voor duurzame, inspirerende en functionele voorzieningen voor de toekomstige generaties. Dit IHP koppelt beleidsambities, huidige én toekomstige wet- en regelgeving en concrete afspraken aan elkaar voor de komende jaren. Het is een koersdocument dat is opgesteld met als doel: Creëren van duurzame, inspirerende en functionele gebouwen met een gezond binnenklimaat die voor alle partijen binnen de beschikbare middelen te exploiteren zijn.

De gemeente heeft recent nieuwe leerlingenprognoses laten opstellen. Hieruit blijkt dat het aantal leerlingen in het basisonderwijs stevig groeit de komende jaren. Dat is terug te zien in de groei bij meerdere basisscholen waardoor de druk op de gebouwen groot wordt. In dit IHP zijn scenario’s opgenomen waarbij zowel rekening is gehouden met passende capaciteit en verduurzaming. Deze scenario’s zijn doorgerekend zodat duidelijk is welke investeringen hiermee gemoeid zijn. De investeringen voor de komende 4 jaren worden onderdeel van de financiële meerjarenplanning van de gemeente. De investeringen voor de jaren daarna zijn onderdeel van een continu en dynamisch proces waarbij het IHP steeds wordt geactualiseerd en de gemeenteraad per jaar budget beschikbaar stelt. Om te komen tot duurzame, inspirerende, functionele gebouwen met een gezond binnenklimaat die voor alle partijen binnen de beschikbare middelen te exploiteren zijn, is een fors investeringsprogramma nodig. Alhoewel de gemeente als lokale overheid een verantwoordelijkheid heeft voor goede onderwijshuisvesting, hebben de schoolbesturen in Staphorst uitgesproken bereid te zijn om – indien nodig en mogelijk – bij te willen dragen om haalbaarheid en betaalbaarheid te vergroten. Dit moet echter blijken uit een businesscase die voor ieder project, gezamenlijk, wordt opgesteld.

In dit IHP is de landelijke en lokale regelgeving opgenomen die kaderstellend is. Tevens zijn beleidsambities opgenomen die relevant zijn voor onderwijs en consequenties kunnen hebben voor de onderwijshuisvesting, zoals de voor- en vroegschoolse educatie en samenwerking met kinderopvang. Ook is er aandacht voor duurzaamheid en verduurzaming van de gebouwen, een maatschappelijke uitdaging waarvoor gemeenten en schoolbesturen beide een verantwoordelijkheid hebben. Het IHP heeft een uitvoeringsplanning van 16 jaren. Om het uiteindelijke doel te behalen is een planningshorizon van 16 jaren nodig. Het gaat om forse investeringen, die gebaseerd zijn op berekeningen van leerlingenaantallen en ruimtebehoefte.

Pagina 4 van 41

Inhoud 1

2

3

Inleiding .............................................................................................................. 7 1.1

Aanleiding / doelstelling............................................................................. 7

1.2

Reikwijdte IHP ............................................................................................ 8

1.3

Uitdagingen ................................................................................................ 8

1.4

Werkwijze................................................................................................... 8

1.5

Leeswijzer ................................................................................................... 8

Wettelijk kader en gemeentelijke regelgeving ................................................. 9 2.1

Wettelijk kader ........................................................................................... 9

2.2

Status IHP ................................................................................................. 10

2.3

Planningshorizon ...................................................................................... 11

2.4

Werkwijze IHP .......................................................................................... 11

2.5

Verordening ............................................................................................. 12

2.6

Ontwikkelingen ........................................................................................ 12

2.7

Stichtings- en opheffingsnorm ................................................................. 12

2.8

Leegstand, medegebruik en verhuur ....................................................... 12

2.9

Bouwheerschap........................................................................................ 13

2.10

Kwaliteitsniveau ....................................................................................... 14

Beleidskader ..................................................................................................... 15 3.1

Opgroeien & ontwikkelen ........................................................................ 15

3.2

Inclusie / inclusief onderwijs .................................................................... 17

3.3

Kwaliteit onderwijshuisvesting ................................................................ 17

3.4

Kwantiteit onderwijshuisvesting .............................................................. 18

3.5

Duurzaamheid .......................................................................................... 18

Pagina 5 van 41

4

5

6

3.6

Buitenruimte ............................................................................................ 19

3.7

Vergroenen van pleinen .......................................................................... 19

3.8

Voorzieningen laadinfra ........................................................................... 20

3.9

Voorzieningen bewegingsonderwijs ........................................................ 20

3.10

Nieuwbouw versus renovatie .................................................................. 22

Huidige situatie ................................................................................................ 23 4.1

Onderwijslandschap ................................................................................ 23

4.2

Quickscan ................................................................................................. 25

4.3

Prognose versus normbehoefte .............................................................. 26

4.4

Capaciteit versus normbehoefte ............................................................. 27

Scenario’s en meerjarenplanning .................................................................... 28 5.1

Algemeen / inleiding ................................................................................ 28

5.2

Prioritering ............................................................................................... 28

5.3

Maatregelen............................................................................................. 28

5.4

Planning ................................................................................................... 28

Financieel ......................................................................................................... 30 6.1

Uitgangspunten investeringsbedragen .................................................... 30

6.2

Uitgangspunten investeringen en kapitaalslasten................................... 32

6.3

Verdeling kosten verduurzamen en binnenklimaat ................................ 33

6.4

Perspectief per schoolgebouw ................................................................ 34

6.5

Sportaccommodatie ................................................................................ 38

6.6

Financiële vooruitblik............................................................................... 39

6.7

Bijkomende kosten .................................................................................. 41

Bijlage 1 – Factsheets Bijlage 2 – Demarcatielijst

Pagina 6 van 41

Een actueel beeld van de onderwijshuisvestingsvoorzieningen (inclusief voorzieningen voor bewegingsonderwijs) in de gemeente Staphorst te vertalen naar een plan voor de toekomst waarin duidelijk is: ▪ Wat er de komende jaren moet gebeuren. ▪ Welke investeringen daarmee gemoeid zijn. ▪ Welke verantwoordelijkheid schoolbesturen en gemeente hierin hebben en nemen. Het uiteindelijke resultaat dat wordt nagestreefd is:

1 Inleiding 1.1 Aanleiding / doelstelling De gemeentelijke overheid heeft in Nederland een wettelijke verplichting om te voorzien in adequate huisvesting voor (speciaal) primair en voortgezet onderwijs. Deze verantwoordelijkheid (zorgplicht) ligt bij de gemeenten sinds 1997. Alle wettelijke afspraken zijn vastgelegd en geborgd in de ‘Verordening voorzieningen huisvesting onderwijs Staphorst’. Dit is een gemeentelijke vertaling van de landelijke wet- en regelgeving. De laatste versie van de verordening dateert uit november 2022. Onderwijshuisvesting is een belangrijke voorwaarde voor het faciliteren van goed onderwijs. Schoolbesturen hebben hierin ook een belangrijke rol en verantwoordelijkheid. Ondanks de gescheiden verantwoordelijkheden (zie hoofdstuk 2, paragraaf 2.1) hebben gemeente en schoolbesturen een gezamenlijk belang, namelijk samen zorgen voor duurzame, inspirerende en functionele voorzieningen voor de toekomstige generaties. Vanuit het gezamenlijk belang hebben de schoolbesturen en gemeente samen een Integraal Huisvestingsplan (IHP) ontwikkeld. Dit IHP koppelt beleidsambities, huidige én toekomstige wet- en regelgeving en concrete afspraken aan elkaar voor de komende jaren. Het is een koersdocument dat is opgesteld met als doel:

Creëren van duurzame, inspirerende en functionele gebouwen met een gezond binnenklimaat die voor alle partijen binnen de beschikbare middelen te exploiteren zijn (citaat uit startnotitie IHP opgesteld door de gemeente). Het IHP dient voor meerdere doelen en heeft meerdere functies: ▪ In het IHP wordt de gedeelde visie van gemeente en schoolbesturen op het scholenlandschap van de toekomst vastgelegd, passend bij de lokale situatie. ▪ Het IHP zorgt voor een planmatige, doelmatige en integrale sturing op onderwijshuisvesting. ▪ Het IHP vormt het kader voor afspraken die gemeente en schoolbesturen maken over het investeringsplan voor nieuwe of vernieuwde huisvesting van scholen. Dit leidt tot meer zekerheid voor zowel schoolbesturen als gemeente en overstijgt de jaarcyclus van de verordening. ▪ Het IHP is de leidraad voor de uitvoering van het programma voor onderwijshuisvesting. Hiermee is een langere termijn van 16 jaren gemoeid (opgedeeld in blokken van 4 jaren). ▪ Het IHP geeft zicht op de beschikbare omvang van de huisvestingsportefeuille en de behoefte naar de toekomst. ▪ Het IHP duidt ontwikkelingen die relevant zijn voor het scholenlandschap en vertaalt deze – indien nodig – in afspraken en maatregelen. ▪ Het IHP is beleidsrijk: aanpalende beleidsterreinen die invloed hebben op het onderwijs en scholenlandschap zijn betrokken/gekoppeld.

