Bijlagen bij de regels - Bestemmingsplan Buitengebied partiele herziening d'Olde Dijk 2 Staphorst
Tekst van het document
A&W-notitie 20-144. Weidevogels en kleinschalige windturbines in de gemeente Staphorst
5
vermindert de ene verstoringsbron het effect van de andere, zoals de erfbeplanting rond de boerderij die activiteiten op het erf aan het zicht onttrekt.
2.2
Verstoringsafstanden
In de vorige paragraaf kwam het begrip 'verstoringsafstand' al ter sprake, als de afstand vanaf een storingsbron waarover dichtheden van broedende weidevogels lager zijn dan zonder de storingsbron. Verstoringsafstanden verschillen per storingsbron, maar ook van gebied tot gebied, onder andere als gevolg van verschillen in habitatkwaliteit. Soms neemt een weidevogel enige verstoring voor lief als op een ander vlak de habitatkwaliteit hoog is, bijvoorbeeld in het geval van een kruidenrijk graslandperceel met een hoog waterpeil. Bruinzeel & Schotman (2011) hebben het onderzoek op een rij gezet en daaruit gemiddelde verstoringsafstanden van verstoringsbronnen afgeleid (tabel 2.1). Deze verstoringsafstanden worden hier gepresenteerd als input voor de analyse in hoofdstuk 4. In het volgende hoofdstuk gaan we specifiek in op de invloed van kleinschalige windturbines.
Tabel 2.1. Verstoringsafstanden die zijn toegepast bij het berekenen van openheid en rust in Gemeente Staphorst. Met x wordt aangegeven of de verstoringsbron wordt meegenomen in de berekening. Uit Bruinzeel & Schotsman (2011).
verstoringsbron
bufferafstand
openheid
rust
spoor met bovenleiding
150 m
x
x
hoogspanningsleiding
100 m
x
x
zandwinning
150 m
bomenrij
200 m
x
x
heg/haag
100 m
x
x
boom
100 m
x
x
hoogspanningsmast
100 m
x
x
windmolentje
100 m
x
x
zendmast
200 m
x
x
toren
325 m
x
x
brandtoren
200 m
x
x
gemaal
50 m
x
x
windmolen/windturbine
200 m
x
x
tankstation
200 m
x
x
riet
200 m
x
x
bos groot > 0,5 ha
250 m
x
x
bos klein < 0,5 ha
200 m
x
x
bebouwde kom
300 m
x
x
gebouwen (buiten bebouwde kom/specifieke gebouwen
200 m
x
x
autosnelwegen
150 m
x
provinciale wegen
100 m
x
gemeentelijke wegen
50 m
x
fietspaden
50 m
x
x
6
A&W-notitie 20-144. Weidevogels en kleinschalige windturbines in de gemeente Staphorst
Kleine windturbine (15 m) bij een boerderij in de provincie Groningen (foto A&W).
A&W-notitie 20-144. Weidevogels en kleinschalige windturbines in de gemeente Staphorst
3
Mogelijke invloed van kleine windmolens
3.1
Verstoring van weidevogels door agrarische bouwkavels
7
Het voornemen is, om de kleinschalige turbines te plaatsen op de bouw- of bestemmingsvlakken in het buitengebied. Ze staan dan in de directe nabijheid van bebouwing en soms ook erfbeplanting. De bouw- of bestemmingsvlakken zelf leiden ook tot verstoring. In het kader van de Passende beoordeling van het bestemmingsplan buitengebied van de gemeente Steenwijkerland, is door van der Hut & van der Heijden (2017) een effectanalyse gedaan van de mogelijke verstoring van agrarische bouwvlakken op weidevogels. Deze analyse is ook nuttig voor het vraagstuk in dit rapport, aangezien het inzicht geeft in de reeds aanwezige verstoring rond bouwvlakken in het agrarisch gebied. De situatie in Steenwijkerland is goed vergelijkbaar met die in de gemeente Staphorst. Op basis van weidevogelkarteringen in de jaren 2008-2013 is door van der Hut & van der Heijden (2017) bekeken in welke mate de weidevogeldichtheid verlaagd is nabij agrarische bouwvlakken. Voor de soortengroep als geheel blijkt een effect tot ca. 300 m. Binnen een afstand van 100 m is de dichtheid verlaagd tot 29%, binnen 100-200 m tot 43% en binnen 200300 m tot 61% (figuur 4.1). De situatie verschilt per soort. Het meest gevoelig zijn Wulp en Veldleeuwerik, gevolgd door Grutto, Tureluur en Kievit. Dit past binnen de range die bekend is uit de literatuur. De effecten hangen samen met uitzichtbeperking en predatierisico.
Daarnaast kan de terreinkwaliteit een rol spelen; in poldergebieden is de situatie vaak gunstiger op grotere afstand van de bouwkavel (hogere grondwaterstand, extensievere beweiding, extensiever maairegime). Ook moet niet onderschat worden dat rond boerderijen vaak katten rondzwermen, waarvan steeds meer duidelijkheid komt, dat die een invloed op weidevogels kunnen hebben (predatie; Oosterveld et al. 2017).
Figuur 4.1. Dichtheid van weidevogels (Grutto, Kievit, Scholekster, Tureluur, Wulp, Watersnip) op verschillende afstanden tot agrarische bouwvlakken in weidevogelgebieden in de gemeente Steenwijkerland (van der Hut & van der Heijden 2017). Ook is het percentage ten opzichte van de maximale dichtheid uitgezet.
8
3.2
A&W-notitie 20-144. Weidevogels en kleinschalige windturbines in de gemeente Staphorst
Verstoring weidevogels door kleine windmolens op bouwvlakken
Recent is verkennend onderzoek gedaan aan de invloed van kleine windmolens (ashoogte 15 m) op natuurwaarden bij boerderijen in Groningen (mondelinge mededeling B. Jonge Poerink, Ecosensys). Hierbij is voornamelijk gekeken naar mogelijke effecten op faunasoorten op het erf en niet naar effecten op weidevogels in de omgeving. Er zijn ons geen onderzoeksresultaten bekend van het verstorende effect van kleinschalige windturbines op weidevogels. Voor deze studie is daarom een inschatting gemaakt in verhouding tot bekende verstoringsafstanden van andere, meer of minder vergelijkbare storingsbronnen. Relevant lijken de verstoringsafstanden van grote windturbines, hoogspanningsmasten en van individuele bomen in open gebied. Die afstanden zijn respectievelijk 200 m, 100 m en 100 m. Grote windturbines hebben een verstoringszone van ongeveer 200 m, ook hier weer afhankelijk van de soort (zie tabel 2.1). Grote windturbines hebben vaak een ashoogte van 100 m of meer en een tiphoogte van 140 m of meer. Dat is vier keer zo hoog als de kleinschalige windturbines waar het hier om gaat, met een ashoogte van 25 m. De verstoringsafstand daarvan is naar verwachting dan ook aanmerkelijk kleiner, maar naar verwachting zeker in de orde van grootte van 100 m, omdat ook individuele bomen die hebben; het gaat dan wel om hoge bomen (> 10 m).
