BIjlage 1 Raadsstartnotitie duurzame inzet groene reststromen.pdf
Tekst van het document
Raadsstartnotitie Onderwerp: Datum vaststelling:
1
Inhoud 1. Aanleiding ..............................................................................................................................................3 2. Doelstelling ............................................................................................................................................4 3. Resultaat ................................................................................................................................................4 4. Scenario’s ...............................................................................................................................................4 4. Afbakening .............................................................................................................................................9 5. Participatie en communicatie ............................................................................................................10 6. Planning en besluitvormingsproces .................................................................................................10 7. Risicofactoren – intern en extern ......................................................................................................11
Versiebeheer: Versie
Auteur
Reden van aanpassing
1 2 3 4 5
2
Datum
1. Aanleiding
Bij het beheer van de groene openbare ruimte komen zogenaamde groene reststromen vrij. De behandeling van deze reststromen is gebonden aan stringente milieuwetgeving. Om die reden, maar ook vanuit financieel en duurzaamheidsopzicht, is in 2016 besloten om de groene reststromen te inbesteden bij ROVA.1 Dit betekent dat de ROVA namens de gemeente Staphorst afspraken maakt met lokale groenverwerkers; in dit geval groenrecycling Rouveen. De afgelopen jaren is de gemeente Staphorst door verschillende partijen benaderd die onze groene reststromen willen inzetten voor duurzame initiatieven. Al deze initiatieven beogen om de groene reststromen te gebruiken als een grondstof voor uiteenlopende producten, zoals bodemverbeteraars, biobased-plaatmateriaal (materiaal met biomassa als grondstof) en groen gas. Deze partijen vragen in feite of wij (een deel van) onze groene reststromen uit het contract met de ROVA willen halen, zodat we deze reststromen aan hen kunnen gunnen. Een samenvatting van de huidige verwerkingsmethoden is weergegeven in bijlage 1. Binnen de gemeente Staphorst is er sprake van een positieve grondhouding ten aanzien van duurzaam gebruik van groene reststromen. Het lastige is echter dat er geen duidelijke afspraken zijn over de rol en positie van de gemeente Staphorst.
Of althans: er zijn wel afspraken, maar die stammen nog uit de tijd waarin we groene reststromen beschouwden als afval – en dus niet als grondstof. Deze ‘oude’ afspraken bieden geen handelingsperspectief voor de recente vraag. Al kan de gemeente ervoor kiezen om een deel van de groene restromen terug te nemen, er bestaat geen kader waarin is vastgelegd op welke manier de reststromen dan verwerkt dienen te worden. Dit maakt het in de praktijk niet mogelijk om een afweging te maken tussen ingaan op initiatieven uit de samenleving of het doorgaan met de huidige werkwijze. Daarom is het wenselijk om kaders te stellen over hoe we om willen gaan met de inzet van groene reststromen. Het vraagstuk kort samengevat Kort samengevat zijn er op hoofdlijnen, op drie niveaus partijen die aan de slag willen met groene reststromen uit Staphorst. Bij de keuze voor de huidige situatie – verwerking via de ROVA door de lokale groenverwerker – was er echter nog geen sprake van vraag uit meerdere hoeken. Een heroverweging van onze kaders over groene reststromen is hierdoor nodig. De drie partijen zijn: 1.
Lokale partijen die maaisels bijvoorbeeld willen inzetten als bodemverbeteraar
2.
ROVA die lokale groenverwerker inhuurt om maaisels te verwerken tot kwaliteitsproduct
3.
