Gemeente Staphorst - Accountantsverslag 2023 (getekend) (geanonimiseerd)
Tekst van het document
Accountantsverslag Gemeente Staphorst Boekjaar 2023
EG bakertilly Aan
de Gemeenteraad Gemeente Staphorst Postbus
7950
van
2
de
Geachte
leden van
de
gemeenteraad,
AA STAPHORST In
ONDERWERP:
Accountantsverslag KENMERK: 5
juni 2024
2023
overeenstemming met de opdracht tot de controle van de jaarrekening 2023 van gemeente Staphorst, zoals overeengekomen in onze opdrachtbevestiging d.d. 3 oktober 2023, bieden wij u hierbij het accountantsverslag aan. Het
accountantsverslag bevat bevindingen en conclusies die naar aanleiding van onze werkzaamheden naar voren zijn gekomen. De bevindingen in dit verslag zijn besproken met een afvaardiging van de ambtelijke organisatie en met de portefeuillehouder financiën. Wij machtigen u om op 5 juni 2024 onze goedkeurende controleverklaring op te nemen in uw jaarrekening 2023.
Wij danken van
onze
de medewerkers voor
de
controlewerkzaamheden
en
samenwerking bij het verrichten de totstandkoming van ons
accountantsverslag. Wij vertrouwen erop u hiermee voldoende te hebben geïnformeerd en zijn graag bereid de inhoud van deze rapportage nader toe te lichten. Hoogachtend, Baker Tilly (Netherlands)
N.V.
(geanonimiseerd) W.C.A. Grondel-Kort RA
Inhoudsopgave
1. Bestuurlijke samenvatting
5. Bevindingen interne beheersing
2. Opdracht, scope
en
uitkomsten
6. Overige onderwerpen
3. Belangrijkste bevindingen
4. Financiële positie
Bijlagen
3
Bestuurlijke samenvatting
Bestuurlijke samenvatting Financiële kengetallen en signaleringwaarden
5
Bestuurlijke samenvatting Wij verstrekken op 5 juni 2024 bij de jaarrekening 2023 een goedkeurende controleverklaring voor de getrouwheid van de jaarrekening. De ongecorrigeerde verschillen blijven onder de goedkeuringstoleranties. Het jaarverslag is cf. NV COS 720 verenigbaar met de jaarrekening en voldoet aan de laatste actuele voorschriften. Het Besluit Begroting en Verantwoording is nageleefd in 2023 De gemeente Staphorst heeft er voor gekozen de rechtmatigheidsverantwoording in de jaarrekening en de toelichting hierop in de paragraaf bedrijfsvoering onderdeel te laten zijn van het jaarverslag, ondanks dat dit conform de BBV in formele zin nog niet verplichtis. Op deze wijze heeft de gemeente Staphorst invulling gegeven aan de aanbeveling van het Rijk om de verantwoording op te nemen, zoals de wetgever had beoogd. Op deze wijze wordt ook invulling gegeven aan de lokale afspraken tussen het college en de gemeenteraad, zoals opgenomenin de aangepaste verordeningen. Tevens kan de toezichthouder en het Rijk gebruik maken van de opgenomen verantwoording. Wij willen u erop wijzen dat het totaal van de rechtmatigheidsbevindingen uitkomt op € 1. 768. 000. Dit wordt voornamelijk veroorzaakt door de onrechtmatigheden gerelateerd aan de inkopen en aanbestedingen ad €1. 330. 000. De verantwoordingsgrens is 3% van de totale lasten en bedraagt € 1. 717. 000.
Er is hiermee sprake van een overschrijding. Het college heeft derhalve in de jaarrekening geen goedkeurende rechtmatigheidsverantwoording verstrekt. Als accountant beoordelen we met een controletolerantie van 1% (€ 568. 630) of de rechtmatigheidsverantwoording getrouw is weergegeven. De onrechtmatigheden zijn getrouw gepresenteerd in de rechtmatigheidsverantwoording en de paragraaf bedrijfsvoering. Wij verstrekken daarom een goedkeurende controleverklaring waarin we benadrukken dat het college geen goedkeurend oordeel bij de rechtmatigheid heeft verstrekt. Uit onze controle met betrekking tot ons oordeel ten aanzien van de getrouwheid blijkt éénongecorrigeerde fout van € 59. 000 als gevolg van een vordering die ten onrechte niet in 2023 is opgenomen. De fout blijft binnen de goedkeuringstoleranties. Inzake de kosten jeugdwet en de Wmo nieuwe taken steunt de gemeente (deels) op productieverantwoordingen van zorgaanbieders die zijn voorzien van een controleverklaring. Op basis van de uitgevoerde werkzaamheden en de ontvangen controleverklaringen resteert inzake de kosten Jeugdwet en WMO een onzekerheid van € 171. 882 voor de Jeugdwet en € 236. 011 voor de WMO ZIN. Ook uit de werkzaamheden ten aanzien van de prestatielevering van de PGB lasten is een onzekerheid naar voren gekomen van € 204. 005. 6
Bestuurlijke samenvatting Uit onze controle op de grondexploitaties hebben wij geen bijzonderheden geconstateerd. Er is in 2023 voor € 415. 000 tussentijds winst genomen. De winst is in overeenstemming met de BBV voorschriften verantwoord.
Wij hebben vastgesteld dat de bezoldigingen over 2023 in overeenstemming is met de Wet normering topinkomens (WNT) en dat de jaarrekening 2023 van de gemeente Staphorst voldoet aan de publicatieverplichtingen van de WNT. Wij hebben geen controleverschillen (fouten en/of onzekerheden) in de verantwoorde informatie in de SiSa-bijlage geconstateerd.
Het boekjaar 2023 sluit met een financieel resultaat van € 2,18 miljoen voordelig. De totale vermogenspositie van de gemeenteStaphorst bedraagt € 55,6 miljoen (2022: € 55 miljoen) met een solvabiliteitsratio van 84% (2022: 83%). De vermogenspositie is dan ook goed te noemen.
7
Opdracht Scope uitkomsten
en
2. Opdracht,
scope
en
uitkomsten 2. 3 Kernpunten en significante risico’s in de controle Wij hebben voldoende en geschikte controle-informatie verkregen, onder andere met betrekking tot de volgende kernpunten van de controle: Waardering van de grondexploitaties (en dan specifiek Rouveen Zuid en Ijhorst-
2. 1 Reikwijdte van de controle De jaarstukken van uw gemeente bestaan uit: Het jaarverslag (programmaverantwoording + paragrafen). De jaarrekening. Bijlagen. -
West/Poeleweg);
Met de opdrachtbevestiging van d. d. 3 oktober 2023 heeft u ons opdracht gegeven tot het controleren van de jaarrekening 2023. De reikwijdte van onze controle staat omschreven in deze opdrachtbevestiging. Er is gedurende het verloop van de controle geen sprake geweest van een beperking in de reikwijdte van onze controle. 2. 2 Overzicht toleranties De materialiteit bij de uitvoering van onze controle is € 568. 300 Deze materialiteit sluit aan op het door de gemeenteraad op 12 december 2023 vastgestelde controleprotocol over boekjaar 2023. Grondslag
Bedrag
1% lasten inclusief toevoegingen reserves
€568. 300
Goedkeuringstolerantie onzekerheden3% lasten inclusief toevoegingen reserves
€1. 704. 900
Rapporteringstolerantie
€28. 415
Goedkeuringstolerantie fouten
5%
van
de goedkeuringstolerantie
De toleranties voor de rechtmatigheidsverantwoording, zoals vastgelegd in uw financiële verordening, wijken af van de toleranties voor de controle op de getrouwheid. Dit leidt ertoe dat de opgestelde rechtmatigheidsverantwoording is opgesteld op basis van de volgende toleranties:
Goedkeuringstolerantie fouten Rapporteringstolerantie
Grondslag
Bedrag
3% lasten inclusief toevoegingen reserves
€ 1. 704. 900
Conform afspraak in de financiële verordening
€ 100. 000
Risico dat management van de gemeente de procesafspraken doorbreekt, hetgeen een standaard risico is vanuit onze beroepsregels; Risico op gunning aanbesteding aan bevriende partijen en/of steekpenningen, het corruptierisico op aanbestedingen is een standaard risico voor de controles lokale overheid; Getrouwheid van de rechtmatigheidsverantwoording; Wet Normering Topinkomens; Onrechtmatige en/of onnauwkeurige betalingen als gevolg van het ontbreken van functiescheiding in mutaties crediteurenstamgegevens; Schattingen en toelichtingen in de jaarrekening (zoals voorzieningen). 2. 4Uitkomsten Bij de jaarrekening 2023 van de gemeente Staphorst verstrekken wij een goedkeurende controleverklaring voor getrouwheid. Uit onze controle blijkt één ongecorrigeerde getrouwheidsfout ad € 59. 000. Daarnaast zijn er onzekerheden naar voren gekomen die betrekking hebben op de decentralisaties in het sociaal domein van in totaal € 612. 000 afgerond. De achtergrond van deze onzekerheid lichten wij toe op pagina 20 van dit verslag. De onzekerheden blijven ruim binnen de door u gestelde goedkeuringstolerantie.