Het effect van losse bomen heeft ook te maken met het feit, dat het vaak uitzichtposten van kraaiachtigen of roofvogels zijn. De kleinschalige windturbines hebben een ashoogte van 25 m, wat flink hoger is dan bomen maar in de buurt komt van hoogspanningsmasten. Zonder veldonderzoek naar het werkelijk effect is het voorzichtigheidshalve goed om een bandbreedte aan te houden. We verwachten dat de verstoringsafstand ten minste 100 m is en aanmerkelijk lager dan 200 m. We hanteren voor de kleinschalige turbines een bandbreedte van 100-150 m, met inachtneming dat het dan niet gaat om turbines in een verder geheel open omgeving. Voor het effect van kleine turbines op weidevogels in de omgeving is het belangrijk om zich te realiseren dat van een boerderij in het open gebied op zichzelf al verstoring uitgaat. Dat is ook goed te zien op de kaart in bijlage 1, waar de weidevogelterritoria zijn weergegeven en de bouwvlakken. Kieviten en scholeksters broeden soms op kortere afstand, maar de meeste weidevogels op flinke afstand van de boerderij-erven, vergelijkbaar aan figuur 4.1. De verstoringsafstand van gebouwen en boerderijen is 200 m (gebouwen buiten de bebouwde kom in tabel 2.1). We vonden in Steenwijkerland dat de verstoring van agrarische bouwvlakken zelfs groter kan zijn, tot 300 m (figuur 4.1).
Dit komt vrijwel zeker omdat op agrarische bouwvlakken naast de bedrijfsgebouwen ook erfbeplanting kan staan (rond de bouwvlakken), en andere zaken als kuilbulten, sleufsilo’s met alle activiteiten die daarbij horen. Het effect van een kleinschalige turbine op het erf, of aan de rand daarvan, overlapt in ieder geval voor een belangrijk deel met de reeds bestaande verstoring vanuit een bouw- of bestemmingsvlak. Van een extra verstorend effect zal sprake kunnen zijn wanneer de verstoring (de verstoringscontour) verder de open omgeving in reikt dan die van het bouw- of bestemmingsvlak. In de ruimtelijke analyses in het volgende hoofdstuk is op deze manier gewerkt. We werken daar zekerheidshalve met een verstoringscontour voor bouw- en bestemmingsvlakken van 200 m (dus niet 300 m zoals gevonden in Steenwijkerland), ook omdat niet alle gebouwen en opgaande elementen op een erf aan de rand staan.
A&W-notitie 20-144. Weidevogels en kleinschalige windturbines in de gemeente Staphorst
3.3
9
Risico van weidevogels op aanvaring met windturbines
Er is in Nederland relatief veel onderzoek gedaan aan het risico op aanvaringslachtoffers van vogels in het geval van windturbines. Dat gaat vrijwel uitsluitend over grote windturbines. Er is jarenlang monitoring uitgevoerd van vogelslachtoffers van windturbines in agrarisch akkerbouwgebied, in onder meer de Noordoostpolder en in de Eemshaven (o.a. Klop & Brenninkmeijer 2014). Daaruit blijkt, dat vogels slachtoffer kunnen worden van grote windturbines, vooral in de trekperiode en nabij vogelconcentraties. De grote windturbines zijn voor wat betreft aantallen slachtoffers niet te vergelijken met de kleinschalige turbines, door het veel grotere bereik (in de Eemshaven ashoogte 100 m, tiphoogte 140 m) en de hogere snelheid van de wieken. Er is voor zover bekend geen gericht onderzoek gedaan aan vogelslachtoffers bij de huidige generatie kleinschalige windturbines. De kleinschalige windturbines staan op of nabij bouwvlakken, relatief dichtbij bestaande verstoringsbronnen. Ze zijn hoger dan de nokhoogte van de stallen en boerderij, die meestal de 10-12 m niet te boven gaat. Door de visuele verstoring die uitgaat van de bestaande bebouwing en overige opgaande elementen zijn weidevogels vaak op afstand te vinden van de erven, omdat ze opgaande objecten en menselijke activiteit mijden (hoofdstuk 2).
Daardoor bevinden de turbines op bouwkavels zich niet of hooguit in zeer beperkte mate in de logische vliegroutes van weidevogels (bijvoorbeeld van en naar percelen om te foerageren). Er zijn daardoor weinig vliegbewegingen in het bereik van de turbines die op de bouwvlakken staan. Door de relatief geringe hoogte en lagere snelheid van de turbinebladen (beide ten opzichte van grote turbines), is de kans op aanvaring ook aanzienlijk verlaagd. Daarmee schatten we de kans op aanvaring van weidevogels in als zeer gering. Naarmate de windturbines verder van de bouwvlakken staan, neemt het risico wel toe ook al is dat gering. Dat betekent derhalve dat een kleinschalige turbine buiten het bouwvlak meer risico met zich mee brengt dan in het bouwvlak. In dat verband is het ook belangrijk mee te wegen bij de plaatsing, of de kleinschalige turbine niet in de directe omgeving staat van een pleister- of slaapplaats van weidevogels, bijvoorbeeld nabij een plas-dras situatie, of in de buurt van een grotere dichtheid aan broedende weidevogels. Het is bekend uit onderzoek dat nabij concentraties van vogels de kans op aanvaring toeneemt.