Gebiedscoöperatie Zuidwest Drenthe die op regionale schaal wil samenwerken om te komen tot hoogwaardige verwerking van groene reststromen
1 Inbesteden betekent dat de aanbestedende dienst (hier: de gemeente Staphorst) de opdracht
uitvoert met eigen middelen. De ROVA is namelijk van en voor de deelnemende gemeenten. De inbesteding was een aanvulling op de bestaande dienstverleningsovereenkomst. 3
2. Doelstelling 1.
Het primaire doel van dit proces is om de huidige afspraken over de inzet van groene reststromen in Staphorst te herijken. Dit is nodig omdat er sinds het vastleggen van de huidige afspraken in 2016, nieuwe verwerkingsmethoden zijn ontstaan en meerdere partijen vragen of zij ook (een deel van de) groene reststromen van de gemeente Staphorst kunnen verwerken.
2.
Het secundaire doel van dit proces is om duidelijkheid te verschaffen naar externe partijen die betrokken zijn bij de verwerking van groene reststromen. Wat is de rol van de gemeente Staphorst, welke taken passen daar bij, waar werken wij niet aan mee?
3. Resultaat 1.
Het gewenste eindresultaat van dit proces is om uiterlijk in Q1 van 2022 te komen tot kaderstelling over de verwerking van groene reststromen. Deze kaderstelling wordt gevormd door uw besluit naar aanleiding van deze raadsstartnotitie
2.
Aan de hand van deze kaderstelling geeft het college nadere uitvoering aan de verwerking van groene reststromen.
4. Scenario’s Het doel van deze raadsstartnotitie is om kaders te stellen die vervolgens gebruikt worden bij het opstellen van een beleidsplan en uitvoeringsplan. Op pagina vijf wordt daarom weergegeven aan “welke knoppen u als raad kunt draaien”. Dit beeld wordt vervolgens op pagina zes vertaald in vier scenario’s. Deze scenario’s verschillen van elkaar qua proces en qua inhoudelijke keuzes. Op pagina acht wordt een advies gegeven over welk scenario te kiezen. Uiteraard kunt u als raad van dit advies afwijken. Om dit stuk niet te complex te maken zijn de daarop volgende hoofdstukken (afbakening, participatie, besluitvorming etc.) gebaseerd op de op pagina tien geadviseerde route.
4
Aan welke knoppen kunt u draaien? U kunt als raad aan 8 “knoppen draaien”. Deze zijn hieronder opgesomd. In bijlage 2 van dit document vindt u een nadere toelichting op deze knoppen. 1.
Willen we bijdragen aan de transitie Van Afval naar Grondstof door schaalvoordelen en innovaties mogelijk te maken omdat we ervoor kiezen om grootschalig te werk te gaan, of willen we de groene reststromen juist op lokaal niveau toepassen en dus kleinschalig opereren?
2.
In hoeverre moeten geldstromen binnen Staphorst blijven?
3.
Wiens belang moet de verwerking van groene reststromen primair dienen?
4.
Welke transitie moet een nieuwe werkwijze primair dienen?
5.
Hoe wil de gemeente Staphorst dat de groene reststromen worden benut (cascadering)?
6.
Welke rol wil de gemeente Staphorst hebben?
7.
Hoe betrekken we belanghebbenden in deze afweging?
8.
Mogen de kosten gelijk blijven, of mogen de kosten zelfs stijgen als we daarmee andere (duurzaamheids-)doelen halen?
Scenario’s Het voorgaande overzicht met ‘knoppen om aan te draaien’ is theoretisch uit te werken in een grote hoeveelheid scenario’s waarbij telkens één parameter verschilt. We hebben er echter voor gekozen om op de volgende pagina vier scenario’s weer te geven. Hierbij zijn twee uitgangspunten in overweging genomen: -
100% lokale inzet van groene reststromen is feitelijk haast onmogelijk. Bepaalde vervuilde stromen (zoals bijvoorbeeld schouwafval nabij overstorten) zullen altijd als afval afgevoerd moeten worden.
-
Het op korte termijn behalen van kostenbesparingen lijkt op voorhand geen voor de hand liggende optie te zijn. Daarom is er geen scenario van deze strekking opgesteld. Uiteraard kunt u hier, in het geval u hier als raad anders over denkt, tijdens de opiniërende vergadering en / of aan de hand van moties of amendementen, het standpunt over innemen dat deze optie verder verkend moet worden.