Pagina 7 van 41

1.2 Reikwijdte IHP Dit IHP: ▪ Gaat over het primair en voortgezet onderwijs (PO en VO): o 10 locaties voor primair onderwijs o 1 locatie voor voortgezet onderwijs ▪ Betreft ook de voorzieningen voor bewegingsonderwijs: o 4 locaties die worden ingezet voor bewegingsonderwijs ▪ Betreft een planning voor 16 jaren opgedeeld in blokken van 4 jaren. Dit meerjarenperspectief en beleid loopt over college- en raadsperiodes heen. Voor zowel de gemeente als de schoolbesturen is het belangrijk om afspraken binnen dit meerjarenperspectief gestand te doen, omdat beiden hun financiële ‘huishouding’ hierop afstemmen.

Ook de klimaatdoelstellingen die zijn vastgelegd in het klimaatakkoord van Parijs en richting 2050 moeten worden gehaald maken ingrijpen noodzakelijk. Hiervoor is een verduurzamingsslag nodig. Met de ingrepen die zijn opgenomen in dit IHP werken gemeente en schoolbesturen samen toe naar toekomstbestendige onderwijshuisvesting voor de komende decennia die tevens bijdragen aan de klimaatdoelstellingen.

1.4 Werkwijze Het jaar 2023 stond voor schoolbesturen en gemeente in het kader van het Fase 1: Startnotitie

1.3 Uitdagingen De gemeente Staphorst staat – samen met de schoolbesturen – voor een flinke opgave op het gebied van onderwijshuisvesting. Beide zien de noodzaak voor een meer structurele kijk op de onderwijshuisvesting, door verschillende ontwikkelingen zoals inclusief onderwijs, ventilatie en verduurzaming. Daarnaast speelt de leeftijd van de gebouwen in deze uitdaging ook een rol. Meer dan de helft van de schoolgebouwen voor primair onderwijs is 40 jaar of ouder en dit vraagt binnen afzienbare tijd om een structurele ingreep in de huisvesting (renovatie dan wel vervangende nieuwbouw). Ondanks de leeftijd van de gebouwen zijn ze in goede staat, er wordt goed voor de gebouwen gezorgd.

18%

27%

55% Ouder dan 40 jaar 20 tot 40 jaar Jonger dan 20 jaar

Fase 2: Verzamelen gebouwgegevens

Fase 3: Bilaterale gesprekken

Fase 4: Kaderstelling (2 daagse)

Fase 5: Vaststelling

gezamenlijk optrekken richting een gedragen visie op onderwijshuisvesting. Hiervoor zijn diverse gesprekken gevoerd met en door betrokken partners. Aangezien een IHP op dit moment nog geen wettelijke verankering kent is consensus de route naar structurele afspraken. In afwachting van een wettelijke verankering hebben schoolbesturen en de gemeente Staphorst gemeend het constructieve gesprek te voeren. Dit om te komen tot een gezamenlijk toekomstperspectief voor alle schoolgebouwen in de gemeente. Onderstaand staan de stappen vermeld die in dit traject zijn doorlopen:

1.5 Leeswijzer Het Integraal Huisvestingsplan is geschreven door LindHorst huisvestingsadviseurs en de Mevrouwen in opdracht van de gemeente Staphorst. Het document is als volgt opgebouwd: ▪ Hoofdstuk 2 beschrijft de wettelijke kaders en gemeentelijke regelgeving ▪ Hoofdstuk 3 geeft een beschrijving van relevante beleidskaders die binnen de gemeente Staphorst zijn geformuleerd en consequenties hebben voor het IHP ▪ Hoofdstuk 4 geeft een overzicht van het huidige scholenlandschap ▪ Hoofdstuk 5 gaat over de scenario’s en meerjarenplanning ▪ Hoofdstuk 6 bevat de financiële vertaling.

Pagina 8 van 41

gemeentefonds. De gemeente is vrij om de ontvangen middelen naar eigen inzicht te besteden en weegt daarvoor de investeringen in onderwijshuisvesting af tegen andere taken en verantwoordelijkheden. Schoolbesturen ontvangen financiële middelen van het ministerie van OCW als onderdeel van de lumpsum: ▪ Het bedrag dat ze ontvangen voor personele en materiele kosten (de zogenaamde MI-vergoeding). In onderstaand schema zijn de verantwoordelijkheden in beeld gebracht met in de ‘onderste’ blokjes de verantwoordelijkheden voor enerzijds het schoolbestuur (links) en anderzijds de gemeente (rechts). De elementen die in het middelste rode blokje staan zijn (nog) niet formeel geregeld in de wet. Hierover maken gemeente en schoolbesturen separate afspraken, bijvoorbeeld in het IHP.

2 Wettelijk kader en gemeentelijke regelgeving 2.1 Wettelijk kader De gemeente heeft de wettelijke zorgplicht om te voorzien in adequate en voldoende huisvesting voor basis-, speciaal-, voortgezet- én bewegingsonderwijs. Deze zorgplicht is verankerd in de Wet op het Primair Onderwijs (WPO), de Wet op het Voortgezet Onderwijs (WVO) en de Wet op de Expertisecentra (WEC). Daarnaast moet de gemeente voorzien in voldoende voorzieningen voor bewegingsonderwijs op een passende afstand van scholen. In de gemeente Staphorst bevinden zich geen locaties voor speciaal onderwijs. In de meeste situaties ligt het juridische eigendom van schoolgebouwen bij de schoolbesturen. De gemeente heeft economisch claimrecht. Dat betekent dat bij beëindiging van onderwijsgebruik gebouw en terrein worden overgedragen aan de gemeente. In sommige gevallen ligt het eigendom bij een andere partij, bijvoorbeeld een Vereniging van Eigenaren of bij de gemeente zelf. Dan is er meestal sprake van andere afspraken ten aanzien van gebruik, onderhoud, uitbreiding en vernieuwing. Om te kunnen voorzien in uitvoering van deze taken en verantwoordelijkheden, ontvangt de gemeente financiële middelen via de algemene uitkering uit het

Zowel de wettelijk geregelde verantwoordelijkheden, maar ook de specifieke gemeentelijke afspraken en inkleuring vormen tezamen de basis voor de kwaliteit van de onderwijshuisvesting en het bewegingsonderwijs in Staphorst. Ook dit IHP sluit daarop aan. De kern wordt gevormd door maatregelen die ervoor zorgen dat de bestaande voorzieningenstructuur wordt getransformeerd naar de toekomst.

Pagina 9 van 41

De gemeente koppelt hier haar bredere verantwoordelijkheid aan bijvoorbeeld op het gebied van jeugdhulp en -zorg waarvoor de gemeente sinds de decentralisatie medeverantwoordelijk is (de gemeente Staphorst heeft dit onder andere vertaald in het integraal beleidsplan sociaal domein ‘Iedereen telt mee’). Maar ook duurzaamheid van de (gebouwde) omgeving is een belangrijk onderwerp, gezien het klimaatakkoord van Parijs uit 2015 (in werking getreden in 2020). Al deze thema’s zijn ook voor de schoolbesturen van belang. Om te komen tot duurzame, inspirerende en functionele onderwijshuisvesting voeren gemeente en schoolbesturen regelmatig afstemmingsoverleggen. Dat gebeurt in het OOGO (Op Overeenstemming Gericht Overleg), maar ook in het LEA (lokale educatie agenda). Dit wordt gedurende het kalenderjaar enkele keren georganiseerd om te komen tot afstemming en besluitvorming. Dit gaat niet alleen over onderwijshuisvesting maar ook over voor onderwijs relevante onderwerpen.