3.4
Conclusies
Op basis van de geanalyseerde bronnen kunnen we constateren dat er geen onderzoek beschikbaar is dat direct betrekking heeft op de nieuwe generatie kleinschalige windturbines. Wel is er veel onderzoek gedaan naar verstoring van weidevogels en de mogelijke aanvaringsrisico’s die spelen bij windturbines. In dat laatste geval gaat het om grote turbines die vier keer zo hoog zijn als de turbines waarvoor het bestemmingsplan is opgesteld. Op grond van de informatie over verstoringbronnen is de verwachting dat kleinschalige windturbines verstorend kunnen zijn voor weidevogels, en dat deze verstoring een bandbreedte beslaat van 100-150 m rond de locatie, in situaties waarbij de turbine op een bouwvlak staat. Dit is een inschatting op basis van onderzoek aan andere verstoringsbronnen. We verwachten daarnaast dat het risico op aanvaringsslachtoffers zeer klein is, omdat turbines op bouwvlakken niet nabij vogelconcentraties staan en weidevogels de directe omgeving van bouwvlakken mijden, vanwege de verstoring die daar al van uit gaat. Verder van het bouw- of bestemmingsvlak neemt het risico wel toe.
10
A&W-notitie 20-144. Weidevogels en kleinschalige windturbines in de gemeente Staphorst
Voorbeelden van agrarische bouwvlakken met gebouwen, erfbeplanting en kuilbulten e.d. in het Staphorsterveld. Bron Google Maps.
A&W-notitie 20-144. Weidevogels en kleinschalige windturbines in de gemeente Staphorst
4
Ruimtelijke analyse openheid en rust
4.1
Gebied en werkwijze
11
Weidevogelgebieden in de gemeente Staphorst De Provincie Overijssel organiseert weidevogelbeheer per gebied, waarbij alle partijen in het veld (agrariërs, weidevogelbeschermers, wildbeheereenheden, natuurbeschermingsorganisaties) worden betrokken en Collectieve Weidevogelbeheerplannen (CBP) worden opgesteld. In deze plannen wordt door de betrokken beheerders gezamenlijk het beheer ten behoeve van weidevogels op gebiedsniveau vastgelegd. In het Natuurbeheerplan Overijssel zijn de gebieden opgenomen waar Collectief weidevogelbeheer mogelijk is. In figuur 4.1. is de ligging en omvang aangegeven van weidevogelgebieden in de gemeente. Hier wordt door boeren in samenwerking met andere specifiek aandacht geschonken aan de bescherming van weidevogels. Het gaat hier vooral om de relatief open graslandgebieden aan de westkant van de gemeente, in aansluiting op het Natura 2000-gebied Olde Maten en Veerslootlanden, en daarnaast het weidevogelgebied ten zuiden van Staphorst.
Figuur 4.1. Ligging van bouwkavels in het buitengebied en weidevogelgebieden in de gemeente Staphorst.
De gemeente kent over het algemeen een kleinschalig landschap met aan de oostkant het wat meer besloten landschap van het Westerhuizingerveld rond de boswachterij Staphorst. Aan de westkant is het open slagenlandschap van het Staphorsterveld kenmerkend. Te zien is in figuur 4.1. dat de (vooral agrarische) bouwkavels in deze gebieden grotendeels op lijn liggen aan de doorgaande wegen.
12
A&W-notitie 20-144. Weidevogels en kleinschalige windturbines in de gemeente Staphorst
Werkwijze voor het analyseren van rust en openheid Voor Gemeente Staphorst zijn voor drie verschillende scenario’s de contouren voor verstoring en openheid bepaald met behulp van een GIS model: 1) de nulsituatie (huidige omstandigheden); 2) de situatie met op (alle) bouw- of bestemmingsvlakken een kleinschalige windturbine; 3) de situatie met op 25 m afstand van de bouwvlakken een kleinschalige windturbine. Het GIS model voor het berekenen van openheid en rust is gebaseerd op gegevens uit de TOP10NL topografische kaart. Hierbij is gebruik gemaakt van het meest recente bestand (1 februari 2020). Vooraf is op basis van vergelijking met een recente luchtfoto gecontroleerd of losse bomen die in de TOP10NL staan, werkelijk aanwezig zijn. Met name in open landschap kunnen individuele bomen voor verstoring zorgen. In het model worden buffers berekend voor verschillende lijnvormige elementen (o.a. spoorlijnen, hagen), puntvormige elementen (bomen, zendmasten etc.) en vlakken (bebouwing, wegen, bos). Deze buffers worden gecombineerd tot een contour voor totale verstoring en een contour voor openheid. De gehanteerde afstanden per object zijn reeds in hoofdstuk 4 aan de orde geweest. Voor de kleinschalige windturbines is een bandbreedte voor de verstoringsafstand van 100–150 m aangehouden. Dit is gedaan door de impact voor beide uitersten te laten zien.
4.2
Resultaten
Uit de analyse van verstoring voor de huidige situatie blijkt dat er in Gemeente Staphorst nauwelijks geheel onverstoord gebied aanwezig is (figuur 4.2; tabel 4.1), dat wil zeggen zonder opgaande elementen of objecten die door weidevogels worden gemeden. De gemeente heeft een totaal oppervlak van 13.569 ha en hiervan is 89% ‘verstoord’ voor weidevogels. Of beter gezegd, zijn ‘verstorende’ elementen aanwezig die zorgen voor een lagere dichtheid van broedende weidevogels dan zonder die elementen. Dit heeft te maken met de kleinschaligheid van het landschap (in het slagenlandschap zijn er veel losse bomen, plukjes singels e.d.) en de dooradering van het open slagenlandschap met wegen met aanliggende erven. Huidige situatie Het grootste oppervlak (relatief) onverstoord gebied ligt in het westelijke deel van de gemeente, binnen het leefgebied ‘Open grasland Weidevogelbeheer kritische soorten’. De analyse van openheid levert een vergelijkbaar beeld op. Van het grasland voor kritische soorten is 67% van het gebied verstoord en voor grasland niet kritische soorten 97%. Het is van belang om bij de interpretatie van deze getallen en kaartbeelden te bedenken, dat binnen een verstoringsafstand nog wel weidevogels broeden, maar minder dan wanneer er geen verstoring zou zijn. Daarnaast zijn niet alle weidevogels even gevoelig; zie daarvoor hoofdstuk 2.
De maten van verstoring geven echter een goed handvat om de invloed van nieuwe elementen te kwantificeren en in beeld te brengen.