5
Nul-scenario: Huidige situatie Aan ROVA is in 2016 de opdracht verstrekt om de volgende groenstromen namens de gemeente Staphorst in de markt weg te zetten: takken, stobben, veegsel (straatvuil), blad, schouwafval, gras en bagger. De ROVA regisseert aldus de afvalstromen naar lokale verwerkers. Op dit moment is dat Groenrecycling Rouveen. Vervolgens worden onze groene reststromen door Groenrecycling Rouveen omgezet tot Keurcompost dat wordt gebruikt door agrariërs om het bodemleven te optimaliseren. Van houtig materiaal worden snippers gemaakt die kunnen worden ingezet voor het opwekken van bio-energie. Het afzetgebied van Groenrecycling Rouveen is groter dan de gemeente Staphorst. Er zijn geen afspraken gemaakt over dat we het eindproduct (compost) ook weer afnemen. Dat betekent – zonder hier overigens een waardeoordeel aan toe te kennen - dat er geen sprake is van een lokale kringloop. Scenario 1: Eerlijke verdeelsleutel In dit scenario kiest de gemeente voor een uitwerking waarbij zij haar groene reststromen eerlijk over de drie niveaus verdeeld: een deel is bedoeld voor verwerking door lokale partijen; een deel is bedoeld voor verwerking door de ROVA (via Groen Recycling Rouveen) en een deel is bedoeld voor (boven)regionale samenwerking. Aanvullende kaders zijn nodig om te kunnen bepalen aan wie we welk deel willen gunnen.
Scenario 2: duurzame schaalvergroting In dit scenario neemt de gemeente als standpunt in dat hoogwaardige verwerking alleen mogelijk is door partijen met een bepaalde kritische massa. Dit betekent dat we de volledige verwerking van onze groene reststromen zoveel mogelijk bij één partij willen neerleggen en dat we daarbij selecteren op specifieke innovaties. Dit kan een partij binnen de gemeente Staphorst, maar ook een partij buiten de gemeente Staphorst zijn. In het geval dat er meerdere van dit soort partijen mee willen dingen, kan er gewerkt worden met een aanbesteding. In dat geval wordt het programma van Eisen wordt ter besluitvorming aan uw raad voorgelegd. Scenario 3: expert advies In dit scenario vragen we een adviesbureau om een matrixanalyse van verwaardingsroutes te maken. Een voorbeeld van zo’ dergelijke studie vindt u hier: https://www.efgf.nl/uploads/editor/EFGF_Potentie_Verwaarden_Maaisel_Ingenia_2019.pdf De matrixanalyse wordt opgesteld in nauwe samenspraak met belanghebbenden. Hiervoor wordt een participatieproces opgestart waarbij de gemeente een onafhankelijke begeleider beschikbaar stelt. Het participatieproces is belangrijk om discussie over de wegingsfactoren te voorkomen. Daarnaast wordt er een interne projectgroep ingericht waarin we vanuit een multidisciplinair team op zoek gaan naar de beste oplossing.
Hierin zijn bijvoorbeeld ook werkbezoeken inbegrepen.
6
Samenvattend overzicht scenario’s
Schaalgrootte Geldstroom
0: huidige
1: eerlijke
2: duurzame
situatie
verdeelsleutel
schaalvergroting
3: Expert advies
Bovenregionale
Lokaal en
(boven)regionaal
Keuze
afzet
regionaal
Lokaal
33/33/33
Afhankelijk van
n.b.
keuze voor partij Belang
Gemeente
Gedeeld belang
Gedeeld belang
n.b.
Transitie
Geen keuze
Specifieke keuze
Specifieke keuze
n.b.