9
Opdracht,
scope
en
uitkomsten
Frauderisico’s en continuïteit Onze controleverklaring over boekjaar 2023 bevat, gelijk aan voorgaand jaar, een verplichte paragraaf over onze werkzaamheden met betrekking tot fraude en een met betrekking tot continuïteit. Dit op basis van de vanaf 2022 gewijzigde beroepsregels voor accountants (NV COS 700). Hieronder wordt uiteengezet hoe de accountant bij de controleaanpak inspeelt op risico’s ten aanzien van fraude en continuïteit en worden de uitgevoerde werkzaamheden toegelicht. De mate van detail en de omvang van de rapportage over fraude en continuïteit in de controleverklaring hangen onder meer af van de onderkende risico’s, de omvang en aard van de organisatie alsmede de bevindingen naar aanleiding van de werkzaamheden.
Frauderisico dat de Europese en/of interne aanbestedingsrichtlijnen niet worden nageleefd om gunning aan een bevriende partij mogelijk te maken (met het risico op belangenverstrengeling en kickbacks)
Frauderisico’s Het risico dat het management maatregelen van interne beheersing doorbreekt Zoals ook in ons controleplan opgenomen bevindt het college dan wel het management zich in een unieke positie om fraude te plegen, omdat het in staat is de administratieve vastleggingen te manipuleren en frauduleuze financiële overzichten op te stellen door interne beheersingsmaatregelen te doorbreken, die anderszins effectief lijken te werken. Een incentive van het college of management zou hierbij kunnen zijn om op die wijze een betere financiële situatie of prestatie te presenteren. Onze beroepsregels schrijven voor dat de accountant dit risico in zijn controle onderkend.
Om dit frauderisico te ondervangen hebben wij de volgende werkzaamheden verricht:
Om dit frauderisico te ondervangen hebben wij de volgende werkzaamheden verricht: -
-
-
Analyseren en beoordelen van op basis van risicocriteria geselecteerde journaalposten en hierop specifieke controlewerkzaamheden verricht om de nauwkeurigheid van de geselecteerde journaalposten te controleren; Analyse van aanpassingen die tijdens het opstellen van de jaarrekening zijn gemaakt; Beoordelen van belangrijke schattingen en de schattingsprocessen van het college of management zoals de waardering van de grondexploitaties, vaste activa en vorderingen en het toereikend zijn van voorzieningen. Hierbij hebben we in het bijzonder aandacht gehad voor het inherente risico van vooringenomenheid van het college bij deze posten; Beoordelen van significante transacties buiten het kader van de normale
bedrijfsuitoefening om; -
Doornemen van notulen van vergaderingen van het management, college en de raad.
Het risico rondom mogelijke gunning aan bevriende partijen is doorgaans in lokale overheid een verhoogd risico. De gemeente Staphorst heeft een grote diversiteit in inkoop van goederen en diensten die worden ingekocht bij een groot aantal leveranciers. Er is ook een groot aantal ambtenaren die inkopen kunnen verrichten en al dan niet met behulp van inkoopspecialisten deze inkopen realiseren. Hierdoor bestaat inherent een risico op kickbacks en belangenverstrengeling.
• • •
De opzet en het bestaan van beheersingsmaatregelen in het proces inkopen en aanbestedingen geëvalueerd; Beoordelen van door de organisatie uitgevoerde tussentijdse controles op de naleving van aanbestedingsrichtlijnen; Gegevensgerichte deelwaarnemingen uitgevoerd op aanbestedingsdossiers waarbij we hebben vastgesteld dat de juiste aanbestedingsprocedure is gevolgd en dat de opdracht is gegund aan de partij die op basis van de gunningscriteria de opdracht had moeten krijgen op basis van vooraf vastgestelde criteria. Daarnaast hebben we risicogericht controles uitgevoerd op hoe is omgegaan met meerwerk, functiescheiding en ondertekening van overeenkomsten.
Onze werkzaamheden hebben niet geleid tot specifieke aanwijzingen voor fraude of vermoedens van fraude ten aanzien van Europese en/of interne aanbestedingsrichtlijnen. Continuïteit Als onderdeel van de vereisten voor de controleverklaring hebben wij ook de continuiteitsveronderstelling getoetst. Voor gemeenten geldt dat vanwege de onbegrensde leencapaciteit bij de BNG (en daardoor altijd aanwezige liquiditeit) per definitie geen onzekerheid kan bestaan over de continuiteitsveronderstelling. Naast feitelijke discontinuïteit is ook de mate waarin de gemeente zelfstandig en autonoom (financieel) beleid kan voeren een belangrijke veronderstelling. Wij hebben vastgesteld dat de gemeente Staphorst een sluitende meerjarenbegroting heeft. Vanuit de provincie Overijssel valt de gemeente onder regulier (repressief) toezicht. Daarnaast geven de financiële kengetallen inclusief het weerstandsrisico geen reden tot twijfel of de gemeente haar activiteiten in continuïteit kan voortzetten. 10
Schattingen Management schattingen Bij het opstellen van de jaarrekening maakt het college belangrijke schattingen en licht deze toe in de jaarrekening. Wij hebbende schattingen die het college heeft gemaakt bij het opstellen van de jaarrekening 2023 beoordeeld en gecontroleerd. De belangrijkste schattingen in de jaarrekening betreffen:
Schatting
Afschrijvingen van
Beoordeling 2023
Beoordeling 2022
Onze zienswijze m. b. t. significante kwalitatieve aspecten en de kwantitatieve omvang
materiële vaste activa
Wij zijn van mening dat de schattingen met betrekking tot de materiële vaste activa een evenwichtig beeld geven van de waardering van uw materiële vaste activa.
De waardering van debiteuren
Wij zijn van mening dat de schattingen met betrekking tot de vorderingen een evenwichtig beeld geven van de waardering van uw vorderingen.
De waardering van grondexploitaties
Wij zijn van mening dat de schattingen met betrekking tot de grondexploitatie een evenwichtig beeld geven van de waardering van uw grondexploitaties. Voor een uiteenzetting hiervan verwijzen wij naar paragraaf “waardering van de grondexploitaties” van dit accountantsverslag.
De nauwkeurigheid van onderhoudsvoorzieningen
Wij zijn van mening dat de schattingen met betrekking tot de voorzieningen een evenwichtig beeld geven van de waardering van uw voorzieningen.
De waardering van de APPA voorziening
Wij zijn van mening dat de schattingen met betrekking tot de APPA voorzieningen een evenwichtig beeld geven van de waardering van uw APPA voorzieningen.
11
Belangrijkste bevindingen
De rechtmatigheidsverantwoording Inleiding Tot en met boekjaar 2022 verstrekten wij als accountant zelfstandig een oordeel over de rechtmatige totstandkoming van de lasten, de baten en de balansmutaties op basis van de controle in onze controleverklaring. Dit rechtmatigheidsoordeel betrof een oordeel of deze transacties tot stand zijn gekomen in overeenstemming met de door de gemeenteraad vastgestelde kaders zoals de begroting en de gemeentelijke verordeningen en met de bepalingen in de relevante wet-en regelgeving. Met ingang van boekjaar 2023 wordt een rechtmatigheidsverantwoording opgenomen in de jaarrekening. In deze rechtmatigheidsverantwoording legt het college verantwoording af. Alle rechtmatigheidsafwijkingen (individueel en/of cumulatief) boven de door u als raad vastgestelde rapportagegrens van € 100. 000 worden in de rechtmatigheidsverantwoording benoemd. Ons getrouwheidsoordeel over het getrouwe beeld van de grootte en samenstelling van zowel de baten, lasten als van de activa en passiva ziet ook toe op de getrouwheid van de rechtmatigheidsverantwoording en daarmee op de juistheid en volledigheid van de in de rechtmatigheidsverantwoording vermelde rechtmatigheidsfouten en de financiële rechtmatigheid met inachtneming van de verantwoordinggrens.