Tabel 4.1. Resultaten verstoring en openheid voor Gemeente Staphorst voor de huidige situatie. oppervlak verstoord (ha) gemeente Staphorst grasland weidevogelbeheer kritische soorten grasland weidevogelbeheer niet-kritische soorten
% van gebied
oppervlak gesloten (ha)
% van gebied
12142
89
12036
89
2140
68
2058
65
697
97
697
97
A&W-notitie 20-144. Weidevogels en kleinschalige windturbines in de gemeente Staphorst
13
Figuur 4.2. Gemeente Staphorst en de situatie van verstoring voor de huidige situatie. Ook zijn de weidevogelterritoria weergegeven in de gebieden waar recente gegevens zijn verzameld (data via Provincie Overijssel). Zie voor een groter kaartbeeld bijlage 1.
In figuur 4.2 is de huidige verstoringsituatie in de gemeente op kaart gezet. Bij het berekenen van de openheid en verstoring voor de huidige situatie is uitgegaan van bestaande gebouwen en objecten (en dus niet de kavelgrens), zoals die in actuele topografische bestanden te vinden zijn. Het valt direct op dat relatief open gebied zich grotendeels beperkt tot het open slagenlandschap aan de westkant van de gemeente. Het is dan ook goed voor te stellen, dat aan deze kant de gebieden liggen waar veel wordt geïnvesteerd in het behoud van de weidevogelpopulaties. Op de kaart – zie bijlage 1 voor een groter formaat – is te zien dat een groot deel van de weidevogels in open gebied broedt, maar zeker niet allemaal. Dit heeft vaak te maken met verschillen in de lokale situatie (aard van het beheer, waterstanden) en verschillen in soorten voor wat betreft de gevoeligheid. Dit blijkt ook uit figuur 4.1. De meest kritische soort van de kaart, Grutto, broedt vrijwel uitsluitend in open gebied. De Schokekster is minder kritisch in dit verband.
Plaatsing van kleinschalige windturbines Zoals uit hoofdstuk 3 blijkt, is het aannemelijk dat de verstoringsafstand van een individuele kleinschalige windturbine in de orde grootte ligt van 100-150 m, waarbij dan aangetekend moet worden dat het dan om een inschatting gaat van windturbines op bouwvlakken en niet kleinschalige windturbines in een andere volledig open ruimte. De mogelijk extra verstoring door kleinschalige turbines is berekend voor de specifiek aangewezen weidevogelgebieden, omdat daar de verstoring met name relevant is voor weidevogels. Daarbuiten niet of nauwelijks. Er is aan de hand van die verstoringsafstand berekend wat de extra verstoring is voor het plaatsen van een windmolen op de rand van het bouwvlak of maximaal 25 m daarbuiten (tabel 4.2, figuur 4.3).
14
A&W-notitie 20-144. Weidevogels en kleinschalige windturbines in de gemeente Staphorst
Figuur 4.3. Visualisatie van de verstoring van kleinschalige windturbines aan de rand van een bouwvlak of 25 m daarbuiten. De turbines worden ofwel aan de buitenste rand van het bouwvlak geplaatst (donkere vlak), ofwel op 25 m afstand (de rand van het lichtgroene vlak). Vervolgens is een verstoringszone van 100 m rond resp. het bouwvlak en het bouwvlak + 25 m aangehouden: de 100 m en 125 m zone in figuren 4.4 en 4.5. De berekeningen voor 150 m zijn op eenzelfde manier uitgevoerd.
We hebben de berekeningen uitgevoerd voor een verstoringsafstand van 100 (+25 m), en voor een verstoringsafstand van 150 (+25) m, de uitersten van de ingeschatte bandbreedte van verstoring. Afstand van verstoring 100 m Bij een verstoringsafstand van 100 m voor een kleinschalige turbine op het bouwvlak is er nauwelijks extra verstoring van weidevogelgrasland ten opzichte van de huidige situatie. In slechts vijf situaties zou de verstoring reiken tot in het open grasland. Dit komt doordat in de huidige situatie er al een verstoringsafstand van ten minste 200 m rond de gebouwen op de bouwkavels aanwezig is. De analyse voor openheid levert een vergelijkbaar beeld (tabel 4.3). Bij het plaatsen van de turbines op een afstand van 25 m buiten de bouwkavels - in het model een verstoringsafstand van 125 - neem het aantal locaties waar sprake is van aanvullende verstoring van open grasland duidelijk toe. Het gaat dan, in de worst case situatie, om 27 locaties waar sprake is van enige aanvullende verstoring (figuur 4.4). In de praktijk is het effect zeer gering omdat er rond bouwvlakken weinig weidevogels broeden (zie hiervoor). Daarnaast geldt dat de invloed betrekking heeft op een kleine oppervlakte (tabel 4.2 en 4.3: ca. 4 ha). Afstand van verstoring 150 m Als we een zone van 150 m aanhouden voor verstoring door een kleinschalige turbine verandert het beeld.
In die situatie neemt de verstoorde oppervlakte met 18,5 ha toe (0,5% van het totale gebied waar het om gaat). Het gaat dan, in de worst case situatie, om 55 locaties waar sprake is van enige aanvullende verstoring (figuur 4.5). Ook in dit geval speelt, dat de verstoring ten opzichte van de huidige situatie weinig weidevogels treft, omdat die de omgeving van de bouwkavels mijden. Er is nog steeds een grote overlap met de verstoringsafstand van zeker 200 m rond de huidige gebouwen en opgaande objecten op de bouwkavels aanwezig is. Bij het plaatsen van de turbines op een afstand van 25 m buiten de bouwkavels - in het model een verstoringsafstand van 175 - neem het aantal locaties waar sprake is van aanvullende verstoring van open grasland beduidend toe. Het gaat dan, in de worst case situatie, om 77 locaties. In termen van oppervlakte gaat het dan om 48,6 ha (1,25%). Hoewel er nog steeds overlap is met bestaande verstoring, neemt het aantal weidevogels dat hier mee te maken krijgt toe doordat de afstand tot de kavel groter wordt (figuur 4.5).
A&W-notitie 20-144. Weidevogels en kleinschalige windturbines in de gemeente Staphorst
15
Figuur 4.4. Bouwvlakken in de gemeente Staphorst met een verstoringszone van 100 m (windturbine op de bouwkavel) en met 125 m (turbine op 25 m afstand). De rode locaties zijn de bouwvlakken waar verstoring van de windturbines de open zone in reikt, en dus ten opzichte van de bestaande verstoring tot additionele verstoring leidt. Dit is een worst case scenario.