2.2 Status IHP De juridische basis die geldt voor gemeente en schoolbesturen is een minimale basis. Tijdens het ontwikkelen van dit IHP hebben gemeente en schoolbesturen gezamenlijk een visie bepaald over de kwaliteit van de onderwijshuisvesting. Het kwaliteitsniveau waarnaar wordt gestreefd ligt hoger dan het wettelijke minimum dat ‘zorgplicht’ wordt genoemd. Het IHP stelt daarmee ruimere kaders. Het heeft (nog) geen formele juridische rechtskracht, maar gemeente en schoolbesturen spannen zich in om de in het IHP genoemde afspraken, scenario’s en planning te realiseren. De gemeenteraad stelt het IHP als kaderstellend document vast. In de huidige situatie wordt middels een aanvraag bepaald welke projecten in het daaropvolgende jaar worden uitgevoerd. Deze procedure wordt losgelaten als het IHP met de planning en budgetten is vastgesteld. De voorgestelde planning wordt leidend en telkens vastgesteld in het OOGO voor het volgende jaar. Indien er een capaciteitstekort ontstaat die niet is voorzien in het IHP wordt een aanvraag ingediend en beoordeeld door de gemeente (overleg is noodzakelijk).

Het toekennen van een formele status aan het IHP is opgenomen in een wetsvoorstel dat in de zomer van 2020 naar de Tweede Kamer is gestuurd. Bij invoering van de wet, gepland in 2025, wordt het voor gemeenten verplicht een meerjarig Integraal Huisvestingsplan te ontwikkelen. Hiermee wordt aangepaste wetgeving over de taken en verantwoordelijkheden met betrekking tot onderwijshuisvesting gerealiseerd. Ook het onderwerp ‘renovatie van schoolgebouwen’ en een nuancering van het investeringsverbod (versoepelen investeringsmogelijkheden schoolbesturen in huisvesting) krijgen hierin een plek. Gemeenten worden volgens het wetsvoorstel in de toekomst formeel verantwoordelijk voor renovatie (als alternatief voor vervangende nieuwbouw). Als deze nieuwe wetgeving er is, moet het IHP hierop worden geactualiseerd. Op dit moment kent de verordening renovatie niet als voorziening in de onderwijshuisvesting. Met de aanpassing van de WPO in 2015 is groot onderhoud een verantwoordelijkheid geworden van de schoolbesturen en ontvangen zij daarvoor een rijksvergoeding. Renovatie, met als doel de levensduur van het gebouw substantieel te verlengen, is een investering die tussen onderhoud en nieuwbouw is terecht gekomen en daarmee altijd een ‘grijs’ gebied is geweest.

De PO-raad, VO-raad en de VNG zijn van mening dat renovatie een plek moet krijgen binnen de regelgeving en daarmee een belangrijke keuze is binnen de onderwijshuisvesting. Vooral uit het oogpunt van verduurzaming is renovatie een goede oplossing. In de plannen zoals deze nu voorliggen in het wetsvoorstel, wordt uitgegaan van renovatie als volwaardig alternatief voor vervangende nieuwbouw. In dit IHP is renovatie al meegenomen als volwaardig alternatief naast (vervangende) nieuwbouw. Daarmee lopen gemeente en schoolbesturen vooruit op de gewijzigde wetgeving en bepalen hiermee het ambitieniveau en de afspraken die nodig zijn om dit gezamenlijke ambitieniveau te realiseren.

Pagina 10 van 41

2.3 Planningshorizon Besluiten over vastgoed worden voor een lange periode genomen. Daarbij past een meerjarig investeringsprogramma. Gekozen is voor een periode van 16 jaar: 2024-2039. Dit biedt gemeente én schoolbesturen de kans om structureel rekening te houden met de gevraagde investeringen over een langere periode. ▪ Het stelt gemeente (en schoolbesturen) in staat om tijdig middelen te reserveren voor het vastgoed. ▪ Het geeft partijen de mogelijkheid om tijdig te kunnen anticiperen op maatschappelijke en ruimtelijke ontwikkelingen. ▪ Het vormt voor schoolbesturen een strategische onderlegger voor sturing op zaken als de exploitatie, onderwijskundige vernieuwingen, onderhoud en aanpassingen in het gebouw. ▪ Het biedt de mogelijkheid om te anticiperen op de klimaatdoelstellingen uit het Akkoord van Parijs.

2.4 Werkwijze IHP Dit IHP gaat over de toekomstige investeringen voor de komende 16 jaar. Een groot deel hiervan komt voor rekening van de gemeente, maar ook de schoolbesturen dragen hieraan bij (zie paragraaf 6.2). Op basis van de plannen in dit IHP weten de gemeente Staphorst en de schoolbesturen wat er qua investeringen gevraagd wordt. De investeringen voor de komende 4 jaar (1e blok) worden opgenomen in de meerjarenplanning, dit is een concreet programma dat wordt uitgevoerd. De investeringen voor de jaren daarna zijn in dit IHP in kaart gebracht en worden onderdeel van een permanent proces van actualisatie.

De scenario’s uit dit IHP zijn richtinggevend maar vragen op het moment dat ze ‘aan de beurt zijn’ om nader onderzoek dat uiteindelijk de definitieve keuze bepaalt. De gevraagde bijdrage van de gemeente wordt onderdeel van de financiële Planning & Control cyclus die jaarlijks wordt doorlopen om op een verantwoorde wijze om te gaan met de maatschappelijke middelen. Afgesproken wordt het uitvoeringsprogramma jaarlijks te actualiseren en tijdens een regulier OOGO weer vast te stellen (voor het aanstaande jaar). Zo komen partijen jaarlijks tot een actueel programma. Hiervoor wordt de gemeenteraad gevraagd het benodigde bedrag beschikbaar te stellen voor de uitrol van het IHP. Door op deze manier te werken vervalt de aanvraagprocedure, zoals die is opgenomen in de verordening. De prognoses van leerlingenaantallen worden eens per twee jaar geactualiseerd. Het beste tijdstip voor het actualiseren van zowel de prognoses als het uitvoeringsprogramma is aan het einde van een kalenderjaar. Dan zijn de actuele gegevens van de teldatum 1 oktober (uitgangspunt voor de onderwijshuisvesting) van de afzonderlijke scholen ook bekend en kan daar rekening mee worden gehouden bij het uitvoeringsplan. Daarnaast wordt eens per vier jaar het IHP beleidsmatig herijkt. Dan worden ook de inhoudelijke ambities tegen het licht gehouden en consequenties hiervan vertaald.

Nieuwe wetgeving vanuit het Rijk of nieuw beleid van de gemeente Staphorst met consequenties voor het IHP, worden in het jaarlijkse OOGO besproken waarna gezamenlijk wordt besloten of en zo ja op welke manier het IHP wordt aangepast.

Pagina 11 van 41

2.5 Verordening

2.7 Stichtings- en opheffingsnorm

Op basis van artikel 149 van de Gemeentewet, artikel 102 van de WPO, artikel 100 van de WEC en artikel 76m van de WVO stelt de gemeente de ‘verordening voorzieningen huisvesting onderwijs’ vast. Dit is het minimale basiskader voor onderwijshuisvesting, waarin onder andere normafmetingen en normbedragen voor nieuwbouw, vervangende nieuwbouw, uitbreiding, herstel en eerste inrichting is vastgelegd. Hiervan kan worden afgeweken door in het IHP aanvullend gemeentelijk beleid vast te stellen bijvoorbeeld ten aanzien van de bedragen waarmee wordt gerekend (zie hoofdstuk 6). Na vaststelling van dit IHP wordt de verordening aangepast zodat deze is afgestemd op en aangepast aan het IHP. Dit valt onder de verantwoordelijkheden van de gemeente. Daarmee vormen beide documenten gezamenlijk het kader voor de onderwijshuisvesting voor de komende jaren. In de verordening staan kaders en regelingen voor situaties waarin het IHP niet voorziet.