Bij het verantwoorden over de baten, lasten en balansmutaties in de jaarrekening zijn negen rechtmatigheidscriteria van toepassing. Zes criteria (kunnen) direct van invloed zijn op de posten in de balans en de staat van baten en lasten en drie criteria zien uitsluitend toe op specifieke rechtmatigheidsaspecten van de baten, lasten en balansmutaties en raken niet de grootte en samenstelling. Het college is verantwoordelijk voor alle negen criteria; in de jaarrekening van het college worden deze afgedekt langs de volgende lijnen:
Op grond van Kadernota rechtmatigheid wordt over de criteria die direct van invloed zijn op de verslaggeving c. q. het getrouwe beeld van de jaarrekening niet gerapporteerd in de rechtmatigheidsverantwoording. In de rechtmatigheidsverantwoording komen dus alleen de drie rechtmatigheidscriteria tot uitdrukking die aanvullend zijn op de criteria die ook gelden voor getrouwheid, te weten: het begrotingscriterium, het voorwaardencriterium en misbruik en oneigenlijk gebruik. Begrotingscriterium De rechtmatigheidsverantwoording bevat belangrijke informatie voor het (politieke) verantwoordingsdebat van de gemeenteraad met het college. U stelt als raad met het vaststellen van de begroting de budgettaire kaders voor de uitgaven, investeringen en reservemutaties vast. Met het vaststellen van de geactualiseerde financiële verordening heeft u vastgelegd op welke wijze binnen uw gemeente om moet worden gegaan met begrotingsoverschrijdingen en welke begrotingsonrechtmatigheden als acceptabel worden beschouwd (dus wel onrechtmatig, maar acceptabel). In de Kadernota rechtmatigheid beveelt de commissie BBV daarnaast aan dat het college de afwijkingen op het begrotingscriterium nader toelicht in de paragraaf bedrijfsvoering in het jaarverslag.
Er is sprake van een begrotingsonrechtmatigheid als het college bij de realisatie van doelen en het realiseren van activiteiten de door de gemeenteraad vastgestelde budgetten voor wat betreft de lasten of investeringsbudgetten overschrijdt (1), toevoegingen en onttrekkingen aan de reserves doorvoert die niet door de gemeenteraad zijn vastgesteld (2) en als bij onderschrijdingen van lasten of investeringsbudgetten en/of lagere of hogere baten dan begroot de begroting niet tijdig met begrotingswijzigingen is aangepast (3). Wij hebben vastgesteld dat het college de afwijkingen ten opzichte van de geautoriseerde begroting en kredieten en de kaders, zoals die door de gemeenteraad zijn vastgesteld en die individueel en/of cumulatief de verantwoordingsgrens overschrijden, juist en volledig heeft opgenomen in de rechtmatigheidsverantwoording en dat de bepalingen uit de financiële verordening inzake acceptabele overschrijdingen juist zijn toegepast. 13
De rechtmatigheidsverantwoording Voorwaardencriterium Het voorwaardencriterium ziet toe op voorwaarden die gelden voor de uitvoering van de financiële beheershandelingen. Deze voorwaarden komen voort uit externe en interne regelgeving en hebben betrekking op aspecten zoals: doelgroep, termijn, grondslag, administratieve bepalingen, normbedragen, bevoegdheden, bewijsstukken, recht, hoogte en duur voor zover deze relevant zijn voor de financiële rechtmatigheid. In het door u vastgestelde normenkader is een inventarisatie van de van toepassing zijnde wet-en regelgeving opgenomen. Het niet in acht nemen van degeldende voorwaarden bij financiële beheershandelingen leidt tot een onrechtmatigheid die het college moet toelichten in de rechtmatigheidsverantwoording als de verantwoordingsgrens (op basis van individuele en/of cumulatieve onrechtmatigheden) wordt overschreden. Een belangrijk onderdeel van het voorwaardencriterium is de naleving van de (Europese) aanbestedingsrichtlijnen. Uit de controle op de rechtmatigheid van de inkopen blijkt dat voor enkele gemeentelijke inkooptrajecten met een inkoopwaarde van in totaal € 1,3 miljoen niet de juiste procedure is gevolgd. Dit bedrag is daarom als rechtmatigheidsfout aangemerkt.
Deze wordt veroorzaakt doordat bij overschrijdingen van het drempelbedrag er ten onrechte niet conform het Europees regime is aanbesteed of doordat er sprake is van een uitzondering op de aanbestedingsregels zonder dat daar een adequate juridisch pleitbaar standpunt is ingenomen. In de paragraaf bedrijfsvoering is door het college hierover een toelichting opgenomen. In ons verslag is op de volgende pagina een uitgebreidere analyse opgenomen. Er zijn echter ook voorwaarden waar geen mogelijke financieel gevolg aan is verbonden. Dan is er sprake van een formele rechtmatigheidsfout. Deze situatie doet zich ook voor bij het niet naleven van de Kasgeldlimiet en Renterisiconorm van de Wet financiering decentrale overheden (Wet fido). Volgens een stellige uitspraak van de Commissie-BBV betreffen deze afwijkingen van het voorwaardencriterium formele rechtmatigheidsfouten die in de paragraaf bedrijfsvoering worden gerapporteerd. Ten aanzien van de naleving van de renterisiconorm, het kasgeldlimiet en de naleving schatkistbankieren merken wij op dat de gemeente Staphorst zich aan de wettelijke normen heeft gehouden, zoals ook toereikend is toegelicht in de paragraaf financiering respectievelijk de jaarrekening.
Misbruik en oneigenlijk gebruik criterium (M&O) Het college is verantwoordelijk voor het inrichten van effectieve maatregelen ter voorkoming van misbruik en oneigenlijk gebruik van overheidsregels om overheidssubsidies en bijdragen te ontvangen dan wel een te laag bedrag aan heffingen aan de overheid te betalen. Deze maatregelen hangen veelal samen met de interne beheersing ter borging van het voorwaardencriterium. Het college heeft in de rechtmatigheidsverantwoording een uitspraak gedaan in hoeverre het M&O-beleid feitelijk wordt nageleefd en of de getroffen maatregelen effectief werken.
Gevolgen van de niet volledig aangepaste wet-en regelgeving op de controle 2023 (NBA alert 48) Zoals voorgaand opgenomen, was beoogd dat in de jaarrekening 2023 van decentrale overheden, op grond van aangepaste wet-en regelgeving, een verantwoording over de financiële rechtmatigheid ('rechtmatigheidsverantwoording') zou worden opgenomen. Echter is de relevante regelgeving over de accountantscontrole en oordeelsvorming in de controleverklaring nog steeds niet aangepast. Het gaat daarbij om het Besluit begroting en verantwoording provincies en gemeenten (BBV) en het Besluit accountantscontrole decentrale overheden (Bado). Doordat decentrale overheden de beoogde invoering van de rechtmatigheidsverantwoording wel al ter hand hebben genomen, via afspraken met de gemeenteraad, kunnen zich verschillende scenario's voordoen in de jaarrekening 2023. Aan de hand van te onderkennen scenario's of omstandigheden zijn in de NBA Alert 48 (‘’accountantscontrole decentrale overheden’’) aanwijzingen opgenomen voor de uitvoering van de accountantscontrole van de jaarrekening 2023 en de oordeelsvorming in de controleverklaring. In gesprekken met het ministerie van BZK heeft de NBA aangedrongen op oplossingen om de tekortkomingen voor 2024 snel te herstellen. Het ministerie heeft toegezegd dat proces ter hand te nemen.
DegevolgenvoorgemeenteStaphorstzijnoppagina15weergegeven. .
14
De rechtmatigheidsverantwoording Inkopen vluchtelingenstroom voor 2023 een aandachtspunt
Gevolgen rechtmatigheidsverantwoording
In het accountantsverslag 2022 hebben we stilgestaan bij het feit dat gemeenten vanaf 2022 worden geconfronteerd met een stijging in toestroom van vluchtelingen vanuit met name Oekraïne. Gemeente Staphorst heeft ontwikkelingen, lasten en baten transparant in een separate paragraaf (paragraaf 9-Vluchtelingen) toegelicht.