16
A&W-notitie 20-144. Weidevogels en kleinschalige windturbines in de gemeente Staphorst
Figuur 4.5. Bouwvlakken in de gemeente Staphorst met een verstoringszone van 150 m (windturbine op de bouwkavel) en met 175 m (turbine op 25 m afstand). De rode locaties zijn de bouwvlakken waar verstoring van de windturbines de open zone in reikt, en dus ten opzichte van de bestaande verstoring tot additionele verstoring leidt. Dit is een worst case scenario. Zie de toelichtende tekst.
A&W-notitie 20-144. Weidevogels en kleinschalige windturbines in de gemeente Staphorst
17
Tabel 4.2 – Resultaten verstoringsanalyse voor het plaatsen van een windmolen op of rond bouwvlakken: oppervlakte weidevogelgrasland (ha). Opgenomen zijn zones van 100, 125, 150 en 175 m rond de bouwvlakken en weidevogelgrasland in twee categorieën, kritische en niet kritische soorten. ‘met verstoring' betekent dat in de huidige situatie al verstoring op kan treden door de ligging van wegen, bebouwing, bosschages e.d. Oppervlakte extra met verstoring is in vergelijking tot de huidige situatie.
Verstoring
type weidevogelgrasland
huidig
100 m
125 m
150 m
175 m
met verstoring
kritische soorten
2139,63
2139,88
2143,29
2156,62
2184,54
zonder verstoring
niet kritische soorten
696,62
696,62
696,91
697,73
699,35
kritische soorten
1005,14
1004,90
1001,48
988,16
960,24
20,67
20,67
20,37
19,56
17,93
3862,06
3862,06
3862,06
3862,06
3862,06
oppervlakte extra met verstoring
0,24
3,96
18,10
47,64
procentuele toename verstoringsoppervlakte
0,008
0,14
0,64
1,68
niet kritische soorten Totaal
Tabel 4.3 – Resultaten openheidsanalyse voor het plaatsen van een windmolen op of rond bouwvlakken: oppervlakte weidevogelgrasland (ha). Opgenomen zijn zones van 100, 125, 150 en 175 m rond de bouwvlakken en weidevogelgrasland in twee categorieën, kritische en niet kritische soorten. Oppervlakte extra gesloten is in vergelijking tot de huidige situatie.
openheid
type weidevogelgrasland
huidig
100 m
125 m
150 m
175 m
gesloten
kritische soorten
2057,58
2057,83
2061,28
2074,96
2103,46
niet kritische soorten
696,62
696,62
696,91
697,73
699,35
kritische soorten
1087,19
1086,95
1083,50
1069,82
1041,32
20,67
20,67
20,37
19,56
17,93
3862,06
3862,06
3862,06
3862,06
3862,06
oppervlakte extra gesloten
0,24
3,99
18,48
48,61
procentuele toename opp gesloten
0,009
0,14
0,67
1,76
open
niet kritische soorten totaal
Samenvattend: effecten bandbreedte 100-150 m Zoals nadrukkelijk aangegeven in hoofdstuk 3.2. hanteren we voor de verstoring van kleinschalige windturbines een bandbreedte van 100-150 m, met inachtneming dat het dan niet gaat om turbines in een verder geheel open omgeving. Daarnaast gaan we in ons berekeningen voor de huidige situatie uit van bestaande gebouwen en objecten met een verstoring van 200 m, terwijl uit de situatie in Steenwijkerland blijkt, dat rond bouwkavels vaak sprake is van een grotere verstoringsafstand. Dat laatste is met name relevant, omdat aanvullende verstoring direct rond bouwkavels meestal niet leidt tot verstoring van broedende weidevogels, omdat die er bijna niet zijn. Uit de analyse blijkt dat naarmate de verstoringsafstand toeneemt, dat daarmee ook de oppervlakte verstoord gebied toeneemt en het aantal locaties waar dit speelt. Zolang de turbines op de kavels staan, is er veel overlap met de bestaande verstoringscontour; we verwachten dan alleen heel lokaal enige effect. Wanneer de turbine 25m buiten de kavels staat is het effect groter. Bij een afstand van 25 + 100m valt dat nog mee, maar bij 25+150m reikt die verstoring op veel plaatsen het open gebied in. Omdat de afstand dan ook groter wordt, is het effect op weidevogels groter, omdat verder van de kavels meer weidevogels broeden.
18
4.3
A&W-notitie 20-144. Weidevogels en kleinschalige windturbines in de gemeente Staphorst
Weidevogels en windturbines in de weidevogelgebieden
Weidevogelpopulatie De gemeente Staphorst heeft met het Staphorsterveld een landelijk belangrijk weidevogelgebied binnen haar grenzen (zie kaart in kerngebiedenrapport, Teunissen et al 2012). Het gebied hoort op landelijke schaal tot de betere gebieden voor kritische soorten als Grutto, Tureluur, Veldleeuwerik, Graspieper, Slobeend en Zomertaling. Het gebied herbergt bovendien belangrijke aantallen van de Wulp in Nederland. Deze soort gaat de laatste jaren in diverse landschappen als heideterreinen en duinen achteruit. De resterende populatie in het Staphorsterveld vormt inmiddels een landelijk bolwerk (SOVON 2018). De succesformule van het gebied is wellicht de combinatie van weidevogelreservaat en agrarisch weidevogelgebied. De Wulp broedt bijvoorbeeld niet alleen in het reservaat maar ook talrijk in de gebieden met agrarisch weidevogelbeheer. De achteruitgang van de weidevogels wordt niet alleen veroorzaakt door de intensivering van het landgebruik, maar ook door verlies van geschikt leefgebied. Eén van de mechanismen daarbij is een toenemende verstoring van broedgebied. Door toename van de verstoring wordt in feite de oppervlakte geschikt broedgebied verkleind. Iedere extra verstoring van broedgebied in de laatste goede weidevogelgebieden draagt bij aan de verdere achteruitgang van weidevogels in Nederland.