In het onderwijs wordt gerekend met normen voor het stichten, in standhouden en opheffen van scholen. Deze normen worden door het Rijk bepaald. Een school met een leerlingenaantal dat drie jaar op rij onder de opheffingsnorm valt, verliest haar bekostiging. De opheffingsnorm kan door allerlei aanvullende maatregelen worden opgerekt. Dat kan door de kleine scholentoeslag en de gemiddelde schoolgrootte berekening. Met de gemiddelde schoolgrootte heeft een schoolbestuur mogelijkheden om scholen in stand te kunnen houden ondanks de geldende opheffingsnormen. Instandhouding of opheffen van scholen is aan het schoolbestuur zelf. Hier heeft de gemeente als lokale overheid geen zeggenschap over.

2.6 Ontwikkelingen Het IHP is een dynamisch document dat op gezette tijden wordt besproken en indien nodig wordt aangepast aan relevante ontwikkelingen en nieuwe wetgeving. Een aantal ontwikkelingen en toekomstige wetswijzigingen zijn al bekend. Het gaat om de volgende actualiteiten: ▪ Gemeenten worden verplicht om een Integraal Huisvestingsplan op te stellen (wet treedt – naar verwachting – in werking in 2025) ▪ Gemeenten worden verantwoordelijk voor renovatie van onderwijshuisvesting (alternatief voor vervangende nieuwbouw) ▪ Het huidige Bouwbesluit wordt vervangen door de nieuwe Omgevingswet en Besluit bouwwerken leefomgeving (Bbl). De inwerkingtreding wordt verwacht op 1 januari 2024. Hierin staan de eisen opgenomen waaraan nieuwbouw en renovatie van gebouwen moeten voldoen. ▪ Route naar inclusief onderwijs 2035: in het onderwijs wordt gewerkt aan de inclusieve maatschappij van morgen. Inclusief onderwijs draagt bij aan gelijkwaardige behandeling en gelijkwaardige deelname aan de samenleving. Onderdeel van de routekaart naar 2035 is ‘bepalen wat nodig is voor huisvesting’.

De landelijke opheffingsnorm voor een school voor primair onderwijs bedraagt 23 leerlingen. Als een school daar gedurende 3 jaar achtereen op 1 oktober onder zit dan vervalt de financiering vanuit het Rijk. De gemeentelijke opheffingsnorm voor Staphorst bedraagt 48 leerlingen. Deze norm wordt iedere 5 jaar conform de Wet op Primair Onderwijs (WPO) aangepast op basis van CBS-gegevens. De norm is gebaseerd op het aantal inwoners en de leerlingdichtheid. In de gemeente is de stichtingsnorm voor het starten van een nieuwe school 200 leerlingen. Schoolbesturen zijn zelf verantwoordelijk voor het stichten, samenvoegen en/of sluiten van basisscholen. Daar gaat de gemeente niet over. De gemeente heeft wel een wettelijke zorgplicht om te voorzien in voldoende openbaar onderwijs voor de inwoners.

2.8 Leegstand, medegebruik en verhuur Soms hebben scholen te maken met normatieve overcapaciteit. Deze leegstand kost geld omdat de vierkante meters wel moeten worden onderhouden en geëxploiteerd. Als er bij nabijgelegen scholen sprake is van een tijdelijk tekort aan ruimte, kunnen zij worden doorverwezen naar deze leegstand, het college kan deze ruimte ‘vorderen’. Dat staat in de verordening. Voor scholen is dit vaak niet wenselijk. Immers, een school wordt dan verdeeld over meerdere locaties wat ten koste gaat van onderwijstijd en teambinding. Ook heeft het organisatorisch en financieel impact. Het is belangrijk oog te hebben voor deze elementen en te zoeken naar praktische en waardevolle oplossingen. Gemeente en schoolbesturen zijn het erover eens dat samen wordt gestreefd naar optimaal gebruik van maatschappelijk vastgoed en leegstand zoveel

Pagina 12 van 41

mogelijk wordt beperkt. Schoolbesturen kiezen in dergelijke gevallen steeds vaker voor het in medegebruik geven of verhuren van deze overcapaciteit aan een maatschappelijke partij die het onderwijs, de kinderen en/of de omgeving (wijk/dorp) ondersteunt. Soms zijn er ook onderwijsinhoudelijke argumenten die maken dat een school zelf gebruik maakt van normatieve leegstand bijvoorbeeld omdat het onderwijsconcept meer ruimte vraagt. De gemeente Staphorst heeft een positieve grondhouding ten aanzien van medegebruik door kinderopvang. Voor iedere situatie waar dit aan de orde is, worden maatwerkafspraken gemaakt over: ▪ Omvang (m2) ▪ Duur van het medegebruik ▪ Vergoeding ▪ Onttrekking aan onderwijs Deze afspraken vereisen consensus tussen gemeente en het betreffende schoolbestuur. Bij nieuwbouw van een onderwijsvoorziening, waarin ook kinderopvang wordt gerealiseerd, wordt samen een businesscase opgesteld waarin wordt onderzocht of en zo ja op welke wijze de voorziening gerealiseerd kan worden.

2.9 Bouwheerschap Het bouwheerschap is opgenomen in artikel 103 WPO, 101 WEC en 76n WVO. In lid 1 staat dat het bouwheerschap wordt neergelegd bij het bevoegd gezag van de school, zij zijn immers ook juridisch eigenaar. Gemeente en schoolbesturen kiezen ook voor deze lijn maar kunnen onderling overeenkomen dat de gemeente als bouwheer optreedt bij (ver)nieuwbouw bij bijzondere omstandigheden zoals de realisatie van een voorziening met meerdere functies/organisaties. Per project wordt een bouwheerovereenkomst of samenwerkingsovereenkomst opgesteld waarin gemeente en schoolbestuur de projectkaders en de wederzijdse verplichtingen met elkaar formuleren zoals: ▪ Bouwheerschap ▪ Eigen bijdrage schoolbestuur ▪ Afspraken met eventuele partners als kinderopvang (afspraken over verhuur, omvang, investering & exploitatie)

Pagina 13 van 41

2.10 Kwaliteitsniveau De onderwijswetten schrijven voor dat de gemeenteraad normen vaststelt aan de hand waarvan de bedragen worden vastgesteld voor de toegekende voorzieningen in de huisvesting. Deze worden opgenomen in de verordening. De VNG geeft jaarlijks ook bedragen aan als mogelijk te hanteren normen. Deze normen zijn afgestemd op onderwijshuisvesting die ‘sober en doelmatig’ is. Het gebruik van normbedragen heeft een financiële en juridische achtergrond. De normbedragen zijn gerelateerd aan budget voor onderwijshuisvesting dat aan het gemeentefonds wordt toegevoegd. Ook geeft het al in een vroeg stadium duidelijkheid over het bedrag dat beschikbaar wordt gesteld. Dit biedt voordelen voor de gemeente bij het voorbereiden van de begroting. Ook voor schoolbesturen is het financiële kader op voorhand duidelijk. Juridisch gezien vergroot het werken met normbedragen de rechtsgelijkheid voor schoolbesturen. Elk schoolbestuur heeft in gelijke omstandigheden aanspraak op een gelijk bedrag. Het nadeel van normbedragen is dat het vaste, gemiddelde bedragen zijn die vanuit de VNG-verordening veelal landelijk worden toegepast. Hierdoor is slecht in te spelen op kostenverhogende factoren door lokale omstandigheden of marktontwikkelingen.