Conclusie gemeente Staphorst
Omvang in EUR
Onrechtmatigheden in rechtmatigheidsverantwoording jaarrekening paragraaf bedrijfsvoering
1. 768. 000
Verantwoordingsgrens 3%
1. 717. 000
Voor de inkopen van 2022 is geconcludeerd dat gemeente Staphorst gebruik kan maken van de uitzondering onvoorziene omstandigheden/dwingende spoed. Hierdoor zijn de inkopen voor 2022 rechtmatig geweest. Ook hebben we gerapporteerd dat deze uitzonderingssituatie voor 2023 niet zonder meer kan worden toegepast en dat dit mogelijk gevolgen kan hebben voor de aard van de rechtmatigheidsverantwoording in 2023.
Conclusie college over rechtmatigheid
Niet goedkeurend
Gemeente Staphorst heeft tot en met heden reeds diverse stappen gezet waaronder: − In de interne controle is met specifieke aandacht onderzoek verricht op de −
rechtmatigheid van inkopen gerelateerd aan de vluchtelingenstromen; Voor een aantal inkopen is een (Europees) aanbestedingstraject opgestart c. q.
Conclusie controle accountant Onrechtmatigheden EU aanbestedingen uit controle jaarrekening
1. 330. 000
Overige onrechtmatigheden
438. 000
Totaal onrechtmatigheden
1. 768. 000
Tolerantiecontroleverklaring accountant 1% getrouwheid
568. 300
Conclusie accountant over rechtmatigheid
Goedkeurend
afgerond. Daartegenover staat dat we ook in 2023 veel gesprekken hebben gehad over de rechtmatigheid van inkopen gerelateerd aan de vluchtelingenstroom. Specifiek is de casus inzake huisvesting van opvang nader door een externe aanbestedingsjuriste onderzocht. De kosten van huisvesting opvang zijn toegenomen door verdere uitbreiding van opvang vanaf 2022 in 2023 (en verder). Deze inkopen zijn op verschillende momenten geplaatst via een onderhandse aanbesteding (enkelvoudige gunning) voor fase 1, 2 en 3. De kosten voor fase 1 zijn gemaakt in 2022 en zijn rechtmatig op grond van dwingende spoed. Voor de inkopen gedurende 2023 ad EUR 1. 330. 000 voor fase 2 en 3 heeft de aanbestedingsjurist geconcludeerd dat onvoldoende sprake is van aantoonbare dwingende spoed (artikel 2. 32). Dit heeft het college opgenomen in de rechtmatigheidsverantwoording, zie overzicht hiernaast weergegeven.
Bovenstaand is zichtbaar dat onrechtmatigheden getrouw zijn toegelicht in de rechtmatigheidsverantwoording door het college. Deze onrechtmatigheden overschrijden de verantwoordingsgrens van 3% van gemeente Staphorst. Er is dus geensprake van een goedkeurende rechtmatigheidsverantwoording. Het toelichten van de onrechtmatigheden leidt ertoe dat de rechtmatigheidsverantwoording wel getrouw is. De rechtmatigheidsverantwoording omvat namelijk geen rechtmatigheden die boven de tolerantiegrens van de accountant uitkomen van €568. 300. Hierdoor is er sprake van een goedkeurend oordeel van de accountant. Wel is er sprake van een benadrukkingsparagraaf, zie ook volgende pagina. Voor de toelichting van individuele onduidelijkheden in de paragraaf bedrijfsvoering heeft gemeente Staphorst een rapportagegrens van €100. 000 afgesproken. De onrechtmatigheden die deze grens overschrijden zijn in de paragraaf bedrijfsvoering toegelicht. 15
De rechtmatigheidsverantwoording NBA alert 48 -gevolgen voor de controleverklaring We hebben reeds op pagina 13 beschreven dat voor boekjaar 2023 de regelgeving omtrent de rechtmatigheidsverantwoording nog niet volledig is vastgesteld. Voor 2023 zijn de gevolgen hiervan in een achttal scenario’s omschreven in de NBA alert 48. Via een beslisboom is inzichtelijk gemaakt hoe de regelgeving de strekking van de controleverklaring zal beïnvloeden. Zie hiervoor de figuur hiernaast. Voor gemeente Staphorst is de conclusie als volgt: • • •
Is de rechtmatigheidsverantwoording opgenomen in de jaarrekening? –JA Is de verordening aangepast en door de raad vastgesteld? –JA Onrechtmatigheden < verantwoordingsgrens –NEE
Er zal dus voor 2023 sprake zijn van een goedkeurende controleverklaring waarin een paragraaf ter benadrukking van aangelegenheden wordt opgenomen. Hierin worden de onrechtmatigheden inkopen en aanbestedingen omschreven. Aanbevelingen voor 2024 en verder
Onze aanbevelingen uit voorgaand jaar over de aanscherping van de interne beheersing op dergelijke bijzondere aanbestedingsdossiers zijn nog steeds van toepassing.
Bron: scenario’s gevolgen rechtmatigheidsverantwoording uit NBA alert 48
Samengevat betreft dit: •
•
Hoe meer er aan de voorkant wordt gedocumenteerd over ramingen van duur, contractwaarde, aanwezigheid van spoed, onzekere omstandigheden en betrokkenheid inkoper/adviesbureau hoe kleiner de kans op onrechtmatigheden. Het is aan te bevelen om alleen indien nodig een onbepaalde duur in een overeenkomst op te nemen.
16
Grondexploitaties Algemeen De waardering van de grondexploitaties is gebaseerd op diverse schattingen en aannames. De schattingsonzekerheid is door alle externe ontwikkelingen de afgelopen jaren hoog en vormt daarom een significant risico in onze controleaanpak. De complexiteit in de projectontwikkeling omvat de volgende risico’s: De vraag naar (betaalbare) woningen is fors hoger dan het aanbod. Stijgende energie-en grondstofprijzen. Krapte op de arbeidsmarkt. -
Stikstofproblematiek. Beschikbaarheid van aansluitingen nutsvoorzieningen. Verduurzamingsopgave. Stijgende rente. Macro-economische factoren zijn minder stabiel.
De hogere onzekerheid en volatiliteit in de gehanteerde aannames kan doorwerken in het verwachte eindresultaat en de waardering van uw grondexploitaties. Deze hogere mate van onzekerheid maakt het belangrijker om een adequate toelichting op te nemen in de jaarrekening. De gemeente Staphorst heeft hier in de paragraaf Grondbeleid van de jaarstukken toereikend invulling aan gegeven. Wij hebben het proces rondom de totstandkoming van de waardering in opzet en bestaan getoetst en aanvullend gegevensgerichte werkzaamheden uitgevoerd. Wij achten de waardering en de toelichting op de schattingsonzekerheden aanvaardbaar en vinden de veronderstellingen redelijk.
Waardering inclusief specifieke projectrisico’s Hieronder hebben wij de ontwikkeling van uw grondexploitatie gedurende de afgelopen vier jaar weergegeven. Grafiek ontwikkeling grondexploitaties (x € 1. 000) 7. 000 6. 000 5. 000 4. 000 3. 000 2. 000 1. 000 0
2020 2021 2022 2023
Bruto boekwaarde
Verliesvoorziening
Netto boekwaarde
Ten opzichte van 31 december 2022 is de boekwaarde van de post grondexploitatie gewijzigd van € 1. 219 miljoen naar € 1. 200 miljoen. De wijziging van de boekwaarde gedurende 2023 is als volgt samen te vatten: (x € 1. 000)
2023
2022
Boekwaarde per 1 januari
1. 219
-186
Investeringen
970
5. 894
Grondverkopen
-1. 404
-6. 636
415
`2. 147
0
0
1. 200
1. 219
Tussentijdse winstneming/afgesloten projecten Mutatie verliesvoorziening Boekwaarde per 31 december
17
Grondexploitaties Waardering inclusief specifieke projectrisico’s De grondexploitaties van de gemeente Staphorst lopen steeds meer richting het einde van hun looptijd, daarmee daalt de boekwaarde ten opzichte van voorgaande jaren. In 2023 is voor IJhorst-West en Rouveen Zuid de tweede fase verkopen gestart. Voor de komende jaren is de gemeente Staphorst in gesprek met diverse partijen om nieuwe grondexploitaties te realiseren. Verliesvoorziening Er is geen sprake van verlieslatende complexen. Derhalve is er ook geen voorziening voor verwachte verliezen opgenomen. Naar aanleiding van onze controle blijkt een voorziening niet noodzakelijk. Tussentijdse winstneming In 2023 zijn er tussentijdse winsten genomen in vier exploitaties. De totale winstneming in 2023 bedraagt €415. 000. De winst is genomen in overeenstemming met de BBV voorschriften. Wij hebben hier geen bevindingen geconstateerd.