Dit is in feite ook wat er kan spelen in het Staphorsterveld met veel boerderijen in en langs de randen van het open weidevogelgebied. Extra verstoring vanuit de bouwvlakken van deze boerderijen vermindert de oppervlakte geschikt broedgebied, dat als leefgebied Open grasland voor kritische en niet-kritische soorten is aangewezen. Daarmee draagt het bij aan de verdere afname van landelijk belangrijke weidevogelpopulaties. Vanuit dit belang is er daarom begrijpelijke zorg over de weidevogelhabitat en weidevogelstand in de gemeente. Kleinschalige windturbines op en nabij bouwkavels Aan de hand van de ruimtelijke analyse concluderen wij, dat plaatsing van kleinschalige windturbines op bestaande bouwkavels in de gemeente Staphorst geen of hooguit een beperkt lokaal effect heeft op de weidevogelhabitat in de gemeente. Dit komt omdat de verstoring die uit gaat van deze grootte van turbines beperkt is (100-150 m), de kans op aanvaringsslachtoffers zeer beperkt is, én omdat van de huidige bouwvlakken al een verstoring uitgaat van ten minste 200 m. Er is dus veel overlap met de reeds bestaande verstoring die van de kavels uitgaat. Uit de analyse blijkt, dat wanneer de kleine windturbines buiten de bouwkavel worden gezet, op maximaal 25 m afstand, er in meerdere gevallen sprake kan zijn van additionele verstoring van het open graslandhabitat.
De mate waarin hangt samen met de bandbreedte. In het worst case scenario van een verstoringsafstand van 150 m, leidt plaatsing op alle bouwvlakken in de weidevogelgebieden tot bijna 50 ha minder geschikt habitat. Ook hier weer geldt dat er overlap met bestaande verstoring is maar op grotere afstand van de kavels wel meer weidevogels hiermee geconfronteerd raken. Hoewel die verstoring getalsmatig klein is (oppervlakte max. 1,25%), adviseren wij om kleinschalige windturbines niet buiten de bestaande bouwkavels te plaatsen.
A&W-notitie 20-144. Weidevogels en kleinschalige windturbines in de gemeente Staphorst
19
Weidevogeltoets De analyse laat zien dat aanvullende verstoring direct rond bouwkavels meestal niet leidt tot verstoring van broedende weidevogels, omdat die er vanwege de overlap in verstoring in de zone rond bouwkavels bijna niet zijn. Echter, in die situaties waarbij in de directe omgeving van een bouwvlak wel hoge dichtheden van broedende weidevogels voorkomen, er voorzichtigheid moet worden betracht (ook meer risico op aanvaring). Uit de verspreidingskaart van weidevogels blijkt, dat dergelijke situaties zeer beperkt voorkomen. Daarom adviseren wij om in het geval van een aanvraag voor een kleinschalige windturbine een weidevogeltoets in te voeren in de aangewezen weidevogelgebieden, en te bepalen of er een reëel risico is op verstoring van weidevogels, uitgaande van een verstoring van 150 m. Deze weidevogeltoets kan opgenomen worden in het toetsingskader dat nu al in het concept-bestemmingsplan is opgenomen.
20
A&W-notitie 20-144. Weidevogels en kleinschalige windturbines in de gemeente Staphorst
5
Conclusie
De gemeente Staphorst heeft met het Staphorsterveld een landelijk belangrijk weidevogelgebied binnen haar grenzen, en dit gebied hoort landelijke schaal tot de betere weidevogelgebieden, in het bijzonder voor de Wulp;
Op grond van de informatie over verstoringbronnen is de verwachting dat kleinschalige windturbines verstorend kunnen zijn voor weidevogels, en dat deze verstoring een zone beslaat van ca. 100-150 m rond de locatie.
We verwachten daarnaast dat het risico op aanvaringsslachtoffers zeer klein is, omdat turbines op bouwkavels niet nabij vogelconcentraties staan en weidevogels de directe omgeving van bouwkavels mijden, vanwege de verstoring die daar al van uit gaat. Verder van de bouwkavel neemt het risico wel toe.
Aan de hand van de ruimtelijke analyse concluderen wij, dat plaatsing van kleinschalige windturbines op bestaande bouwkavels in de gemeente Staphorst meestal geen of hooguit een beperkt lokaal effect heeft op de weidevogelhabitat in de gemeente. Dit komt omdat de verstoring die uit gaat van deze grootte van turbines beperkt is (100-150 m), de kans op aanvaringsslachtoffers zeer beperkt is, én vooral omdat van de huidige bouwvlakken al een verstoring uitgaat van ten minste 200 m.
In geval kleinschalige windturbines buiten de bouwkavel worden gezet, op maximaal 25 m afstand, kan er in meerdere gevallen sprake kan zijn van additionele verstoring van het open graslandhabitat. Hoewel die verstoring getalsmatig klein is (maar groter bij 150 m verstoring), adviseren wij om geen kleine windturbines buiten de bestaande bouwkavels te plaatsen.
In het geval nabij een bouwvlak hoge dichtheden van broedende weidevogels voorkomen, is voorzichtigheid geboden. Wij adviseren daarom om in de aangewezen weidevogelgebieden (figuur 4.1.) voor de aanvragen van kleinschalige windturbines een weidevogeltoets in te voeren.
A&W-notitie 20-144. Weidevogels en kleinschalige windturbines in de gemeente Staphorst
21
Literatuur Bruinzeel, L.W. & A.G.M. Schotman 2011. Onderbouwing verstoringsafstanden werkplan weidevogels in Fryslân, A&W rapport 1624/Alterra rapport 2184. Altenburg & Wymenga ecologisch onderzoek, Feanwâlden/Alterra Wageningen. Bunskoek, M. 2017. Weide- en boerenlandvogels van de Veerslootlanden en de Olde Maten in 2017. Rapport 2017-01. Bunskoek Natuurlijk, Punthorst / Agrarische Natuurvereniging Horst & Maten, Rouveen. Bunskoek, M. 2019. Weidevogelinventarisatie Staphorsterveld 2019 – Inzicht in de effecten van de subsidieregeling agrarisch natuurbeheer op de weidevogelstand. Rapport 2019-02. Bunskoek Natuurlijk, Punthorst. Garniel, A., W.D. Daunicht, U. Mierwald & U. Ojowski 2007. Vögel und Verkehrslärm. Quantifizierung und Bewältigung entscheidungserheblicher Auswirkungen von Verkehrslärm auf die Avifauna. Schlussbericht November 2007 / Kursfassung – FuE-Vorhaben 02.237/2003/LR des Bundesministeriums für Verkehr, Bau und Stadtentwicklung. Bonn, Kiel. Hut, R. van der & E. van der Heijden 2017. Ecologische beoordeling Omgevingsplan Buitengebied Steenwijkerland. A&W-rapport 2337. Altenburg & Wymenga ecologisch onderzoek, Feanwâlden. Kleijn, D. F. Berendse, J. Verhulst, M. Roodbergen, C. Klok & R. van ‟t Veer 2008. Ruimtelijk dynamiek van weidevogelpopulaties in relatie tot de kwaliteit van de broedhabitat. Rapport DK nr. 2008/091, Ede.