Cascadering
Geen mening
Zo hoogwaardig
Zo hoogwaardig
n.b.
mogelijk
mogelijk
Rol gemeente
Passief
Kader
Kader scheppend
n.b.
Eventueel n.a.v.
scheppend / actief Participatie
N.v.t.
Consulteren
Informeren
Geld
€ 100 - 125K
Kostenneutraal +
n.b.
n.b.
Iets meer werk (+
Aanbesteding
500 uur voor
144 uur voor
organiseren +
nodig (externe
organiseren
108 uur t.o.v.
adviseur + intern
proeven)
huidige situatie)
multidisciplinair
advies omgeving eenmalige investering van € 15.000 Organisatie
Weinig werk mee
projectteam Kwaliteit
+
+
++
++
Informatie
Weinig regie op
Voor lokale deel
Goed zicht op wat
n.b.
wat er met
wellicht minder
er met product
product gebeurt
regie op wat er
gebeurt
met product gebeurt Tijd
Alleen uren
400 uur voor
250 uur voor
wegbrengen
consultatie,
marktconsultatie,
maaisel door
begeleiden
PvE,
buitendienst
proeven,
aanbesteding etc.
aanbesteden etc.
7
Advies Geadviseerd wordt om te kiezen voor scenario 1: eerlijke verdeelsleutel. Dit wordt hieronder toegelicht. Een uitgebreidere toelichting vindt u in bijlage 3. -
Schaalniveau: aan alle schaalniveaus kleven positieve aspecten. Daarom wordt voorgesteld om de spreekwoordelijke taart zo eerlijk mogelijk te verdelen. Hieronder wordt daarvoor een verdeelsleutel voorgesteld. Voorgestelde verdeelsleutel Afzet
Lokale agrariërs
ROVA
Bovenlokaal
Schouwafval
1750 – 2500 ton
1/3
1/3
1/3
Bermmaaisel
750 – 1250 ton
1/3
1/3
1/3
Blad
200 – 300 ton
1/3
2/3
Takken
250 – 500 ton
-
Alles
-
Geldstroom: Qua geldstroom betekent de voorgestelde verdeelsleutel dit dat het grootste deel van het geld op lokaal niveau ingezet wordt. Dit past bij ons inkoop- en aanbestedingsprotocol waarbij we zoveel mogelijk rekening houden met de positie van lokale ondernemers.
-
Belang: We willen zoveel mogelijk zoeken naar een gemeenschappelijke belang.
-
Transitie: waarom kiezen als er ook een werkwijze voorhanden is waarbij we aan alle transities bijdragen? Die werkwijze bestaat uit het toepassen van een eerlijke verdeelsleutel zoals hierboven weergegeven.
-
Cascadering: Geadviseerd wordt om in te zetten op fibers en energie. Daarbij streven we naar een zo hoogwaardig mogelijke vorm van energieproductie. Dus bij voorkeur geen verbranding, maar wel vergisting of vergassing.
-
Rol gemeente: De bovenstaande aanbevelingen zijn niet mogelijk als de gemeente uitsluitend een passieve rol vervuld. Tegelijkertijd geldt ook dat wij onze rol willen beperken tot een faciliterende en kaderscheppende rol.
Waarom worden de andere scenario’s niet aangeraden? -
Voortzetting huidige situatie. Laten we voorop stellen dat er niets mis is met de manier waarop de ROVA (via Groen Recycling Rouveen) onze groene reststromen nu verwerkt. Onderdeel van de visie van de gemeente Staphorst is echter dat wij ”in verbondenheid met burgers, bedrijven en maatschappelijke organisaties, verantwoordelijkheid nemen voor de woon-, werk- en leefomgeving”. Daarnaast staat in het coalitieakkoord dat “wij initiatieven uit de samenleving graag ondersteunen en stimuleren. Het is daarbij belangrijk helder te zijn over haalbaarheid, rollen en verwachtingen”. In deze context wordt aanbevolen om ook medewerking te verlenen aan andere initiatieven.