Specifieke projectrisico’s De grondexploitatie in de gemeente Staphorst kent een beperkte omvang in relatie tot het balanstotaal. Projecten zijn overzichtelijk en het management is in control als het gaat om de actuele ontwikkelingen in de complexen. Doordat de looptijd van de complexen kort is, zijn de nog te maken kosten voor bouw-en woonrijp maken goed in te schatten. Kostenstijgingen zijn daarom met maximaal 2% inflatie begroot. Als gevolg hiervan zijn er ook geen specifieke projectrisico’s onderkend die van materiele invloed kunnen zijn op het beeld van de jaarrekening. De parameters voor de grondexploitaties De waardering van uw grondexploitaties is voor een groot deel afhankelijk van de gemaakte schattingen. Om inzicht te krijgen in de financiële risico’s stelt de gemeente exploitatieoverzichten op waarin schattingen zijn opgenomen. Aan deze schattingen liggen diverse parameters en uitgangspunten ten grondslag. Wij hebben de door gemeente Staphorst gehanteerde uitgangspunten en parameters getoetst.
Parameters
MPG 2023
MPG 2022
Schatting 2023
Rente
0%
0%
Disconteringsvoet
2%
2%
Kostenstijging
2%
2%
Opbrengstenstijging
0%
0%
Schatting 2022
Legenda status: = evenwichtig = optimistisch = voorzichtig = controleverschil Kostenstijging De gehanteerde parameter voor de kostenstijging ligt in lijn met de landelijke prijsindexcijfers. De gemeente Staphorst heeft voor het prijspeil 2023 rekening gehouden met een inflatie van 2% en houdt voor de komende jaren op basis van marktinformatie ook rekening met een inflatie van 2% tot en met 2026. Gezien de relatief korte looptijd van de complexen en het verkooptempo vinden wij dit een acceptabel uitgangspunt, maar is dit wel een optimistische schatting.
Opbrengstenstijging Gezien de hoogte van de marktprijzen per balansdatum houdt de gemeente Staphorst op basis van marktinformatie voor het komende jaar geen rekening met een verhoging van de grondprijs in haar grondexploitaties. Het is beleid om de grondprijzen niet tussentijds bij te stellen. Gezien de relatief korte looptijd van de complexen en het verkooptempo vinden wij dit een realistisch uitgangspunt.
18
Grondexploitaties Schattingsonzekerheden grondexploitaties De huidige situatie en de onzekerheid over de toekomstige ontwikkelingen betekent een grote schattingsonzekerheid op de verwachte realisatie van uw complexen. Bij een hoge mate van schattingsonzekerheid is het passend om in de jaarrekening hierover een nadere toelichting op te nemen. Belangrijke elementen hierbij zijn: -Het toelichten van de gehanteerde veronderstellingen. -Een toelichting (impact / scenario’s) over de schattingsonzekerheid. De grondexploitaties kennen nog een relatief korte looptijd en zijn qua omvang beperkt. Derhalve zijn de schattingen en onzekerheden goed in te schatten. Wij hebben vastgesteld dat de toelichting in de jaarrekening in de paragraaf Grondbeleidin toereikende mate deze onzekerheden weergeeft.
19
Sociaal domein Algemeen De gemeente Staphorst voert diverse regelingen uit in het sociaal domein waarbij taken veelal zijn ondergebracht bij derde partijen. Hieronder hebben wij een overzicht opgenomen van de belangrijkste onderdelen en door wie deze werkzaamheden uitgevoerd worden: Onderdeel
Uitvoerder
Bepaling last boekjaar
Uitkeringen (Participatiewet)
Zelfstandig
Werkelijke lasten
Werkdeel (WSW)
Externe partij
Vaste bijdrage op basis van de begroting
Jeugdwet
Zelfstandig
Werkelijke lasten
WMO
Zelfstandig
Werkelijke lasten
PGB’s
Zelfstandig
Werkelijke lasten
Jeugd en Wmo zorg in natura De toekenning van voorzieningen in het kader van Wmo en Jeugd ZIN vindt plaats vanuit de gemeente. Voor de uitvoering van de zorg heeft de gemeente zorginstellingen gecontracteerd. Voor beide financiële stromen maakt de gemeente voor de prestatielevering nog steeds gebruik van productieverantwoordingen van zorgleveranciers. Bij deze productieverantwoordingen is door de accountant van de zorgleverancier een controleverklaring verstrekt volgens het landelijk controleprotocol. De gemeente Staphorst heeft informatie in de productieverantwoordingen aangesloten met de eigen administratie. Hierbij zijn er geen bijzonderheden geconstateerd. Van een aantal zorgleveranciers is geen controleverklaring ontvangen. Ook zijn er voor deze lasten geen aanvullende werkzaamheden verricht waarmee kan worden onderbouwd dat voor de gefactureerde zorg ook daadwerkelijk prestaties zijn verricht.
Ditbetrefthoofdzakelijkkleinezorgleveranciers,waarvoordezecontroleverklaringook nietverplichtis(zorggeleverdonderdegrensvan€125. 000benoemdinhetlandelijk controleprotocol). Hierdoor is sprake van een onzekerheid ten aanzien van prestatielevering omtrent de getrouwheid van deze lasten. Het bedrag van deze resterende onzekerheid voor Jeugd bedraagt € 171. 882 (2022: € 187. 957) en voor Wmo bedraagt € 236. 011. (2022: € 226. 098). Eigen bijdrage WMO Een aanvrager van een voorziening, hulp in de huishouding, zorg in natura of een financiële tegemoetkoming (persoonsgebonden budget) is op grond van de WMO een eigen bijdrage verschuldigd. De wetgever heeft bepaald dat de berekening, oplegging en incasso van deze eigen bijdrage wordt uitgevoerd door het CAK. De informatie van het CAK (om privacy redenen beperkt) is ontoereikend om als gemeente de juistheid op persoonsniveau en volledigheid van de eigen bijdragen als geheel te kunnen vaststellen. Dit betekent dat door de gemeenten geen zekerheden omtrent omvang en hoogte van de eigen bijdragen kunnen worden verkregen. De gemeente Staphorst heeft deze onzekerheid in de jaarrekening 2023 toereikend toegelicht.
PGB’s De Sociale Verzekeringsbank (hierna: SVB) heeft over 2023 een verklaring met beperking bij de verantwoording PGB-stromen Jeugdwet en WMO ontvangen. Hierdoor is vanuit de SVB geen 100% zekerheid over de nauwkeurigheid en rechtmatigheid van de persoonsgebonden budgetten. De impact van de geconstateerde fouten/onzekerheden vanuit de SVB bedragen op basis van de zogenaamde projectiebrief voor Gemeente Staphorst blijven onder onze rapporteringstolerantie. Daarnaast blijft het de verantwoordelijkheid van de gemeente zelf om de prestatielevering ten aanzien van de PGB-bestedingen vast te stellen. De gemeente Staphorst heeft hier geen aanvullende werkzaamheden voor uitgevoerd. Derhalve leidt dit tot een onzekerheid ten aanzien van de prestatielevering van € 204. 005.
20
Sociaal domein Uitkeringen
PGB’s
Tijdelijke overbruggingsregeling zelfstandig ondernemers Belangrijke voorwaarde in de uitvoering van de Tozo is het hebben van beleid aangaande Misbruik en Oneigenlijk gebruik (M&O-beleid). Om te waarborgen dat er geen misbruik wordt gemaakt van de faciliteiten heeft gemeente Staphorst, overeenkomstig aan de gestelde eisen, dit specifieke M&O-beleid geformuleerd voor de Tozo. Wij hebben de opzet, bestaan en werking van dit beleid gecontroleerd. Met dit beleid, dat onder meer bestaat uit een controleplan wordt, naast controles op het aanvraagproces, achteraf vastgesteld dat er geen misbruik is gemaakt. Het belangrijkste onderdeel van dit controleplan is welke signalen van het Inlichtingenbureau worden onderzocht, in welke diepgang deze signalen worden onderzocht en binnen welke periode deze signalen worden onderzocht. Waar geconstateerd wordt dat de aanvrager geen of een lager recht op vergoeding had volgen terugvorderingen.