Alterra-rapport 1579, Alterra Wageningen-UR Klop, E. , A. Brenninkmeijer 2014. Monitoring aanvaringsslachtoffers Windpark Eemshaven 2009-2014, Eindrapportage vijf jaar monitoring. A&W-rapport 1975. Altenburg & Wymenga ecologisch onderzoek, Feanwâlden. Oosterveld, E.B. , J. Mulder, P. de Hoop & L. Davids 2017. Predatie en predatoren bij weidevogels in Noordwest-Overijssel. A&W-rapport 2236. Altenburg & Wymenga ecologisch onderzoek, Feanwâlden. Oosterveld, E.B. 2007. Perspectieven beheer weidevogelreservaten in Fryslân. A&W-rapport 849. Altenburg & Wymenga ecologisch onderzoek, Veenwouden Reijnen, M.J.S.M 1995. Disturbance by car traffic as a threat to breeding birds in the Netherlands. Proefschrift Rijksuniversiteit Leiden, Leiden. Schotman, A.G.M., M.A. Kiers & Th.C.P. Melman, 2007. Onderbouwing Grutto-geschiktheidkaart; Ten behoeve van Grutto-mozaïekmodel en voor identificatie van weidevogelgebieden in Nederland. Wageningen, Alterra, Alterra-rapport 1407. SOVON 2018. Vogelatlas van Nederland. SOVON Vogelonderzoek Nederland, Nijmegen. Tulp, I., M.J.S.M.Reijnen, C.J.F. ter Braak, E. Waterman, P.J.M. Bergers, S. Dirksen, R.P.H. Snep & W. Nieuwenhuizen, 2002. Effect van treinverkeer op dichtheden van weidevogels. Rapport nr. 02-034, Bureau Waardenburg, Culemborg. Van ‟t Veer, R. & K. Scharringa 2008. Weidevogelonderzoek Laag Holland 2006.
Analyse en interpretatie van de aangetroffen soorten, aantallen en dichtheden in 30.000 ha weidevogelgebied. Kenniscentrum Weidevogels, Landschap Noord-Holland. Veer, R. van „t, H. Sierdsema, C.J.M. Musters, N. Groen & W.A. Teunissen 2008. Weidevogels op landschapsschaal: ruimtelijke en temporele veranderingen. Rapport Directie Kennis nr 2008/dk105, Ede.
22
A&W-notitie 20-144. Weidevogels en kleinschalige windturbines in de gemeente Staphorst
Bijlage 1. Kaartbeeld openheid en rust in de gemeente Staphorst, en weidevogelterritoria in de geïnventariseerde weidevogelgebieden (data Provincie Overijssel, zie ook Bunskoek 2019).
N 3 7 5
rt a a k s id le e B s e in rb tu d in ew lig a h c s in le K
M eppel
O e v e rla n d e n M e p p e le rd ie p
D eW ijk
a ä
G ro e n
a ä
A 2 8
S te d e lijk g e b ie d
H A T
a ä
J o n g e o n tg in n in g e n la n d s c h a p
a ä
g e b ie d
aä ä a aä ä a
th e d e lijs k StaS p o r t H o u ts in g e lla n d s c h a p D eS tre e k
S la g e n la n d s c h a p O ld eM a te n B o s -e n h e id e la n d s c h a p
a ä
O p e n s la g e n la n d s c h a p
V A T Y
x
!
a ä
B o s -e n h e id e la n d s c h a p
!
a ä
B e e k la n d s c h a p R e e s t
x
Y
d ie b e g n ite u eb n o z e in rb tu d in W
√
√
B e s ta a n ds te d e lijkg e b ie d
X
X
B e d rijv e n te rre in e no v e rig
X
√
B e d rijv e n te rre inD eE s c h
√
√
W in d tu rb in e p a rk
X
X
B e s c h e rm dD o rp s g e z ic h t
X
X
N a tu ra 2 0 0 0
X
X
N N N
X
X
J o n g e o n tg in n in g e n la n d s c h a p
a ä
a ä
a ä
S te d e lijk R u v e e n g e b ie do
N
H asselt
0
rs te e M 0 0 .0 01 0 5
E
W
S
N ieuw leusen
E sriN e d e rla n d ,C o m m u n ityM a pC o n trib u to rs
16870
16894
122750
17014
lengte singel
128696
62891
sloot verbreden
61866
d(st of)
dep
ot (
s)
128696
gron
18000
te verwijderen bestrating ot ( dep d(st of) gron
Machine berging 3
vloeist.dichte wasplaats
178213
lengte singel
dub.wand tank 7000l.
18000
Machine berging 2
50000
Toek . ma chi ca. 9 00m nebergin ² g
olie- en vetafscheider
Machine berging 1
sectie AG; nr. 1830 best. best.opp. ca. 8190m² nw. best.opp. ca. 10745m² best. verhard opp. 5090m² nw. verhard opp. 9075m²
erfinrichting Huisman, vlgs. plan v. Westreenen meerder singels en een bomengroep die d'Olde Dijk aan het zicht onttrekken
Werkplaats
20900
10000
d'Olde Dijk
gron
d(st
of) d
epo
t (s)
mach. berging 4 376 m²
3070 8000 7506000
14274
N fruitbomen in voortuin
Woning
9000
18000
16400
gron
d(st
of)
kant.
dep
ot (
s)
Situatie: gemeente Staphorst;
75800
zaksloot en dubbele singel
61866
s)
sloot verbreden
20900
mach. berging 4 376 m²
96700
te verwijderen gronddepots
vloeist.dichte wasplaats
Machine berging 3
96700
dub.wand tank 7000l.