Inmiddels is duidelijk dat de VNG-normbedragen en sobere, doelmatige huisvesting niet passen bij de ambities en het kwaliteitsniveau dat wordt nagestreefd en door de strengere bouweisen en hogere bouwkosten zijn deze ook niet meer toereikend. Duurzame, inspirerende en functionele onderwijsvoorzieningen – waar de gemeente Staphorst naar streeft – vragen om andere eisen dan ‘sobere en doelmatige’ gebouwen. Het Staphorster ambitieniveau is niet terug te zien in de eisen in wet- en regelgeving, noch in de onderwijsregelgeving, noch in de bekostiging richting gemeenten en schoolbesturen. Er zijn wel enkele richtlijnen die aansluiten op het hogere ambitieniveau die houvast bieden zoals het Kwaliteitskader Huisvesting (Ruimte-OK, PO-Raad, VO-Raad en VNG) en het Programma van Eisen Frisse Scholen (RVO). Dat betekent dat er een behoorlijk financieel spanningsveld is. Zowel de rijksbijdrage die de gemeente Staphorst ontvangt in het gemeentefonds als de materiële instandhoudingsvergoeding (MI-vergoeding) die de schoolbesturen ontvangen is op dit moment niet toereikend om de kwaliteit die wordt nagestreefd te realiseren. Dit is een gegeven dat samen wordt opgepakt. Dat vraagt om transparantie, vertrouwen en een pragmatische aanpak. Verder is hiervoor een realistisch financieel kader nodig. Een kader dat aansluit bij actuele kengetallen en ervaringscijfers.

Daarmee worden de VNGnormbedragen losgelaten en andere, passende, normen gehanteerd. De normen van het Bureau Documentatie Bouwwezen (BDB), ook onderdeel van het Kwaliteitskader Huisvesting van Ruimte-OK, worden hiervoor gebruikt.

Pagina 14 van 41

▪ ▪ ▪

Er is een concrete verbinding tussen de onderbouw van de basisschool en de peutergroep De gemeente vindt het waardevol als de peutergroep is gehuisvest in een school Er is een warme overdracht van peuters naar de basisschool

Deze situatie is al aan de orde bij de volgende scholen: ▪ CNS / De Berkenhorst met peuteropvang ’t Speulhuus ▪ De Triangel / De Levensboom met peuteropvang Op Stap ▪ Willem de Zwijgerschool met peuteropvang Spelenderwijs ▪ De Iekmulder met peuteropvang De Reestrakkertjes

3 Beleidskader In dit hoofdstuk komen enkele relevante beleidsterreinen aan de orde die directe raakvlakken hebben met onderwijshuisvesting.

3.1 Opgroeien & ontwikkelen De gemeente Staphorst heeft een Lokale Onderwijsagenda 2021 – 2024 die is het LEA is vastgesteld. In dit IHP worden enkele elementen met mogelijk huisvestingsconsequenties eruit gelicht. Voorschoolse educatie / opvang In 2018 is de voor- en vroegschoolse educatie (VVE) opnieuw georganiseerd en ingericht omdat de peuterspeelzalen vanaf dat moment onder hetzelfde wettelijke kader als de kinderopvang vallen. De gemeente heeft een wettelijke verplichting om voldoende aanbod voor VVE te realiseren. In de gemeente Staphorst is bepaald dat alle peutergroepen VVE-groepen zijn. Hiermee zijn alle peutergroepen (gemeente breed) gelijkgeschakeld. De gemeente heeft een aantal uitgangspunten die van belang zijn: ▪ De peutergroep is een voorschoolse voorziening als opstart naar de basisschool ▪ De peutergroepen zijn algemene en laagdrempelige basisvoorzieningen ▪ Iedere peuter vanaf 2,5 jaar is welkom ▪ Voor VE-kinderen is 16 uren peuteropvang beschikbaar

Het aanbod van dagopvang (0 – 4 jarigen) en Buitenschoolse Opvang (BSO) wordt door kinderopvangorganisaties zelf georganiseerd in overleg met een school. Hierin heeft de gemeente geen verantwoordelijkheid. Daarnaast maken steeds meer maatschappelijke organisaties gebruik van het onderwijs als gebouw, maar nog belangrijker als samenwerkingspartner. Scholen zijn laagdrempelige voorzieningen om vanuit preventie en vroeg signalering kinderen en hun ouders te ondersteunen bij de opvoeding en ontwikkeling. Bijvoorbeeld schoolmaatschappelijk werk, jeugdverpleegkundige, logopedie, fysiotherapie, ergotherapie bieden hun ‘diensten’ aan vanuit scholen. De verwachting is dat deze clustering van expertise en functies de komende jaren nog verder wordt uitgebreid. De leerlingenpopulatie wordt uitdagender waardoor aanvullende expertise nodig is. Dit wordt van harte ondersteund door de schoolbesturen! Dat betekent dat bij ieder nieuw project de visie op opgroeien en ontwikkelen wordt gedefinieerd, waarna deze visie zo goed mogelijk wordt vertaald in de huisvesting. Naast de focus op de gebouwen voor de functies zoals hierboven genoemd, heeft de buitenruimte eveneens een waardevolle functie in de ontwikkeling van kinderen en jongeren. Steeds vaker wordt de buitenruimte betrokken bij het onderwijs bijvoorbeeld in het kader van bewegend leren.

Leren, bewegen, spelen en sporten vinden allemaal plaats op de buitenruimte van scholen. Op basis van bovenstaande zijn gezamenlijke uitgangspunten bepaald die kaderstellend zijn (geweest) voor de scenario-ontwikkeling en planning van de

Pagina 15 van 41

projecten in dit IHP. Dat betekent dat bij ieder huisvestingsvraagstuk de volgende uitgangpunten gelden: ▪ Elk huisvestingsproject is maatwerk en wordt afgestemd op de behoefte, waarbij wordt gekeken naar een periode van 16 jaar. ▪ Een (integraal) kindcentrum of geclusterde voorziening is geen doel op zich. De inhoud is leidend, de huisvesting is volgend. ▪ De ontwikkeling van het kind op een integrale, doorgaande en drempelloze manier wordt nagestreefd. Daarvoor is samenwerking tussen onderwijs, opvang en ondersteuning nodig. o Met ondersteuning wordt bedoeld de ondersteuning die kinderen (en hun opvoeders) soms nodig hebben voor een gezonde ontwikkeling. Het gaat hier niet om de uitvoering van specialistische jeugdhulp in de school, maar wel om het faciliteren van een goede samenwerking tussen ouders, school en zorg/ondersteuning. o Door bundeling van deze expertise wordt ingezet op: ▪ inclusiever onderwijs met als doel leerlingen zo lang mogelijk thuisnabij onderwijs te kunnen laten volgen; ▪ inclusiever onderwijs als onderdeel van een inclusieve samenleving waarin iedereen mee doet en ruimte is voor diversiteit; ▪ Bij gebundelde voorzieningen is er altijd ruimte voor eigenheid en de eigen visie van de individuele partners. ▪ Bij intensieve samenwerking vormen onderwijs, opvang en ondersteuning gelijkwaardige partners.

Dat betekent dat opvang en ondersteuning bij ruimtetekort voor het onderwijs niet uit de huisvesting ‘geduwd’ worden maar gezocht wordt naar een andere oplossing. De visie en meerwaarde van de samenwerking zijn leidend. Gemeenten zijn niet verantwoordelijk voor het faciliteren van kinderopvang (hieronder vallen buitenschoolse opvang, peuteropvang en dagopvang). Dat is een verantwoordelijkheid van de opvangpartijen zelf. Voor ieder nieuw huisvestingsvraagstuk met een combinatie van onderwijs, opvang en/of ondersteuning, wordt de haalbaarheid en betaalbaarheid onderzocht. Indien mogelijk wordt normatieve leegstand in onderwijshuisvesting ingezet voor opvang en ondersteuning. Bij nieuwbouw investeert de gemeente niet in andere partijen dan onderwijs, mits er sprake is van aantoonbare meerwaarde.