De belangrijkste onzekerheid zit op de Sociale Verzekeringsbank (hierna: SVB). De SVB heeft zelf over 2023 geen goedkeurende verklaring bij de verantwoording PGB-stromen Jeugdwet en WMO ontvangen. Hierdoor is vanuit de SVB geen 100% zekerheid over de nauwkeurigheid van de persoonsgebonden budgetten. De impact van de geconstateerde fouten/onzekerheden vanuit de SVB bedragen op basis van de zogenaamde projectiebrief voor de gemeente Staphorst€ 11. 313. Daarnaast blijft het de verantwoordelijkheid van de gemeente zelf om de prestatielevering ten aanzien van de PGB-bestedingen vast te stellen. De gemeente Staphorst heeft geen aanvullend onderzoek uitgevoerd of de kosten voor Pgb's nauwkeurig en rechtmatig verantwoord zijn. Wij hebben derhalve niet vast kunnen stellen of de kosten met betrekking tot PGB-bestedingen getrouw en rechtmatig verantwoord zijn in de jaarrekening 2023. Deze kosten zijn daarom als onzeker meegewogen in ons oordeel.
In 2023 is het aantal signalen van het inlichtingenbureau dusdanig laag geweest dat er geen verdere werkzaamheden zijn verricht. Inburgering Van uw organisatie wordt verwacht dat zij in aanvulling op het bestaande M&O-beleid specifiek aandacht aan de Wet Inburgering 2021 besteden. Wij hebben de opzet, bestaan en werking van het M&O beleid op dit aspect gecontroleerd. Hierbij hebben wij geen bijzonderheden geconstateerd. Er zijn bij de gemeente Staphorst geen signalen van misbruik of oneigenlijk gebruik ten aanzien van de Wet Inburgering 2021 bekend.
21
Jaarverslag Jaarverslag In het jaarverslag worden de beleidsuitgangspunten en beleidsevaluaties zichtbaar. De paragrafen maken deel uit van het jaarverslag en vallen dus niet onder de controle van de jaarrekening. Primair object van de accountantscontrole (op grond van Artikel 213 van de Gemeentewet) is de jaarrekening, waaronder het overzicht van baten en lasten met toelichting en de balans met toelichting, zoals in de jaarstukken 2023 is opgenomen.
Hieronder zijn onze conclusies en aanbevelingen inzake het jaarverslag opgenomen: Element jaarverslag
Uw jaarverslag bevat in materiële de vereiste informatie op basis van artikel 24 lid 2, artikel 25 en 26 BBV. Daarnaast zouden de cijfers 2023 van uw Vereisten BBV
Voor de accountantscontrole onderzoeken wij het jaarverslag om vast te stellen of het jaarverslag verenigbaar is met de jaarrekening en geen materiële afwijkingen bevat en of het jaarverslag alle informatie bevat die op grond van de Gemeentewet en de Nederlandse Standaard 720 is vereist. Deze werkzaamheden hebben niet dezelfde diepgang als onze controlewerkzaamheden bij de jaarrekening. Wij hebben geen strijdigheden geconstateerd tussen de in het jaarverslag opgenomen informatie en het beeld van de jaarrekening en geen materiele afwijkingen gesignaleerd. Verbonden partijen Tijdens onze controle besteden wij specifieke aandacht aan de transacties met verbonden partijen van gemeente Staphorst. In het kader van onze controle hebben wij vastgesteld dat: − De (significante transacties met) verbonden partijen toereikend zijn toegelicht in de jaarrekening en paragraaf verbonden partijen; − Geen sprake is van indicaties voor ongeautoriseerde significante transacties met verbonden partijen, welke indicaties geven voor fraude; − Geen sprake is van indicaties dat de van toepassing zijnde wet-en regelgeving niet is nageleefd.
Onze waarneming
verbonden partijen opgenomen dienen te worden, deze zijn echter nog niet in alle gevallen beschikbaar, dus zou ook bijvoorbeeld de begroting 2023 kunnen worden toegelicht.
Verenigbaar Overeenstemming
Paragrafen
Informatiewaarde
Uw jaarverslag is verenigbaar met de jaarrekening. Wij hebben vastgesteld dat de informatie in het jaarverslag overeenstemmen met de resultaten van de door ons uitgevoerde controlewerkzaamheden. Alle verplichte paragrafen zijn opgenomen en zijn kwalitatief van voldoende niveau. De toelichtingen zijn goed leesbaar en geven een adequate analyse tussen het uitgevoerde beleid en de financiële gevolgen.
Incidentele baten en
De toelichting op de incidentele baten en lasten voldoet aan de eisen vanuit
lasten
het BBV. Fraude en de frauderisicoanalyse is een steeds belangrijker thema. We
Fraude
adviseren u in de paragraaf bedrijfsvoering te rapporteren over de actualisatie van uw frauderisicoanalyse.
22
SiSa-bijlage
en
WNT
SiSa-bijlage Wij hebben de in de SiSa-bijlage van de jaarrekening genoemde specifieke uitkeringen gecontroleerd met inachtneming van de Nota verwachtingen accountantscontrole 2023. De hierbij geconstateerde fouten en onzekerheden dienen op grond van het Bado in het verslag van bevindingen te worden opgenomen indien de navolgende rapporteringstolerantie per specifieke uitkering wordt overschreden: − €12. 500 indien de omvangbasis kleiner dan of gelijk aan €125. 000 is. − 10% indien de omvangbasis groter dan €125. 000 en kleiner dan of gelijk aan €1. 000. 000 is. − €125. 000 indien de omvangbasis groter dan €1. 000. 000 is.
Op grond van ons onderzoek hebben wij bij de specifieke uitkeringen geen fouten en/of onzekerheden geconstateerd die de voor SiSa geldende rapporteringstolerantie overschrijden. De SiSa-bijlage dient door uw gemeente samen met een aantal andere verplicht voorgeschreven verantwoordingsstukken voor 15juli aanstaande elektronisch bij het CBS te worden aangeleverd. Door middel van een voorgeschreven tabel dienen wij te rapporteren over onze bevindingen ten aanzien van de in de jaarrekening opgenomen
SiSa-bijlage. In bijlage A bij dit rapport zijn deze bevindingen in de voorgeschreven tabel opgenomen. U kunt deze tabel hanteren ten behoeve van verzending naar het CBS.
WNT verantwoording Als onderdeel van onze controle hebben wij de naleving van de Wet normering topinkomens (WNT) gecontroleerd. Op basis van deze wet zijn de bezoldiging van topfunctionarissen in de publieke en semipublieke sector en de uitkeringen wegens beëindiging dienstverband aan topfunctionarissen wettelijk gemaximeerd. Voor gemeenten geldt dat de gemeentesecretaris en de griffier als topfunctionaris worden aangemerkt. Beide topfunctionarissen zijn in loondienst en er hebben zich gedurende 2023 geen wijzigingen voorgedaan. Voor topfunctionarissen geldt naast de maximering van de bezoldiging en eventuele uitkering wegens beëindiging van het dienstverband een publicatieverplichting in de jaarrekening. Deze publicatieverplichtingen geldt eveneens voor bezoldiging van niet-topfunctionarissen met een dienstbetrekking, indien hun bezoldiging het algemene bezoldigingsmaximum (naar rato van de omvang van het dienstverband) overschrijdt. Wij hebben vastgesteld dat de bezoldigingen over 2023 niet strijdig zijn met de WNT en dat de jaarrekening voldoet aan de publicatieverplichtingen van de WNT. Wij willen benadrukken dat de naleving van de anticumulatiebepaling (het nagaan of topfunctionarissen van uw gemeente betrokken zijn bij andere organisatie c. q. nevenactiviteiten hebben welke onder de WNT vallen) overigens geen onderdeel uitmaakt van de controle van de accountant.
De WNT-toezichthouders kunnen hier wel zelfstandig onderzoek naar doen en zo nodig handhavend optreden.