18000
75800
Machine berging 2
olie- en vetafscheider
Situatie:
gemeente Staphorst; sectie AG; nr. 1830
= bedrijfsbestemming = agrarische bestemming
50000
Toek . ma chi ca. 9 00m nebergin ² g
= bestrating = weidegras; extensief begroeid
Machine berging 1
erfinrichting Huisman, vlgs. plan v. Westreenen
= bedrijfsgebouwen/ bedrijfswoning = watergang = zonnepanelen op dak = tuingronden bedrijfsbestemming/ woning = grond(stoffen)depot = bomen op perceelsgrens/ fruitbomen in voortuin; els/berk/ eik en appel/peer = hagen/ lage struiken op perceelsgrens
Werkplaats
versterking (bestaande) laanbeplanting rode beuk
3070 8000 7506000 17820
10000 14274
N fruitbomen in voortuin
Woning
9000
16400
kant.
meters elzensingel: tot: 364m meters solitaire bomen: 168m; min. 8 aantal fruitbomen: 9
Project: d'Olde Dijk onderdeel:
Erfinrichting, bestemming en situatie
opdrachtgever: projectnummer:
fase:
VO
h/b = 841 / 594 (0.50m2)
DE-01
1:500 1:1000
09-02-2022 a: 14-03-2022 b: 08-04-2022 c:16-05-2022
Allplan 2020
GEMEENTEBLAD
2016 nr. 45
Officiële uitgave van gemeente Staphorst
30 juni 2016
Verordening geurhinder en veehouderij 2016 Artikel 1: begripsbepaling In deze verordening wordt verstaan onder: bebouwde kom:
het gebied dat door aaneengesloten bebouwing overwegend een woon- en verblijffunctie heeft en waarin veel mensen per oppervlakte-eenheid ook daadwerkelijk wonen of verblijven. De grens van de bebouwde kom wordt niet bepaald door de Wegenverkeerswetgeving, maar door de aard van de omgeving. Binnen een bebouwde kom is de op korte afstand van elkaar gelegen bebouwing geconcentreerd tot een samenhangende structuur;
de Streek:
het gebied ‘de Streek’ is gelegen binnen de grenzen van het beschermd dorpsgezicht. Dit zijn tevens de grenzen zoals gehanteerd in de gemeentelijke gebiedsvisies voor de Streek en gehanteerd in het bestemmingsplan ‘De Streek’;
veehouderij:
inrichting die tot een krachtens artikel 1.1, derde lid, van de Wet milieubeheer aangewezen categorie behoort en is bestemd voor het fokken, mesten, houden, verhandelen, verladen of wegen van dieren;
Wet:
de Wet geurhinder en veehouderij (Wgv);
geurbelasting:
de waarde ter plaatse van de gevel van het gevoelige object, berekend met V-Stacks, uitgedrukt in Europese odour units per tijdseenheid;
geurgevoelig object:
zoals bedoeld in artikel 1 van de Wet geurhinder en Veehouderij;
odour units (ouE/m³):
geurconcentratie als aantallen Europese odour units in een volume-eenheid lucht (ouE/m³), gemeten volgens de NEN-EN 13725:2003 “Luchtbepaling van de geurconcentratie door dynamische olfactometrie”. In deze verordening wordt voor de geurbelasting uitgegaan van het gebruikelijke 98percentiel geurconcentratie. Dat betekent dat de – met een verspreidingsmodel – berekende geurconcentratie gedurende 98 procent van de tijdseenheid niet wordt overschreden;
hoofdgebouw:
een gebouw, dat op een bouwperceel in architectonisch opzicht dan wel gelet op de bestemming als belangrijkste gebouw valt aan te merken;
wooneenheid:
een complex van ruimten, uitsluitend bedoeld voor de huisvesting van één afzonderlijk huishouden, niet zijnde inwoning;
inwoning:
twee of meer huishoudens die één hoofdgebouw en/of wooneenheid bewonen met gemeenschappelijk gebruik van één of meerdere inpandige voorzieningen of (verblijfs)ruimten daarvan en waarbij deze één hoofdtoegang behoudt en de voorzieningen c.q. (verblijfs)ruimten onderling vrij toegankelijk zijn.
voorgrondbelasting:
de geurbelasting van de veehouderij die de meeste geur bij het geurgevoelig object veroorzaakt.
achtergrondbelasting:
de gecumuleerde geurbelasting die wordt veroorzaakt door alle veehouderijen in het gebied rondom het geurgevoelig object.
Geurgebiedsvisie Gemeente Staphorst:
Document waarin de afwegingen hebben plaatsgevonden voor het bepalen van andere vaste afstanden en waarden conform artikel 8 van de Wgv.
Artikel 2: grondslag verordening De grondslag van de verordening vindt zijn oorsprong in artikel 6 Wgv. Artikel 3: aanwijzing gebieden Als gebied als bedoeld in artikel 6 lid 1 en 3 van de Wet worden de volgende gebieden aangewezen: · ‘De Streek’ en overige woonkernen binnen een bebouwde kom; · Gebieden anders dan bebouwde kom (buitengebied). Artikel 4: waarde voor de afstand (bebouwde kom) In afwijking van artikel 4, lid 1 van de Wet bedraagt de minimale afstand voor de geurbelasting van een veehouderij op een geurgevoelig object in het gebied als genoemd in artikel 3 van deze verordening binnen de bebouwde kom 50 meter. Artikel 5: waarde voor de afstand (buitengebied) In afwijking van artikel 4, lid 1 van de Wet bedraagt de minimale afstand voor de geurbelasting van een veehouderij op een geurgevoelig object in het gebied als genoemd in artikel 3 van deze verordening buiten de bebouwde kom (buitengebied) 25 meter. Artikel 6: waarde voor geurbelasting bebouwde kom In afwijking van artikel 6, lid 1 onder c van de Wet bedraagt de maximale waarde voor de geurbelasting van een veehouderij op een geurgevoelig object in het gebied als benoemd in artikel 3 van deze verordening binnen de bebouwde kom 3 ouE/m³ (voorgrondbelasting). De achtergrondbelasting bedraagt maximaal 4 ouE/m³.
Artikel 7: citeertitel Deze verordening kan worden aangehaald als de ‘Verordening Geurhinder en Veehouderij 2016’. Artikel 8: inwerkingtreding Deze verordening treedt een dag na bekendmaking in werking.
Aldus vastgesteld in de openbare vergadering van de raad van de gemeente Staphorst van 10 mei 2016,
T.C. Segers, voorzitter. L. Roest-Jonkers, griffier.