Pagina 16 van 41

3.2 Inclusie / inclusief onderwijs In een inclusieve samenleving doet iedereen mee en kan iedereen meedoen. Een samenleving zonder drempels, letterlijk en figuurlijk, waarin niemand wordt buitengesloten en iedereen gebruik kan maken van de toegankelijke gebouwen. Dat betekent dat bij de projecten voortkomend uit dit IHP, rekening wordt gehouden met toegankelijkheidseisen. Dus: in de toekomstige nieuwbouw- of renovatieprojecten worden de eisen vanuit de inclusie agenda gewaarborgd. Passend onderwijs ▪ Is nauw verbonden met inclusief onderwijs. ▪ Gaat uit van een passend aanbod in de regio voor jongeren met een ondersteuningsbehoefte. ▪ Is erop gericht om zoveel mogelijk jongeren met een extra ondersteuningsbehoefte onderwijs te bieden in het regulier onderwijs. Inclusief onderwijs ▪ Is er zo op ingericht dat alle jongeren welkom zijn en erbij horen op de school die ze kiezen. ▪ Heeft als doel dat jongeren met en zonder ondersteuningsbehoefte vaker samen dicht bij huis naar dezelfde kunnen gaan. Voor kinderen is het belangrijk om zoveel mogelijk in de eigen vertrouwde omgeving op te groeien en onderwijs te volgen. De scholen, schoolbesturen en gemeente werken samen aan de ambitie om alle kinderen thuisnabij onderwijs te kunnen (blijven) geven.

Het ZAT (zorg advies team) heeft hierin een belangrijke rol om vanuit een integrale blik te kijken naar wat een kind (en de omgeving) nodig heeft aan ondersteuning. Alle kinderen thuisnabij naar school vraagt extra inzet van onderwijs en ondersteuning. Het vraagt ook meer ruimte. Vooral in scholen die passend zijn gehuisvest, zonder ‘normatieve’ overcapaciteit, is het woekeren met ruimte. De school wil graag de spil in de ontwikkeling van de kinderen zijn, maar kan deze behoefte soms niet faciliteren.

In de ‘Werkagenda route naar inclusief onderwijs 2035’ die door het ministerie en andere stakeholders is vastgesteld staat dat wordt onderzocht wat er nodig is aan wet- en regelgeving om toegankelijke en inclusieve huisvesting te realiseren. ‘De wens is vooral om meer ruimte voor flexibiliteit (en indien nodig meer m²) te geven zodat schoolgebouwen kunnen meebewegen met de jongerenpopulatie en hun behoeftes en om de benodigde partners, zoals zorg/hulpverlening, te kunnen huisvesten’. Daarop wil de gemeente Staphorst niet wachten. Voorstel: bij nieuwbouw en renovatie wordt de ruimtenorm met 5% opgehoogd om tegemoet te komen aan de (ruimte)eisen die inclusief onderwijs vraagt. De hiermee gepaard gaande investering draagt de gemeente, de exploitatieverantwoordelijkheid ligt bij het schoolbestuur. Onderzoek naar collectieve financiering van zorg in onderwijstijd 1 wijst uit dat aanpassing van huisvestingsnormen gewenst is. Staphorst loopt daarop vooruit door dit al mee te nemen in dit IHP.

3.3 Kwaliteit onderwijshuisvesting De huidige onderwijsgebouwen zijn geïnspecteerd aan de hand van de meerjaren onderhoudsplanning. De meeste schoolgebouwen verkeren in een goede staat van onderhoud, ondanks de hoge leeftijd van sommige scholen. Wel ontbreekt bij de oudere PO-scholen meestal de luchtbehandelingsinstallatie, waardoor op veel momenten de luchtkwaliteit onvoldoende is. Daar zullen maatregelen voor moeten worden getroffen. Daarnaast is een aantal scholen nog niet op het gewenste duurzaamheidsniveau.

1

Onderzoek DSP-groep en Oberon https://www.dsp-groep.nl/wpcontent/uploads/15PDZiO-Landelijk-onderzoek-ZiO-eindrapportage-DSP-2022.pdf

Pagina 17 van 41

Bij toekomstige nieuwbouw is de ‘Kwaliteitskader Huisvesting’ van Ruimte-OK het uitgangspunt voor (klimaat)technische keuzes. Deze kaders zijn in gezamenlijkheid opgesteld door de PO-Raad, de VO-raad en de VNG. Het handelt over architectonische, functionele en technische ontwerpuitgangspunten. De speerpunten bij nieuwe huisvesting zijn: ▪ Flexibele huisvesting ▪ Hoogwaardige leeromgeving in brede zin ▪ Duurzame en onderhoudsarme materiaalkeuzes (circulair) Het binnenklimaat is het belangrijkste speerpunt bij nieuwbouw en/of renovatie van bestaande huisvesting. Bij nieuwbouw is Frisse Scholen klasse B het uitgangspunt. Dat betekent ook dat op specifieke onderdelen klasse A de voorkeur moet hebben en soms klasse C ook acceptabel is. Bij renovatie zal Frisse Scholen niet altijd haalbaar blijken. De huidige Bouwbesluiteisen zijn vastgelegd in Frisse Scholen klasse C. Momenteel voldoen niet alle scholen daaraan. Wordt gekozen voor renovatie boven nieuwbouw, dan zal minimaal aangetoond moeten worden dat klasse C kan worden gehaald. Zo niet, dan zal altijd gekozen worden voor de optie nieuwbouw. Daar waar decennia hiervoor nauwelijks relevante aanpassingen in het Bouwbesluit aan de orde waren, zien we de laatste 10 jaren dat daar relatief grote aanpassingen zijn gedaan.

Vooral onder druk van het verbeteren van het binnenklimaat en het verder verduurzamen van de schoolgebouwen zijn stappen gemaakt. Dat kan dus ook betekenen dat wetgevende kaders aangepast kunnen worden in de komende de jaren.

3.4 Kwantiteit onderwijshuisvesting In 2008 zijn er afspraken gemaakt tussen de schoolbesturen en het gemeentebestuur over de efficiënte ruimte in de schoolgebouwen. In het verdere en recente verleden is er blijkbaar onvoldoende aandacht geweest voor het slim ontwerpen van de schoolgebouwen. De afspraken die toentertijd zijn gemaakt zijn voor dit IHP geactualiseerd. Dit leidt tot de volgende ruimtelijke uitgangspunten als toetsingskader voor de nieuwe leerling prognoses.

1. 2. 3. 4. 5. 6. 7. 8. 9. 10.

De Iekmulder De Berkenhorst CNS De Triangel De Levensboom Willem de Zwijgerschool Koning Willem Alexanderschool Prins Mauritsschool Dr. Maarten Lutherschool Ds. Harmen Doornveldschool

IJhorst Staphorst Staphorst Rouveen Rouveen Staphorst Staphorst Staphorst Punthorst Staphorst

2023 874 789 1.784 1.797 1.250 1.739 1.840 1.302 995 1.362

Opmerkingen over deze tabel: ▪ De actuele ruimteverdeling tussen de CNS en De Berkenhorst, die samen onder één dak zijn gehuisvest, wordt in het 2e deel van 2023 exact bepaald. ▪ Pieter Zandt is in 2008 niet meegenomen in de afspraken.