23
Financiële positie
Ontwikkelingen in de jaarcijfers Verloop van het eigen vermogen van uw gemeente Van de totale reserves ter hoogte van € 55,6 miljoen is € 15,6 miljoen opgenomen als algemene reserve. Het saldo van deze algemene reserve is ten opzichte van voorgaand jaar gestegen met € 1,7 miljoen. Per saldo is gedurende 2023 € 2,2 miljoen gedoteerd aan de bestemmingsreserves. Het gerealiseerde resultaat in 2023 bedraagt € 2,18 miljoen. Grafiek ontwikkeling eigen vermogen (x € 1. 000) 60. 000
Analyse van het resultaat Het resultaat voor mutaties in de reserves laat een positief saldo zien. Het gerealiseerde resultaat bedraagt afgerond € 2,18 miljoen positief. In de gewijzigde begroting was rekening gehouden met een resultaat van € 2,1 miljoen positief. In het samenvattend beeld wordt in hoofdlijnen een toelichting op de afwijkingen gegeven. In de toelichting op de programma’s wordt een verder gedetailleerde verklaring gegeven voor de afwijkingen ten opzichte van de begroting na wijziging. Als onderdeel van de toelichting op het overzicht van baten en lasten in de jaarrekening 2023 wordt overzichtelijk aangegeven welke baten en lasten als incidenteel zijn aan te merken. Het jaarrekeningresultaat is € 0,1 miljoen voordeliger dan begroot.
Meerjarenperspectief
50. 000
Voor de komende jaren verwacht de gemeente Staphorst tot en met 2025 een sluitende begroting. Voor 2026 wordt een tekort van -/-€ 402. 000 verwacht.
40. 000 30. 000 20. 000 10. 000 0 2020 2021 2022 Algemene reserve Bestemmingsreserve Gerealiseerd resultaat
2023
25
Financiële positie Weerstandsvermogen en financiële kengetallen De analyse van het weerstandsvermogen en de financiële kengetallen is een onderdeel van het jaarverslag en de paragraaf weerstandsvermogen en risicobeheersing. Vanuit onze controlerende rol dienen wij vast te stellen of het jaarverslag (en dus deze paragraaf) niet strijdig is met de jaarrekening en geen materiële onjuistheden bevat. De kengetallen moeten altijd in relatie tot elkaar worden bezien. Uit de combinatie van de kengetallen kan een beeld worden gemaakt van de financiële positie van de gemeente. Daarbij kan ook inzichtelijk worden gemaakt wat de oorzaak is van een sterke of zwakke financiële positie. De financiële kengetallen geven, met de inherente beperkingen hierbij, inzicht in (de ontwikkeling) uw financiële positie, mede in relatie tot de landelijke benchmark. Hieronder hebben wij de ontwikkelingen in uw kengetallen en een relatie naar de landelijke ontwikkelingen weergegeven: Kengetallen in %
Gemeente Staphorst
Landelijk
We constateren dat de financiële kengetallen van de gemeente Staphorst op alle punten beter zijn dan zowel het landelijke gemiddelde als het provinciaal gemiddelde. Het kengetal schuldquote is licht verbeterd in 2023. De solvabiliteit neemt toe naar 84% in 2023. De VNG hanteert een signaalwaarde als de solvabiliteit onder de 20% komt. Aan de bovenkant oordeelt het VNG dat een solvabiliteit boven de 50% als zeer goed aan te merken is. De gemeente Staphorst kent derhalve een gezonde financieringspositie. Het kengetal grondexploitatie geeft weer hoe de waarde van de in exploitatie genomen gronden zich verhoudt tot de totale (geraamde) baten, Belastingcapaciteit: de lastendruk in de gemeente Staphorst is lager dan ten opzichte van het landelijk gemiddelde.
Op basis van het kengetal “structurele exploitatieruimte” blijkt dat er beperkte structurele begrotingsruimte is om tekorten of extra lasten binnen de huidige begroting op te vangen.
Overijssel
2023
2022
2023 (begroting)
2022
2023 (begroting)
2022
Netto schuldquote
-42
-48
71,4
38,8
68,5
73,1
Netto schuldquote gecorrigeerd
-44
-50
65,4
33,1
59,5
64
Solvabiliteit
84
83
30,8
38,9
26,9
26
Grondexploitaties
8
8
5,8
6,1
7,3
9,3
Belastingcapaciteit
87
87
105,1
101,5
98,2
97,9
Structurele exploitatieruimte
4
8
0,5
5,2
0,7
0,2
Hier ontstaat op basis van de jaarrekening 2023 minder ruimte.
26
Financiële positie Weerstandsvermogen en risicobeheersing In de paragraaf " Weerstandsvermogen en risicobeheersing " in het jaarverslag is een toelichting opgenomen op de weerstandscapaciteit van de gemeente. Op basis van de inventarisatie van de geïdentificeerde risico’s, waarbij rekening wordt gehouden met kans op voordoen en financiële impact, wordt berekend welk bedrag benodigd is ter dekking van de geïdentificeerde risico’s.
2023
2022
2021
Weerstandscapaciteit
27. 785
€ 28. 511
€ 14. 749
Risico’s
1. 169
€ 1. 204
€1. 220
Hiernaast is het verloop over de afgelopen 3 jaar weergegeven inclusief een kwalificatie van de weerstandsratio. De incidentele weerstandscapaciteit is voornamelijk opgebouwd vanuit de algemene reserves, de structurele weerstandscapaciteit vanuit de onbenutte belastingcapaciteit en de post onvoorzien. De weerstandsratio kwalificeert als “uitstekend”.
Weerstandsratio
23,8
12,01
7,46
Weerstandsratio
Betekenis
De grootste door uw gemeente geïdentificeerde risico zijn toegelicht in de jaarrekening in de paragraaf Weerstandsvermogen en Risicomanagement.
> = 2. 0
Uitstekend
1. 4 < 2. 0
Ruim voldoende
1. 0 < 1. 4
Voldoende
0. 8 < 1. 0
Matig
0. 6 < 0. 8
Onvoldoende
< 0. 6
Ruim onvoldoende
We merken op dat in de incidentele weerstandscapaciteit is met € 24,7 miljoen voldoende om de incidentele risico’s op te vangen. De structurele weerstandscapaciteit is van voldoende omvang om de structurele risico's te kunnen opvangen. Voor de middellange termijn is de verwachting dat aanspraak gemaakt moet worden op het weerstandsvermogen om alle taken uit te kunnen blijven voeren. Dit komt overeen met de visie van de gemeente Staphorst waardoor de gemeente aandacht blijft vragen bij het Rijk voor voldoende financiering voor hun taken.
(x € 1. 000)
27
Bevindingen beheersing
interne
Bevindingen interne beheersing Algemeen Naar aanleiding van onze tussentijdse controle over 2023 hebben wij op 18 december 2023 een managementletter uitgebracht. Onze doelstelling van deze controle is om een beeld te krijgen of de interne beheersingsomgeving en de daarin opgenomen maatregelen van interne controle toereikend zijn in het kader van onze opdracht tot de controle van de jaarrekening van uw gemeente. Dit beeld is in belangrijke mate bepalend voor onze risico-inschatting en hiermee voor de omvang en diepgang van onze werkzaamheden die wij bij de jaarrekeningcontrole moeten uitvoeren teneinde de gewenste zekerheid te verkrijgen dat de jaarrekening géén materiële fouten bevat.
Geautomatiseerde gegevensverwerking Wij rapporteren onze bevindingen met betrekking tot de betrouwbaarheid en continuïteit van de geautomatiseerde gegevensverwerking in dit verslag. Hierbij dient opgemerkt te worden dat de accountantscontrole van de jaarrekening niet specifiek is gericht op de betrouwbaarheid en continuïteit van de geautomatiseerde gegevensverwerking. De jaarrekeningcontrole heeft geen tekortkomingen in de continuïteit en betrouwbaarheid van de geautomatiseerde gegevensverwerking aan het licht gebracht.