-
Duurzame schaalvergroting. Wij zijn trots op onze lokale ondernemers en willen lokale initiatieven ondersteunen. Bij gunning op basis van specifieke innovaties kan het gebeuren dat de verwerking van groene reststromen volledig buiten de gemeente komt te liggen.
-
Expert advies. Het is mogelijk om een studie te laten uitvoeren van deze strekking. We zijn echter bang dat we dan een heel theoretisch verhaal krijgen, terwijl we juist, in samenspraak met de omgeving, praktische en logische keuzes willen maken. Daarnaast is de ureninzet van het multidisciplinaire team voor dit scenario heel hoog, 8
4. Afbakening
Hieronder leest u wat de uitgangspunten/kaders en randvoorwaarden zijn. Het gaat bijvoorbeeld om relevante wettelijke kaders, maar ook om rijks-, provinciaal en gemeentelijk beleid. 1.
Instemmen met scenario 1: ‘eerlijke verdeelsleutel’, betekent dat we deze keuze tot en met 31-12-2024 implementeren. Dit betekent ook dat de wij in die periode niet ingaan op eventuele verzoeken vanuit andere initiatieven.
2.
Bij lokale inzet van groene reststromen als bodemverbeteraar werken we op basis van de Overijsselse Standaard.
3.
Bij lokale inzet van groene reststromen als bodemverbeteraar hanteren we als
4.
Bokashi is op dit moment geen erkende meststof. Het mag dus niet als zodanig
uitgangspunt dat dit kostenneutraal moet plaatsvinden. verhandeld of toegepast worden. Omdat bokashi geen erkende meststof is, wordt het beschouwd als afvalstof. Afvalverwerking binnen een inrichting is vergunningplichtig, tenzij er een uitzondering geldt. Dat is bij bokashi niet het geval. Het toepassen ervan is dan ook vergunningplichtig. 5.
Het doel van de proeven op lokale schaal is niet om binnen de proefperiode op grote schaal schouwafval – of andere maaisels – in te zetten als bodemverbeteraar. De partijen schouwafval die de ontvangende partijen van de gemeente Staphorst krijgen, zijn bedoeld om metingen mee te verrichten en proefondervindelijk te experimenteren met bijvoorbeeld manieren om zwerfvuil te voorkomen.
6.
Grijze reststromen zijn geen onderdeel van deze notitie. Grijze reststromen zijn grofweg onder te verdelen in asfalt, betonproducten (stenen en rioolbuizen), gebakken klinkers en funderingspuin. We constateren dat het nu te prematuur is om politieke keuzes te maken over inzet van grijze reststromen. Dat komt omdat we nog te weinig ervaring hebben om hier een zorgvuldig advies over te kunnen geven. Het onderwerp staat op het netvlies, maar het komt te vroeg om grijze reststromen in dit project mee te nemen.
7.
Het college stelt als uitgangspunt dat de financiële bijdragen voor deelname aan het project ‘verwaarden groene reststromen’ van de gebiedscoöperatie zuidwest Drenthe, uit reeds verleende kredieten voor het programma Energie & Klimaat betaald kan worden. Als dit niet lukt, dan doet Staphorst niet mee. In dat scenario blijft de afspraak over de nu voorgestelde verdeelsleutel bestaan (voor het geval zich op korte termijn een ontwikkeling voordoet waardoor participatie aan het project van de gebiedscoöperatie alsnog mogelijk is) maar worden de stromen praktisch gezien niet over drie, maar twee partijen verdeeld.