3.5 Duurzaamheid Ontwikkelingen, akkoorden en verdragen In het Klimaatakkoord zijn de Nederlandse ambities aangaande het behalen van afspraken uit het Klimaatverdrag van Parijs verwoord. Ook in Staphorst gelden die uitgangspunten, echter nog zonder dat er een eigen gemeentelijk beleid voor te hebben ontwikkeld. Dat geldt eveneens voor de schoolbesturen. Beleidsdoelen en kaders ontbreken, maar ambitie is er zeker en zowel de gemeente als de schoolbesturen zijn bereid hierin te investeren. In de wetgeving is sinds 2021 het uitgangspunt voor overheidsgebouwen en onderwijs dat er Bijna Energie Neutraal gebouwd wordt (BENG). Dit is een eis voor nieuwbouw, bij levensduur verlengende renovatie is dit de ambitie. De verwachting is overigens dat de wetgeving (Bouwbesluit) binnen afzienbare tijd verder aangepast gaat worden naar ENG (Energie Neutrale Gebouwen). Op dit moment is dat echter nog niet aan de orde. In de diverse gesprekken is speciale aandacht gevraagd voor: ▪ klimaatadaptatie en het vergroenen van de schoolpleinen ▪ circulair bouwen; bij nieuwbouw gebruik maken van bio-based materialen ▪ energietransitie; gasloos waar mogelijk ▪ het educatieve element benutten

Pagina 18 van 41

3.6 Buitenruimte

3.7 Vergroenen van pleinen

Buitenruimte is voor kinderen enorm belangrijk. Spelen, ravotten, ontdekken het zou allemaal moeten kunnen op de speelpleinen van de scholen. De meeste schoolpleinen binnen de gemeente zijn openbaar. Dat betekent dat ook kinderen uit de buurt of dorp er gebruik van maken. Daarnaast doen steeds meer schoolpleinen ook dienst als onderwijsruimte in het kader van bewegend leren. Een reken- of taalles op het plein wordt steeds meer gedaan. De buitenruimte is een verlengstuk van de binnenruimte. Dit multifunctionele karakter van de buitenruimte vereist een grotere omvang (het wordt ook intensiever gebruikt) dan de minimale norm van 3 m² per kind die in de verordening is opgenomen (vanaf 200 leerlingen is een schoolplein minimaal 600 m² qua omvang). Het kwaliteitskader van Ruimte-OK raadt minimaal 5 m² per kind aan. Schoolbesturen voeren zelf de inspectie van de huidige pleinen en toestellen uit. Wanneer het plein een openbaar karakter heeft en ook ten dienste staat van de buurt, wijk of het dorp dan wordt deze rapportage gedeeld met de gemeente. Als het plein voldoet aan de eisen ontvangt de school een (jaarlijkse) bijdrage van € 1.500,--. Het onderhoud (inclusief valondergrond) is voor rekening van de eigenaar van het speeltoestel (schoolbestuur).

Schoolpleinen zijn veelal verhard (‘grijs’), dagen kinderen niet uit om te bewegen en dragen niet of nauwelijks bij aan de klimatologische uitdagingen ten aanzien van hittestress, wateroverlast en biodiversiteit. De inrichting van de pleinen kan uitdagender en groener waardoor – waar mogelijk – een link wordt gelegd met de duurzaamheidsambities van de gemeente. Vergroenen van de schoolpleinen dient dus meerdere doelen: ▪ Een groen schoolplein ondersteunt de gezonde ontwikkeling van kinderen. ▪ Een groen schoolplein draagt bij aan de kennis over en band met de natuur. ▪ Een groen schoolplein draagt bij aan een betere kwaliteit van het onderwijs. ▪ Een groen schoolplein bevordert klimaatbestendigheid van de gebouwde omgeving. ▪ Een groen schoolplein bevordert de biodiversiteit. In Staphorst is nu sprake van een project ‘Prachtlint Staphorst’. Dit initiatief heeft als doel een groen lint in Staphorst te maken. Twee basisscholen doen hieraan mee.

Pagina 19 van 41

Bij nieuwe ontwikkelingen en iedere grootschalige huisvestingsopgave wordt samen onderzocht hoe een groene buitenruimte gerealiseerd kan worden. Deze ambitie maakt een vast onderdeel uit van het haalbaarheidsonderzoek/businesscase dat wordt uitgevoerd om te komen tot een juiste huisvestingskeuze. Schoolbesturen hebben een verantwoordelijkheid voor inrichting en onderhoud van speelpleinen, de gemeente heeft dat ook als het gaat om openbare speelruimte. Daar waar mogelijk wordt aangesloten bij het Meerjaren Onderhoudsplan.

3.8 Voorzieningen laadinfra In het bouwbesluit en in Europese regelgeving (EPBD III) zijn verplichtingen opgenomen voor de aanleg van oplaadvoorzieningen bij bestaande utiliteitsgebouwen (vanaf 2025), bestaande gebouwen die ingrijpend worden gerenoveerd (vanaf 10 maart 2020) en nieuw te bouwen gebouwen (vanaf 10 maart 2020). Nieuwbouw / renovatie Bij utiliteitsgebouwen met meer dan 10 parkeervakken op hetzelfde terrein moet minimaal 1 oplaadpunt voor de hele parkeergelegenheid worden aangelegd. Ook moet er leidinginfrastructuur (loze leidingen) worden aangelegd voor 1 op de 5 parkeervakken. Bestaande gebouwen Bij bestaande utiliteitsgebouwen met meer dan 20 parkeervakken op hetzelfde terrein moet vanaf 2025 minimaal 1 oplaadpunt zijn aangelegd. De gebouweigenaar kan, naar gelang de lokale behoefte en lokale markt, zelf bepalen hoeveel oplaadpunten hij in totaal realiseert.

3.9 Voorzieningen bewegingsonderwijs In de gemeente Staphorst zijn vier locaties waar bewegingsonderwijs wordt gegeven. Alle scholen in het primair en voortgezet onderwijs in de gemeente sporten bij één of meerdere van deze locaties.

Gymzaal IJhorst Gymzaal Rouveen Gymzaal Staphorst Sporthal Staphorst

Bouwjaar

Afmetingen zaal

Bezetting schooluren

1983 2011 2011 2001

12 x 21 m² 14 x 22 m² 28 x 22 m² 26 x 44 m²

8 (35%) 24 (100%) 29 (71%) 109 (97%)

Voor de maximale bezetting gaan we uit van 7 uren per dag (tot 15.30 uur). Soms zijn er ook nog andere activiteiten overdag die de bezetting bepalen. Gymzaal IJhorst De gymzaal in IJhorst wordt gebruikt door twee scholen, de Iekmulder in IJhorst en de Prins Mauritsschool in Staphorst. De laatste komt met de bus vanuit Staphorst. De bezetting is laag. De gymzaal is gedateerd en de zaalmaat voldoet niet aan de huidige KVLO-eisen (minimale eis 14x22 meter, aanbevolen 14x26 meter). Gymzaal Rouveen De gymzaal in Rouveen bevindt zich in het MCR (multifunctioneel centrum in Rouveen) en wordt overdag gebruikt door twee scholen, de Triangel en de Levensboom, die ook in het MCR zijn gehuisvest. Naast de gymzaal zijn er in het centrum van het gebouw ook een tweetal speellokalen gerealiseerd. Deze zijn met demontabele wanden te koppelen aan de gymzaal, zodat er een ‘dubbele’ gymzaal ontstaat. Hier kunnen ook grotere bijeenkomsten worden gehouden. Het gebruik en ‘eigenaarschap’ is niet helemaal duidelijk. Bij groei van het aantal gym-uren zal ook de tweede zaal gebruikt moeten gaan worden. De huidige bezetting lijkt dat ook toe te laten.

Gymzaal Staphorst De derde gymzaal in Staphorst is gevestigd aan de Walstraat en bestaat uit een dubbele zaal die overdag wordt gedeeld door vier scholen: de Koning Willem Alexanderschool, de Harmen Doornveldschool, de Prins Mauritsschool en de Maarten Lutherschool. De bezetting overdag is 71%. Hier zou nog een beperkte uitbreiding van de gymlessen mogelijk zijn.

Pagina 20 van 41

Sporthal Staphorst De sporthal aan de Hoogeweg in Staphorst wordt intensief gebruikt. De hal herbergt drie zalen en een judozaal (dojo). De Willem de Zwijgerschool, de CNS, de Berkenhorst en Pieter Zandt (de enige middelbare school in Staphorst) maken gebruik van de sporthal voor bewegingsonderwijs. Dit komt neer op 109 uur per week in 3 zalen en de dojo. Gemiddeld dus ruim 27 uren per week, waarbij de dojo vanwege de beperkte maat aanzienlijk minder wordt ingezet voor gymnastieklessen. Met een bezetting van bijna 100% zit hier nauwelijks groeiruimte. Ontwikkelingen ▪ De recent vrijgegeven prognoses van april 2023 geven een groei van het leerlingenaantal aan. Meer lesgroepen betekent ook een intensiever gebruik van de gymzalen en sporthal. De enige ruimte lijkt nu nog in de sportzaal aan de Walstraat te zijn, maar of dit voldoende is? ▪ Vanaf schooljaar 2023-2024 zijn twee lesuren bewegingsonderwijs verplicht op een basisschool. Dit is het resultaat van een aangenomen motie in de Tweede kamer van kamerlid Rudmer Heerema (22-01-2020). NB: aanvullende tekst van Ruimte OK ‘De tekst van artikel 126 van de aangepaste WPO is hierin echter niet helemaal duidelijk: gaat het om lesuren of klokuren? Dit maakt een half uur per groep uit.