Fraude en naleving wet-en regelgeving Het college is primair verantwoordelijk voor het voorkomen van fraude, het naleven van wet-en regelgeving en voor een cultuur van eerlijkheid en integriteit en dient zowel preventieve als repressieve beheersingsmaatregelen te nemen om de kans op fraude en overtreding van wet-en regelgeving zo veel mogelijk te beperken. De Raad is verantwoordelijk voor het toezicht op het college in de uitvoering van deze taken. Voor het uitoefenen van deze verantwoordelijkheid maakt het management gebruik van diverse beheersingsmaatregelen, zoals interne richtlijnen en gedragscodes, controle technische functiescheiding en periodieke rapportages over financiën. Ten behoeve van onze jaarrekeningcontrole identificeren wij de risico’s met betrekking tot fraude en overtreding van wet-en regelgeving en beoordelen wij de interne beheersings-maatregelen die gericht zijn op het voorkomen en signaleren van (materiële) fraude en niet-naleving van wet-en regelgeving. Voor zover relevant voor onze controle voeren wij gegevensgerichte controlewerkzaamheden uit. Onze controle is echter niet specifiek gericht op het signaleren van fraude en niet-naleving van weten regelgeving. Wij hebben als onderdeel van de jaarrekeningcontrole 2023 uw inschatting inzake frauderisico’s met betrekking tot uw organisatie besproken.
Deze bespreking komt ook voort uit onze verplichte rapportage van de accountant over de uitkomsten van onze werkzaamheden met betrekking tot de ingeschatte frauderisico’s in de controleverklaring.
29
Bevindingen interne beheersing Fraudebeheersing en onze observaties Om bestuurders en toezichthouders houvast te bieden heeft het NBA in februari 2022 de brochure “Frauderisicobeheersing” uitgebracht. Wij adviseren u om kennis te nemen van de 11 aanbevelingen die hierin zijn gedaan.
Onderzoek laat zien dat het grootste deel van de fraudegevallen door middel van een ‘tip’ aan het licht komt. Dit maakt het belang van een fraudemeldpunt en klokkenluidersregeling groot. Wij zijn van mening dat uw organisatie dit binnen uw interne internetpagina toereikend heeft ingericht. Het is goed uw medewerkers hier periodiek van bewust te maken. In het kader van onze controle hebben wij geen bevindingen te melden met betrekking tot de naleving van wet-en regelgeving. Daarnaast constateren wij dat u uw frauderisico-analyse heeft geupdate, waarbij voor u relevante aanbevelingen heeft verwerkt.
u de
In de paragraaf ‘Overige bevindingen’ geven wij een nadere toelichting over de verplichting om in onze controleverklaring te rapporteren over fraude. Naleving wet-en regelgeving en overige Wij informeren de gemeenteraad over illegale handelingen waarbij het hoger kader is betrokken en over fraude en illegale handelingen (of deze nu door het hoger kader of door andere werknemers zijn veroorzaakt) die een onjuistheid van materieel belang in de jaarrekening tot gevolg hebben. Gedurende de controle zijn geen significante punten gesignaleerd ten aanzien van feitelijke of vermoedelijke niet-nakoming van wet-en regelgeving, voor zover deze van belang worden geacht voor de mate waarin de gemeenteraad in staat is haar taken te vervullen.
Corruptie en omkopingsrisico’s Uw gemeente maakt onderdeel uit van de overheidssector waarin corruptie vaker dan bij andere sectoren voorkomt. Dit komt onder andere omdat veel transacties met een relatief grote omvang plaatsvinden, de transparantie over marktprijzen niet in alle gevallen voldoende is om te beoordelen en frequent zaken gedaan wordt met andere corruptiegevoelige sectoren (vastgoed, constructie, infrastructuur et cetera). Hierdoor hebben wij dit als aandachtspunt in onze controle meegenomen.
Corruptie is een wereldwijd probleem waarbij het uw verantwoordelijkheid is om corruptie binnen uw gemeente te voorkomen. Onze beroepsregels zijn in de praktijkhandreiking “Corruptie, werkzaamheden van de accountant” verder aangescherpt, hetgeen tot aanvullende werkzaamheden heeft geleid. Wij hebben de volgende werkzaamheden verricht om eventuele effecten van dit risico ten behoeve van onze controle van de jaarrekening te mitigeren: − Gemeente Staphorst heeft zelf werkzaamheden uitgevoerd om te controleren dat de aanbestedingen conform de geldende Europese aanbestedingsregels en de Aanbestedingswet 2012 zijn aanbesteed. Wij hebben steekproefsgewijs een deel van deze werkzaamheden gecontroleerd; − Door middel van een steekproef vaststellen of voor alle inkopen welke in rekening zijn gebracht aan de gemeente ook een prestatie is geleverd door de tegenpartij. Uit bovenstaande werkzaamheden zijn geen bevindingen voortgekomen.
30
Overige onderwerpen
Overige onderwerpen ESG Het integreren van duurzaamheidsaspecten binnen uw organisatie en bedrijfsvoering wordt de toekomstige norm. De EU zet flink in op het afdwingen van transparantie over het gevoerde duurzaamheidsbeleid. Een voorbeeld daarvan: met ingang van het boekjaar 2025 moeten grote ondernemingen (volgens de jaarrekening criteria) rapporteren over de voortgang en realisatie van hun duurzaamheidsambities (CSRD) en over de bijdrage van hun producten en/of diensten aan een klimaatneutrale economie (EU Taxonomy).
We kunnen concluderen dat het ESG regelgevingskader volop in beweging is. Alles is erop gericht dat organisaties duurzaamheid in hun organisaties verankeren en rapporteren over uw bijdrage/impact op de thema’s Environment, Social en Governance. Vooruitlopend op de wettelijke verplichtingen is eerdere toepassing (op vrijwillige basis) toegestaan. Om sustainability in uw organisatie te integreren kunt u het ESG raamwerk zoals hieronder weergegeven doorlopen.
Hieronder geven wij een opsomming van de meest recente ontwikkelingen op het gebied van duurzaamheid. −
−
−
De nadere uitwerking van de CSRD is vorm gegeven in de European Sustainability Reporting Standards (ESRS). Op 31 juli 2023 heeft de Europese Commissie deze ESRS goedgekeurd, waarmee de invoering voor ondernemingen definitief is geworden. De EU Taxonomy (een door de EU opgestelde lijst van producten en diensten die als ‘groen’ aangemerkt mogen worden) wordt ondertussen steeds verder uitgebreid. Aan de lijst worden voortdurend diverse economische activiteiten toegevoegd die gericht zijn op de transitie naar circulariteit, het duurzaam gebruik van water, de preventie en beheersing van vervuiling en de bescherming en het herstel van de biodiversiteit. Een andere verordening die op termijn toepassing zal gaan vinden is de Corporate Sustainability Due Diligence Directive (CSDDD). Deze verordening omvat verplichtingen voor ondernemingen om de impact van haar eigen activiteiten en die van haar waardeketen op het gebied van mensenrechten en natuur en klimaat te identificeren en vervolgens maatregelen te treffen om negatieve consequenties daarvan te voorkomen of te mitigeren. Een onderneming moet kunnen aantonen dat zij al het mogelijke heeft gedaan om hieraan te voldoen. Een belangrijk element uit de verordening is dat bestuurders aansprakelijk kunnen worden gesteld indien niet in voldoende mate gevolg aan deze verordening is gegeven.
Dit is een 8-stappenplan om te komen tot een geïntegreerde duurzaamheidsstrategie en uiteindelijk uw duurzaamheidsverslag. Baker Tilly ESG Advisory kan u bij al deze processtappen (al naar gelang uw behoefte) ondersteunen.
Onze verwachting is dat op termijn de rapportageverplichtingen voor ondernemingen ook voor decentrale overheden gaan gelden. We adviseren dan ook al op voor te sorteren.
u hier
32
Overige onderwerpen Notitie Grondbeleid in begroting en jaarstukken In december van 2023 is door de Commissie BBV de notitie Grondbeleid in begroting en jaarstukken (2023) gepubliceerd. Deze notitie is op een aantal punten sterk afwijkend van de vorige notitie als gevolg van de invoering van de Omgevingswet. Er zijn wijzigingen van het kostenverhaal faciliterend grondbeleid op een viertal punten: 1)De bijdrage aan het kostenverhaal wordt niet meer in rekening gebracht via de omgevingsvergunning, maar via een aparte kostenverhaalsbeschikking; 2)Er zijn meer keuzemogelijkheden om kosten te verhalen; 3)De kostensoortenlijst is uitgebreid; 4)Er is in de Omgevingswet een regeling opgenomen voor verplichte financiële bijdragen aan ontwikkelingen.