9
5. Participatie en communicatie
Het afgelopen jaar hebben op ambtelijk niveau verkennende gesprekken plaatsgevonden met de volgende partijen: -
Lokale agrariërs / LCC
-
Groenrecycling Rouveen
-
Infomiddag branchevereniging voor organische reststoffen
-
Gebiedscoöperatie Zuidwest Drenthe
-
Buurgemeenten + werkbezoek gemeente Dalfsen
-
Waterschap DOD
-
Adviesbureaus
Uit deze gesprekken is duidelijk geworden wat de belangen zijn. In feite hebben we belanghebbenden hiermee geraadpleegd. Zij willen nu vooral duidelijkheid van de gemeente. Om die reden wordt voorgesteld om de belanghebbenden te informeren over de uitwerking van scenario 1.
6. Planning en besluitvormingsproces Lokale agrariërs Kaderstelling Beleid
ROVA
Bovenlokaal
Hiervoor dient deze raadsstartnotitie Geen aanvullend
Geen aanvullend
Geen aanvullend
beleid nodig.
beleid nodig
beleid nodig
Geen besluit nodig,
Voorgestelde
Lid worden van
proef is al in gang
verdeelsleutel
coöperatie en
gezet door B&W.
inregelen met ROVA.
ondertekenen
N.a.v. leerpunten uit
Hiervoor is geen
intentieovereenkomst
proef kan B&W er
besluit vereist
(= bevoegdheid
Spelregels over inzet maaisels zijn vastgesteld in Overijsselse Standaard. Uitvoering
voor kiezen om
college)
specifieke spelregels op te stellen. Evaluatie
Voorgesteld wordt om deze afspraken tot en met 31-12-2024 van toepassing te verklaren. Evaluatie vindt plaats in Q3 van 2024.
10
7. Risicofactoren – intern en extern Hieronder is een risico inventarisatie weergegeven voor de lokale toepassing van groene reststromen als bodemverbeteraar en voor participatie in het project ‘verwaarden groene reststromen’ van de gebiedscoöperatie Zuidwest Drenthe. Voor de huidige situatie is geen risico inventarisatie opgesteld. Risico inventarisatie lokale toepassing groene reststromen als bodemverbeteraar Risico Kans Gevolg Score Beheersmaatregel (1 t/m
(1 t/m 3)
3) Zwerfvuil
3
3
9
1.
Inventariseren
2.
Bewustwording bewoners
3.
Geen materiaal van vervuilde plekken
4. Ongewenste
Schoonmaken bij uitrijden
2
3
6
Inventariseren
Geurhinder
2
3
6
Bioterra toevoegen
Verontreiniging in
1
3
3
Bodemkwaliteitskaart raadplegen
1
3
3
Hier kunnen we niets aan doen
plantensoorten
materiaal Veranderende regelgeving
behalve de vinger aan de pols houden
Risico inventarisatie deelname gebied coöperatie zuidwest Drenthe Risico Kans Gevolg Score Beheersmaatregel (1 t/m (1 t/m 3) 3) Aanbesteding technische 1 3 3 Als randvoorwaarde stellen dat dit en staatssteunrechtelijke door GCZWD wordt uitgezocht implicaties Energierechtelijke, fiscale 1 3 3 Als randvoorwaarde stellen dat dit en bestuursrechtelijke door GCZWD wordt uitgezocht implicaties Niet kunnen voldoen aan 1 3 3 Bewust lage levering vastleggen. leveringsgarantie Hardenberg heeft leveringsplicht bijvoorbeeld op 0 gezet. Bermgrashub wordt 3 1 3 De gebiedscoöperatie zoekt naar uiteindelijk niet op meerdere locaties. Bij voorkeur ligt circulair die centraal in hun verzorgingsgebied. energielandschap In die zin heeft Staphorst niet hun gerealiseerd voorkeur. Praktisch gezien zitten er echter wel voordelen aan de locatie in Staphorst. Als bermgrashub niet in Staphorst komt dan heeft dat verder geen gevolgen voor de ontwikkeling van het circulaire energielandschap. Oplopende kosten terwijl 1 3 3 Na ontwikkelfase zijn kosten en risico ‘de trein rijdt’ voor exploitant 11
12