Nader overleg binnen het ministerie heeft het volgende opgeleverd: er is sprake van 2x een lesuur = minimaal twee keer 45 minuten per week bewegingsonderwijs. In de wet is nu nog niet duidelijk gesteld dat het om lesuren gaat en niet om klokuren. Dat betekent dat er een traject voor wijziging van minimaal een jaar gaat lopen en dat ondertussen de boodschap is: ga zorgen dat er (minstens) twee lesuren van 45 minuten gegeven kunnen worden. En dan ‘minstens’ erbij omdat er een aanjaagfunctie vanuit gaat. Doel is kinderen meer te laten bewegen’.

schoolbus voor vervoer naar de sportaccommodatie. Het busvervoer wordt bekostigd door de gemeente Staphorst. Jaarlijks kost het halen en brengen van leerlingen naar gym de gemeente ca. € 80.000 euro. Deze kosten kunnen mogelijk op de lange termijn omlaag middels de bouw van een nieuwe gymzaal. Het busvervoer is – vanwege de kosten – beperkt tot maximaal 2 dagen per week. In sommige gevallen, zoals bij de Maarten Lutherschool, lukt het daarom niet om het aantal klokuren bewegingsonderwijs aan te bieden die vereist zijn. Perspectief De afspraak die gemaakt wordt is dat de planning aangaande het toekomstbestendig maken van de sportvoorzieningen synchroon gaat lopen met de plannen vanuit dit IHP. Gekoppeld aan de prioritering van de schoolgebouwen wordt gekeken of vernieuwing en/of renovatie van de binnensportaccommodaties wordt opgepakt. Dit om desinvesteringen te voorkomen. Stimuleren sporten en bewegen In de lokale onderwijsagenda zijn een aantal speerpunten opgenomen ten aanzien van onderwijs, sport en bewegen. Scholen bepalen zelf hoe zij invulling geven aan sport en bewegen. Kwalitatief goed bewegingsonderwijs in combinatie met een rijk buitenschools aanbod is belangrijk voor de motorische ontwikkeling van kinderen. Dit draagt bij aan het ontwikkelen en behouden van een gezonde en actieve leefstijl.

De gemeente investeert in de kwaliteit van het bewegingsonderwijs en continueert het naschools programma voor de jeugd van 4 – 18 jaar door de buurtbeweegcombinatiefunctionaris. Deze initiatieven zijn belangrijk. Even belangrijk is het feit dat er voldoende capaciteit voor bewegingsonderwijs moet zijn zodat alle groepen leerlingen tenminste de minimale norm van 2 klokuren kunnen halen!

Busvervoer De meeste scholen in Staphorst gaan lopend of met de fiets naar de gymzaal of sporthal. Dit is echter niet bij elke school het geval. De Prins Mauritsschool (Staphorst), de Ds. Harmen Doornveldschool (2 klassen, Staphorst) en de Maarten Lutherschool (Punthorst) maken op 2 dagen per week gebruik van de

Pagina 21 van 41

3.10 Nieuwbouw versus renovatie Er bestaat bij een aantal schoolbesturen een gevoelsmatige voorkeur voor levensduur verlengende renovatie in plaats van vervangende nieuwbouw. Hier zijn verschillende argumenten voor aan te dragen en dat geldt evenzo voor nieuwbouw. Het Rijk komt, waarschijnlijk in 2025, met een regeling waarbij de optie renovatie beter wordt verankerd en de gemeente verantwoordelijk wordt voor de financiering van de renovatiekosten. Op basis van referentieprojecten wordt geconstateerd dat renovatiekosten veelal tussen de 60 en 75% van nieuwbouwkosten bedragen. Omdat voor de levensduurverlenging over het algemeen 25 jaar wordt aangehouden is het wel belangrijk dat er vooraf een kwalitatieve en financiële businesscase wordt gemaakt om een gedegen afweging te kunnen maken. Zo’n onderzoek wordt gezamenlijk gedaan (schoolbestuur en gemeente). Een dergelijk onderzoek wordt niet alleen bij een afweging of renovatie of vervangende nieuwbouw de juiste keuze is gedaan, ook bij andere huisvestingsingrepen wordt een businesscase opgesteld.

De volgende elementen worden betrokken bij het onderzoek: ▪ Omvang accommodatie in relatie tot normatieve behoefte ▪ Beeldbepalende bouwstijl ▪ Ligging ten opzichte van voedingsgebied ▪ Beschikbaarheid nieuwbouwlocatie ▪ Huidige exploitatie-/energiekosten ▪ Verbeter mogelijkheden (ambitie Frisse Scholen klasse B, BENG) Daarnaast zijn er verschillende kostenonderdelen van belang: ▪ Kosten tijdelijke huisvesting ▪ Boekwaarde schoolgebouw ▪ Kapitaalslasten nieuwbouw versus renovatiekosten ▪ Verdeling van de investering (verdeling gemeente en schoolbestuur) De kosten van een dergelijk onderzoek worden gedeeld door de gemeente en schoolbestuur.

Pagina 22 van 41

4 kernen met onderwijsvoorzieningen

4 Huidige situatie 4.1 Onderwijslandschap Met 10 scholen voor primair en 1 school voor voortgezet onderwijs is er een school die voldoet aan de behoeften voor ieder kind. Om de vervangingsopgave in de prioritering van de onderwijshuisvesting in de gemeente Staphorst te bepalen is gebruik gemaakt van de Quickscan-methodiek. Daarnaast zijn actuele ontwikkelingen bij de gemeente Staphorst en bij de scholen geanalyseerd om de huidige en toekomstige ruimtebehoefte in kaart te brengen.

6 schoolbesturen PO 5 VO 1

11 Scholen PO 10 scholen met 10 locaties VO 1 school met 1 vestiging

PO 13.942 m² bvo VO 3.582 m² bvo onderwijscapaciteit

Leerlingenaantal PO 2.044 VO 421

2023

PO 2.484 VO 471

2038

Pagina 23 van 41

Pagina 24 van 41

4.2 Quickscan

6

Om tot een gewogen prioritering te komen voor onderwijshuisvesting in de gemeente Staphorst is gebruik gemaakt van de Quickscan methodiek. In de Quickscan zijn de onderwijsgebouwen getoetst aan de volgende criteria:

7

1

2

3

4

5

Onderhoudslasten (weging: 3) De onderhoudslasten betreffen de kosten die conform het meerjarenonderhoudsplan (MJOP) jaarlijks worden gemaakt per vierkante meter bruto vloeroppervlak. Capaciteit (weging: 5) De capaciteit is het verschil in vierkante meter bruto vloeroppervlak tussen waar de school recht op heeft en hoeveel vierkante meter bruto vloeroppervlak de school omvat. Bouwjaar (weging: 4) Het bouwjaar van het gebouw kan tevens van grote invloed zijn op de prestaties van een onderwijsgebouw. Energieverbruik (weging: 4) Het energieverbruik betreft de hoeveelheid kWh elektra en m³ gas wat het schoolgebouw jaarlijks verbruikt. Binnenklimaat (weging: 4) Het binnenklimaat omvat het Frisse Scholen-label van het landelijk Kwaliteitskader Huisvesting.

De tekst is automatisch uit het bestand gehaald en kan afwijken van het origineel (kolommen, tabellen en koppen lopen door elkaar). Het officiële stuk bij de gemeente is leidend. Bron: https://api1.ibabs.eu/publicdownload.aspx?site=Staphorst&id=f307409f-3d92-4365-bbd9-82f3a9e5b250